Palladium theologicum, Tomus quintus: De virtutibus

De modo procedendi per Denunciationem.

DENUNCIATIO criminalis, est criminis manifestatio, et revelatio sine aliqua actione, vel accusatione, qua Denunciator crimen sui proximi superiori Iudici, seu Praelato, tanquam Iudici denunciat, ut ipse ex officio faciat, quod ei videtur secundum ius.

ACCUSATIO vero est delatio criminis cum actione, in qua a Iudice petitur, et ipse compellitur reum punire. Differt autem denunciatio ab accusatione in multis.

PRIMO, quia Denunciator Iudicialis non intendit praecipue vindictam publicam, et punitionem delicti, sed solum interesse suum, in quo per iniuriam laesus fuit: Accusator vero, primo, et per se intendit punitionem publicam delicti ob bonum publicum.

DIFFERT secundo, quia Denunciator non tenetur crimen probare testibus, Accusator vero tenetur probare, apud Arret. §. fin. quaest. 7. et alios; sed arbitror, etiam denunciantem uno teste probare teneri, ut docent alii, excipe casus Sancti Inquisitionis.

DIFFERT tertio, quod ob denunciationem non est infligenda tota poena iuris: ob accusationem vero tota poena est infligenda, si crimen probetur. Ita docent communiter Doctores apud Fagundez lib. 8. cap. 45. et Saytum lib. 12. cap. 10. et haec ultima differentia colligitur ex cap. Inquisitionis, de accusat. vide de his tom. 4. disp. 27. de conscient. quaest. 10. sect. 5.

IGITUR praesentata denunciatione, Iudex ex officio contra denunciatum procedit, et ita communiter in praxi servatur, teste Pract. Papien. Boss. tit. de denunc. Clato §. fin. quaest. 7. Philippo de Bictis Camerinensi in Praxi crimin. tract. 2. Quae omnia (ait Clarus,) intelligenda sunt, tam de denunciatione, quae fit ex necessitate officii, quam de ea, quae fit a quocumque alio, qui legitime denunciare potest.

PRAEMITTO autem, delicta alia esse privata, quae in privatum vergunt damnum: Alia publica, quae in publicum damnum ruunt. Prioris generis sunt peccata gulae, superbiae, furti privati, et similia; posterioris generis sunt ea, quae contra Deum sunt, ut haeresis, blasphemia, eversio Templorum, vel eorum incendia; vel contra Ecclesiam, ut violatio immunitatis, maiestatis Principis laesio, rebelliones, proditiones, publica latrocinia, et similia.

IN Religiosis sunt aliqua, quae possunt vergere in scandalnm, et contagium, ut nota fornicatio, et similia. Et haec inter crimina publica, quae etiam excepta vocantur, numerant Rodriquez in ordine iudic. cap. 13. num. 6. Valerius de differ. utriusque fori, 2. inquisitio, diff. ultim. Miranda in ordin. iudic. quaest. 11. art. 2. Ximenez in declar. reg. cap. 10. quaest. 2. concl. 3. num. 17. Camerinensis num. 5. loco citato.

ARRIDENT Suarez de Fide, Spe, et Charitate disp. 8. sect. 6. Sanchez Tom. 2. lib. 6. cap. 56. num. 50. Bonet. ibi, cap. 12.

In universum vero omnia delicta, quae a lege declarantur, ut publica habentur, apud Bictum, ut sunt homicidium, sunt homicidium, adulterium, crimen falsi, ut patet Lib. I. ff. de publ. iud. Est multorum Doctorum, praesertim Glossae in Rubr. 6. quaest. 1. Farinac. quaest. 49. Soti de tegendo secreto, memb. 2. quaest. 4. Rodriquez tomo 2. quaest. 5. art. 2. Mirandus in ord. iud. quaest. 1. art. 2. Plurima huiusmodi crimina recenset S. Doctor in confessionali, cap. 9. et Canones adducit iniungentes publicas poenas, sane cum proclamata sunt.

Huiusmodi crimina posse absque praevia fraterna correptione denunciari asserunt aliqui.

Adducitur D. Thom. 1. 2. quaest. 33. art. 7. et alii, quos referunt Bouer. in Direct. part. 1. cap. 13. Bisctus quaest. 15. Ratio est, quia bonum commune bono particulari delinquentis praeferri debet, et peccatum publicum sine publica punitione non est relinquendum, ut notat Rodriquez part. 2. quaest. 6. art. 4. post D. Bonavent. loco cit. Inter haec ponatur Fornicatio, saltem si secreta non sit. Vide Dianam part. 2. tract. 2. resol. 69.

Et idem aiunt asserendum de criminibus, quae sunt in alterius damnum pendens in futurum, secundum omnes fere Doctores apud Bouerium ibidem, cap. 14.

Similiter idem dicunt de criminibus, alio sensu publicis, seu notoriis, in civitate, collegio, etc. de quibus D. Bonavent. 4. dist. 13. quaest. 4. Huiusmodi enim secreta non egent correptione, Id docent Sotus de teg. secret. mem. 2. quaest. 5. Bannes 2. 2. quaest. 33. art. 8. dub. 6. Valentia 2. 2. disp. 3. quaest. 10. puncto 5. Miranda in ordine iud. quaest. 11. art 1. et alii communiter, quibus subscribit Camerinus.

Extendit is etiam haec ad crimina privata, etiamsi occulta, quod possint iudicialiter denunciari, sine praevia correptione, et allegat Sayrum lib. 12. cap. 10. Navar. in manu. cap. 18. num. 30. Adrianum in 4. de correp. fraterna, col. 17. Tranc. Aretinum in praxi, part. 2. cap. 9. art. 2.

Ratio eorum est, quia in tali denunciatione, sicut etiam in accusatione non intenditur sola emendatio delinquentis, sed ut poena ei debita iniungatur, vel satisfactio debita parti exhibeatur, ut notant etiam Reginaldus tract. 2. lib. 25. cap. 32. Bonacina Tract. de Legibus, disp. 10. quaest. 2. puncto 5. et remittit ad Dianam p. p. tract. 4. resol. 2. ubi citat multos, Sanctarellum Tract. de haeres. cap. 9. Sanatium in select. disp. 11. num. 56. Bonac. tract. variar. disp. 6. part. 3. num. 9. Sylvium 2. 2. quaest. 33. art. 7. concl. 2. Villalob. sum. part. 2. tract. 4. diffic. 11. Suarez tract. de fide, disp. 20. sect. 4. num. 11. Azor. part. 1. l. 6. cap. 19. quaesito 9. Turtrianum 2. 2. tract. 1. disp. 58. dub. 3. Henriquez lib. 2. cap. 24. num. 10. in Glossa littera C. Simancam in Cathol. instit. titulo 19. numero 11.

Itaque nulli peccato fraternam correctionem praemittendam inferunt, dum omnia esse publica dicunt.

Opposita tamen sententia est vera, quam tuetur S. Doctor locis, a me adductis, disputatione de Charitate, sect. 3. de Correptione fraterna. D. Thom. 2. 2. quaest. 35. art. 7. cum omnibus discipulis.

Sotus de Iust. lib. 5. quaest. 5. art. 1. Canus de locis Theol. lib. 12. cap. 9. Sylvester V. correptio, quaest. 5. Lopez Instruct. part. 4. cap. 54. Ledesma sum. tom. 1. tract. 4. cap. 4. concl. 24. diffic. 2. fol. mihi 134. Ioan. de Cruz in direct. part. 1. prac. 5. quaest. 2. dub. 5. concl. 2. qui loquitur de sollicitata in confessione, quae iubetur denunciare Dominis Inquisitoribus sollicitantem. Zanardus in direct. confess. part. 2. prac. 1. c. 23. quaest. 13. et alii. Idem docuere Castrus de haeret punic. lib. 2. cap. 25. Tolet. Lib. 5. cap. 57. Lazarus Tract. de blasphemia, quaest. 12. num. 31. Homobon. tract. de cas. reser. part. 2. cap. 1. et de exam. Ecclesiae part. 2. tract. 9. cap. 13. quaest. 39. Angelus V. denunc. quaest. 2. Rosella V. Inquisitio, num 1.

Imo Portel. in dubiis regul. v. correclio fraterna, num. 1. id extendit etiam ad crimen haeresis. Itidem Reginaldus in prax. tract. 2. lib. 24. cap. 3. sect. 6. numero 51. si tamen firmiter existimetur emendandus.

Addere Repertorium Inquisitorum, V. denunciator, Gundissalvum de haeret. quaest. 10. num. 10. Decianum tract. 1. lib. 5. cap. 30. Et de casu sollicitationis in confess. id docet Fagundez de praec. Eccl. tract. 2. lib. 4. cap. 2. num. 31. ubi ait : Antequam fiat denunciatio a muliere sollicitata in confessione, praemittenda est fraterna correctio, si detur spes emendationis, quia praeceptum correctionis est de iure naturali, et divino; praeceptum vero huius denunciationis est humanum; unde non potest praevalere adversus praeceptum iuris naturalis. Ut autem correctio fraterna iudicetur profutura, non satis est, semel fieri, et non prodesse; sed oportet iterum, atque iterum adhiberi, quamdiu indicio prudentis speretur emendatio. Haec Fagundez, et nouiter Peirinus in Privil. Minim. tract. 2. constit. 4. Gregorii XV. §. 9. num. 26. et constitut. Pauli V. §. 2. num. 26. Idem expetit Fagundez in 6. praec. Lib. 6. cap. 12. ex D. Thom. 2. 2. quaest. 33. art. 3.

Addo alios, qui concedunt quidem, in crimine formalis haeresis non esse praemittendam correptionem; in aliis tamen, haeresim sapientibus, praemittendam. Ita Fagundez Tract. 2. lib. 6. cap. 4. num. 11. Mollesius in sum. tom. 1. tract. 7. cap. 24. num. 25. Ortiz. sum. cap. 21. num. 17. Homobon. de exam. Eccl. part. 1. tract. 7. cap. 6. quaest. 19. et ex Doctoribus citatis in secunda opinione.

De hac vero materia agunt, praeter citatos, Aldreta de relig. discip. tuenda, lib. 1. cap. 5. §. 4. numero 28. Onuphr. opusc. de sigillo, serm. 2. quaest. 2. dubio 4. P. Eliz. tract. 1. quaest. 14.

Tandem aliqui apud Delrium tract. 3. disq. lib. 5. sect. 4. num. 6. dicunt, praemittendam correptionem, etiamsi dubium sit : An sit profutura; quam sententiam valde aequam existimat, licet ipse, et merito, contrarium sentiat.

Plurimos habes apud me loco citato de corrept. et Bouerium in direct. part. 1. cap. 14.

Philippus Bisctus num. 5. dicit, hos ita intelligendos, ut requirat Evangelium, correptionem fieri praeviam denuntiationi Evangelicae, non autem iudiciali.

Vel si quis eotam de iudiciali loqui intendat, sequendum non esse, ait; et hoc quod dictum est procedere vult, attento iure Canonico, secundum quod omnia crimina sunt publica, ut tradit Glossa in cap. infames, versu. Fures, 6. quaest. 1. et ita ait docere Canonistas, ut testatur Baldus, et de communi, testis est Hostiensis, quem sequitur Ananias cap. statuimus, post numerum 19. de maledict. et his omnibus subscribere Iulium Clarum lib. 5. §. 1. v. hac tamen. Cum autem publicis criminibus non sit praemittenda correptio; sequitur, nulli iam esse praemittendam.

Addit vero Camer. num. 6. correptionem ex iustitia non requiri, sed fieri posse, ut requiratur ex Charitate, si delinquens sit occultus, et bonae famae, et speretur emendatio, et adducit Aretinum post D. Thom. 2. 2. quaest. 68. art. 1.

Animadvertit etiam, quod licet ex correptione emendaretur, licite tamen ille posset denunciari, vel accusari secundum Gregorium de Valentia disput. 5. quaest. 12. puncto 1. vers. dico tertio, et ait, esse mentem D. Thomae. Nam habito bono correcti, potest licite denunciator, vel accusator adhuc sibi proponere Scopum punitivae iustitiae, idest bonum commune, ut alii formidine poenae a delictis abstineant; Et propterea denunciare, vel accusare emendatum. Sed haec, etiam quo ad Regulares falsa sunt, ut docent communiter cum Diana part. 2. tract. 2. resol. 57.

QUOAD sollicitantes vero in confessione, absolute docet quaest. 122. quaest. 42. nullo modo praemittendam correptionem, et adducit Henriquez Paramum Roderiquum, Acugnam, et Navar. locis relatis, a Roderico in compend. quaest. resol. resol. 13. et alios plurimos recenset apud Dianam p. p. tract. 4. resol. 21. et part. 4. tract. 5. resol. 24.

AMPLIAT, etiamsi emendatus sit, et refert Suarez de Fide disp. 40. sect. 6. num. 13. Sancium in select. disp. 11. num. 52. et alios apud Dianam tract. 4. resol. 3. Imo, etiamsi ille Sacerdos statim post sollicitationem poeniteat, denunciandum. Asserit Bonacinam tract. var. disp. 6. punct. 3. num. 4. Sanctarellum de haeresi, cap. 9. et 44. dubio unico.

FATEOR, me lachrymis commisceri, dum meam profero sententiam.

PRIMO quidem non renuo, peccata publicam perniciem spectantia, tanquam contagiosa arcenda, maxime vero haeresim, quae est pestis pessima, ut cancer serpens. Ideo merito prodiit novissime decretum sanctissimi D. Alexandri VII. graviter iniungens denunciationem suspectorum de haeresi, nulla praevia correctione. Et hoc servandum est; ut vidimus tom. 4. disp. 17. de conscientia, quaest. 10. sect. 5. ad propositionem 5.

QUOAD peccatum sollicitationis, video, esse periculosum, ut indicans conscientiam cauteriatam, dum Sacramento sancto salutis abutitur, ad sui, et aliorum, etiam poenitentium damnationem, et ideo non audeo tueri, dicentes, praemittendam absolute correptionem, aut facile credendam emendationem.

SI tamen vere sollicitans sit emendatus, non reprobo opinionem dicentium, non esse denunciandum, quod docent Sotus lib. 3. quaest. 5. art. 5. Molfesius in summa, tomo 1. tract. 7. cap. 24. num. 21. Genuensis in praxi, cap. 18. num. 6. Naldus in summa, verbo Accusator. Victorellus in notis ad manuale, Navar. cap. 25. num. 33. Filliucius de casib. reservat. casu 2. num. 8. Zanardus in Direct. confess. part. 3. cap. 31. Rodericus Acugna Tract. de confessoribus sollicitantibus, quaest. 3. num. 15. et ibi Freitas num. 34. Megala p. p. lib. 1. cap. 5. num. 26. Portell. additionibus ad dub. regular. sollicitare fam. num. 18. Peirinus in Privil. Minimorum, tract. 2. constitut. 4. Gregorii XV. § 6. num. 31. At decretum Sanctae Inquisitionis praeponendum est horum opinioni.

DIFFICULTAS sane est in cognoscendo: An sit emendatus. Felinus in cap. testimonium de testibus, Confessionem Sacramentalem asserit probate, aliquem esse emendatum. Genuensis in praxi, cap. 18. num. 6. putat, posse praesumi emendationem, si talis consecutus est Iubilaeum. Homobonus de exam. Eccl. part. 1. tract. 7. cap. 7. quaest. 33. Freitas in addit. ad tract. de confessor. sollicitantibus, quaest. 8. num. 32. Riccius part. 2. decis. 159. mem. 14. et alii aiunt, quod qui per triennium bene vixerit, emendatus praesumitur.

ALIQUI vero docent, id permitti iudicio boni viri, qui considerata qualitate personarum, totam rem iudicabit cum prudentia, et maturitate, quia arduum est cognoscere correctionem huiusmodi personarum, et ita loquens, etiam de haereticis notavit Freitas quaest. 18. num. 139.

LIMITANT tamen hanc sententiam Fagundez tract. 2. lib. 6. cap. 4. num. 17. et alii quo ad haereticum formalem, de quo semper dubitare possumus, an re vera sit emendatus. Sunt enim haeretici valde subdoli, et more contagiosi virus diffundunt. Ideo apte ab Alexand. VII. contra hos est provisum.

DE caetero nunquam percipere potui argutulas illas Camerini, et Caspensis, Zelo Cydonico acriter conditas, dum omnia peccata esse publica statuunt, et a correptione liberant.

PROFECTO Evangelium cuilibet Christiano debet esse maioris ponderis, quam horum ratiunculae: Si peccaverit in te frater tuus, etc. qui ordo est a Christo Domino, lege divina praeceptus, ut notat etiam D. Bonaventura, D. Thomas, et innumeri apud Dianam part. 3. Tractat. 2. resolut. 37. Apud eos vero exulat omnino Evangelium correptionis.

ADDE et ius naturale servandi alienam famam. Non renuo, satisfactiones debitas exigi posse iniuriae a contumelioso, et facultatum a fure; sed zelus ille iustitiae non est Christianae, exigere vindictam.

PORRO distinctio illa de Charitate, et Iustitia inanis est; quod enim contra Charitatem est, nequit esse actus iustitiae, ne velimus inter virtutes iniustum bellum offensivum suscitare, vide quae supra retuli de correptione fraterna.

QUOD vero ait Bictus, authores nostrae sententiae loqui de denuntiatione Evangelica, quam praecedit correctio; Esto. Sed si iniquum est deferre, tanquam Patri, ante correptionem; iniquius est tanquam Iudici. Ideo et Christus gradatim loquitur: Si te non audierit, dic Ecclesiae, et si Ecclesiam non audierit, sit tibi sicut Ethnicus, etc.

PORRO vidimus, authores loqui de denunciatione iudiciali, et ad sanctum officium Inquisitionis, etiam in casibus gravissimis pertinente.

QUOD vero, ut omnes culpas ad tribunalia cogat, misere adducit, omnia peccata esse publica ex cap. infamis, 6. quaest. 1. inane est. Ibi enim Glossa solum ait: Est etiam quaedam infamia canonica, quae irrogatur ex quolibet peccato mortali, ut hic, et 32. quaest. 5. Infamia quidem Canonica hic non facit ad rem; nam etiam bigami, et corpore vitiati sunt infames, secundum Canones. Ea igitur dicitur potius indecentia quaedam, quam extra propositum affert Bictus, ad omne peccatum publicum asseverandum.

ENIM vero 35. quaest. 5. cap. 21. ubi relinquens uxorem, excepta fornicatione, dicitur generosae dignitatis testimonium amittere, sive famae, dum sic manet separatus, ut ibi Glossa, seu, ut inter alios generosos inferat testimonium; non facit ad rem ad inducendum omne peccatum publicum esse. Quid enim voluit docere Christus, dicens: Si peccaverit in te?

HIC author e nostris confratrem suum Caspensem adducit quaest. 16. et relatos a Diana part. 7. tract. 3. resol. 44. Trullench. in Decal. Tom. 1. lib. 1. cap. 5. dub. 16. et alios dicentes, non esse necessarium, praeviam correptionem denunciationi paternae praemittere, et allegat S. Bonaventuram, et S. Thomam apud Caspensem, sed immerito, ut ostendi Disputat. de Charitate, sect. 3. de fraterna correptione, quaestione 1. et 2. Et Diana sic concludit: Ego utramque sententiam probabilem existimo esse, licet licet pro necessitate praeviae correptionis tenuerim p. 3. tract. 2. resol. 37. et nunc teneam. Sane D. Bonaventuram (quem opponit etiam Turrianus 2. 1. disput. 89. dub. 4.) iam satis ostendi pro nobis stare.

¶ Ad rationem, quam ex Valentia inculcant, dico, Christum optime novisse, peccatum esse contra aliquem. Ideo ait: Si peccaverit in te, ut exprimeret, correptionem secretam esse praeceptum, etiam in maximis, quae possunt inferri, offensionibus contra nos, et multo magis in aliis, quae nobis videntibus patrantur a proximo.

Non video autem, quo pacto divinam legem velint ipsi immutare, et ius quod habet proximus a nativitate violare, deferendo ad publicum tribunal secretum lapsum, qui alioqui non tendat in publicam perniciem. Quod enim alii per hoc detetteantur a peccato, non est satis, ut immutetur ordo Evangelii, aut ius naturae evertatur, manifestando occulta cuiusque, ut sic nullus omnino locus ordini a Christo instituto, seu potius a naturali iure declarato, reliquus sit.

Doceat id Valentia; doceat quoque Suarez in sua Religione, in qua renunciatur iuri. Et si id absque difficultate potest fieri legitime, cur ipsi in hoc adeo premunt, ut renuncient novitii eorum suo iuri naturae?

Cur Pontificia emanarunt diplomata, ut ordinem hunc sustineant? Cur tot volumina, ut ritum hunc, posita renunciatione, tueantur contra multos?

¶ Addo quod si deferre Praelato, ut patri, haec necessaria a Christo statuta sunt praeludia; multo arctius antequam in publicum iudicium deferantur, quam illationem non viderunt adversarii, dicentes, praemittendam correptionem ante denunciationem Evangelicam; non autem ante iudicialem. Profecto maius damnum infertur famae, dum peccatum defertur ad tribunal. Quod si maior esset delatio ad Praelatum, tanquam ad Patrem, posset ea denunciatione uti, ut procederet ad iudicium, quod ipsi adversarii exhorrent, ut fatetur Bictus cap. 16. num. 6. referens Sotum, Suarez supra, et Cardinalem de Lugo de iust. tomo 2. disp. 37. sect. 7. num. 81. Dianam resol. 46. et 47. et alios apud hos.

¶ Scio, nonnullos dixisse, dum crimen non esset omnino occultum, sed in iudicio posset probari, tunc charitatem, per quam inchoata est causa, imperare iustitiae, ut iudicialem incipiat processum, si tali modo spes esset, ut delinquens corrigeretur. Ita Filliuc. tomo 2. tract. 28. cap. 8. num. 164. Sanchez l. 2. l. 6. dub. 11. num. 11. Trullench in decal. l. 1. cap. 5. dub. 16. num. 8. quos sibi a latere struxit Bictus, ut ostendat suae opinionis firmitatem.

At loquuntur isti, quando minori damno peccatoris non posset eius emendatio haberi; si enim sit spes emendationis per correptionem secretam; intelligunt iuxta Evangelium non esse ad tribunalia currendum, tunc enim charitas non potest imperare iustitiae diffamationem peccatoris poenitentis, nisi eius privata poenitentia relinqueret extra vulnera in Reipublicae perniciem, quia tunc ordinata charitas providere tenetur bono communi.

¶ Igitur, si peccator sperneret correptionem, vel scires, eum ex correptione venenum potius hausturum, posses omittere fraternam correptionem, ut docet etiam D. Bonavent. ad 17. Lucae, ubi de hoc agitur.

Quod si crimen esset in grave Reipublicae damnum; posset Iudex uti notitia, quam habet, ut Pater, et obligare scientem, et paterne denunciantem ad iudicialiter denunciandum, dum non suppetit alia via ad illud damnum publicum, vel etiam privatum innocentis arcendum.

Quod si ille nolit denunciare, poterit Iudex fiscalem creare, qui denunciet, dum sperat, se habiturum probationes. Ita Bictus, adducens Caspensem tomo 2. tract. 17. disp. 6. sect. 3. num. 35. Suarez de Relig. lib. 10. cap. 1. 2. et 12. Dianam resol. 46. et 47. qui tamen subdit, non posse procedi ad iudicium in hoc casu, nisi quantum necesse est ad emendationem obtinendam.

Admonet vero Sayrus l. 12. cap. 10. num. 7. raro evenire apud Iudicem saecularem, fieri transitum a denunciatione Evangelica ad iudicialem, eo quod crimina apud iudices saeculares non deferuntur, nisi per accusationem, vel denunciationem iudicialem. Item Iudex saecularis nunquam excipit crimina, nisi, ut in publico puniat, et in scriptis coram Notario; Apud Iudices vero Ecclesiasticos id contingit.

Denunciare autem possunt omnes, positis nonnullis conditionibus.

Prima est, ut denuncians non sit infamis, ut notant Baiard. ad Clarum §. fin. quaest. 7. num. 13. Iodocus in practic. crim. cap. 7.

Secundo ne sit inimicus. Ita Doctores citati. Quare peccat lethaliter iudex non recusando denunciationem inimici. Ita Innocentius, et Hostiensis C. dudum, v. electionis de electione. Archid. in C. quaerendum, 2. quaest. 7. Felin. in cap. quae in Ecclesiarum num. 13. de constit. Menoch. de arbitr. iud. sem. 5. casu 481. ubi e citatis hic Doctoribus ait, dignosci denunciatorem Zelo vindictae deferentem, ex qualitate personae, ferocitate vultus, modo denunciandi, etc. Sequitur Megala praxi crim. canonica, cap. 10.

Tertio repelluntur conspiratores, et personae viles. Ita Barratd. Iodoc. supra, et Bictus quaest. 17. num. 5.

Quarto excommunicatus nominatim denunciatus. Ita Caiet. 2. 2. quaest. 68. art. 2. Rodriquez tom. 2. qq. Regul. quaest. 6. art. 3.

Quinto excluditur Religiosus a denunciando in casu sanguinis, nisi adhibita protestatione. Ita Couar. in Clem. si furiosus, p. 2. §. 5. Rodriquez supra, et est communis. In aliis vero casibus admittitur, cum admittatur ad maius, scilicet ad accusandum. Nec obstat Clem. exivit §. proinde, ubi interdicitur accusatio circa rerum dominia, quae ipsis ex vi professionis prohibentur. Ita Elizeus tract. 1. quaest. 13. num. 8.

Sexto Laïcus non admittitur ad denunciandum Ecclesiasticum, nisi suam prosequatur iniuriam. Est communis opinio Gloss. in summa 1. quaest. 7. et omnes admittunt, ut ait Foller. in pract. Crim. can. fol. 48. num. 45. Subscribit Clar. §. fin. quaest. 14. versu, propter reverentiam. Reddit rationem, quia Laïci solent esse malevoli Ecclesiasticorum, unde potius odio, quam Zelo moveri praesumuntur. Et est vulgatum id: Laïci fere semper clericis infesti. C. Laïcos 2. quaest. 7. Quae aversio est saepe etiam Clericorum adversus Regulares, ut refert S. Doct. quaest. 27. Super Regulam.

Limita in criminibus exceptis, in quibus admittitur Laïcus ad denunciandum Ecclesiasticum, ut probat Glossa in cap. cum P. Manconella, de accusat. si tamen sit bonae famae, ut ait Glossa ibi.

Plures a denunciando repelli invenies dub. sequent. ubi de accusatione disseretur.

Debet autem Denunciatio continere nomen denunciantis, et Denunciati, Iudicis, Criminis commissi, loci, et temporis. Ita Elizeus ubi supra num. 7. alias esset invalida. Ita communiter apud Clarum quaest. 10. vers. Scias autem §. fin. Debet et testem producere, sine quo non potest Iudex examinare in singulari, nisi loco testis indicia, vel infamia, vel quid simile occurrat, ut aiunt Caiet. quaest. 69. art. 2. Valentia quaest. 13. punct. 2. Deltius l. 5. disq. sect. 1. Sà v. Iudiciales actus. Tanner. disp. 4. quaest. 4. num. 73. cum D. Bonau. 4. dist. 13. quaest. 4. ad arg.

POTEST autem denunciatio vel porrigi in scriptis, ut de accusatione tenent Bartol. et Card. et alii apud Clarum quaest. 12. Vel esse tantum verbalis, et a Notario scribi, ut tenet Salyc. in Leg. poen. Cod. de accusat. num. 2. iuxta formam Leg. Libellorum, ff. de accusat. et potest etiam fieri per litteras, ut tenent Abbas in C. Licet a beato, de accusat. Bettus in praxi tit. 7. cap. 5. Arretin. in praxi, cap. 9. num. 4.

DEBET etiam adscribi dies datae, sine qua invalida esset querela, seu denunciatio. Ita communiter apud Clarum quaest. 10. cit. qui tamen id non putat necessarium Lex Libellorum, ff. de accusat. ubi dicitur: Nec diem autem, nec horam invitus comprehendet.

DEBET autem Iudex graviter perpendere denunciationem, et quaerere de probitate denunciantis, ut monet Innocentius de C. Nulli, de accusat. Oldrad. cons. 224. Clar. §. fin. quaest. 15.

PERPENDAT etiam personam denunciati, ut monent Innocentius, Oldradus, et Clarus, et si vitae integerrimae, et authoritatis sit, non facile admittatur, ne fama gravis viri pereat, iuxta cap. si quis sunt, et C. quaerendum, 2. quaest. 7. et D. Thom. 2. 2. quaest. 68. art. 1. ad 2. Imo contra tales non denunciationem, sed accusationem tantum recipiat Iudex, quae ad poenam talionis accusatorem obliget, ut colligitur ex C. repellantur, de accusat. et docent Speculat. de denunc. §. Hostiensis, titulo de iniquis, §. 2. Glossa in c. Cum contingat de rescript.

DE iure Denunciator tenetur probare, ut notat Clar. quaest. 7. per textum in Leg. Divus. Et in Leg. ab accusatione, §. nunciatores, ff. ad Turpill. tamen communis praxis hoc non admittit, ut dicunt apud Clarum, Mariam. Salic. et Cardin. Alex. sed id intellige plene. P. Eliz. tract. 1. quaest. 13. num. 25.

QUANDO igitur denunciatio est apta, debet Iudex denunciationem admittere, et interim denunciatus ad dignitates est inhabilis, C. Omnipotens Deus, de accusat.

ADMISSA denunciatione tenetur Iudex inquirere, alias peccat negligendo iustitiam, ut tenent communiter Doctores, praesertim Glossa in C. Excommunicamus, vers. neglexerit, de haeret. Panormitanas in C. cum dilectus de accusat. D. Thom. 2. 2. q. 54. art. fin. D. Bonau. in speculo animae, cap. 2. circa finem, Bossius tit. de offic. corrup. Roder. t. 2. quaest. 39. art. 1. Caueat tamen ne inquirat, antequam constet de corpore delicti, ut dicam dubio 3.