Tractatus I: PRIMUS DE VIRTUTIBUS THEOLOGICIS

Quaestio III: Utrum detur Vita mixta ex Activa, et Contemplativa resultans, et utra harum sit Praestantior

Utrum detur Vita mixta ex Activa, et Contemplativa resultans, et utra harum sit Praestantior.

TRES ordines status Ecclesiastici, antiquitus institutos, hic memorat Seraphicus Doctor, quorum cuique suum distincte munus incumbebat. Primo Coenobitae in virtutum studio iugiter proficientes, Christi sequuntur vestigia, quatenus socialem cum discipulis vitam agebat, ipsique fuit perfectionis exemplar; Coenobitica enim vita est plurium in unum genus vivendi professa Societas, ut mutuis exemplis ad aemulanda Charismata meliora sese promoveant: quare status hic convenientissimus est perfectionis profectui, nec nomen institutionis Religiosae, vel Monachalis ideo perdit, quod ibi corporum solitudo tam exacte non servetur, nam licet Monas dicat unum; illud tamen unum magis signat eam solitudinem, quae accommodatior est acquisitionis fini, propter quem status monachalis primo institutus est; ad hanc autem magis confert unitas, seu solitudo mentis, quam corporis: unde D. Augustin. in ea verba Psal. 132. Quam bonum, et quam iucundum habitare fratres in unum, sic de solitudine monachali loquitur: nam qui sic vivunt in unum, ut unum hominem faciant, ut sit illis verum, sicut scriptum est, cor unum, et anima una; multa corpora, sed unum cor, et una anima, recte dicitur Monas, idest, unus solus, quare ab initio Ecclesiae, cum plures ob perfectionis studium in loca deserta secederent, solebant statis diebus in unum convenire, mutuo se exhortando, et excitando ad spiritus unitatem; ut legitur in vita Patrum.

SECUNDO loco sunt Eremitae, frequentius Contemplationi instantes, et exactiorem servantes, solitudinem, ab omni hominum congregatione, et commercio secedentes; et hi aliquando in conventibus, quos sibi in Eremis struxere, habitarunt, unde etiam Eremitae sunt vocati, licet minus proprie; quales fuere Religiosi D. Basilii, ut habet Suarez, lib. 1. cit. cap. 2. Alii vero solitarie in desertis locis degebant, omnem hominum Societatem fugientes; et hi proprie Eremitae nuncupantur, qualis fuit ille Paulus, qui primus Eremita in Calendario, acclamatur.

TERTIO tandem loco sunt saeculares Clerici, ideo dicti, quod in civilibus saeculi commerciis, et contractibus ineundis locum habent; ac proinde in ipso saeculo cum aliis saecularibus possint cohabitare; dum sunt animarum Pastores, vel Ecclesiarum Rectores, quorum duplex est status, Episcopalis, et Parochialis, ille Dioecesibus regendis, hic Parochiis curandis destinatur.

VERUM cum triplex ille status Christi perfectionem non simul attingeret, sed unus eius contemplativam vitam, secedendo in deserto tantum imitaretur, alter status eius inter discipulos conversationem, et virtutum exempla aemularetur, ultimus denique eum in procuranda proximi salute sequeretur; Arguit Seraphicus Doctor, dari decere nonnullos qui, Christum in omnibus sectarentur; eiusque nocturnas Contemplationes, et secessus, cum diurnis occupationibus conciliarent; talesque vere mixtam vitam ducere.

ASSERO igitur cum Seraphico Doctore, dari vitam Mixtam, ex Contemplativa, et Activa resultantem: Haec est communis Patrum, et Scholasticorum sententia, Apud Suarez, cit. cap. 6. ubi inter plures, quos profert, D. Bonavent. praetermittit, Authoritatem tanti Doctoris reticens, rationes autem eius, sibi proficuas reddens. Hanc tenent prae aliis D. Thomas 2. 2. quaest. 188. art. 6. et 3. dist. 35. quaest. 1. art. 4. quaestiunc. 1. Vide etiam ibi Durandum quaest. 2. Paludanum, 4. dist. 38. quaest. 2. art. 1. Caietan. 2. 2. quaest. 188. art. 6. Antonin. 3. parte, tit. 16. cap. 1. §. 2. Henriquez, quodlib. 12. quaest. 25. Sylvestrum, in summa, V. Religio 1. quaest. 4. et Canonistas in cap. nisi cum pridem, de renunciat. Archi. in cap. si quis, dist. 56.

PROBATUR praecipue a D. Bonaventura loco supra citato, exemplo ipsius Christi, facti in exemplar utriusque vitae, dum nocte morabatur in Monte Oliveti, Contemplationi, et sanctae orationi intentus; die autem docebat in Templo, aegros sanabat, etc. ut dicitur, Lucae, 21. in quem locum ostendit S. Doctor, ibi dari Praelatis perfectae vigilantiae exemplum in vita et Activa, simul et Contemplativa; cum enim regimen animarum sit officium valde arduum, non nisi desuper a patre luminum, a quo est omne donum perfectum, eius vera, et laudabilis dispensatio, seu ministratio obtineri potest; ac proinde Contemplationi, cui allucet superna veritas, vacandum est: ex se autem Praelatio, cum sit ministerium ad alterum, etiam actionem importat, nec Contemplationem, si ab hac ordinate procedat, impedit: Nam ut ait, S. Doctor, loco citato, Boni operis fidelis exercitatio, conscientiam quietat, et impinguando elevat in superna; exemplum affert Seraphicus, eius, qui laboraret, convivium praeparando, in qua postea iucunde epularetur, et cuius dulcedines in ipsa praeparatione praegustaret.

PROBATUR secundo a S; Doctore, in cap. 10. Lucae, exemplo Deiparae Virginis, cui quicquid per partes datum est Marthae, et Mariae, totum absque divisione infusum; cuius figura erat Arca, in qua simul tabula testimonii, et virga Aaron custodiebantur; per Tabulam autem testimonii signatur susceptio divinae veritatis per Contemplationem; et per Virgam Aaron indicatur rectitudo bonae actionis, tum quo ad se, tum quoad proximum, ut explicat S. Bonaventura, loco citato.

PROBATUR tertio a S. Bonvent. in meditatione Christi, cap. 57. authoritate Patrum, inter quos celebris est D. Bernardus, dum de hac agit materia, Sermone autem 3. de assumpt. loquens de vita Activa, et Contemplativa sic habet: Bonum acquirit gradum, qui bene ministraverit; forte meliorem, qui bene vacaverit Deo, optimum autem, qui perfectus est in utroque, ubi indicat utrumque vitae statum esse a se invicem separabilem, ut supra probavimus, praestantiorem tamen eum esse, qui utrumque in uno coniunxerit.

IDEM Sermone 50. super Cantica sic habet: Orantem hominem Deo loqui quis dubitet? quoties tamen inde charitate iubente abducimur, et avellimur, propter eos, qui nostra indigent opera, vel sequela, quoties pie cedit negotiorum tumultibus Pia quies, quoties pro administrandis terrenis iustissime ipsis supersedemus, celebrandis Missarum solemniis? Ordo praeposterus est, sed necessitas non habet legem, quibus verbis non solum ostendit, utramque vitam in uno commode posse compleri, sed perfectionis necessitatem id exigere; quod facit ad secundam quaestionis partem, in titulo notatam.

IDEM epist. ad Fratres de monte Dei, longe ante medium, apud D. Bonavent. loco citato, cap. 56. sic scribit: servus bonus, et prudens ad otium saepe comparat laborem, nec in eum dissolvitur, sed per eum magis in se ipsum colligitur, qui semper prae oculis habuit, non tam quod agit, sed quod agendo intendit: cum enim homo e duplici parte constet; quarum altera quietem, altera requirit exercitium; et duplicem habeat operationem, internam cognoscendo, et externam laborando; item uti duo in se habet purganda, ut notat, S. Doctor, loco citato, cap. 51. e D. Bernardo, serm. 3. de ascensione, Intellectum, scilicet, et Affectum, intellectum ut noverit, et affectum ut velit, et ut efficaciter velit; debet homo cum contemplatione veritatis coniungere actionem virtutis, ut dum illa intus rutilat in mente, haec foris exhibeatur in opere. Vide adhuc D. Bernardum ad fratres de monte Dei, col. 3. et in illa verba Canticorum: Surge, propera amica mea, etc. ubi sponsam describit nunc ad vineam propter laborem properantem; nunc etiam in lectulo Contemplationis quiescentem, et sic utriusque vitae, agendo, et contemplando, munera exercentem; ut etiam praeclare explicat, S. Doctor, LL. CC. in Meditat. vitae Christi.

BASILIUS in Regula 37. et cap. 2. ad 5. Constitut. Monast. postquam Charitatis exercitium in proximum Contemplationi docet coniungendum, ut quis sit vere imitator Christi, qui in utroque, die, ac nocte vigilabat, subiungit: Auxiliaria opera corporis animae virtutem illustriorem reddiderunt, dum omnibus suis partibus resolvenda spirituali sua conversationi operantium eiusmodi, et activam vitam, seu sigillum, ac clausulam adiecerunt. Ne vero quis putaret hunc Sanctum loquutum fuisse de corporalibus exercitiis, quae ex externa praemeditatione, seu contemplatione ortum habent, subdit exemplum Christi, adhuc in pueritia domesticis laboribus, et obsequiis intentum, antequam praedicatione, aliisque spiritualibus exercitiis, hominum conversionem susciperet; Addit deinde exempla Apostolorum, et praecipue Pauli, de quo ait: animadverte Paulum indinulse laborantem, contenteque itinera facientem, navigantem, pericula adeuntem, etc.

CONFIRMATUR ex Praecipuis illustrioribus vitae contemplativae professoribus, qui curam animarum, et peccatorum correctionem zelabant. Ita omnes, quos vitae Religiosae institutores, vel inchoatores probat Seraphicus Doctor, in Diaeta salutis, tit. 3. cap. 1. in fine: sic Samuël, qui primus cuneum Prophetarum congregavit, ut habetur, 1. Reg. 10. ita contemplationi erat addictus, ut vitam Mixtam in correptione, et instructione populi, non defereret: idem dic de AElia, et Elisaeo, cum quo habitauerunt filii Prophetarum, 4. Reg. 4. id ipsum patet de D. Ioanne Baptista, qui congregavit Discipulos, ut dicitur, Ioann. 1. de quo ait praefatus Basilius, loco citato: qui cum aliquando ex arcano Dei Consilio se in solitudine illa tenuisset, in loca culta postea egressus est, ibique Praedicando, et Baptizando, quae munera ipsam etiam rerum actionem attingunt, illa sua demum apud Herodem intrepida sui animi libertate, certaminis sui finem invenit. Omitto plura illorum Patrum exempla, quorum mixta vita in lege gratiae, id ipsum luculentius confirmat.

D. AUGUSTINUS lib. 19. de civitate Dei, cap. 19. sic de hac cum Contemplatione actionis Mixtione loquitur: Nec sic quisquam debet esse otiosus, ut in eodem otio utilitatem non cogitet proximi; nec sic actuosus, ut contemplationem non requirat Dei.

ISIDORUS lib. differ. in 19. sic ait: Quibusdam sola Contemplatio proficit; aliis vero sola activa est consolatio; his media utriusque composita utilior est, quam sententiam probat exemplo Christi, confirmatque ex duplici praecepto, omnibus indifferenter dato, licet ratione officii, vel iustitiae unum magis urgeat in uno, quam in alio: hoc est praeceptum dilectionis Dei, et proximi; quod, quantum ex charitate est, omnes ligat; licet alio titulo potius incumbat quo ad observantias, et ministeria, Deo, et proximo impendenda, ei, qui curam animarum suscepit: cum tamen necessitas, vel huic accedens utilitas aliquando requirat, ut quem intus fovemus affectum, foris monstremus effectu, necesse est, ut nonnunquam Deum velut propter Deum deseramus, ut laboranti proximo succurramus.

Hinc Seraphicus Bonavent. cit. determin. qq. quaest. 1. in fine docet, ideo S. P. N. Franciscum Ordinem Minorum ita instituisse, ut in perfectam Christi imitationem, vitamque viam, non necessitatis debito, sed charitatis affectu, ducere satagerent, et de fructu aliorum salutis meritum expectarent, periculumque perditionis eorum evitarent; dum participes in lucro, indemnes in detrimento, alios extrahere studerent e naufragio, ipsique consistentes in solido, cum in peccato peteuntibus non periclitarentur. Haec S. Doctor.

ASSERO Secundo, simpliciter praestare vitam mixtam agere, quam solam activam, vel solam contemplativam, patet Authoritatibus allatis.

PROBATUR insuper a Suarez, num. 19. ratione, quam indicat S. Doctor, loco nuper citato, Vita mixta continet quicquid perfectionis habet seorsim vita contemplativa, et activa: Ergo est simpliciter utraque, seorsim sumpta praestantior. Maior patet, ideo enim homo, anima, et corpore constans, melior est, quam anima sola, vel corpus solum; quia compositus utriusque retinet perfectionem: Consequentia probatur; ubi est unum, alteri adiunctum, ipsum potius promovet, quam impedit, ubi melius est, ut utrumque iungatur; Atqui ita hic evenit: Ergo. Probatur Minor, quae probatione non eget de contemplatione, quae durante actione, exercetur; dum enim actualiter intenditur in Deum inter agendum; eo meritum cumulatius evadit, et ipsa actio nobilior efficitur; ut illustrissimo quoque patrum Patet, qui mente, manuque simul in Deum, operando, et contemplando tendebant, ut signanter de S. Basilio scribit Greg. Nazianzen. orat. 20. Ita enim agebat magnus ille Contemplator: ut nec Contemplatio communicationis expers esset, nec actio Contemplatione careret: Sed quemadmodum terra, et mare, ita etiam hae duae vitae commoda sua inter se communicantes, ad unicam Dei Gloriam concurrerent. Similia de Nerone Philosopho, et Martyre scribit idem Nazianzen. orat. 23. eum in eo praecipue laudans, quod esset ita virtute ambidexter, ut numquam contemplatio eius actionem praepediret.

PROBATUR autem Minor de actione, quod contemplationi vicissim non obstet. Nam actio solum impedire potest mentis operationem, vel eam alio distrahendo, vel eius intentionem diminuendo, neutrum contingit in vita contemplativa, et activa mixta: Ergo. Probatur Minor quoad priorem partem: Actio propter Deum suscepta importat secum actualem cogitationem de Deo, ergo eam non divertit. Probatur Antecedens: quia procedit ex praevia cogitatione, requiritque ex natura sua frequentem attentionem, et ascensionem in ipsum Deum. Quod si mens interim alio divagetur, hoc non est ex vi talis actionis praecise; sed ex alia cogitatione subrepente, quae potest aeque accidere in contemplante, uti in operante; ut non nisi nimis cuique patet propria experientia, nisi forte raro eo sit inter contemplandum evectus, ut potius ardeat, quam luceat.

PROBATUR Subminor quo ad secundam partem: Actio prava, seu fornicandi, seu furandi non diminuit eius intensionem in mente prius conceptam; quinimo eam potius intensiorem reddit; Ergo id a fortiori dicendum est de actione bona; Consequentia patet, quia qualis est proportio inter cognitionem mali, et actionem propter illud susceptum, talis potest esse inter contemplationem Dei, et actionem, propter eum exercitam.

Nec obstat, quod illa actio eo magis intensam reddat internam operationem, quia sensibilis est, ideoque est proportionata magis, quam sit actio virtuosa contemplationi; Contra enim quia operatio illa interna etiam magis viget in parte sententiva, ideoque habet proportionem cum voluptate, quae in carne sensibili percipitur; unde cum actio virtutis sit ut plurimum absque sensibili illa voluptate, habebit similem proportionem cum contemplatione, quae in mente pure spiritualis est, eamque non remissam, sed intensiorem reddet; modo mens attendat sibi, dum operatur ad extra: et hoc non raro viri contemplativi experiuntur, ut in actione eam lucem repentino quodam fulgore sibi videant irradiare, simul et fervorem accrescere; cum nec tantum aut splendoris, aut ardoris otiose sedentes forsam perciperent; quod idem vult Sanctus Doctor, loco supra citato, ubi boni operis fidelem exercitationem ait mentem in superna elevare; quod exemplo ibi memorato explicat, nam qui mensam struit ad epulas, attente considerat personas, propter quas id praestat, ac dum manibus, pedibusque actitando, et cursitando hinc inde occupatur, in mente finem, et modum suae actionis ruminat indeque iucunditatem epulatum praelibat.

DEINDE esto inter agendum animus alio divertatur, dummodo voluntarie culpae non consentit; meritum non amittit; et talis actio est virtualis Dei, et proximi dilectio, et quanto poenalior est operatio, ob nimiam attentionem requisitam, a Contemplatione detrahens, tanto perfectius meritum cumulatur; cum se saepissime, non Deum, quaerat inter vacantis Contemplationis delicias homo, qui eo minus aliquoties Deo placet, quo sibi minus displicet.

PRAETEREA cum is sit status cuiusque contemplantis in via, ut diu absque aliqua propositi laxatione nequeat mentem, in Deum elevatam sustinere, sed vel ex devotionis ariditate, vel ex nimia alienae cogitationis ingruentia cogatur comtemplationis studium intermittere, ut ex opinione omnium contemplativorum docet Suarez, loco citato, cum D. Bonaventura, cap. 58. in Meditat. cit. melius nequit hic defectus suppleri, quam se pietatis ministeriis mancipando, et proximorum salutem promovendo; eo maxime, quod huiusmodi opera in sacra Scriptura summis laudibus celebrentur, ut Ioan. 12. Si quis mihi ministraverit, honorificabit eum pater meus, et Marci 10. Qui maior est vestrum, erit minister vester.

CONFIRMATUR a S. Doctore, cap. mox cit. ex tribus causis, quae ad intermittendam contemplationem cogunt; et in quibus potest actio evadere maioris meriti quam contemplatio; quippe quae his urgentibus causis, possit vitio imputari. Prima causa, quam recenset S. Doctor, est animarum lucrum, propter quod Episcopi, qui in apice perfectionis emicant, tenentur nonnunquam contemplationem actioni postponere. Nec dicat quisquam ad Episcopos spectare solum vitam activam; id enim absurdum est; nam cum scientia, sapientia, aliisque virtutibus intellectualibus debeant populo praelucere; debent esse maxime contemplativi, ut docet Suarez cap. supra citato. Praeterea cum ille perfectionis status, in quo supponuntur Episcopi, nequeat exercitiis corporalibus acquiri, ridiculum esset, eos ad tam infimum agendi gradum deprimere.

SECUNDA causa intermittendi otii, priori affinis est, scilicet Praelatura regularis officium; cum enim hi et spiritualiter, et corporaliter teneantur suorum subditorum necessitatibus providere, aequum est, ut ab infoecundae Rachelis amplexibus auellantur, exuberentque cum Lia ministerii sui fructibus, ut ait S. Bernardus apud Seraphicum citatum, ubi sic prosequitur: minime prorsus pigebit me intermissae quietis pro cura sermonis, cum video in vobis germinare semen meum, atque augeri incrementa infusae vestrae: Charitas enim, quae non quaerit, quae sua sunt, id mihi iam dudum facile persuasit, nil scilicet desiderabilium meorum vestris praeferre utilitatibus. Orare, legere, scribere, meditari, et quae sunt alia spiritualis studii lucra; haec arbitratui sum propter vos detrimenta, quae eo usque sunt vera, ut strictioris disciplinae ordines, apud quos ab omnimoda ministratione vacatur, non eximant suos Praelatos ab hoc ministerii onere.

TERTIA causa supra tacta est, et est recessus sponsi ab anima, qui venit, vaditque pro suo libito, ut ait S. Doctor dicto cap. 58. litt. C. 2. e D. Bernardo serm. 32. super Cant. cum enim sponsi reditum praestolatur, nec se videt proficere, tunc notit anima, ait S. Doctor, sponsi voluntatem esse, ut ad vitam activam se reducendo, ei fructificet; nec enim contemplatorem decet desidia; unde D. Bernardus eodem loco apud Seraphicum sic habet: Quis enim, non dico continue, sed vel diu, dum in hoc corpore manet, lumine contemplationis fruitur: at quoties corruit a contemplatione, toties in activam se recipit; quoniam sunt invicem contubernales hae duae, et cohabitant pariter; est quippe soror Mariae Martha, hinc est, ut ille vitae status, qui pure etiam Contemplativus nuncupatur, statas habeat horas, quibus inanualibus exercitiis possit vacare, quales sunt Carthusiani, et alii.

Quod si contemplativam in eo rigore sumamus, ut activam omnimode excludat, non datur talis vita in tota Ecclesia, nec expediret eius institutio; cum paucissimis ea gratia concedatur, ut iugi contemplationi incumbant, ut constat authoritate D. Bernardi, iam citati et rationibus supra allatis.

VERUM, ut aequivoca vitentur, advertendum est, vitam Contemplativam eam dici, quae in oratione lectione, meditatione, ac similibus exercitiis praecipue consistit; et si quas actiones suscipit, eas ad contemplationem ordinat, vel ad proprium, non autem proximi, commodum: unde habes contemplativam non esse omnino actionis exclusivam.

E contra, vita Activa praecipue incumbit operibus misericordiae, quae in duplici sunt genere, alia enim sunt pure corporalia, ut visitare, cibare infirmos, vestire nudos, etc. Alia sunt potius spiritualia, licet admixtam habeant actionem corporalem, ut praedicatio, confessio, etc. Haec si spectentur in ordine ad praedicantem, confessiones excipientem, etc. sunt potius vitae contemplativae, quam activae; procedunt enim ab interna veritatis contemplatione, ut supra innui; erudiunt praeterea talia exercentem; sed si considerentur in ordine ad proximum; sunt inter officia et functiones vitae activae connumeranda; quia contemplatio est propter se ipsam, sistitque in se, nec est expetibilis propter aliud, licet sit medium nobilissimum ad plura circa proximum peragenda, ut patet in viris valde contemplativis, qui aliis sunt aptiores ad convertendos peccatores, ad consolandos miseros, etc.

Ex his colligitur, vitam eam dici Contemplativam, in qua frequentia, et media contemplandi excedunt, non vero prorsus excludunt actionem: vitam autem activam eam appellari, quae frequentius, et ex professo utilitati, et commodis proximi invigilat; nec omnem considerationem, aut veritatis meditationem excludit: hoc enim perversum esset; cum omnis actio meritoria debeat esse a voluntate libera, ac proinde ab intellectu considerante. Vita vero mixta dicitur ea, quae aliquando contemplationem ad actionem, et hanc vicissim ad illam ordinat, sibique, et proximo in spiritualibus, et corporalibus, quantum valet, providet; et hanc asseruimus supra absolute esse meliorem; quamvis ex improportione mediorum ad finem, et aliis defectibus contingentibus possit esse deterior, nam agendo de religione docuimus, eius perfectionem non tam consistere in ipsius fine, quam in medio, et modo ad eum tendendi.

NEC obstat nuper dictis, quod praeposterum videatur contemplationem propter se expetibilem, ad actionem referri; cum e contra, actio ad illam sit magis referibilis.

Respondet enim Suarez cit. e S. Doctore in cap. 10. Lucae, et meditat. cit. cap. 45. actionem referibilem ad contemplationem esse per modum dispositionis, in quantum adhuc imperfectus debet se magis actioni, quam contemplationi mancipare. Verum contemplatio actioni inservit per modum auxilii, et causalitatis, prout pendet a libera contemplantis voluntate; sic autem ad actionem quid nobilius referri non implicat, cum incarnatio verbi, quae est opus Dei excellentissimum, ad salutem hominum fuerit ordinata: unde licet in physicis entitatem nobiliorem ad minus nobilem referri, ignobile quid resonet; in moralibus tamen meritum, et perfectionem redolet; cum virtutis excellentia magis sita sit in benignis condescensionibus, ut ex continua Dei erga nos praxi liquet, quam in stricto rerum ordine conservando; quare cum viri Christiani perfectio pendeat ab accessu, et imitatione divinae Charitatis, arbitror eam vitam perfectiorem esse, caeteris paribus, quae sibi, et proximo pie, iuste, et sobrie prospicit.

VERUM si pensitemus status securitatem in communi, necesse est, ut vitae contemplativae eam non denegemus, tum propter impedimentorum, et occasionum remotionem; tum quod ad eam Religionem, quae pure est contemplativa, pateat aditus ab aliis religionibus, etiam mixtis, non e contra: Sed aliud est loqui de securitate, ac perfectione; licet utraque in vita mixta, cui iugis Dei providentia assistit, non desit; nam unusquisque vivendi status praefigit sibi media satis apta ad lapsus praecavendos, ad perfectionem attingendam et ad suum munus rite obeundum; quibus positis, et morali diligentia servatis, praevalebit proculdubio perfectio illius vitae, ubi plures exercendae virtutis occasiones sunt obviae, et ubi proinde maiora, et perfectiora accumulantur merita.

Tractatus I: PRIMUS DE VIRTUTIBUS THEOLOGICIS

Proemium I: Prooemium

Disputatio I: DE FIDE

Quaestio I: Quid FIDES significet, et quid sit

Quaestio II: Quodnam sit FIDEI obiectum

Quaestio III: An obiectum FIDEI sit aliquod complexum

Quaestio IV: An FIDEI obiectum possit esse falsum

Quaestio V: An obiectum FIDEI possit esse evidens scientifice

Quaestio VI: An FIDES sit de his, de quibus habetur visio in via

Quaestio VII: An articuli FIDEI sint evidenter credibiles

Quaestio VIII: An credibilia recte per articulos sint disposita

Quaestio IX: Utrum articuli FIDEI, decursu temporum, creverint

Quaestio X: Utrum FIDES creverit quoad lumen

Quaestio XI: An Fides creverit certitudine

Quaestio XII: An Fidei articuli exponendi sint auctoritate aliqua, quae sit infallibilis magistra, et quae sit

Quaestio XIII: Quae sint notae verae Ecclesiae, apud quam stat authoritas exponendi FIDEM

Quaestio XIV: Quidnam sit necessario credendum, necessitate medii

Quaestio XV: Quae sint credenda necessitate praecepti

Quaestio XVI: An teneamur FIDEM confiteri, et quando

Quaestio XVII: An liceat de FIDE disputare, et quando

Quaestio XVIII: An Fides sit in Intellectu

Quaestio XIX: An Fides perficiatur per Charitatem, tanquam per formam

Quaestio XX: An certum sit, FIDEM sine CHARITATE manere

Quaestio XXI: An, et quomodo FIDES sit VIRTUS

Quaestio XXII: An FIDES sit UNA VIRTUS

Quaestio XXIII: An FIDES sit prima Virtutum

Quaestio XXIV: An FIDES sit certior quacumque scientia; vel habitu quocumque intellectivo

Quaestio XXV: An quis certo scire possit, se FIDEM habere

Quaestio XXVI: In quibusnam sit FIDES

Quaestio XXVII: An FIDES sit Donum DEI substantialiter

Quaestio XXVIII: Utrum differentia FIDEI, et aliorum actuum naturalium a supernaturalibus moralibus proveniat semper ex obiecto

Quaestio XXIX: De FIDEI effectibus

Quaestio XXX: De DONO INTELLECTUS

Dubitatio I: An INTELLECTUS sit donum Spiritus Sancti

Dubitatio II: Utrum DONUM INTELLECTUS possit esse simul cum FIDE

Dubitatio III: An DONUM INTELLECTUS consistat in contemplatione Creatoris, et Creaturae

Dubitatio IV: Utrum DONUM INTELLECTUS insit omnibus habentibus gratiam, et an his solis

Dubitatio V: Qua sit necessitas, et utilitas DONI INTELLECTUS

Dubitatio VI: Utrum* **DONO INTELLECTUS** *respondeat sexta beatitudo, scilicet Beati mundo corde, etc.

Dubitatio VII: An* **DONO INTELLECTUS** *respondeat, inter fructus Spiritus Sancti, Fides

Quaestio XXXI: De Dono Scientiae

Dubitatio I: An* **SCIENTIA** *sit donum Spiritus Sancti

Dubitatio II: An scientia sit de rebus Divinis

Dubitatio III: An donum scientiae sit speculativum

Dubitatio IV: An Dono Scientiae respondeat tertia Beatitudo: Beati, qui lugent, etc.

Disputatio II: De Infidelitate

Quaestio I: Quid, et quale peccatum sit INFIDELITAS

Quaestio II: An opera omnia Infidelium sint peccata

Quaestio III: Utrum infideles possint compelli ad FIDEM audiendam

Quaestio IV: An cogi queant Infideles ad FIDEM nostram, sufficienter propositam, amplectendam

Quaestio V: An Infideles non baptizati, cogi queant ad relinquendos errores, vel ritus, rationi naturali contrarios

Quaestio VI: An permittendi sint ritus Infidelium

Quaestio VII: An liceat cum infidelibus pacisci de eorum ritibus tolerandis

Quaestio VIII: An Infideles, non baptizati, possint retinere potestatem supra Fideles, et an possint ea privari

Disputatio III: De Haeresi

Quaestio I: Quid sit HAERESIS

Quaestio II: An dubitans de articulis FIDEI sit haereticus

Quaestio III: An, qui actu opinativo mero assentitur articulo FIDEI, sit haereticus

Quaestio IV: An, et Quae Ignorantia excuset ab Haeresi

Quaestio V: Qua pertinacia ad HAERESIM requiratur

Quaestio VI: An, ut quis censeatur Haereticus, necesse sit, ut fuerit baptizatus, et fidelis

Quaestio VII: Utrum Ecclesia cogere possit haereticos ad FIDEM Catholicam recipiendam

Quaestio VIII: De alio medio, quo utitur Ecclesia contra haereticos prohibendo eorum Libros

Quaestio IX: An teneamur haereticorum conversationem vitare

Quaestio X: Quae excommunicatio haereticis infligatur

Quaestio XI: De aliis Poenis spiritualibus haereticorum

Quaestio XII: De poenis temporalibus Haereticorum

Disputatio IV: De Spe

Quaestio I: Quid sit SPES

Quaestio II: Quodnam sit obiectum materiale SPEI

Quaestio III

Quaestio IV: An SPE certo obiectum exhibeatur, et speretur

Quaestio V: An Spes sit Virtus

Quaestio VI: An SPES sit Virtus Theologica

Quaestio VII: An aliquando SPES sit informis

Quaestio VIII: An SPES oriatur ex meritis

Quaestio IX: An Spes praecedat Charitatem

Quaestio X: Quodnam sit SPEI subiectum proximum

Quaestio XI: Utrum SPES maneat in Beatis

Quaestio XII: An detur praeceptum sperandi in DEUM

Dubitatio VI: Utrum* DONO INTELLECTUS *respondeat sexta beatitudo, scilicet Beati mundo corde, etc.

Dubitatio VII: An* DONO INTELLECTUS *respondeat, inter fructus Spiritus Sancti, Fides

Dubitatio I: An* SCIENTIA *sit donum Spiritus Sancti

Quaestio XVII: An omnia dona gratuita sint CHARITATE diligenda

Quaestio XVIII: An irrationalia ex CHARITATE sint diligenda