Tractatus I: PRIMUS DE VIRTUTIBUS THEOLOGICIS

Quaestio I: Utrum sit sufficiens Divisio vitae in Activam, et Contemplativam

Utrum sit sufficiens Divisio vitae in Activam, et Contemplativam.

Communis est illa divisio animae in Intellectum, et Affectum, unde nascitur alia divisio actionum animae in Cognitionem, et Praxim; haec enim respicit voluntatem, a qua vel imperatur, vel elicitur; illa vero intellectum, in ea vel sistentem, vel caetera ad eam ordinantem.

Sufficientia huius divisionis eruitur e Seraphico Doctore 2. parte Brevil. cap. 9. in fine: Cognitio enim nihil aliud est, quam veri discretio; et affectio nihil aliud est, quam fuga, vel appetitus, illa mali, hic boni: hinc tota anima intellectiva est, et affectiva.

Verum adhuc pars intellectiva, vel discernit verum, ut verum; et sic sistit in pura cognitione, vel illud discernit, ut bonum, et sic transit in affectum, et huius participatione fit intellectus quodammodo practicus; deinde potentia Intellectiva versatur circa intelligentiam aeternorum, et sic nominatur pars superior, vel circa temporalium intentionem; et sic dicitur pars inferior; in quacumque autem statione consideretur intellectus, habet affectum, seu voluntatem, sibi proportionatam.

Supponendum est secundo e D. Thoma quaest. 169. art. 1. Vitam hic sumi pro eo, in quo homo magis occupatur, et delectatur; unde cum nonnulli internis operationibus magis delectentur, alii vero magis externis occupentur actionibus, hinc est quod hi diversemode dicantur vivere: His visis.

Assero, dictam divisionem vitae in Activam, et Contemplativam, bonam esse, et sufficientem.

Probatur a D. Bonaventura serm. 1. de S. Nicol. authoritate D. Augustini tract. 124. in Ioannem, sub medio, ubi sic habet: Duas vitas sibi divinitus praedicatas novit Ecclesia, quarum una dicitur activa, altera contemplativa: Prima in labore. Secunda in requie, etc. Nec obstat quod ibidem D. Augustinus dicat, unam actitari in terris; aliam vero possideri in caelis; loquitur enim de posteriori, seu de contemplativa, pro ut est perfecta, omnem laborem, et peccatum excludens; quod per accidens est, et non essentiale huic statui.

Probatur secundo a S. Doctore in cap. 10. Lucae, ubi egregie describit ministerium Marthae, et otium Mariae; per has autem duas figuratur duplex illa vita, operans, et contemplans, ut habent omnes huius loci Commentatores. Vide etiam DD. August. lib. 22. contra Faustum, cap. 52. Gregorium lib. 6. moral. cap. ult. et in libros Regum, cap. 4. Hyeronymum in cap. 3. Thren. circa ea verba: Bonum est viro, etc. et alios apud Suarez lib. 1. de varietate Religion. cap. 5.

Hanc divisionem probat etiam S. Doctor c. 45. medit. vitae Christi, ubi eam a Sanctis ait asseri; Quam sic deducit: Omnis ferio saluti suae incumbens, exercet se principaliter ad suam utilitatem, corrigendo se a vitiis, et informando se virtutibus, ac secundario obsequia pietatis, et iustitiae, seu Charitatis opera impendit proximo; aut principaliter studet utilitati, et emolumentis proximi, suo tamen merito, inde cumulatius resultanti, ut obeundo munus Praelati, Praedicatoris, ac Confessarii, et in his consistit tota vita activa; non enim computamus negotia pure secularia, ad salutem parum conferentia, inter functiones vitae activae; licet enim in his negotiis sint vere actiones, sunt tamen vetius otia, quam negotia, et magis distractiva, quam activa.

Secundum divisionis membrum sic colligitur: Qui ab externa operatione, sua, vel proximi saluti conducenti, se continet, necesse est, ut internae considerationi vacet, orationi scilicet instando, et sacrarum litterarum studiis incumbendo: Ut autem hoc opportune praestet, mentis quaerat solitudinem, solique Deo intendat, ut sic gradatim primo instructus, deinde illuminatus, tandem inflammatus, apicem vitae contemplativae, quantum in hoc saeculo licet, vera sapientia imbutus, conscendat.

In hac duplici Operationis, et Contemplationis valua versatur illius Castelli Ianua, per quam Iesus ingressus, a Martha, et Maria hospitio est exceptus, una discurrente, ministrante, et hinc inde sollicite cursitante; altera ad pedes Iesu placide sedente, et ad verba eius cor suum ardenter suspendente; unde ait D. Bernardus apud Seraphicum cap. 46. in meditat. cit. intrante Iesu in hoc castellum, duae sorores Martha, et Maria, id est, operatio, et intellectus, exceperunt eum: Iesus autem duo confert singulis congruentia, virtutem, et sapientiam. virtutem operationi, sapientiam intellectui: Ad vitam enim Christianam pie, et iuste peragendam sufficit, et requiritur virtuosa operatio, seu operosa virtus in manu, ut sibi, et proxime quisque provideat; et sapida intelligentia in mente, ut superna intelligenter sapiens, ea proximo etiam abundanter, sive conversando, sive praedicando profundat; unde 2. Cor. 1. ab Apostolis nil aliud praedicatur, nisi Dei virtus, et Dei sapientia, ut advertit S. Doctor, loco proxime cit. in his enim est totus homo, nec amplius quid requiritur.

Probatur tertio exemplo Christi, qui pernoctare solebat in monte, et docere in loco Campestri, ut dicitur Lucae 6. Mons enim designatur locus contemplationis; eo quod sit elevatus a terra, et ab hominum commercio segregatus, unde Moysis, Aaron, et Hur ascendebant in verticem collis, ut prior oraret Exod. 7. Sic Sara Tobiae 3. perrexit in superius cubiculum domus suae, ut disserit S. Doctor ad caput 6. Lucae. Locus autem Campestris, in quo agricultura exercetur, signat laboriosam actionem; ideo ut utriusque vitae praeberet exemplum Christus, noctu ascendebat in montem ad contemplandum, et diu descendebat in locum Campestrem, ut ibi in plano, et communi loco, omnium salutem, docendo, consolando, et curando operaretur; et sequitur: Multitudo copiosa plebis ab omni Iudaea, et Samaria, et Ierusalem, et qui venerant, ut audirent eum, et sanarentur a languoribus suis, quibus verbis insinuatur, functiones vitae activae, non trivialibus saeculi negotiis, sed spiritualibus proximi emolumentis, communique omnium saluti impendendas.

Probatur quarto a S. Doctore ex praxi Ecclesiae, quae ab initio statum Clericalem, pro vita activa, et salute proximi procuranda; statumque Monachalem pro vita contemplativa, et propria salute consequenda principaliter instituit: Utrum autem sit aliquis status mixtus utrumque complectens, infra dicam.

Quamvis autem possint plures scripturae in utriusque vitae adminicula adduci, ut passim locis supra citatis profert Seraphicus Doctor; tamen, ut bene notat Suarez, ex illis clare non colligitur, utramque vitam seorsim, vel in diversis hominum statibus esse ascitandam; sed solum insinuat, in nobis duplicem sanctam operationem posse inveniri, alteram externam, in actione positam; alteram internam, in consideratione consistentem; et has in unoquoque posse reperiri, ut clarius infra exponam: Cum autem illae operationes sint vitae, seu vitales, in quatum una quisque principalius, et maiori excessu occupatur, hinc est, quod communiter duplex vita sub nomine Activae, et Contemplativae ex illis scripturis colligitur.

Verum quod sint diversi hominum status: Alter totaliter actionibus distentus, parumque contemplationis, seu potius internae attentionis insumens; Alter vero totus contemplationi e contra attentus, et addictus, modice, et quantum ad vitae necessitatem attinet, de externis curans, sola probat praefata praxis in Ecclesia durans, optimeque deducitur e solo illo Marthae, et Mariae exemplo, quarum una tota ministerio proximi; altera divinae vacabat contemplationi, quarum sororum germana studia diu ante praefigurabantur in dulcibus Liae complexibus, et operosis Rachelis partibus, ut communiter exponunt patres cum D. Bonaventura locis supra citatis, et praecipue in cap. 10. Lucae.

Quaestio II: Quisnam status est altero praestantior, num status vitae Activae: vel e contra, Contemplativae

Quisnam status est altero praestantior, num status vitae Activae: vel e contra, Contemplativae.

Haec quaestio non difficile deciditur; ipse enim Christus pro vita contemplativa decisivam tulit sententiam, dum duae illae sorores, Martha et Maria, ad factam ipsius praesentiam, causam agerent; et una studioso silentio loqueretur ad cor; altera verboso ministerio sollicitaret ad aures Christi, dicens: Domine, non est tibi curae, quod soror mea reliquit me solam ministrare? Dic ergo illi, ut me adiuvet: Ad haec autem Christus Iudicialem (ait S. Doctor) protulit diffinitionem, replicans, et repetens: Martha, Martha, sollicita es, et turbaris circa plurima; porro unum est necessarium, Maria optimam partem elegit, subditque iudicii causam: quae non auferetur ab ea, in quae verba sic postillat S. Doctor: Praeponitur unum multis, quia non unum a multis, sed ab uno multa, ut ait D. Augustinus tract. 27. in Ioan. prope finem; Multa sunt, quae facta sunt; unus qui fecit; bona valde, quae fecit, quanto melior ille, qui fecit: imo simpliciter optimus; et haec est pars animae contemplativae.

Hinc Threnorum 3. dicitur: Pars mea dominus, dixit anima mea, propterea expectabo eum, Psalmo 141. Clamavi ad te domine, et dixi: Tu es spes mea, portio mea in terra viventium. Haec est portio contemplantium, ait D. Bonaventura, in quorum persona dicitur, Deuteron. 3. Transibo, et videbo terram hanc optimam trans Iordanem, et montem istum egregium, et Libanum.

CONFIRMATUR a S. Doctore haec vitae contemplativae praestantia prae activa, ex huius defectibus, quos insinuat Christus ingeminato illo nomine: Martha, Martha, sollicita es, etc. Ita enim consuevit Deus ingeminate nomen illius, quem ad defectus attentiorem considerationem vult excitare, ita Hier. 32. hominem peccatorem triplicato nomine increpat: Terra, Terra, Terra, audi sermonem Domini, et Exodi 3. videns Deus, quod audacter appropinquaret Moyses ad videndam visionem rubi, quam flamma accenderat, nec visserat, interpellavit eum dicens: Moyses, Moyses. Ita modo Martham nimiae sollicitudinis arguit, vocans eam, Martha, Martha, quam propterea ob triplicem defectum increpat, ut prosequitur S. Doctor, ob sollicitudinem scilicet in cogitatu, ob tribulationem in affectu, et divisionem in actu.

HAEC autem tria hominem maxime a spirituali in Deum profectu tetrahunt; quare Philip. 4. consulitur: Nihil solliciti sitis, sed in omni oratione, etc. petitiones vestrae innotescant apud Deum, et 1. Petri, ult. Omnem sollicitudinem vestram proiicientes in eum, quoniam ipsi cura est de vobis: Sollicitudo enim vires animae distrahit, ac dispersas debilitat, tandemque a Deo dividit, qui unus est, unitatemque diligit; unde ait D. Paulus 1. Cor. 7. Qui cum uxore est sollicitus est, quae sunt mundi, et divisus est: mulier autem innupta, et virgo cogitat, quae domini sunt, ut sit sancta mente, et corpore: quamobrem Ecclesia Orientalis, licet Clericis, seu praesbyteris, quorum portio, et studium est incumbere proximi saluti promovendae, indulserit uxores ducere; id tamen Monachis, (esto essent laici) nunquam atteptum, vel permissum legimus; quippe qui omnia simul in uno habentes, non debuerunt illud unum dimittere, ut dicitur Tob. 10.

DEINDE turbatio in affectu, qua vita activa plurimum molestatur, dissuadetur Ioan. 14. Non turbetur cor vestrum; creditis in Deum, et in me credite, non enim satis perspicax est ad videndum oculus turbatus, ut advertit S. Doctor hic, quale de Christo praedixit Isaias, 24. Non erit tristis, neque turbulentus.

DENIQUE divisio in actu, quae frequens est in negotiorum multitudine, avertitur Eccl. 11. Fili ne in multis sint actus tui; cum enim operationes, etiam facultatum animalium, seu partis sensitivae, et vegetativae, requirant collectionem, et velut attentionem omnium potentiarum animae, ut bene, et complete peragantur, quo intensius una potentia occupatur circa suum obiectum, eo remissius aliae facultates operantur circa proprie obiecta, quantoque magis circa temporalia homo distrahitur, tanto facilius, et frequentius a consideratione aeternorum labitur; unde cum haec incommoda in vita activa saepe numero offendantur, eam in Martha reprehendit Salvator noster, ut per ostensionem ipsius defectus actionis importunitatem corrigeret, ut concludit S. Doctor loco cit. litt. D.

NON propterea tamen, (resumit Seraphicus) pars Marthae mala est; actionis enim nimietas, modus, seu excessus, non substantia, reprehenditur; unde dixit Christus: Turbaris circa plurima, turbatio enim spiritum devotionis extinguit; nec, licet ex fervore agendi, vel ministrandi etiam charitative, nascatur, laudabilis est; quia Charitas, ut proximo proficiat, debet in seipsa bene ordinari; uti ait Sponsa in canticis, cum ad eius accessum Adolescentulae, saepius correptionis fervorem expertae, trepidarent; ordinavit in me Charitatem, quippe placidam mentis quietem nacta, postquam sponsi pulchritudinem diu contemplando miraretur, omnem turbide agendi modum dimisit, ut exponit S. Bernardus super Cantica. in ea verba.

PROBATUR adhuc a S Doctore ad idem c. 10. Luce, Vitam Contemplativam praecellere activae: Quod est permanentius, caeteris paribus, est praestantius: Atqui contemplatio permanentior est actione: Ergo. Maior patet, nam Charitatis praestantia in eo prae caeteris virtutibus Theologicis lucet, quod nunquam excidat, sed etiam in visione beatifica, in ratione saltem specifica, duret: Sed Contemplativa operatio hic incipit, et in futuro permanet; ut habet Glossa in ea verba: Quae non auferetur, etc. Ergo eo est melior, quo manentior, ut subdit Seraphicus Doctor, nam ut ibi ex dicta Glossa refert: transit labor multitudinis, et remanet Charitas unitatis, in cuius figuram de Ioanne, gerente personam Contemplativi, ait dominus: Sic eum volo manere, donec veniam, indicans partem, quam elegit Maria, non auferendam, sed perficiendam, de qua ait lib. 3. in cap. 10. Lucae tom. 5. Amoris ignis, qui hic ardere inchoat, cum ipsum, quem amat, viderit, in amore amplius ignescit, id ipsum praefiguratur Isaia 31. Cuius ignis est in Sion, et caminus in Ierusalem.

PROBATUR ultimo a S. Bonavent. eodem loco, ubi tribus verbulis concludit omnes rationes, quas fuse deducit Suarez loco cit. cap. 6. dum ait: Vita Contemplativa simpliciter est magis desideranda tanquam ea, quae est melior, Tum quia securior, Tum quia suavior, tum qui stabilior: Concludit tamen Seraphicus, non ideo despiciendam esse activam, tum quia anterior; tum quia poenalior; tum quia foecundior, valet enim sibi, et aliis, cui nihilominus pro se, et pro aliis praevalet contemplativa: Haec enim non impedit, imo promovet aliorum salutem; sive enim Praelatus sit, sive praedicator, ut sibi et aliis bene praesit, et praedicet; necesse est, ut Contemplationem non deferat; unde de utraque vita ait D. Gregorius, lib. VI. Moral. cap. 18. apud Seraphicum, loco cit. Magna sunt activae merita, sed Contemplativae potiora.

OBIICIES; ad quid ergo vita sola activa, si etiam in Praelatis, et praedicatoribus Contemplativa eius vices obeat: nam Praelatio, et praedicatio sunt actiones externae, ad proximum principaliter ordinatae.

RESPONDET S. Doctor loco cit. litt. D. et cum eo Suarez dicto cap. 6. exercitia spiritualia, qualia sunt Praelatorum, et Praedicatorum, cum habete connexionem cum contemplatione, ut sint velut eius actus, et effectus, ac proinde eam tanquam suam originem supponere: Praedicatio enim nihil est aliud, quam interna veritatis contemplatio, foris verbis, et gestibus descripta; unde viros spirituales oportet aliquando egredi, aliquandoque ingredi, modo ascendere, mox descendere, uti in visione illa Iacob, Gen. 28. angeli ascendebant, et descendebant, contemplando simul Deum, et hominibus subveniendo: Vita autem illa, quae pure activa est, potiorem, seu propriorem sui partem in exercitiis obtinet corporalibus, ut aegris assistendo, viduas visitando, corporalibus inopum necessitatibus succurrendo: Hae autem actiones, licet requirant procedere ex intentione, et aliquali consideratione; non tamen proprie contemplationem, qualis infra quaest. 5. describetur, requirunt, alias nulla actio esset bona, seu meritoria, quae contemplationem non supponeret.

Concludimus tamen cum S. Doctore 1. parte centil. sect. 46. utramque vitam, ut perfecta sit, debere afficere, officere, seu occupare tres animae potentias, ita ut respectu harum, unaquaeque tres habeat proprietates, in quibus altera ab altera exceditur, non excessu excellentiae, sed exclusionis; ita ut una alteram quoad actum excludat, quod verum est in his solum, qui vitam vel activam, vel contemplativam tantum colunt; non autem in agentibus vitam mixtam, ut infra dicam, quaest. sequenti.

¶ PRIMA vitae activae proprietas est utilitatis et necessitatis publicae sedula diligentia; et haec vim Rationalem occupat, cuius est considerare, quomodo, et quare in actionem prodeat.

SECUNDA est erga proximum charitas, compatiendo eius miseriae, et haec in Concupiscibili locum obtinet.

TERTIA est bonorum operum in agendo fecunditas, patienter usque ad finem perseverando, et haec Irascibilem continuo ad ardua accendit.

CONTEMPLATIVAE vero prima proprietas est supernae pulchritudinis intuitus cum delectatione, quae afficit Rationalem.

SECUNDA est quies cum serenitate, et securitate, quae Irascibilem pacificat.

TERTIA est cordis munditia, cum bonitatis supernae gustu, quo Concupiscibilis iucundatur.

Quaestio III: Utrum detur Vita mixta ex Activa, et Contemplativa resultans, et utra harum sit Praestantior

Utrum detur Vita mixta ex Activa, et Contemplativa resultans, et utra harum sit Praestantior.

TRES ordines status Ecclesiastici, antiquitus institutos, hic memorat Seraphicus Doctor, quorum cuique suum distincte munus incumbebat. Primo Coenobitae in virtutum studio iugiter proficientes, Christi sequuntur vestigia, quatenus socialem cum discipulis vitam agebat, ipsique fuit perfectionis exemplar; Coenobitica enim vita est plurium in unum genus vivendi professa Societas, ut mutuis exemplis ad aemulanda Charismata meliora sese promoveant: quare status hic convenientissimus est perfectionis profectui, nec nomen institutionis Religiosae, vel Monachalis ideo perdit, quod ibi corporum solitudo tam exacte non servetur, nam licet Monas dicat unum; illud tamen unum magis signat eam solitudinem, quae accommodatior est acquisitionis fini, propter quem status monachalis primo institutus est; ad hanc autem magis confert unitas, seu solitudo mentis, quam corporis: unde D. Augustin. in ea verba Psal. 132. Quam bonum, et quam iucundum habitare fratres in unum, sic de solitudine monachali loquitur: nam qui sic vivunt in unum, ut unum hominem faciant, ut sit illis verum, sicut scriptum est, cor unum, et anima una; multa corpora, sed unum cor, et una anima, recte dicitur Monas, idest, unus solus, quare ab initio Ecclesiae, cum plures ob perfectionis studium in loca deserta secederent, solebant statis diebus in unum convenire, mutuo se exhortando, et excitando ad spiritus unitatem; ut legitur in vita Patrum.

SECUNDO loco sunt Eremitae, frequentius Contemplationi instantes, et exactiorem servantes, solitudinem, ab omni hominum congregatione, et commercio secedentes; et hi aliquando in conventibus, quos sibi in Eremis struxere, habitarunt, unde etiam Eremitae sunt vocati, licet minus proprie; quales fuere Religiosi D. Basilii, ut habet Suarez, lib. 1. cit. cap. 2. Alii vero solitarie in desertis locis degebant, omnem hominum Societatem fugientes; et hi proprie Eremitae nuncupantur, qualis fuit ille Paulus, qui primus Eremita in Calendario, acclamatur.

TERTIO tandem loco sunt saeculares Clerici, ideo dicti, quod in civilibus saeculi commerciis, et contractibus ineundis locum habent; ac proinde in ipso saeculo cum aliis saecularibus possint cohabitare; dum sunt animarum Pastores, vel Ecclesiarum Rectores, quorum duplex est status, Episcopalis, et Parochialis, ille Dioecesibus regendis, hic Parochiis curandis destinatur.

VERUM cum triplex ille status Christi perfectionem non simul attingeret, sed unus eius contemplativam vitam, secedendo in deserto tantum imitaretur, alter status eius inter discipulos conversationem, et virtutum exempla aemularetur, ultimus denique eum in procuranda proximi salute sequeretur; Arguit Seraphicus Doctor, dari decere nonnullos qui, Christum in omnibus sectarentur; eiusque nocturnas Contemplationes, et secessus, cum diurnis occupationibus conciliarent; talesque vere mixtam vitam ducere.

ASSERO igitur cum Seraphico Doctore, dari vitam Mixtam, ex Contemplativa, et Activa resultantem: Haec est communis Patrum, et Scholasticorum sententia, Apud Suarez, cit. cap. 6. ubi inter plures, quos profert, D. Bonavent. praetermittit, Authoritatem tanti Doctoris reticens, rationes autem eius, sibi proficuas reddens. Hanc tenent prae aliis D. Thomas 2. 2. quaest. 188. art. 6. et 3. dist. 35. quaest. 1. art. 4. quaestiunc. 1. Vide etiam ibi Durandum quaest. 2. Paludanum, 4. dist. 38. quaest. 2. art. 1. Caietan. 2. 2. quaest. 188. art. 6. Antonin. 3. parte, tit. 16. cap. 1. §. 2. Henriquez, quodlib. 12. quaest. 25. Sylvestrum, in summa, V. Religio 1. quaest. 4. et Canonistas in cap. nisi cum pridem, de renunciat. Archi. in cap. si quis, dist. 56.

PROBATUR praecipue a D. Bonaventura loco supra citato, exemplo ipsius Christi, facti in exemplar utriusque vitae, dum nocte morabatur in Monte Oliveti, Contemplationi, et sanctae orationi intentus; die autem docebat in Templo, aegros sanabat, etc. ut dicitur, Lucae, 21. in quem locum ostendit S. Doctor, ibi dari Praelatis perfectae vigilantiae exemplum in vita et Activa, simul et Contemplativa; cum enim regimen animarum sit officium valde arduum, non nisi desuper a patre luminum, a quo est omne donum perfectum, eius vera, et laudabilis dispensatio, seu ministratio obtineri potest; ac proinde Contemplationi, cui allucet superna veritas, vacandum est: ex se autem Praelatio, cum sit ministerium ad alterum, etiam actionem importat, nec Contemplationem, si ab hac ordinate procedat, impedit: Nam ut ait, S. Doctor, loco citato, Boni operis fidelis exercitatio, conscientiam quietat, et impinguando elevat in superna; exemplum affert Seraphicus, eius, qui laboraret, convivium praeparando, in qua postea iucunde epularetur, et cuius dulcedines in ipsa praeparatione praegustaret.

PROBATUR secundo a S; Doctore, in cap. 10. Lucae, exemplo Deiparae Virginis, cui quicquid per partes datum est Marthae, et Mariae, totum absque divisione infusum; cuius figura erat Arca, in qua simul tabula testimonii, et virga Aaron custodiebantur; per Tabulam autem testimonii signatur susceptio divinae veritatis per Contemplationem; et per Virgam Aaron indicatur rectitudo bonae actionis, tum quo ad se, tum quoad proximum, ut explicat S. Bonaventura, loco citato.

PROBATUR tertio a S. Bonvent. in meditatione Christi, cap. 57. authoritate Patrum, inter quos celebris est D. Bernardus, dum de hac agit materia, Sermone autem 3. de assumpt. loquens de vita Activa, et Contemplativa sic habet: Bonum acquirit gradum, qui bene ministraverit; forte meliorem, qui bene vacaverit Deo, optimum autem, qui perfectus est in utroque, ubi indicat utrumque vitae statum esse a se invicem separabilem, ut supra probavimus, praestantiorem tamen eum esse, qui utrumque in uno coniunxerit.

IDEM Sermone 50. super Cantica sic habet: Orantem hominem Deo loqui quis dubitet? quoties tamen inde charitate iubente abducimur, et avellimur, propter eos, qui nostra indigent opera, vel sequela, quoties pie cedit negotiorum tumultibus Pia quies, quoties pro administrandis terrenis iustissime ipsis supersedemus, celebrandis Missarum solemniis? Ordo praeposterus est, sed necessitas non habet legem, quibus verbis non solum ostendit, utramque vitam in uno commode posse compleri, sed perfectionis necessitatem id exigere; quod facit ad secundam quaestionis partem, in titulo notatam.

IDEM epist. ad Fratres de monte Dei, longe ante medium, apud D. Bonavent. loco citato, cap. 56. sic scribit: servus bonus, et prudens ad otium saepe comparat laborem, nec in eum dissolvitur, sed per eum magis in se ipsum colligitur, qui semper prae oculis habuit, non tam quod agit, sed quod agendo intendit: cum enim homo e duplici parte constet; quarum altera quietem, altera requirit exercitium; et duplicem habeat operationem, internam cognoscendo, et externam laborando; item uti duo in se habet purganda, ut notat, S. Doctor, loco citato, cap. 51. e D. Bernardo, serm. 3. de ascensione, Intellectum, scilicet, et Affectum, intellectum ut noverit, et affectum ut velit, et ut efficaciter velit; debet homo cum contemplatione veritatis coniungere actionem virtutis, ut dum illa intus rutilat in mente, haec foris exhibeatur in opere. Vide adhuc D. Bernardum ad fratres de monte Dei, col. 3. et in illa verba Canticorum: Surge, propera amica mea, etc. ubi sponsam describit nunc ad vineam propter laborem properantem; nunc etiam in lectulo Contemplationis quiescentem, et sic utriusque vitae, agendo, et contemplando, munera exercentem; ut etiam praeclare explicat, S. Doctor, LL. CC. in Meditat. vitae Christi.

BASILIUS in Regula 37. et cap. 2. ad 5. Constitut. Monast. postquam Charitatis exercitium in proximum Contemplationi docet coniungendum, ut quis sit vere imitator Christi, qui in utroque, die, ac nocte vigilabat, subiungit: Auxiliaria opera corporis animae virtutem illustriorem reddiderunt, dum omnibus suis partibus resolvenda spirituali sua conversationi operantium eiusmodi, et activam vitam, seu sigillum, ac clausulam adiecerunt. Ne vero quis putaret hunc Sanctum loquutum fuisse de corporalibus exercitiis, quae ex externa praemeditatione, seu contemplatione ortum habent, subdit exemplum Christi, adhuc in pueritia domesticis laboribus, et obsequiis intentum, antequam praedicatione, aliisque spiritualibus exercitiis, hominum conversionem susciperet; Addit deinde exempla Apostolorum, et praecipue Pauli, de quo ait: animadverte Paulum indinulse laborantem, contenteque itinera facientem, navigantem, pericula adeuntem, etc.

CONFIRMATUR ex Praecipuis illustrioribus vitae contemplativae professoribus, qui curam animarum, et peccatorum correctionem zelabant. Ita omnes, quos vitae Religiosae institutores, vel inchoatores probat Seraphicus Doctor, in Diaeta salutis, tit. 3. cap. 1. in fine: sic Samuël, qui primus cuneum Prophetarum congregavit, ut habetur, 1. Reg. 10. ita contemplationi erat addictus, ut vitam Mixtam in correptione, et instructione populi, non defereret: idem dic de AElia, et Elisaeo, cum quo habitauerunt filii Prophetarum, 4. Reg. 4. id ipsum patet de D. Ioanne Baptista, qui congregavit Discipulos, ut dicitur, Ioann. 1. de quo ait praefatus Basilius, loco citato: qui cum aliquando ex arcano Dei Consilio se in solitudine illa tenuisset, in loca culta postea egressus est, ibique Praedicando, et Baptizando, quae munera ipsam etiam rerum actionem attingunt, illa sua demum apud Herodem intrepida sui animi libertate, certaminis sui finem invenit. Omitto plura illorum Patrum exempla, quorum mixta vita in lege gratiae, id ipsum luculentius confirmat.

D. AUGUSTINUS lib. 19. de civitate Dei, cap. 19. sic de hac cum Contemplatione actionis Mixtione loquitur: Nec sic quisquam debet esse otiosus, ut in eodem otio utilitatem non cogitet proximi; nec sic actuosus, ut contemplationem non requirat Dei.

ISIDORUS lib. differ. in 19. sic ait: Quibusdam sola Contemplatio proficit; aliis vero sola activa est consolatio; his media utriusque composita utilior est, quam sententiam probat exemplo Christi, confirmatque ex duplici praecepto, omnibus indifferenter dato, licet ratione officii, vel iustitiae unum magis urgeat in uno, quam in alio: hoc est praeceptum dilectionis Dei, et proximi; quod, quantum ex charitate est, omnes ligat; licet alio titulo potius incumbat quo ad observantias, et ministeria, Deo, et proximo impendenda, ei, qui curam animarum suscepit: cum tamen necessitas, vel huic accedens utilitas aliquando requirat, ut quem intus fovemus affectum, foris monstremus effectu, necesse est, ut nonnunquam Deum velut propter Deum deseramus, ut laboranti proximo succurramus.

Hinc Seraphicus Bonavent. cit. determin. qq. quaest. 1. in fine docet, ideo S. P. N. Franciscum Ordinem Minorum ita instituisse, ut in perfectam Christi imitationem, vitamque viam, non necessitatis debito, sed charitatis affectu, ducere satagerent, et de fructu aliorum salutis meritum expectarent, periculumque perditionis eorum evitarent; dum participes in lucro, indemnes in detrimento, alios extrahere studerent e naufragio, ipsique consistentes in solido, cum in peccato peteuntibus non periclitarentur. Haec S. Doctor.

ASSERO Secundo, simpliciter praestare vitam mixtam agere, quam solam activam, vel solam contemplativam, patet Authoritatibus allatis.

PROBATUR insuper a Suarez, num. 19. ratione, quam indicat S. Doctor, loco nuper citato, Vita mixta continet quicquid perfectionis habet seorsim vita contemplativa, et activa: Ergo est simpliciter utraque, seorsim sumpta praestantior. Maior patet, ideo enim homo, anima, et corpore constans, melior est, quam anima sola, vel corpus solum; quia compositus utriusque retinet perfectionem: Consequentia probatur; ubi est unum, alteri adiunctum, ipsum potius promovet, quam impedit, ubi melius est, ut utrumque iungatur; Atqui ita hic evenit: Ergo. Probatur Minor, quae probatione non eget de contemplatione, quae durante actione, exercetur; dum enim actualiter intenditur in Deum inter agendum; eo meritum cumulatius evadit, et ipsa actio nobilior efficitur; ut illustrissimo quoque patrum Patet, qui mente, manuque simul in Deum, operando, et contemplando tendebant, ut signanter de S. Basilio scribit Greg. Nazianzen. orat. 20. Ita enim agebat magnus ille Contemplator: ut nec Contemplatio communicationis expers esset, nec actio Contemplatione careret: Sed quemadmodum terra, et mare, ita etiam hae duae vitae commoda sua inter se communicantes, ad unicam Dei Gloriam concurrerent. Similia de Nerone Philosopho, et Martyre scribit idem Nazianzen. orat. 23. eum in eo praecipue laudans, quod esset ita virtute ambidexter, ut numquam contemplatio eius actionem praepediret.

PROBATUR autem Minor de actione, quod contemplationi vicissim non obstet. Nam actio solum impedire potest mentis operationem, vel eam alio distrahendo, vel eius intentionem diminuendo, neutrum contingit in vita contemplativa, et activa mixta: Ergo. Probatur Minor quoad priorem partem: Actio propter Deum suscepta importat secum actualem cogitationem de Deo, ergo eam non divertit. Probatur Antecedens: quia procedit ex praevia cogitatione, requiritque ex natura sua frequentem attentionem, et ascensionem in ipsum Deum. Quod si mens interim alio divagetur, hoc non est ex vi talis actionis praecise; sed ex alia cogitatione subrepente, quae potest aeque accidere in contemplante, uti in operante; ut non nisi nimis cuique patet propria experientia, nisi forte raro eo sit inter contemplandum evectus, ut potius ardeat, quam luceat.

PROBATUR Subminor quo ad secundam partem: Actio prava, seu fornicandi, seu furandi non diminuit eius intensionem in mente prius conceptam; quinimo eam potius intensiorem reddit; Ergo id a fortiori dicendum est de actione bona; Consequentia patet, quia qualis est proportio inter cognitionem mali, et actionem propter illud susceptum, talis potest esse inter contemplationem Dei, et actionem, propter eum exercitam.

Nec obstat, quod illa actio eo magis intensam reddat internam operationem, quia sensibilis est, ideoque est proportionata magis, quam sit actio virtuosa contemplationi; Contra enim quia operatio illa interna etiam magis viget in parte sententiva, ideoque habet proportionem cum voluptate, quae in carne sensibili percipitur; unde cum actio virtutis sit ut plurimum absque sensibili illa voluptate, habebit similem proportionem cum contemplatione, quae in mente pure spiritualis est, eamque non remissam, sed intensiorem reddet; modo mens attendat sibi, dum operatur ad extra: et hoc non raro viri contemplativi experiuntur, ut in actione eam lucem repentino quodam fulgore sibi videant irradiare, simul et fervorem accrescere; cum nec tantum aut splendoris, aut ardoris otiose sedentes forsam perciperent; quod idem vult Sanctus Doctor, loco supra citato, ubi boni operis fidelem exercitationem ait mentem in superna elevare; quod exemplo ibi memorato explicat, nam qui mensam struit ad epulas, attente considerat personas, propter quas id praestat, ac dum manibus, pedibusque actitando, et cursitando hinc inde occupatur, in mente finem, et modum suae actionis ruminat indeque iucunditatem epulatum praelibat.

DEINDE esto inter agendum animus alio divertatur, dummodo voluntarie culpae non consentit; meritum non amittit; et talis actio est virtualis Dei, et proximi dilectio, et quanto poenalior est operatio, ob nimiam attentionem requisitam, a Contemplatione detrahens, tanto perfectius meritum cumulatur; cum se saepissime, non Deum, quaerat inter vacantis Contemplationis delicias homo, qui eo minus aliquoties Deo placet, quo sibi minus displicet.

PRAETEREA cum is sit status cuiusque contemplantis in via, ut diu absque aliqua propositi laxatione nequeat mentem, in Deum elevatam sustinere, sed vel ex devotionis ariditate, vel ex nimia alienae cogitationis ingruentia cogatur comtemplationis studium intermittere, ut ex opinione omnium contemplativorum docet Suarez, loco citato, cum D. Bonaventura, cap. 58. in Meditat. cit. melius nequit hic defectus suppleri, quam se pietatis ministeriis mancipando, et proximorum salutem promovendo; eo maxime, quod huiusmodi opera in sacra Scriptura summis laudibus celebrentur, ut Ioan. 12. Si quis mihi ministraverit, honorificabit eum pater meus, et Marci 10. Qui maior est vestrum, erit minister vester.

CONFIRMATUR a S. Doctore, cap. mox cit. ex tribus causis, quae ad intermittendam contemplationem cogunt; et in quibus potest actio evadere maioris meriti quam contemplatio; quippe quae his urgentibus causis, possit vitio imputari. Prima causa, quam recenset S. Doctor, est animarum lucrum, propter quod Episcopi, qui in apice perfectionis emicant, tenentur nonnunquam contemplationem actioni postponere. Nec dicat quisquam ad Episcopos spectare solum vitam activam; id enim absurdum est; nam cum scientia, sapientia, aliisque virtutibus intellectualibus debeant populo praelucere; debent esse maxime contemplativi, ut docet Suarez cap. supra citato. Praeterea cum ille perfectionis status, in quo supponuntur Episcopi, nequeat exercitiis corporalibus acquiri, ridiculum esset, eos ad tam infimum agendi gradum deprimere.

SECUNDA causa intermittendi otii, priori affinis est, scilicet Praelatura regularis officium; cum enim hi et spiritualiter, et corporaliter teneantur suorum subditorum necessitatibus providere, aequum est, ut ab infoecundae Rachelis amplexibus auellantur, exuberentque cum Lia ministerii sui fructibus, ut ait S. Bernardus apud Seraphicum citatum, ubi sic prosequitur: minime prorsus pigebit me intermissae quietis pro cura sermonis, cum video in vobis germinare semen meum, atque augeri incrementa infusae vestrae: Charitas enim, quae non quaerit, quae sua sunt, id mihi iam dudum facile persuasit, nil scilicet desiderabilium meorum vestris praeferre utilitatibus. Orare, legere, scribere, meditari, et quae sunt alia spiritualis studii lucra; haec arbitratui sum propter vos detrimenta, quae eo usque sunt vera, ut strictioris disciplinae ordines, apud quos ab omnimoda ministratione vacatur, non eximant suos Praelatos ab hoc ministerii onere.

TERTIA causa supra tacta est, et est recessus sponsi ab anima, qui venit, vaditque pro suo libito, ut ait S. Doctor dicto cap. 58. litt. C. 2. e D. Bernardo serm. 32. super Cant. cum enim sponsi reditum praestolatur, nec se videt proficere, tunc notit anima, ait S. Doctor, sponsi voluntatem esse, ut ad vitam activam se reducendo, ei fructificet; nec enim contemplatorem decet desidia; unde D. Bernardus eodem loco apud Seraphicum sic habet: Quis enim, non dico continue, sed vel diu, dum in hoc corpore manet, lumine contemplationis fruitur: at quoties corruit a contemplatione, toties in activam se recipit; quoniam sunt invicem contubernales hae duae, et cohabitant pariter; est quippe soror Mariae Martha, hinc est, ut ille vitae status, qui pure etiam Contemplativus nuncupatur, statas habeat horas, quibus inanualibus exercitiis possit vacare, quales sunt Carthusiani, et alii.

Quod si contemplativam in eo rigore sumamus, ut activam omnimode excludat, non datur talis vita in tota Ecclesia, nec expediret eius institutio; cum paucissimis ea gratia concedatur, ut iugi contemplationi incumbant, ut constat authoritate D. Bernardi, iam citati et rationibus supra allatis.

VERUM, ut aequivoca vitentur, advertendum est, vitam Contemplativam eam dici, quae in oratione lectione, meditatione, ac similibus exercitiis praecipue consistit; et si quas actiones suscipit, eas ad contemplationem ordinat, vel ad proprium, non autem proximi, commodum: unde habes contemplativam non esse omnino actionis exclusivam.

E contra, vita Activa praecipue incumbit operibus misericordiae, quae in duplici sunt genere, alia enim sunt pure corporalia, ut visitare, cibare infirmos, vestire nudos, etc. Alia sunt potius spiritualia, licet admixtam habeant actionem corporalem, ut praedicatio, confessio, etc. Haec si spectentur in ordine ad praedicantem, confessiones excipientem, etc. sunt potius vitae contemplativae, quam activae; procedunt enim ab interna veritatis contemplatione, ut supra innui; erudiunt praeterea talia exercentem; sed si considerentur in ordine ad proximum; sunt inter officia et functiones vitae activae connumeranda; quia contemplatio est propter se ipsam, sistitque in se, nec est expetibilis propter aliud, licet sit medium nobilissimum ad plura circa proximum peragenda, ut patet in viris valde contemplativis, qui aliis sunt aptiores ad convertendos peccatores, ad consolandos miseros, etc.

Ex his colligitur, vitam eam dici Contemplativam, in qua frequentia, et media contemplandi excedunt, non vero prorsus excludunt actionem: vitam autem activam eam appellari, quae frequentius, et ex professo utilitati, et commodis proximi invigilat; nec omnem considerationem, aut veritatis meditationem excludit: hoc enim perversum esset; cum omnis actio meritoria debeat esse a voluntate libera, ac proinde ab intellectu considerante. Vita vero mixta dicitur ea, quae aliquando contemplationem ad actionem, et hanc vicissim ad illam ordinat, sibique, et proximo in spiritualibus, et corporalibus, quantum valet, providet; et hanc asseruimus supra absolute esse meliorem; quamvis ex improportione mediorum ad finem, et aliis defectibus contingentibus possit esse deterior, nam agendo de religione docuimus, eius perfectionem non tam consistere in ipsius fine, quam in medio, et modo ad eum tendendi.

NEC obstat nuper dictis, quod praeposterum videatur contemplationem propter se expetibilem, ad actionem referri; cum e contra, actio ad illam sit magis referibilis.

Respondet enim Suarez cit. e S. Doctore in cap. 10. Lucae, et meditat. cit. cap. 45. actionem referibilem ad contemplationem esse per modum dispositionis, in quantum adhuc imperfectus debet se magis actioni, quam contemplationi mancipare. Verum contemplatio actioni inservit per modum auxilii, et causalitatis, prout pendet a libera contemplantis voluntate; sic autem ad actionem quid nobilius referri non implicat, cum incarnatio verbi, quae est opus Dei excellentissimum, ad salutem hominum fuerit ordinata: unde licet in physicis entitatem nobiliorem ad minus nobilem referri, ignobile quid resonet; in moralibus tamen meritum, et perfectionem redolet; cum virtutis excellentia magis sita sit in benignis condescensionibus, ut ex continua Dei erga nos praxi liquet, quam in stricto rerum ordine conservando; quare cum viri Christiani perfectio pendeat ab accessu, et imitatione divinae Charitatis, arbitror eam vitam perfectiorem esse, caeteris paribus, quae sibi, et proximo pie, iuste, et sobrie prospicit.

VERUM si pensitemus status securitatem in communi, necesse est, ut vitae contemplativae eam non denegemus, tum propter impedimentorum, et occasionum remotionem; tum quod ad eam Religionem, quae pure est contemplativa, pateat aditus ab aliis religionibus, etiam mixtis, non e contra: Sed aliud est loqui de securitate, ac perfectione; licet utraque in vita mixta, cui iugis Dei providentia assistit, non desit; nam unusquisque vivendi status praefigit sibi media satis apta ad lapsus praecavendos, ad perfectionem attingendam et ad suum munus rite obeundum; quibus positis, et morali diligentia servatis, praevalebit proculdubio perfectio illius vitae, ubi plures exercendae virtutis occasiones sunt obviae, et ubi proinde maiora, et perfectiora accumulantur merita.

Quaestio IV: Quae sunt praecipua exercitia vitae Activae

SUPRA distinximus vitae activae munera in exercitia mere corporalia, et mixte spiritualia. Priora ad septem reducuntur a D. Bonaventura de 7. Donis, de Dono pietat. cap. 1. et omnibus hominibus quantum ea exercendi facultas suppetit, sunt communia. Primum vitae activae munus in ordine ad proximum (nam in ordine ad se est potius vita activa via ad contemplationem, se a vitiis castigando, aliisque exercitiis, seu poenalibus, seu corporalibus exercitando) est visitatio infirmorum. Secundum, potatio sitientium. Tertium, cibatio esurientium. Quartum, redemptio captivorum. Quintum, vestitio nudorum. Sextum collectio peregrinorum. Septimum denique munus est, mortuorum sepultura; Quae omnia caeteri communiter cum D. Bonaventura 3. part. Centil. sect. 46. hoc colligunt versu:

Visito, poto, cibo, redimo, tego, colligo, condo.

HORUM sufficientia oprime assignatur a D. Bonav. hic: Cum enim quisque suum proximum teneatur diligere, sicut seipsum; uti seipsum quisque totum considerat in corporalibus necessitatibus, simili mensura debet etiam proximi necessitates perpendere: Unusquisque autem homo primo est substantia animata, et proterea constat parte vegetabili, indigente restauratione calidi, et sicci; quae fit per cibum, sicut et restauratione frigidi, ac humidi, quae fit per potum: Est praeterea homo substantia sensibilis, propter quam indiget duplici operimento ad repellenda exteriora totidem nociva; primum operimentum remotum, est Tectum; per quod datur hospitium ad repellendam noctis iniuriam; secundum proximum, est vestimentum, ad operiendam simpliciter nuditatem. Item homo est substantia rationalis, et debilis, ac proinde libertatem nata perdere, servitute in carcere, vel infirmitate in lecto. Contra primam est redemptio, contra secundam visitatio. Denique homo est mortalis, ac per consequens morti subditus; post quam indiget sepultura, et sic septem numerantur auxilia, quae operosa Charitas ei valet ministrare.

SEPTEM item sunt opera spiritualia, quae recenset S. Doctor locis supra cit. et de quibus nos nonnihil tetigimus, de Eleemosyna, disp. 10. ubi ea cum Seraphico, et aliis communiter hoc retulimus versu:

Instrue, Consule, Castiga, Solare, Fer, Ora.

HORUM etiam sufficientiam sic colligit S. Doctor loco cit. coenil. Sunt in homine quidam defectus, qui a solo Deo possunt tolli; in quorum subsidium necessaria est oratio; alii sunt defectus potentiae cognoscitivae, ut cognoscendorum ignorantia, ad quam levandam sufficit instructio; Si est agendorum ignorantia; supplet consilium: Nonnulli sunt etiam defectus in potentia affectiva; et est culpa, vel poena: si culpa, commissa est in te, vel in alios; si in te, remitte; si in alios, corrige, et est castigatio: si denique sit poena, levanda est verbo consolationis, vel facto supportationis; quae duo signantur illis particulis: Solare, Fer.

DE utroque munere spiritualis, et corporalis actionis breviter sic fatur D. Bernardus serm. 12. super cantica, apud Seraphicum in meditat. vitae Christi, cap. 42. Tu quoque, si donum, quod desuper accepisti, nobis contubernalibus libenter impertias, si te exhibeas ubique inter nos officiosum, si affectuosum, si gratum, si tractabilem, si humilem, testimonium habebis ab omnibus, quod fragres, et ipse unguentis optimis: Omnis in nobis, qui fraternas infirmitates tam corporum, quam animarum, non solum patienter supportat, sed insuper, si licet ei, et valet, iuvat obsequiis, confortat alloquiis, consiliis informat; si hoc non potest propter disciplinam, sollicitis saltem orationibus, solatiari non cessat infirmo; omnis, inquam, qui talia operatur, in nobis bonum spargit odorem.

QUAMVIS autem septem numerentur Activae vitae exercitia spiritualia, omnibus diversimode communia, breuius tamen possunt reduci ad tres hominum status, quibus ex officio incumbat ea erga sibi commissos exercere. Hi sunt Praelati, Praedicatores, et Confessarii, ut indicat S. Doctor citatis meditat. quaest. 45. de Praelatis vidimus disp. praecedenti; de Confessariis videbimus 3. parte, ubi de Sacramento Poenitentiae; hic igitur restat nonnihil de Praedicatoribus dicendum.

De officio, et obligatione Praedicatoris.

PRAEDICANDI munus eo nobilius, magisque arduum merito reputatur, quo Natura, et Gratia veluti certatim sua ad illud complendum dona conferant; unde licet plures in Cathedris sub specie concionatorum quotidie obstrepant; paucissimi, quantum par est, eo munere funguntur; quia rarissime in uno natura cum gratia per omnia convenit.

QUAMVIS autem plures conditiones ex parte corporis, et animae, ut iam indicatum est, ad nobilem hanc functionem requirantur; reduci tamen possunt ad Authoritatem, et Sufficientiam.

AUTHORITATIS ratio colligitur a D. Bonav. loco cit. et probata est supra disp. 1. quaest. 1. num. 27. et patet e 23. Hierem. ipsi currebant, cum ego non mitterem eos, Tim. 3. Quomodo praedicabunt, nisi mittantur, Haebr. 5. Nec quisquam sibi sumit honorem, sed qui vocatur a Deo, tanquam Aaron: unde Christus, penes quem est suprema potestas, de se ipso dicit: Neque enim a me ipso veni, sed ille me misit, scilicet Patet unde Isayas noluit a seipso ire, sed ait: Ecce ego, mitte me, Dominus autem respondit vade, et dices populo huic, etc. En authoritas missi.

SIGNA verae missionis a Deo, indicantur a S. Doctore ad cap. 9. Lucae. Primum est, si a Pontifice praedicator authoritatem obtineat, et praecipue a Summo, qui Christi gerit vices in terris. Secundum est, si habeat verum propriae, et alienae salutis zelum, non quaerens quae sua sunt, iuxta illud 1. Cor. 4. Non enim nosmetipsos praedicamus. Tertium est, si auditores sermonis fructum in opere exhibeant, sicut dicitur de Apostolis, qui missi interpretantur, Ioan. 15. Posui vos, ut eatis, et fructum afferatis.

HINC Seraphicus P. N. Franciscus regulae capite 9. quod totum est de Praedicatoribus, sic incipit: Fratres non praedicent in Episcopatu alicuius Episcopi, cum ab eo illis fuerit contradictum. Negative autem loquitur fuerit contradictum, ut observat S. Bonav. quia cum potestas praedicandi non habeat suam efficaciam a concessione Iurisdictionis, sicut potestas confessiones excipiendi; non requiritur vi regulae ea authoritatis expressio, sed sufficit rationabilis praesumptio, maxime si tales sint praedicatores, quorum institutio sedis Apostolicae approbatione nititur, ut ait S. Doctor ibidem. Praeter hanc autem Pontificis authoritatem, requiritur pro regularibus, ut a propriis Praelatis authorizentur; ita pro Minoribus statutum est dicto cap. 9. regulae, ubi sic scribitur post praefata verba: Et nullus fratrum populo penitus audeat praedicare, nisi a Generali ministro huius fraternitatis fuerit examinatus, et approbatus, et ab eo praedicationis sibi officium fuerit concessum.

AB his non multum differt Decretum Concilii Trident. sess. 5. cap. 2. praeterquam quod expressam Episcopi licentiam postulet; sic enim habet: Regulares cuiuscumque ordinis, nisi a suis superioribus, de vita, moribus, et scientia examinati, et approbati fuerint, ac de eorum licentia, etiam in Ecclesiis suorum Ordinum praedicare non possint; cum qua licentia personaliter se coram Episcopis praesentare, et ab eis benedictionem petere teneantur, antequam praedicare incipiant; In Ecclesiis vero, quae suorum ordinum non sunt, ultra licentiam suorum superiorum, etiam Episcopi licentiam habere teneantur, sine qua in ipsis Ecclesiis non suorum ordinum, nullo modo praedicare possint; ipsam autem licentiam gratis Episcopi concedant: Cuius decreti cum consuetudo, quae din increbruerit, sit optima interpres, ei in singulis Dioecesibus standum est, solent enim multis in locis Reverendissimi DD. Episcopi pro eo, quem erga Regulares habent, affectu, suas vices ipsorum Praelatis in hoc demandare; alibi pro praecipuis anni temporibus personalis praesentatio iuxta tenorem concilii requiritur, ut quando quis tempore Adventus, vel Quadragesimae praedicaturus est; cum enim in favorem Episcoporum Concilium ita ordinaverit, possunt ipsi, prout prudenter iudicaverint, totam rem zelo, et discretioni Praelatorum regularium commendatam relinquere; ut a multis fieri solitum est; alias vero Concilio ad litteram standum est, ubi id solito observatur.

UBI vero Episcopi licentia semel habetur, si contradixerint Parochi, monet S. Bonaventura ad dictum cap. 9. malitiae potius cedendum, quam scandalum causandum; Si tamen ex cessatione gravius malum timeatur, ut quod Parochus se opponat, ut ipse haeresim, vel zizania seminet; tunc utendum est Authoritate Episcopali, ut maius malum avertatur; et etiam minus, quod possit esse nonnullorum scandalum, quantum fieri possit, prudenter praecavendum est.

Quod si quis regularis irrequisita Episcopi benedictione, vel ipso contradicente concionetur, ultra, quod peccat in suam regulam, si sit Minor, potest ulterius puniri ab ipso Episcopo iuxta Constitutionem Gregorii XV. latam in Bulla Inscrutabili 9. Febr. 1622. cuius tenor sic habetur: ac Demum habeat Episcopus authoritatem coercendi, ac puniendi quoscumque exemptos tam saeculares, quam Regulares, qui in alienis Ecclesiis, quae suorum ordinum non sunt, absque Episcopi licentia, in suis Ecclesiis, aut suorum ordinum, non petita illius benedictione, aut ipso contradicente praedicare praesumpserint, etc. ita refert etiam Bonagratia V. praedicatores, num. 374.

Quantum ad Authoritatem proprii Praelati, quam fratres Minores praevio examine tenentur habere, priusquam praedicent; licet Regula eam iuxta litteram a solo ministro generali dandam specificet; cum tamen id cautum sit, ut periculis obvietur, nihil regulae temeratur, dum aliis examinandi, et approbandi licentia conceditur; uti enim Episcopi ordinandos per alios curant examinari, et Universitatum praesides alios deputare solent ad examinandos eos, quibus Doctoratus infulas sunt donaturi; ita per alios potest Generalis minister examinare, et approbare, quos ad praedicationis officium electurus sit, licet regula habeat: Nisi a ministro generali huius fraternitatis fuerit examinatus. Ipse tamen authoritatem praestare tenetur. Ita D. Bonaventura loco cit. quod si de sufficientia illius, qui ad praedicatoris gradum promovendus est, nullatenus dubitetur; non est praevium examen necessarium; sed sufficit, ut eius sufficientiae ratio Generali innotescat, ipseque litteras concionatorias mittere possit; ita S. Doctor cit.

Haec de concessione Authoritatis dicta sufficiant: Verum de eius ablatione, seu suspensione quaedam notanda sunt.

Primo Concilium Lateranense sub Leone X. suspendit praedicantes falsa, et incerta miracula; uti et prophetias, in sacra scriptura leviter fundatas, seu a sede Apostolica nequaquam approbatas; nisi locorum Ordinarii tribus, aut quatuor viris eruditioribus ad earum examen deputatis, id permiserint, dum praefatam sedem consulendi opportunitatem non habuerint.

Secundo Concilium Tridentinum sess. 5. cap. 2. de reform. post D. Bonaventuram exposit. in Psalt. ad ea verba Psalm. 49. Peccatori autem dixit Deus, quare tu enarras, etc. tres casus assignat, in quibus praedicatio prohibetur, et suspensio etiam Regularium ab Episcopo, tanquam sedis Apostolicae legato, potest inferri; non tamen ipso facto incurritur.

Primus casus est, si praedicentur propositiones erroneae; quid autem per propositionem erroneam Doctores intelligant, dixi hoc Tomo supra, ubi de haeresi.

Secundus casus est, si praedicentur propositiones scandalosae, ad quas reducit S. Doctor loco cit. crimen notorium ipsius praedicantis; hoc enim scandalum non modicum solet parturire, turpe enim est, si vox vitam remordeat, et sit vox quidem Iacob, manus autem esau, ut ait hic S. Doctor ex 27. Genes.

Tertius casus est, si propositiones, quae praedicantur, sint haereticae.

His accedunt prohibitiones factae ab Alexandro VII. 3. Decemb. 1661. in Bulla, quae incipit: Sollicitudo omnium, ubi renovantur varia circa idem statuta Pauli V. Sixti IV. et Pii V. ut nullus in concione ad populum, aliisve actis publicis, propugnet opinionem D. Thomae de Beatissimae Virginis conceptione, eam immaculatam non asserendo; prohibentur etiam alii quicumque praedicate opinionem D. Thomae peccaminosam, vel haereticam esse, vide Bonagratiam cit. num. 380.

Quantum ad sufficientiam, ad praedicatoris officium requisitam, eam ex parte animae ponit S. Doctor in solida scientia, et munda conscientia, ita habet expositione, in Psalm. 158. ad ea verba: appropinquet deprecatio mea.

Ut mundam acquirat conscientiam, debet propriae saluti prius vacare, quam alienae aedificationi, exemplo Eliae, qui prius abiit in desertum, et pervenit ad montem Dei in Oreb, ubi edoctus est, ut ait S. Doctor, ad 2. Lucae; postea vero missus est ad ungendos Reges, et Prophetas, 3. Reg. 19. sic ipse Christus prius caepit facere, postea docere.

Circa vero scientiae acquisitionem, notat S. Bonaventura ad cap. 8. sup. prope finem, octo praedicatori valde esse utilia; cognitionem scilicet sapientiae per investigationem: commemorationem, per frequentationem: declarationem, per amorem: Operationem, per impletionem; concertationem per disputationem, communicationem, per collationem; circuitiomem, per interrogationem; assumptionem denique, per incorporationem. Investigando quippe cognoscimus: frequentando, memoriae ideas rerum mandamus: amando, quae discimus, de his delactamur; operando, ea implemus; disputando, difficultates nobis, aliisque solvimus; conferendo, aliis, quae novimus, communicamus; interrogando, in id ipsum per discursus circuitum redimus, aliosque de veritate magis convincimus; tandem scientiam gestu, et voce quodammodo incorporatam assumimus, et sic eam aliis facilius suademus.

Sufficientiam Praedicatoris ex parte corporis describit S. Doctor, Apologet. quaest. 4. Primo enim debet esse aetatis competentis, ne nimis puer puerilia tractare videatur; quae conditio non tam ex annorum serie, quam ex honesta vultus gravitate, et virili compositione habenda est. Secundo debet carere omni notabili corporis, et capitis deformitate, qui enim sunt nimis breves, crassi, vel Gibbosi, ad suadendum non sunt apti, sed facile contemptui habentur; Tertio, vires corporis eo magis sunt ad hoc munus necessariae, quod fortiter, et viriliter est peragendum. Quarto, competens facundia praecipuam praedicationi gratiam conciliat, ad quam sunt plura ex parte vocis, et gestus necessaria, quae apud Rhetores ex professo tractantur.

Has tam Corporis, et animae, quam scientiae, et conscientiae conditiones quicumque in se recognoscit, restat, ut ad populi utilitatem eructet Dei Verbum tripliciter, ut cum D. Bonaventura loquar in ea verba Psalmi 118. in labiis meis pronunciavi, etc. Scilicet sapienter, eloquenter, et confidenter: Sapienter, ut doceat; eloquenter, ut placeat; confidenter, ut moveat: insipide enim, confuse, et timide praedicans, nec docet, nec placet, nec mouet.

Deinde Monet S. Doctor, in cap. 6. Lucae, ut Praedicator utilia doceat, non subtilia; ut sit etiam immunis ab ostentatione in signo, ab ambitione in animo; ab adulatione in verbo, et a personarum acceptione in facto.

In ea autem verba ad idem cap. 6. Docebat autem turbas, formam Apostolicae praedicationis exhibet Seraphicus, dum docet, quod bonus Praedicator nunc debeat stare, nunc sedere; modo videre, mox ascendere; quae non solum corporaliter, sed potiori titulo spiritualiter sunt accipienda; ut scilicet stet, recte intendendo; aliquando sedeat, quiete contemplando; videat bene discernendo; et ascendat perfecte agendo; quae omnia concludit S. Doctor illo Ierem. 6. State super vias, ecce rectitudo intentionis, et videte, et interrogate, quae sit via bona, en sollicitudo discretionis. Et ambulate in ea, per actionis scilicet exercitium, et invenietis refrigerium animabus vestris, nempe per otium contemplationis.

¶ De tali bono Praedicatore multa e Sanctis Patribus contexit S. Doctor, lib. 1. Phar. cap. 14.

¶ GREGORIUS, lib. 6. Moral. cap. 17. sic verum Christi praeconem describit: Ille apud Deum magis in amore eius est, qui ad eius amorem plurimos trahit: Humani generis Redemptor per diem miracula in urbibus exhibebat; et ad orationis studium in nocte pernoctabat; ut perfectis videlicet praedicatoribus innuat, quatenus nec activam vitam amore speculationis funditus deserant, nec contemplationis gaudia operationis nimietate penitus contemnant, sed quieti contemplantes sobeant, quod quieti erga proximos loquentes fundant.

¶ HIERONYMUS, lib. 1. in Lament. cap. 1. tom. 4. Ille est Doctor Ecclesiasticus, qui lacrymas, non risum movet, qui corripit peccatores, qui nullum beatum, nullum dicit esse felicem.

D. AUGUSTINUS de doctrina Christiana, lib. 4. cap. 17. qui dicendo nititur persuadere, quod bonum est, nihil horum trium spernit, ut scilicet doceat, ut delectet, et flectat, orat, atque agat, ut intelligenter, libenter, obedienter audiatur.

AMBROSIUS, lib. 2. de Virg. initio tom. 4. Debet is, qui docet, supra eum, qui docetur excellere.

ISIDORUS de summo bono, lib. 3. cap. 36. sent. 5. Prius debet iustus praedicator bene agere, ut consequenter possit bene docere.

¶ BERNARDUS super Cantica, serm. 16. Funiculus triplex, qui difficile rumpitur ad extrahendas animas de carcere diaboli, et trahendas post se ad Coelestia Regna, si recte sentias, si digne proloquaris, et si vivendo confirmes.

SENECA epist. 52. egregie partes veri praedicatoris sic depromit: Eligamus non eos, qui verba magna celeritate praecipitant, sed eos, qui vita docent; qui cum dixerint quid faciendum sit, probant hoc ipsum faciendo quod docent, et post quaedam verba: Eum elige Doctorem, quem magis admireris, cum videris, quam cum audieris.

¶ Nec mirum, Viros doctrina, et sanctitate praeclatos eo hoc praedicandi munus evexisse, ut illud omni laude celebrent, et in eo quicquid sit ad vitae humanae praestantiam requisitum, dulcem scilicet symphoniam oris, et operis, exquisitissime postulent: Hinc ipse Christus, ipsi Apostoli, et qui illustriores in utroque testamento leguntur sancti, ad praedicandum sunt deputati; et vere vir coelicus est, qui coelum aliis annuncians, illud in se quodammodo exprimit; unde Seraphicus Doctor, in ea verba Psal. 17. inclinavit Coelos, et descendit, Praedicatores nubibus comparat, quia nimirum coelis iugiter adhaerentes, tonare debent minis, coruscare miraculis, et pluere doctrinis.

E contra autem cum turpissimum sit, Praedicatorem Christi aliud ore, aliud opere significare, D. Bonavent in dicto, lib. Pharetra, cap. 15. acutissimas patrum sententias in talem, tamquam electas vibrat sagittas.

¶ GREGORIUS super Ezechiel, hom. 18. de tali Praedicatore sic scribit: Turpe est nimis ibi nos negligendo cadere, unde praedicando conati sumus alios levare, et super, lib. 4. Reg. ind. 12. cap. 76. quod per linguam praedicamus, per exempla destruimus: dum iniqua docemus operibus, et sola vota, ea quae sunt iusta praetendimus. Ossa ieiuniis atterimus, et mente turgemus: corpus despectis vestibus tegimus, et elatione cordis Purpuram superamus; iacemus in cinere, et excelsa suscipimus, Doctores humilitatis, duces superbiae.

HIERONYMUS epistola 2. ad Nepot. Delicatus est magister, qui pleno ventre de ieiuniis disputat: Accusare avaritiam potest et latro; Sacerdotis Christi os cum mente concordet.

ISIDORUS lib. 2. de summo bono, cap. 2. sent. 10. Ad maioris culpae cumulum pertinet scire quemquam, quod sequi oporteat, et sequi nolle, quod sciat, et lib. 3. cap. 37. sent. 1. qui non vivit, sicut docet, ipsum, quam praedicat veritatem, Contemtibilem facit.

CHRYSOSTOMUS de compunctione cordis, lib. 1. in fine: Docere, et non facere non solum nihil lucri, sed etiam damni plurimum confert; Grandis enim condemnatio est componenti quidem sermonem suum; vitam vero suam, atque operam negligenti.

AUGUSTINUS apud Seraphicum, ibi, fortius in huiusmodi Praedicatores invehitur. Exaudi te ipsum durissime, immanissime, surdissime Doctor; quid mihi lingua aurea, et cor ferreum.

BERNARDUS serm. de convers. ad clericos, cap. 31. in ea verba: Beati pacifici, sic proloquitur: Considerate diligenter, non pacificos, sed pacificos commendari, sunt enim qui dicunt, et non faciunt: sane quemadmodum non auditores legis iusti sunt, sed factores; sic non annunciatores pacis, sed actores beatificantur.

SENECA tandem in epist. sic apud S. Doctorem concludit: hoc turpissimum est, quod nobis obiici solet, verba nos fari, non opera tractari.

Haec S. Doctor, dicto, cap. 16. e patrum scriptis descripsit, cap. vero sequenti eximias profert sententias ex iisdem patribus contra usurpantes Praedicationem; quae in iam dicta fere quadrant: ipsum vide.

¶ QUANTUM ad modum, et materiam praedicabilem, eam breviter designat S. P. Franciscus, dicto, cap. 9. Regule, monendo his verbis, ut in praedicatione, quam faciunt, sint casta, et examinata eorum eloquia ad utilitatem, et aedificationem populi, annunciando eis vitia, et virtutes, poenam, et gloriam cum brevitate sermonis.

¶ QUIBUS consonar Concilium Tridentinum, loco supra citato; hortando divini verbi praecones similibus verbis: Praedicatores fideles pro sua capacitate pascent salutaribus verbis dicendo, quae scire omnibus necessarium est ad salutem, annunciando eis cum brevitate, et facilitate sermonis, vitia, quae eos declinare, et virtutes, quas sectari oportet, ut poenam aeternam evadere, et coelestem gloriam consequi valeant. Quantum denique ad correptionem, seu specialem, seu generalem, quam quisque inter praedicandum adhibere tenetur, ut efficacius peccatores cogat ad resipiscentiam; praeclare eam explicat S. Doctor, in Apologet. cap. 2. quod caput ad verbum fere transcripsit Bonagratia, Verb. Praedicator, supra cit. indicans, ibi eximiam praedicatoribus doctrinam exhiberi.

POSTQUAM igitur Sanctus Doctor differentiam inter Iudicem, et Praedicatorem scite statueret, huius officium in corripiendis peccatoribus sic prosequitur: Doctor, seu Praedicator, qui diversi generis auditores debet instruere, ut virtutes magis reddat commendabiles, necessarias ad salutem, vitia his opposita, quam sint nociva, et detestabilia ostendit. Et quibusdan generibus hominum quaedam vitia sunt magis usitata, ut Mercatoribus fraus, et mendacia; Militibus rapina, et incendia; et ita de aliis necesse est, quod propter generalem instructionem, quod licet genus hominum specialiter arguat, et moneat sibi specialius insidiantia vitia cavere, sicut Medicus AEgros diversis infirmitatibus laborantes docet a sibi magis noxiis cibis, et aliis abstinere. Nihil enim prodest et infirmis, si diceret: Cavete ab omnibus cibis nocivis generaliter, nisi specificaret in qualibet passione, quid illis specialius noxium esset, aut proficuum sanitati. Quod autem dicitur, quod Praedicator debeat in genere omnes arguere peccantes, et non descendere ad species, hoc est intelligendum de notabili specificatione personarum, non vitiorum, vel statuum, vel officiorum, quae non possunt proprie describi sine expressione officii, vel status illorum, qui in hoc specialiter offendere consueverunt. Potest enim sic congrue generaliter dici: Vos Artifices peccatis frequenter in hoc; et vos Milites in hoc;et vos Religiosi in isto; vos Clerici in illo; et sic de aliis, si sunt ibi plures de quolibet genere illorum, ad quos loquitur, sive nullus, ut quisque sibi conscius talis peccati compungatur, et in se confundatur, et nullus specialiter notabilis de hoc reddatur, quem falsi evidentia alias non facit notabilem, vel qui seipsum non prodit esse reum, sibi adscribendo specialiter cum murmure, quod generaliter dictum constat iuxta illud Poëtae. Conscius ipse sibi, de se putat omnia dici. Correctioni enim, et aedificationi tantum debet intendere Doctor fidelis, non confusioni, vel infamationi alicuius praesentis, vel absentis. Ubicunque ergo praesumitur, quod aliquis specialiter de peccato prius incognito aliis ex praedicatione reddatur notabilis, unde potest oriri gravamen, vel scandalum, melius est tacere, et alia aedificatoria magis loqui: Qui vero facere consuevit contrarium, aut contentiosum, aut invidum, aut imprudentem se demonstrat, aut vanae gloriae cupidum, qui cum aliunde non esset acceptus apud homines, ex aliorum infamia gloriam sibi quaerit: quem confundendo exasperas, hunc tardius aedificas, et rancoris aculeo vulneras.

Quaestio V: De praecipuo Actu vitae Contemplativae, et quomodo hic actus a Cogitatione, Meditatione, Speculatione, et Intuitiva visione differat

De praecipuo Actu vitae Contemplativae, et quomodo hic actus a Cogitatione, Meditatione, Speculatione, et Intuitiva visione differat.

Vita Contemplativa in sua latitudine dicit totius hominis occupationem, legendo, loquendo, cognoscendo, cogitando, considerando, meditando, et speculando; quatenus omnes hi actus ad Contemplationem terminant. Contemplatio itaque est praecipuus actus huius vitae, ad quam proxime accedit, et inseruit meditatio, ut post D. Bonaventuram hic advertit Suarez, lib. 2. de orat. mentali, cap. 9. Nam cum divinam aliquam veritatem investigandam suscipimus, primo de ea loquimur, legimus, vel inquirimus: deinde eam cogitamus, consideramus, ac diutius mediramur; tandem veritas diu meditata, dum subito spectaculo se exhibet, meditatio in Contemplationem transit, quam magna animi aviditate suscipimus, magna iucunditate eam admiramur; multaque ei admiratione adhaeremus; ita Seraphicus Doctor, hic, post Richardum, lib. 1. de Arca Myst. cap. 4.

Tres igitur passus praecipui hic notantur, per quos ad Contemplationem ascenditur; ignotae scilicet veritatis quaesitio, quaesitae inventio, et inventae intuitio; Haec ultima cum attingitur, apprehenditur status contemplationis potissimus, si velimus Theologice loqui; nam Philosophice pro omni actu intellectus contemplatio sumitur, quo sensu ait Aristot. 2. Metaph. textu 3. finem contemplationis esse veritatem, et Cicero libro 4. de finib. ait, contemplationem esse considerationem, ac meditationem rerum occultorum; ita etiam habet, lib. 1. academic. qq.

In priori sensu definitur Contemplatio a S. Doctore hic, dist. 1. Est actus intellectus non impediti, gratia sanati, in aeterna spectacula directi, cum admiratione suspensi, vel secundum Richardum apud Seraphicum ibidem: Contemplatio est libera mentis perspicacia, in sapientiae spectacula, cum admiratione suspensa.

In qua definitione quatuor contemplativis summopere commendat Seraphicus Doctor.

Primum est Spiritus libertas, ut a nullo terreno obstaculo praepediatur, sed spontaneo quodam motu, et nutu per aeternas veritates liberius, et libentius valeat circumferri; easque ad saturitatem, quantum fieri potest, contemplerur: Hinc debet mens rerum temporalium cura, et sollicitudine exonerari, multoque magis peccatorum funibus non circumplecti.

Secundum est oculus pespicax, divinae irradiationis capax; unde e Richardo distinguit S. Doctor triplicem oculum; Primus est carnis, quo videt homo ea, quae sunt extra se; Secundus est rationis; quo videt ea, quae sunt intra se: Tertius est oculus contemplationis, quo videt supra se: Hic oculus est velut scintilla quaedam Divinae cognitionis, et imaginis, residens in apice animae; ad quam mens bene expurgata iugiter intendens, inde mira iucunditate, serenitate, et securitate aeternas delitias quodammodo anticipat, et praegustat: de hoc oculo ait sponsus in Cantic. cap. 4. vulnerasti cor meum in uno oculorum tuorum, ut notat D. Bonaventura, hic.

Tertium est, ut dictus oculus sit in sapientiae spectacula directus: unde infert S. Doctor, contemplationem non esse praecise actum intellectus, sed decere insuper voluntatis actum. Sapientia enim est cognitio veri, excitans voluntatem ad saporosam dilectionem, et experimentalem suavitatis supernae gustum: Hinc illa spectacula sapientiae, in definitione posita, sunt cognitio veri, et gustatio boni, unde notat Suarez, dicto cap. 9. D. Bonaventuram ponere summam contemplationem in voluntate; quod si id intelligit in sola voluntate eam consistere, est absque fundamento; Nam S. Doctor ubique coniungit intellectualem inspectionem, et saporosam dilectionem: et hic concludit sic: Actus igitur contemplationis duo includit, scilicet cognitionem, et saporosam dilectionem.

Verum si Suarez vult, summam contemplationem esse in voluntate, e mente S. Doctoris, non praecise, sed praecipue, id est, habere ortum, et augmentum ex amore, voluntatis actu; non est contra Seraphicum; qui ad praefata verba subdit: et dilectio adiunat cognitionem. Paulo vero superius ex Linconiensi refert, quod sapientia oritur ex amore, quae prorumpit in lumen cognitionis, et saporem gustationis, sicut ex calore prorumpit lux, et flamma.

Quartum, quod ad contemplationem requirit S. Doctor ex dicta definitione, est mentalis suspensio cum admiratione; et haec contemplationi adeo intrinseca est, ut D. Augustinus lib. de spiritu, et anima, cap. 32. non dubitaverit contemplationem per eam admirationem definire, dicens: Contemplatio est perspicua veritatis iucunda admiratio. Nam ut bene ait Richardus apud Seraphicum loco citato. Ex novitate rei, quae est supra nostram spem, et nostram aestimationem oritur admiratio, ex admiratione autem accrescit attentio, ex attentione cognitio, et ex his mentis suspensio. Unde sicut apud Philosophos duo sunt principia scientiae; admiratio, et experientia; ita apud Theologum contemplantem admiratio excitat ad attentiorem speculationem, ex parte intellectus; ex parte autem voluntatis experientiae suavitatis movet intellectum ad altiorem intuitionem veritatis; et tunc utraque potentia suspenditur, iuxta dictum Iob. Suspendium elegit anima mea.

Totus hic contemplationis progressus per modum Aurorae optime explicatur a Seraphico ex Richardo, lib. 5. de Arca mystica, cap. 9. Aurora enim in primis quodam lucis diluculo; quippe terrae vicina, subfulget; uti viri adhuc teneri quoddam gratiae diluculum primo percipiunt. Deinde paulo altius se aurora elevans fulgidior, ac luteo suffusa colore emicat, quippe non satis adhuc a luto, seu terrae limo segregata; Verum quo magis ascendit, eo fusius se dilatans, eoque fulgentius splendescens a terra elongatur, donec tandem altum coeli occupans in meridianum transit fulgorem, et in summo lucis apice, seu Solstitio suspenditur; dicit itaque ibi Richardus: Humana intelligentia divino lumine irradiata intelligibilium contemplatione suspenditur, dum in earum admiratione ad modum aurorae diffunditur, quando semper ad altiora, vel admirabiliora ducitur, tanto amplius, tantoque copiosius ad modum Aurorae dilatatur: Unde quanto ab infimis fit remotior, tanto semetipsa purior, et ad sublimia subtilior invenitur, etc.

Quoad differentiam huius praestantissimi actus a cogitatione, meditatione, aliisque actibus, cum vel praecedentibus, vel subsequentibus; Notandum est, cogitationem esse principium huius exercitii, et habere ortum ab imaginatione, ac proxime transire, et terminare in meditationem: Nam cum primo rem aliquam a sensu externo ad internum transmittimus, vel eam in ipsa phantasia dudum repositam suscitamus, solet intellectus agens huiusce rei spiritualiorem ideam sibi cudere; haec vero idea, cum sit adhuc indeterminata, et per intellectum huc illucque vagans, potest dici Cogitatio, quam ideo Richardus definit loco citato, cap. 3. et 4. Animi respectum ad evagationem pronum, unde eo minus rationi subiicitur, quo magis ex imaginatione oritur, quae suae materialitatis nonnihil ei communicat; unde lento pede, per devia quaeque sine respectu perventionis ad suum finem vagatur; ut ait Richardus dicto cap. 3. E contra vero contemplatio libero pede, quocumque eam fert impetus, mira agilitate circumfertur; et haec est praecipua differentia horum actuum, in qua includitur, quod unus actus tenet locum principii; alter vero medii.

Quando autem vel una, vel multiplex cogitatio animo ingruit; necesse est, ut ratio mox eam sistat, et vigilanter applicet intento fini, et sic eam in meditationem faciat transire; alias cogitationes inter se tumultuabuntur, et mentem distrahent, quod egregie explicat D. Gregorius, lib. 1. Moral. apud Seraphicum, hic, dist. 3. ubi sic habet: Cogitationes ad modum ancillarum rationi subiiciuntur, quia si a domo mentis ad momentum Ratio discedat, quasi absente domina, cogitationum se clamor, velut garrula ancillarum turba, multiplicat; ut autem ratio ad mentem redierit, mox se confusio tumultuosa compescit, et quasi ancillae ad iniunctum opus tacite se reprimunt.

Cogitatio vero, sic formata a ratione, meditationis nomen, et naturam subit; unde haec nascitur e ratione, sicut illa ex imaginatione; et est rei cogitatae attenta, et continuata consideratio; quae tandem in contemplationem migrat; ut superius dictum est. Hinc notat S. Doctor e Richardo, cit. cap. 3. tria esse in anima, quae ad contemplationem diversimode faciunt: Haec sunt Imaginatio, Ratio, et Intelligentia: prima tenet infimam animae sedem, secunda mediam, et tertiam supremam, Deo immediate suppositam: unde sicut Deus simplicissimo actu omnia simul intuetur, ita ille actus, quo ad ipsum magis acceditur, clarius, et simplicius comprehendit obiecta aliorum actuum, sibi inferiorum: hinc contemplatio, intelligentiae actus, imaginationis, et rationis obiecta clarius comprehendit, quam a propriis potentiis comprehendi queant; quippe mentis sinum in immensum expandens, etiam animi aciem simul ad penetrandum exacuit; ut habet S. Doctor, loco citato, e Richardo, dicto, cap. 3. per intelligentiam siquidem sinus mentis in immensum expanditur, et contemplantis animi acies acuitur, ut capax sit ad multa comprehendenda, et perspicax ad subtilia penetranda.

Quod ut intelligas, adverte visionem mentalem, uti et corporalem, esse (quantum concipere licet) ad instar pyramidis, se ab una parte dilatantis, dum ab altera cuspidem format; ita ut qua proportione penetrat occultiora obiecta, pari latitudine plura ascendendo comprehendit; quod intelligit Richardus, loco citato, dum ait apud Seraphicum dicta, dist. 3. Unde quam late contemplationis radius se expandat, qui omnis illustrat, et quodammodo Contemplatio sub uno visionis radio ad innumera se extendit.

Speculatio cum Contemplatione non raro confunditur, quia utraque est intelligentiae; differunt tamen, ut docet Sanctus Doctor, loco citato, et cum ipso Suarez, cit. num. 5. Nam speculatio, ut ait D. Augustinus, lib. 15. de Trinit. cap. 3. dicitur cum res non in se, sed in sui speculo, seu aenigmate videtur: contemplatio autem fit, quando veritas sine aliquo involucro, umbrarumve velamine in sui puritate videtur, ut ait Richardus apud S. Doctorem, loco citato.

Dicitur itaque Speculatio, non a specula, ut notat Suarez; loco citato, quia creaturae in hoc mundo sunt specula, in quibus, et per quae aeternas veritates speculamur, unde D. Paulus, 1. Cor. 13. dicit: in hac vita nos gloriam Domini speculari.

Haec tamen Creaturarum specula, licet aenigmata dicantur, non tantam habent opacitatem, quin multa luce obfulgeant, eamque speculantium oculis affundant, et attemperent: De his speculis praeclare agit Linconiensis apud S. Doctorem, loco citato, dicens, quod postquam in mente recipiuntur, divinis, et velut solaribus radiis, in ea incidentibus e fonte luminis, adeo fiunt plura, clara, et plana; ut contemplata contemplantis oculis, in ea veritatem lucide videat, et iuxta hanc partem est vera contemplatio: At ea parte, qua dicta specula lumen in se incidens in illos refundunt, qui illius sunt capaces, et veritas sic videtur cum minori claritate, est potius speculatio: Hoc exemplificat per speculum materiale, quod lumen praefulgentis solis adeo temperat, ut debilior oculus, qui in ipsum solem aspicere nequit, illud sibi proportionatum in speculo videat.

Tandem sicut in meditationem transit cogitatio, et meditatio aliquando in speculationem, aliquando et perfectius in contemplationem, sic contemplatio transit in apertam visionem, patriae reservatam; unde inter hanc, et illam differentia est; quod visio sit non solum simplex, sed aperta et clara rei intuitio, ptout in se est: At contemplatio est simplex rei intelligentia, quantum fieri potest pro cuiusque capacitate in hac vita.

Unde concludit Seraphicus, dictos omnes actus differre secundum clariorem, vel minus clarum Dei aspectum; et sicut inter illos cogitatio tenet infimum locum, ita pro hac vita contemplatio tenet sedem supremam; superat tamen eam visio in patria, pro ut dictum est: Haec confirmat S. Doctor, e Gregorio, lib. 5. Moral. cap. ult. ubi ait: Activa vitae opera cum corpore transeunt; Contemplativa autem vitae gaudia melius ex fine convalescunt.

Quaestio VI: Utrum Contemplatio habeat aliquos suae perfectionis gradus, quot, et quos

Utrum Contemplatio habeat aliquos suae perfectionis gradus, quot, et quos.

Supposimus supra aliquos vitae contemplativae actus, per quos paulatim ascenditur ad potissimum huius vitae Donum, quod in ipso actu contemplationis, pro ut ab aliis distinguitur, consistit.

Gradus autem Contemplationis sunt quidam in eodem actu progressus, et profectus intellectualis cogitationis, et saporosae dilectionis, quibus Deus in ratione Veri, et Boni apprehenditur. Ita S. Doctor, loco citato.

Difficultas autem est, an dentur talia incrementa contemplationis, quibus mens gradatim ad alium, seu apicem perfectae contemplationis pervenit, et videtur ex iam dictis quod non: quia contemplationem supra consideravimus, ut actum simplicem intelligentiae simul omnia clare intuentis, quantum pro huius vitae conditione fieri potest.

Assero tamen cum Seraphico Doctore hic, dari nonnullos contemplationis gradus inter se distinctos, et coadiuvantes intellectum, et affectum ad perfecte Deum contemplandum.

Probatur a S. Doctore authoritate, D. Gregorii, lib. XXII. moral. cap. XIV. ubi ait: Gradus vocantur incrementa virtutum, distincte tradita a Sanctis, et paulo infra horum necessitatem probat, dicens: Nemo infime deserens, repente fit summus, quia ad obtinendum perfectionis meritum, oportet, ut mens quotidie in altum, quasi quibusdam ascensionis gradibus perveniat.

Quamvis autem haec intelligi possint de comparatione virtutum inter se; cum tamen illae inter contemplandum melius, et securius acquirantur; quo altius in contemplationem proficimus, eo uberius, et intensius in virtutibus roboramur; unde Virtutum gradus nituntur contemplationis profectui.

Confirmatur a Seraphico ibidem, illo Psal. LXXXIII. ibunt de Virtute in virtutem, donec videatur Deus Deorum in Sion. ubi per respectum ad visionem, quae contemplationem perficit, et consummat, describit virtutum gradualem acquisitionem.

Probatur secundo a D. Bonavent. e Psal. XLVII. Deus in gradibus eius cognoscetur, cum suscipiet eam, scilicet contemplationem, ut D. S. explicat iuxta LXX.

Probatur tertio a S. Doctore, ex Hugone, hic citato, qui loquens de gradibus contemplationis, sic habet: quanto magis crescit ascensio, tanto magis crescit cognitio, donec oculus intellectualis magis ac magis illuminetur, et confortetur, et affectus mentalis magis purificetur, et inflammetur, etc.

Hoc egregie confirmat, et explicat Linconiensis apud Seraphicum, loco citato, ubi hoc exemplo sic utitur: sicut oculi Carnis infirmiores prius suscipiunt lumen solis obscurum, et magis coloribus superfusum; deinde magis confortati, suscipiunt illud a coloratis, mediis coloribus, et postea visu roborato, plus suscipiunt illud superfulgidum coloribus albis; deinde vero plus aucta sanitate, suscipiunt illud fulgentibus coloribus superfusum, ut speculis; tandem oculis perfecte sanatis, suscipiunt solarem radium, non autem alicui superfusum, sed in se purum, etc. Postea prosequitur hoc exemplum sic applicando: sic etiam oportet mentis oculum infirmiorem prius assuefieri ad conspiciendum lumen solis intelligentiae in grossioribus, deinde in subtilioribus, donec tandem ex ipsa luminis datione multis multipliciter superfusa, extendatur, et restituatur in simplicem ipsius radium.

Ubi Nota hic agi de actu intelligentiae, dum ait: Intelligentia in grossioribus, etc. ut excludat actus rationis, vel imaginationis, quales sunt cogitatio, meditatio, etc. Nam postquam mediando a ratione res quaesita transit in intelligentiam, subfulget prius aliquod lucis crepusculum, quod crescens ea proportione, qua acies intellectus confortatur, et subtiliatur, tandem in perfectum lucescit diem.

Nec obstat his, quod contemplatio habeat simplice, et totalem intuitum simul, et semel horum omnium, quae ipsius obtuitui subiiciuntur: Nam illa totalitas non est intensiva, sed extensiva, plura vel pauciora simul comprehendens obiecta, licet clarius, vel obscurius pro suae perfectionis gradu: si enim talis intuitio habuisset omnem suam intensionem; sequeretur Visionem nihil addere contemplationi; quod falsum est, ut ex se patet.

Quoad graduum qualitatem, et numerum; diversimode a Seraphico iuxta diversas patrum sententias traduntur.

Et in primis Dionysius, iuxta expositiones Linconiensis, Hugonis, et Vercellensis, docet in mente Humana bene ordinata, uti et in Angelica, dari illuminationes medias, primas, et supremas; et unamquamque harum subdividi in tres ordines: ut sicut in Hierarchia angelica novem sunt ordines, ita totidem quoque sint gradus Contemplationis in mente bene ordinata; Nam cum haec habeat ordinari ad tria, ad exteriora scilicet, inferiora, et superiora; ad res exteras ordinatur comparatione quadam ad Angelos, Archangelos, et Principatus: illae enim res simplicibus apprehensionibus annunciantur absque grandi spe commodi, vel incommodi; uti nunciorum proprium est annunciare. Ad inferiora mens bene ordinatur iuxta tres ordines mediae Hierarchiae, Potestates, scilicet, Virtutes, et Dominationes; Haec enim Hierarchia obtinet dominium, ad res, pro ut in se sunt, conciliandas iuxta liberos voluntatis motus, iuxta virtutum naturalium et gratuitarum exigentiam, et denique iuxta authoritativa liberi arbitrii imperia, ut loquitur hic Seraphicus. Denique humana intelligentia ordinatur ad superiora, et ad haec faciunt Throni, Cherubim, et Seraphim, qui sunt Angeli supremae mentis Hierarchiae: Nam Throni sunt velut subsellia, seu sedilia Dei, ut ex Hugone ait hic S. Doctor, unde Deum in se advenientem suscipiunt; uti et mens, ad hunc contemplationis gradum, et ordinem evecta, divinos superadventus, et immissiones desuper suscipit: Cherubim autem signat attractionem, et velut coambulationem intellectus, et affectus, versus divinam veritatem, et bonitatem, dum intellectus attingens apicem totius suae facultatis, tandem superat affectum; et sic in hoc ordine consummatur; unde Cherubim a scientia propter hunc intellectualem superexcessum denominantur. Seraphim vero e contra superaffectuosis suspiriis, et fulgidis fervoribus in Deum feruntur, affectu tenente apicem huius Ordinis, et longe superante intellectum; dum Anima inter castissimos divini sui sponsi amplexus exhausta, tota in ipsum acceleratur, accenditur, et quodammodo transmutatur.

Hunc gradum cum nacta fuerit mens contemplativa, bene cum sponsa poterit exclamare: Ordinavit in me Charitatem. Nam hinc ordinate in omnes inferiores animae potentias, et actus transmittitur inundatio divini luminis, et cuique sua supernae lucis portio distribuitur ad purgandum, illuminandum, et perficiendum; sicut ab Ordine supremo Angelorum immediate a Deo copiosum lumen suscipitur; et in alios iuxta cuiusque capacitatem diffunditur. Vide Seraphicum, haec longius pertractantem, ac pulchris Patrum sententiis illustrantem.

Aliter vero, et paulo demissius colligit S. Doctor art. 1. gradus Contemplationis e Richardo, lib. 1. cap. 6. ita ut ab imaginatione exordiatur, in eaque primum gradum constituat, et hoc secundum ordinem executionis; Nam ut ait idem Richard. de Contempl. lib. 4. cap. 5. Nos debemus a novissimis incipere, et scientia nostra promotionem paulatim sublevare, et per exteriorum notitiam ad invisibilium cognitionem ascendere. Cum enim exteriorum scientiam apprehenderis, et in eorum doctrina exercitatos sensus habueris, debes ad altiora ascendere, et spiritualium creaturarum scientiam comparare: Haec Richardus apud Seraphicum, loco citato.

Primus itaque gradus iuxta hanc computationem est Imaginatio, non bestialis illa, qua species confuse gerimus, et huc illucque absque utilitate ulla cursitamus, ruminando, et revolvendo ea, quae prius vidimus; sed est imaginatio quaedam rationalis, obsequens intellectui, et ad eum ordinata, qua nihil inquirimus investigatione mentali, sed ea, quae prius vidimus, vel nunc videmus, iucunde, et cum quadam ipsius imaginationis suspensione admiramur, dum ea pulchra, venusta, et multa suspicimus, ita S. Doctor, dicto art. 2.

Secundus gtadus est in imaginatione fundatus, sed formatus a ratione, quae rem ibi conceptam pro eius utilitate, ordine, et conditione rimatur, speculatur, et miratur: distinguitur hic gradus a priori, qui in pura imaginatione stat, viliter tamen, ut dictum est. Nam ut habet Author de spiritu, et anima, cap. 12. imaginatio ad rationem non ascendit, sed infra remanens, eam aliqualiter deducere potest, et quasi a longe quaedam ostendit, ad quae non potest pervenire. Hinc cogitatio illa ab imaginatione ad rationis intentum subvecta, facit secundum Contemplationis gradum.

Tertius gradus est in ipsa ratione formatus, et fundatus, licet ex imaginatione erutus, et fit quando rerum visibilium similitudine ad rerum invisibilium speculationem sublevamur, ut ait Richardus, lib. 1. cap. 6. Differt a priori, quod hic, intellectus tendat sursum in invisibilium investigationem; illic vero incumbit potius deorsum imaginationi, ideam in ea conceptam altius eruendo, et in se extruendo; quare hic gradus est perfectior est praecedenti, quo tensio in superiora praevalet propensioni in inferiora. Vide Richardum apud S. Doctorem, hic.

Quartus gradus est omnimode segregatus ab imaginatione, et iam velut habitans in excelsis; cum remotis temporalibus, nedum corporalibus, in caelestium animorum contemplatione versamur, et altius assurgimus purificando mentem usu, et mentali rerum aeternarum affectuatione; unde hic primum intervenit pura intelligentia, quae per se ipsam operatur, et tamquam per speciem contemplatur, ut ait Richardus, ibidem.

Quintus gradus intimius progrediens in interiora deserti, et penetrans divinorum arcanorum solitudinem, Rationem transcendit: hic ratiocinatio, et omnis investigatio, quae mentis est actus, deficit: de hoc gradu ait Richardus citatus: Contemplatio nostra tunc veraciter supra rationem ascendit, quando id animus per mentis sublevationem credit, quod humana capacitas metas transcendit, et supra rationem, nec tamen praeter rationem censenda est, quando ei, quod per intelligentiae aciem cernitur, humana ratio contraire non potest. Huius gradus perfectio, et prae caeteris excellentia in eo consistit, quod rationis limites transiliat; unde observat D. Doctor, hic e Richardo, quaedam esse infra rationem, qualia sunt ea, quae sensu corporeo percipiuntur; quaedam vero esse iuxta rationem, ut sunt ea, quae discursu inquirimus: Verum supra Rationem sunt ea, quae vel sola revelatione nobis innotescunt, vel superna irradiatione ita illuscescunt, ut sensus corporeus, vel ratio eo nullatenus pertingere queat.

Sextus, et ultimus Contemplationis gradus hic a S. Doctore assignatus, est omnimoda mentis alienatio, ita ut non solum praeter, sed et contra seipsam stare videatur, ita ut si quid investigare attentat, protinus sibi aliena, et contraria creditur, et haec mentis celsissima elevatio oritur praecipue ex devotionis, admirationis, et exultationis magnitudine, ut docet ad finem illius art. 2. S. Doctor.

Hos sex Contemplationis gradus aliter, art. 3. et 4. dinumerat S. Doctor iuxta Authorem, de spiritu, et anima, et secundum Originem super, Cantic. cap. 2. ipsum vide, praeclaros patrum textus pro dilucidatione mysticae theoriae adducentem.

Verum proprio marte egregie septem contemplationis gradus excogitat in opusculo de his inscripto, ubi primum ponit Ignem, secundum Unctionem, tertium Ecstasim, quartum Speculationem, quintum Gustum, sextum Quietem, septimum Gloriam; Nam ut ibi ait Seraphicus, postquam anima ob huius saeculi curis, et anxietatibus expeditur, primo ignitur: ignita ungitur: uncta rapitur: rapta speculatur: vel contemplatur: contemplans gustat: gustans quiescit. Septimus gradus vix aut ne vix quidem nisi Privilegio in via attingitur, licet ad illum aliqualiter accedatur ab his, qui in prioribus gradibus frequentius ambulaverint; In patria autem omnes in uno, scilicet ultimo, consummantur.

Ignis hic mysticus definitur a Seraphico Doctore, vehemens ardor, vel divinis amoris fervor, ex camino supersplendentis Ierusalem flabellatus. Nam ut eximie ibi explicat, postquam Contemplativa mens ad gloriam domini speculandam se accingit, accenditur mox superno calore, et omnes eius motus, velut fasciculos, in unum collecti, ardentius inflammantur; huc omnes animae affectiones, et actus concurrunt, ut igni materiam subministrent; hoc ardore succensus Propheta ait: concaluit cor meum intra me, et in meditatione mea exardescet ignis: aliquando hoc incendium eo excrescit, ut in sola anima non sistat, sed in ipso corpore placida inflammatione flagret, ut testatur, Psal. 72. inflammatum est cor meum, et renes mei commutati sunt.

Unctio huius ignis ardorem temperat, animae potentias obmulcendo, et confortando; et est roseus, ac caelicus quidam liquor, animae superfusus; Cum enim cor sitibundum ad superna anhelat, iuxta illud: sitivit in te anima mea, quam multipliciter tibi caro mea, ob facultatum deficientiam ignis citius extinguitur, nisi huius unctionis pinguedo ei affundatur; quo perliniri cupit contemplativus, clamans: Sicut adipe, et pinguedine repleatur anima mea, et labiis exultationis laudabit os meum.

Ecstasis est exterioris hominis totalis desertio, et interioris etiam sursum suspensio. Ad hanc S. Doctor duplicem actionem requirit: Prima est sui ipsius derelictio; secunda est omnium animae facultatum sursum actio; hae duae actiones nituntur praecipue humilitate, qua quis se deserit, et puritate, qua sursum agitur.

Sed ad huius Ecstasis clariorem intelligentiam advertere libet, esse inter animae potentias symbolicam concordiam, ut sive sursum, sive deorsum una aliqua potentia intense feratur, caeteras quodam secum pondere trahat: Hinc mens sursum vehementius acta ob affulgentem divini luminis claritatem, trahit secum omnes inferiores facultates; Verum cum haec, iuxta virium suarum proportionem, passus aliquos perfecerint, deliquium patiuntur, non potentes ultra aspirare, et a propriis obiectis abstractae pendent: Voluntas autem intellectum praecurrens, in amoris secreta penetrans, mira hic suavitate perfruitur; cum tamen non longe ab hac distet intellectus, quippe nobilior post ipsam potentia, ineffabili hinc charitate circumfulget.

HINC habes posse hanc ecstasim sequi connaturaliter ex gratiae iam dictae efficacia, absque eo, quod nova gratia requiratur, nam cum vi prioris gratiae Contemplativus se exerceat diu mentalibus exercitiis, quibus sufficiunt auxilia actualia, quae sunt velut habitualis gratiae appendices; affectus in divinis absorptus causat cognitionis excessum; unde tota anima ab externis alienatur; quare D. Thomas, 2. 2. quaest. 175. art. 2. cum D. Bonavent. hic, Abulensi, Genes. 15. q. 400. Molina prima parte, quaest. 12. art. 11. et Suarez lib. 2. cit. cap. 15. num. 5. totum hunc effectum affectui tribuunt.

NON tamen negandum est etiam solum intellectum posse aliquando pati hoc suspendium, et hoc naturaliter, ut patet in Trismegisto, Socrate, aliisque antiquis Philosophis, qui in naturali rerum divinarum contemplatione saepe ecstasim sunt passi, ut patet e Gersone in opusculo de monte contempl. cap. 31. Alph. 74. et Suarez num. 6. imo ipsa phantasia ex repentina alicuius rei admiratione potest ita rapi, ut sensus externi interim nihil sentiant; unde colligitur, iuxta obiecti excellentiam, et potentiarum qualitatem posse extasim esse magis, vel minus perfectam, et diutius, vel brevius durare.

SPECULATIO definitur a S. Doctore, divinarum opum, seu divitiarum, soli Deo scibilium, humilis, pia, et intellectualis, simul et affectualis investigatio: utraque enim potentia, intellectus, et affectus, ille speculando, hic desiderando, mutuo se promovent, donec tandem: revelata facie gloriam Dei speculantes in eandem transformamur imaginem a claritate in claritatem, tanquam a domini spiritu, ut dicitur 2. Cor. 3. ubi revelata facie in via Dei gloriam speculari nihil aliud intelligit S. Doctor, quam remota conscientiae impuritate, quae obnubilare solet aeternitatis scientiam, et mentis nostrae intelligentiam offuscat, pie, devote, et pure Divina rimari. Hinc domini spiritu nos manuducente in ipsa, quae sumus speculati, transformamur; scilicet a terrenis in caelestes, a carnalibus in spirituales, et ab hominibus in quodammodo Angelos, ut hic glossat Seraphicus Doctor, ubi per in eandem imaginem, vult intelligi eadem imaginata, nam si intellectus actu intelligendo fit omnia; iuxta commune Aristotelis effatum, quanto potius anima iugiter divina contemplando, quae sunt magis transformativa, tandem in ipsa quodammodo transmutabitur.

GUSTUS describitur a S. Doctore, Suavis quaedam, et insolita divinae dulcedinis praelibatio: finis enim naturae est, ut quo sit excellentior, eo suae bonitatis praegustationem in ad ipsum tendentes, longius transfundat; quare ipsa media, ad hunc finem assequendum assumpta, saporosa quadam dulcedine perfunduntur; quae eo cumulatius praegustatur, quo frequentius mens vacat, et videt, quam suavis est Dominus. Hae tamen praelibationes, ut monet Seraphicus Doctor, non sunt ad reficiendum, sed ad alliciendum; quare saturitatem non pariunt, sed esuriem; unde ille, qui eas propter ipsas expetit, magis donum, quam donatorem diligere convincitur.

QUIES est cum mira mentis serenitate, multa voluntatis tranquillitas; cum enim animae sinus, et capacitas desuper expletur, non habet circa quod amplius turbetur; sed suavissima pace perfungens, hilatescente Irascibili, dulcescente Concupiscibili, et splendefcente Rationali, tota anima placidissime in Deum funditur, et dilatatis, non tamen agitatis, alis sursum iucundissime vehitur; uti sereno iam sole in media aëris regione volucres pennas expandunt, non tamen movent. Haec est optima contemplativorum pars, quae non anferetur ab illis.

CONCLUDIT tandem Seraphicus Bonaventura cap. 7. Itinerarii mentis in Deum, sex dinumeratos passus, uti et sex considerationes, quas hic luculenter exponit, esse tanquam sex gradus throni veri Salomonis, quibus ad pacem conscenditur: Sunt etiam velut sex Alae Cherub, quibus veri contemplativi mens, supernae sapientiae corruscationibus illustrata, sursum agitur: Sunt denique sicut sex primi dies, in quibus mens iugiter exerceri debet, ut ad quietis Sabbatismum tandem perveniat, De quo Sabbatismo, quippe gloria, quae septimus est gradus, tutius censet tacendum S. Doctor, quam loquendum, ut ait in fine illius Opusculi de septem Contempl. gradibus, nimirum quia ibi audiuntur arcana verba, quae non licet homini loqui, quae vel audire etiam paucissimis in hac vita concessum est. Esto itaque hic ultimus gradus, huius tomi terminus, uti et caeterorum meorum operum (Patre misericordiarum propitiante) finis, et praemium.

Haec, et alia omnia, sive hactenus scripta, sive inposterum a me scribenda, e Iudicio S. R. Ecclesiae, intemeratae veritatis Magistrae, et inconcussae fidei Columnae, pendula sunto.

INDEX LOCORUM SACRAE SCRIPTURAE Quae in hoc Tomo de virtutibus apposite continentur.

Littera P. Paginam: Littera N. Numerum indicat Marginalem.

Genesis.

CAP. I. DOMINAMINI piscibus maris. pag. 260. n. 14

II. Posuit eum in Paradiso voluptatis, ut operaretur. p. 490. n. 221

Propter hoc relinquet homo Patrem, et Matrem, et adhaerebit uxori suae. pagina 125. num. 348

III. Maledicta terra in opere tuo. pag. 317. num. 24

IV. Dixit Cain ad Abel: egrediamur foras. p. 19. num. 92

Quare irasceris. p. 151. n. 166

Si recte offeras, recte autem non dividas, peccasti. p. 656. n. 37

VI. Noe vir iustus, atque perfectus fuit cum generationibus suis. p. 128. n. 371

IX. Quicunque effuderit humanum sanguinem, effundetur sanguis illius. p. 241. n. 43

Servus servorum eris fratrum tuorum. pag. 332. num. 3

XII. Tulit Saram uxorem, et Lot filium fratris sui, universamque substantiam. pag. 261. num. 22

XV. Ego ero merces tua magna nimis: pag. 67. num. 22

XVIII. Descendam, et videbo, utrum clamorem, qui venit ad me, opere compleverint. p. 285. num. 108

XIX. Habeo duas filias, quae nec dum cognoverunt virum, educam eas ad vos, et abutemini eis, etc. p. 165. n. 306

XXII. Benedicentur in semine tuo omnes Gentes. p. 51. num. 11

Expectate hic: Ego, et puer postquam adoraverimus, revertemur. p. 11. n. 38

Per memetipsum iuravi, dicit Dominus. pag. 514. num. 24

XXIU. Pone manum tuam super femur meum, ut adiurem te per Dominum Deum caeli, etc. p. 539. num. 2

XXVII. Utroque filio orbabor. p. 241. n. 44

Qui maledixerit tibi, sit ille maledictus. pag. 317. num. 16

XXVIII. Certissime avertent corda vestra. p. 570. num. 24

XXXIII. Nosti quod parvulos habeam teneros, et oves, et boves faetas, etc. p. 656. n. 29

XXXVII. Oderant eum fratres. pagina 151. num. 166

XXXIU. Apud quemcunque fuerit inventum, quod quaeris, moriatur. p. 272. n. 124

XLIX. Ipse erit expectatio Gentium. pag. 24. num. 137

Exodus.

Cap. VI. Ego sum Deus Abraham, Isaac, et Iacob, et nomen meum Adonai, non indicavi eis. p. 17. num. 72

XVIII. Esto tu populo in his, quae ad Deum pertinent, etc. p. 178. n. 77. p. 649. n. 26

XX. Ego sum Deus fortis, et zelotes, puniens peccata Patrum in filios usque ad quartam generationem, p. 11. n. 37

Honora patrem, et matrem. p. 452. n. 267

Memento, ut diem Sabbathi sanctifices. p. 542. num. 15

XXI. Si percussus ab altero, incolumis surrexerit, percutiens sit innocens, etc. p. 209. n. 64

Si emeris Hebraeum, sex annis serviet tibi. p. 332. num. 3

XXII. Maleficos non patieris vivere. pag. 251. num. 149

Si pecuniam mutuam dederis populo meo pauperi, qui habitat tecum, non urgebis eum, quasi exactor, nec usuris opprimes. p. 354. n. 14

Qui immolat diis, occidetur, praeterquam Domino soli. p 409. n. 6

XXIII. Si occurreris bovi inimici tui, seu asino erran-

Tractatus I: PRIMUS DE VIRTUTIBUS THEOLOGICIS

Proemium I: Prooemium

Disputatio I: DE FIDE

Quaestio I: Quid FIDES significet, et quid sit

Quaestio II: Quodnam sit FIDEI obiectum

Quaestio III: An obiectum FIDEI sit aliquod complexum

Quaestio IV: An FIDEI obiectum possit esse falsum

Quaestio V: An obiectum FIDEI possit esse evidens scientifice

Quaestio VI: An FIDES sit de his, de quibus habetur visio in via

Quaestio VII: An articuli FIDEI sint evidenter credibiles

Quaestio VIII: An credibilia recte per articulos sint disposita

Quaestio IX: Utrum articuli FIDEI, decursu temporum, creverint

Quaestio X: Utrum FIDES creverit quoad lumen

Quaestio XI: An Fides creverit certitudine

Quaestio XII: An Fidei articuli exponendi sint auctoritate aliqua, quae sit infallibilis magistra, et quae sit

Quaestio XIII: Quae sint notae verae Ecclesiae, apud quam stat authoritas exponendi FIDEM

Quaestio XIV: Quidnam sit necessario credendum, necessitate medii

Quaestio XV: Quae sint credenda necessitate praecepti

Quaestio XVI: An teneamur FIDEM confiteri, et quando

Quaestio XVII: An liceat de FIDE disputare, et quando

Quaestio XVIII: An Fides sit in Intellectu

Quaestio XIX: An Fides perficiatur per Charitatem, tanquam per formam

Quaestio XX: An certum sit, FIDEM sine CHARITATE manere

Quaestio XXI: An, et quomodo FIDES sit VIRTUS

Quaestio XXII: An FIDES sit UNA VIRTUS

Quaestio XXIII: An FIDES sit prima Virtutum

Quaestio XXIV: An FIDES sit certior quacumque scientia; vel habitu quocumque intellectivo

Quaestio XXV: An quis certo scire possit, se FIDEM habere

Quaestio XXVI: In quibusnam sit FIDES

Quaestio XXVII: An FIDES sit Donum DEI substantialiter

Quaestio XXVIII: Utrum differentia FIDEI, et aliorum actuum naturalium a supernaturalibus moralibus proveniat semper ex obiecto

Quaestio XXIX: De FIDEI effectibus

Quaestio XXX: De DONO INTELLECTUS

Dubitatio I: An INTELLECTUS sit donum Spiritus Sancti

Dubitatio II: Utrum DONUM INTELLECTUS possit esse simul cum FIDE

Dubitatio III: An DONUM INTELLECTUS consistat in contemplatione Creatoris, et Creaturae

Dubitatio IV: Utrum DONUM INTELLECTUS insit omnibus habentibus gratiam, et an his solis

Dubitatio V: Qua sit necessitas, et utilitas DONI INTELLECTUS

Dubitatio VI: Utrum* **DONO INTELLECTUS** *respondeat sexta beatitudo, scilicet Beati mundo corde, etc.

Dubitatio VII: An* **DONO INTELLECTUS** *respondeat, inter fructus Spiritus Sancti, Fides

Quaestio XXXI: De Dono Scientiae

Dubitatio I: An* **SCIENTIA** *sit donum Spiritus Sancti

Dubitatio II: An scientia sit de rebus Divinis

Dubitatio III: An donum scientiae sit speculativum

Dubitatio IV: An Dono Scientiae respondeat tertia Beatitudo: Beati, qui lugent, etc.

Disputatio II: De Infidelitate

Quaestio I: Quid, et quale peccatum sit INFIDELITAS

Quaestio II: An opera omnia Infidelium sint peccata

Quaestio III: Utrum infideles possint compelli ad FIDEM audiendam

Quaestio IV: An cogi queant Infideles ad FIDEM nostram, sufficienter propositam, amplectendam

Quaestio V: An Infideles non baptizati, cogi queant ad relinquendos errores, vel ritus, rationi naturali contrarios

Quaestio VI: An permittendi sint ritus Infidelium

Quaestio VII: An liceat cum infidelibus pacisci de eorum ritibus tolerandis

Quaestio VIII: An Infideles, non baptizati, possint retinere potestatem supra Fideles, et an possint ea privari

Disputatio III: De Haeresi

Quaestio I: Quid sit HAERESIS

Quaestio II: An dubitans de articulis FIDEI sit haereticus

Quaestio III: An, qui actu opinativo mero assentitur articulo FIDEI, sit haereticus

Quaestio IV: An, et Quae Ignorantia excuset ab Haeresi

Quaestio V: Qua pertinacia ad HAERESIM requiratur

Quaestio VI: An, ut quis censeatur Haereticus, necesse sit, ut fuerit baptizatus, et fidelis

Quaestio VII: Utrum Ecclesia cogere possit haereticos ad FIDEM Catholicam recipiendam

Quaestio VIII: De alio medio, quo utitur Ecclesia contra haereticos prohibendo eorum Libros

Quaestio IX: An teneamur haereticorum conversationem vitare

Quaestio X: Quae excommunicatio haereticis infligatur

Quaestio XI: De aliis Poenis spiritualibus haereticorum

Quaestio XII: De poenis temporalibus Haereticorum

Disputatio IV: De Spe

Quaestio I: Quid sit SPES

Quaestio II: Quodnam sit obiectum materiale SPEI

Quaestio III

Quaestio IV: An SPE certo obiectum exhibeatur, et speretur

Quaestio V: An Spes sit Virtus

Quaestio VI: An SPES sit Virtus Theologica

Quaestio VII: An aliquando SPES sit informis

Quaestio VIII: An SPES oriatur ex meritis

Quaestio IX: An Spes praecedat Charitatem

Quaestio X: Quodnam sit SPEI subiectum proximum

Quaestio XI: Utrum SPES maneat in Beatis

Quaestio XII: An detur praeceptum sperandi in DEUM

Dubitatio VI: Utrum* DONO INTELLECTUS *respondeat sexta beatitudo, scilicet Beati mundo corde, etc.

Dubitatio VII: An* DONO INTELLECTUS *respondeat, inter fructus Spiritus Sancti, Fides

Dubitatio I: An* SCIENTIA *sit donum Spiritus Sancti

Quaestio XVII: An omnia dona gratuita sint CHARITATE diligenda

Quaestio XVIII: An irrationalia ex CHARITATE sint diligenda