Palladium theologicum, Tomus quintus: De virtutibus

CAMBIRE idem sonat ac mutare; non tamen omnis rei alicuius mutatio Cambium dicitur; ut si equum pro vestibus mutares, non nisi late cambires: Hic autem contractus usitatissimus est inter Mercatores, et Campores, diversarum civitatum incolas; et divehendis hinc inde nummis aptissimus: huius tamen vinculum ligat praecipue Campsorem, et Campsarium, de quibus infra. Differt quidem a venditione, quia haec pro re alterius speciei pecuniam sibi vindicat; differt etiam a mutuo, quia hoc fit in rebus diversae naturae, ut in tritico, vino, et similibus; Cambium vero pecuniam pro pecunia postulat, ut ex eius definitione infra patebit.

Quid sit CAMBIUM, et quotuplex.

DEFINITUR Cambium: Est permutatio diversarum pecuniarum: Vel permutatio pecuniae pro pecunia.

CAMBIUM est duplex, aliud Reale, aliud Siccum. Reale, quod verum Cambium dicitur, est permutatio legitima pecuniae pro pecunia: Siccum vero est, quod non est verum Cambium, sed mutui pallio opertum, et vera usura, quia tantum ob dilationem temporis, aut expectatam solutionem, aut quando fingitur alibi solutio facienda, et fit in eodem loco, aliquid accipitur ultra sortem, et ideo dicitur Siccum, et sterile ad pariendum legitimum lucrum; nam distantia loci, in eo requisita ad verum Cambium, convertitur in expectationem solutionis, quia pecunia vere solvenda est in eo loco, in quo accipitur.

CAMBIUM reale dividitur in Minutum, et Locale: Minutum est, cum quis dat pecunias maiores pro minoribus, vel e contra; vel permutatur vetus cum nova; patria cum extera; aurea cum argentea; vel argentea cum aerea.

SOLET etiam hoc Cambium vocari Manuale, quia de manu ad manum numerata pecunia eodem tempore, et loco perfici solet. Locale Cambium est cum mutatur pecunia praesens cum absente, quod etiam vocari solet Cambium per litteras, quia mitti solent litterae ad locum, ubi pecunia accipienda, vel solvenda est.

An in CAMBIO minuto liceat accipere aliquid supra valorem nummi, lege definitum.

UTILE admodum est hoc Cambium Reipublicae, et quia saepe egent homines minutioribus pecuniis ad contractus, vel egent transferre pecunias ad loca remota, atque adeo minutas, et inferiores in maiores magis restitutas commutare.

MULTAE autem causae sunt, ob quas in hoc Cambio licet lucrum accipere.

PRIMA est ratione officii Cambiendi, cui onus incumbit congregandi pecunias diversis e Principatibus, ut eas distribuat; officinam conducere; ad telonium numerare, etc. Quod non modo in publico, sed etiam in privato Campsore intelligitur, ut docet Molina disput. 399. Bassaeus V. Cambium, num. 4. et alii apud eum.

SECUNDA est lucrum cessans, quod Campsor alias recepisset. Vide Bassaeum num. 5.

TERTIA ratione puritatis materiae, ut mutans monetas auri Ophir, cum aereis.

QUARTA ratione commodi ad transportandum, ut aurei duplices, vel Zechini, quae magis aestimantur quam monetulae.

DICES. Princeps in his monetis habita ratione etiam metalli, etc. posuit taxam v. g. ut Zechini valeant duas uncias argenteae monetae, et quantum valent 200. dipondii. Ergo non licet accipere aliud supra haec.

RESPONDETUR, hoc taxatum esse a Principe, ut est mensura rerum venalium, non autem secundum supra allatas conditiones, et circumstantias. Vide alias in Caspensi disp. 6. sect. 1. Hae enim a Campsore sunt aestimandae, ut notat D. Bonavent. quaest. 4. allegandus. Moderatum vero esse debet lucrum, et minus in Campsore privato, ut ait Bassaeus. Id proborum iudicio aestimandum notat Bassaeus num. 8. monens arcendas falsitates in moneta, in valore, etc.

An in CAMBIO locali, sive per litteras, quando Campsor prior accipit, ut alibi restituat, possit aliquid lucrari.

ASSERENDUM, cum communi sententia posse talem Campsorem aliquid recipere.

PROBATUR, quia ibi duo tituli legitimi ad lucrum interveniunt. Alter est virtualis, seu aequivalens; ut translatio pecuniae in locum, ubi habet correspondentes. Secundus est assecuratio, quia suscipit in se periculum.

NOTA primo, locorum distantiam, periculaque maiora facere, ut maius lucrum accipi queat. Similiter realem translationem esse pluris aestimandam quam virtualem. Ita DD. apud Bonacinam disput. 3. quaest. 5. et Bassaeum num. 10.

ADVERTE, quod in Cambio per litteras, prior Campsor dans, ut alibi recipiat, potest aliquid lucrari, sive ex virtuali transportatione pecuniae, sive ex maiori pecuniae aestimatione. Vide Caspensem sectione 4.

An CAMBIUM sit licitum, cum pro Campsario respondet Procurator Campsoris cum pecuniis ipsius Campsoris.

INTELLIGE in Cambio per litteras, quatuor personas intervenite, ut Cambium perfectum sit. Prima est Campsor: Secunda Campsarius: Tertia Respondens Campsoris: Quarta Respondens Campsarii. Campsor ergo dat pecuniam Campsario, et ab eo vicissim accipit promissum de ea alibi solvenda. Quam obligationem remittit ad suum Respondentem, ut ibi pecuniam recipiat, et similiter Campsarius scribit ad suum respondentem, ut eam solvat; facta vero solutione perfectum est Cambium; et de hoc non est controversia, licitum ne sit; ibi enim sit vera permutatio, translatio, et solutio pecuniae. Saepe vero Campsarius non habet in loco solutionis respondentem, ideo recurrit ad mercatorem, qui suo agenti in ea civitate, puta Romae degenti, scribat, ut pecuniam talem solvat agenti, vel respondenti Campsoris, qui in hac civitate, puta Brixiae, sibi erogaverit. Et hoc etiam licitum est, cum interveniant tres aliae conditiones. Idem dicendum, si per famulum fiat ibi solutio ex pecuniis eiusdem famuli.

CONTROVERSIA est in casu, quo Campsor non habet respondentem in loco illo, sed famulum, et Campsor scribit ad illum, ut de pecuniis ipsius Campsoris propriis solvat sibi ipsi pro Campsario pecuniam illam, quam in alia provincia recepit.

HOC Cambium usurarium conclamant Sotus de Iust. lib. 6. quaest. 10. art. 1. et quaest. 13. art. 1. Comitol. lib. 3. quaest 15. et 16. Molina tract. 2. disp. 404. Mercatus de contract. lib. 4. cap. 7. Tanner. 2. 2. disp. 4. quaest. 7. dub. 5. num. 149. et 150. Roderic. lib. 3. de annuis redditibus, quaest. 5. num. 27. Romoaldus Coli Tract. de Cambiis, cap. 22. Palacius lib. 3. de contract. cap. 3. Rebell. 2. lib. 11. quaest. 6 concl. 3. Iustinianus in tract. de Cambiis, Lupus in cap. ult. Naviganti, §. 2. sub num. 29. Tom. 7. Cavata tract. de Cambiis, tit. de Usura, V. quaero Campsores. fol. 242. et alii permulti, inter quos Faber de restit. in 4. disp. 47. cap. 9. num. 292.

OPPOSITAM tamen sententiam probabilem censet Azor part. 3. lib. 10. cap. 9. quaestio 2. Megala 1. 2. lib. 2. cap. 16. quaest. 3. Naldus verb. Cambium, Author consil. 31. inter consilia, Navar. tract. 2. lib. 5. tit. de usuris, Salas Tract. de Cambiis, disp. 17. Lessius de iustitia, lib. 2. cap. 23. dub. 7. num. 71. Sà verb. Cambium, Homobonus de exam. part. 2. Tract. 9. cap. 17. quaest. 56. Salvatorius de Cambiis, part. 3. num. 5. Filliucius Tom. 2. tract. 35. part. 2. cap. 8. num. 436. Batthol. a S. Fausto in speculo, disp. 16. quaest. 22. num. 2. Tanner. disp. 4. quaest. 8. dub. 5. Salon de iustitia, Tom. 2. quaest. 4. de Cambiis, art. 2. controv. 12. Thomas Boninsignus cap. 7. de Cambiis, num. 7. et 9. Scortia in constit. Pontif. epitome 107. Theorem. 291. et Theologus innominatus tract. de Cambiis, edito Mediolani, apud Bidellum anno 1623. ubi citat Marinum Fornarium, et Cosmam Stellam Societatis Iesu. Diana p. p. Tract. 8. resol. 2. qui asserit hoc sentire plurimos suae Religionis, et Societatis Iesu, Caspensis tract. 19. sect. 5. qui ait, non videri damnandum, cum ab omnibus Mercatoribus in Hispania, Gallia, Italia, et Belgio exerceatur, scientibus summis Pontificibus, vel saltem locorum Ordinariis, quod non permitterent, si contractus esset usurarii.

IN D. Bonavent. nihil invenio, nisi sermone 4. de pluribus sanctis martyribus; ubi dicit Campsorum officium esse probare aurum, aut argentum, aut quodcumque metallum in denarios excusum.

PROBATUR ergo ab illis hoc Cambium licitum esse primo ex epistola Pii V. ad Bononienses, ubi sic loquitur: Che ogni persona possa dar danari a Cambio, e che le lettere syno recapitate sopra essi datari, e cosi tener li suoi Cambii sino che saranno imborsati da chi havera preso i danari. Ibi Pontifex loquitur absolute absque distinctione proprii, vel alterius correspondentis; propriae, vel alterius pecuniae.

HOC idem ita declaratum est a S. Congregatione Eminentissimorum Cardinalium, Archiepiscopo Panormitano, anno 1574. re cum sanctissimo Gregorio XIII. collata.

PROBARE, etiam rationibus nituntur hoc Cambium, quia ad Cambium reale sufficit, ut in loco, ubi Cambitur, habeat Campsarius pecuniam veram re ipsa, vel in credito: sed Campsarius, hoc secundo modo, ibi habet pecuniam, quia ibi Campsarius eam commodat: Ergo. Confirmatur, nam si famulus commodaret suum creditum, quod habet cum Campsore, posset ei solvere, ita, etc.

FATEOR has, vel alias rationes me non movere; nam Campsarius in loco illo non habet pecuniam veram, sed fictam a Campsore. Quod enim creditum habet apud Campsorem? Imo potius videtur expressa simulatio; nam ad Cambium requiritur diversitas pecuniae, diversitas personarum; at vero hic una est persona vera, idest Campsor, qui fingit se etiam Campsarium, et sibi ipsi solvit. Est etiam una pecunia Campsoris. Confirmatur: Contractus commutationum requirit reales commutationes; commutatio autem est plurium, et unius cum alio, ut probetur, an aequalitas commutativa adsit, et ideo ait S. Doctor, Campsorem ex officio suo, si sit verus Campsor, probare varietatem, et diversitatem pecuniae, et experiri, an vera commutatio interveniat in pretio, etc. alioqui quae comparatio eiusdem ad se?

NEQUE dicant Diana loco cit. Caspensis num. 28. Lessius num. 63. Scauia de commerciis, et Cambio, §. 6. famulum Campsoris duas personas repraesentare, Campsoris scilicet, et Campsarii, haec Metaphysicalia in moralibus saepenumero evanescunt; nam Personae in tantum multiplicantur, in quantum contrahunt, et pecuniae sunt tractatores; non autem, ut discurrunt, ut homines sunt; nimis enim in hoc materialiter se habent. Itaque formaliter sunt plures, quatenus sunt contrahentes; at non est contractus commutativus, nisi ubi est realis commutatio. Dicant mihi, ubinam est commutatio pecuniae Campsoris cum pecunia Campsoris? Esto ferretur etiam a multis iumentis, promitteretur a grege famulorum, famularumque, etc.

REVEREOR decretum summi Pontificis, si extaret; sed hoc, quod afferunt non concedit hunc modum Cambii, sed solum Cambium reale, che possano dar danari a Cambio, sed ubinam est Cambium denariorum in hoc casu? Vide Iustinianum.

QUOAD S. Congregationem dico, eam solum declarasse, non contineri hoc Cambium in vetitis a Pio V. in Extravaganti, in qua tria Cambia damnantur. Primum, in quo litterae non mittuntur. Secundum, in quo mittuntur, sed redeunt inanes. Tertium, quando in eodem loco fiunt solutiones: An vero sit licitum, non declaratur a S. Congregatione.

HANC sententiam igitur periculosam arbitror, ut fatetur etiam Diana, et ideo non esse hoc Cambium laudandum, vel consilio, vel suasione. Idem fatentur Filliucius num. 438. Caspensis num. 29. et alii cum Tannero num. 147.

Hoc autem urgeo argumento D. Bonavent. in speculo animae, cap. 2. §. tertius principalis fructus iniustitiae.

AGAMUS, Campsores mei, sincere, et amice, et pallium exuamus, nudumque cambium usque ad Anatomen perlustremus. Vos sane hunc contractum frequentissimum non agitis ex Charitate, sed ob lucrum: Datis igitur ad lucrum frequentissime, et ex proposito, ut in eodem loco restituatur, et sic accipere intenditis lucrum ex dilata solutione. Ita hoc serio intenditis; caetera vero puerilia crepundia sunt, et comica, ut famulus personas induat Campsarii, simul et Campsoris, solis Scoticis formalitatibus diversas. Hortor igitur serius ut resipiscatis, et serio animae salutem pertractetis; non enim Deus decipi potest.

Hoc igitur Cambium dictum, cum La Ricorsa, quod fere convenit cum Cambio continuationis, in quo recambium multiplicatur, male olet.

An dicta Recambia solum liceat ratione lucri cessantis, vel damni emergentis.

ASSERUNT Lessius lib. 2. cap. 23. dub. 9. numero 82. Salas de Cambiis disp. 22. Fillicius tomo 2. tract. 35. part. 2. cap 10. num. 471.

ATTAMEN Diana resol. 5. cum Scortia in Bulla Pontif. epist. 107. Theor. 189. docet licita esse haec recambia, non solum ratione lucri cessantis, et damni emergentis, sed etiam ex natura Cambii esse licita, quia sunt nova cambia, et iteratae emptiones, ac venditiones.

VIDETUR mihi S. Doctor ad cap. 2. Ioannis, stare pro prima sententia explicans enim ea verba: Eiecit nummularios, scilicet accommodantes pecuniam sub cautione; nam prohibitum erat dare ad usuram, ea sane de causa, quia etiamsi non essent certi, tantumdem lucri sibi cessaturum ex mora, tamen exigebant ad cautionem lucra illa; quod secunda sententia admittit, et prima negat; ut videre est in Fillucio, et Caspensi.

An solutiones, et provisiones, quas Campsores accipiunt sint licitae.

NOMINE provisionum intelligo cum Lessio dub. 8. et Caspensi sect. 8. mercedem, et lucrum, quod Campsores, et Bancharii detrahunt pecuniae numerandae, ratione operae, quam praestant scribendo, numerando pecuniam depositam, custodiendo, pro alio se obligando; et alterius negotia custodiendo.

Ex immemorabili consuetudine in Cambii provisione debetur Campsoribus tertia pars scuti pro singulis centenis scutorum, secundum pecuniam, de qua solvitur cambium, seu efficitur assignatio. Ita Molina disp. 408. Caspensis sect. 8. Boninsignus de Cambiis, cap. 7. Romoald. Cod. de Cambiis, cap. 21. Scaccia de commerc. §. 3. Gloss. 3. num. 12. Scortia in Bullas Pontific. Epitome 107. Theor. 291. Fillincius tom. 2. tract. 33. part. 2. cap. 10. num. 475. et alii penes illos, quos refert Diana resol. 6.

IGITUR potest Campsor, vel Nummularius accipere iustam mercedem pro custodia pecuniae, et obligatione eam reddendi. Haec enim sunt pretio aestimabilia. Quod si nomine deponentis eroget, et numeret alteri, accipiat adhuc mercedem ab eo, cuius nomine solvit, et cui servit. Ita Nauar. cap. 17. numero 293. Caspensis loco cit.

PROBATUR a Valentia puncto 3. quia totum est in gratiam illius, cuius ordine fit solutio. Aduerte tamen exactionem hanc esse licitam, si stipulata fuerit, vel si adsit consuetudo. Idem dic de respondentibus Campsoris, et Campsarii, ob eamdem rationem.

MAGNA contentio est: An haec tertia pars scuti pro centenario sit iusta etiam in provisionibus, quae sumuntur in recambiis, et continuationibus.

ALIQUI afferunt, quia in omnibus mundi nundinis accipitur. Ita Boninsignus, tract. de Camb. cap. 7. num. 23. et alii apud Dianam resol. 7.

PRO Iustitia autem, vel iniustitia provisionum standum est iudicio mercatorum.

SED alii id licere negant. Ita Coli de Camb. cap. 21. Malder. 2. 2. tract. 5. c. 4. disp. 7. et ita consuluit Diana Mercatoribus.

RATIO est, quia provisiones debentur pro labore: at non est idem labor in recambiis, et continuationibus, qui est in Cambiis realibus: Ergo.

RESPONDENT aliqui, quod Campsores non ob id debent omittere, quia laborarent in aliis Cambiis novis, si Campsarii solverent.

RESPONDENT alii, deberi lucrum etiam ratione periculi amittendi sortem; potest autem esse, ut maiora sint pericula in continuatione, quia successu temporis potest Campsuarius fieri deterior, et tandem decoquere. Igitur debent inaequales esse provisiones.

NEQUE satisfacit Scortia dicens, posse ob pericula inaequalia accipi aequalem provisionem, quia pericula sunt incerta.

At suppono, computandam esse incertitudinem; at incertitudines sunt inaequales. Praeterea sunt aliqua pericula certa, et ideo etiam addo, maiorem quantitatem facere maius periculum, atque adeo esse solvendum.

VIDETUR S. Doctor ad cap. 2. Ioan. in ea verba: Invenit in Templo nummularios, etc. has receptiones reprobare, quod probat ex illo Ezech. 22. Usuram, et superabundantiam non accipies. Rationes quidem allatae mihi probantur.

GRAVITER vero admonet Romoaldus Coli in tract. de Cambiis, cap. 21. non esse duas provisiones recipiendas, unam in loco, ubi efficitur Cambium; alteram in nundinis, pro ipso agente.

QUAERES primo. An debeatur una provisio pro Cambio magno, et paruo. Hanc resolvit Diana resol. 10. Caspensis num. 40. volentes dari maiorem pro maiori Cambio.

MIROR, haec agitari suppositis his, quae ante docuere, nempe consuetudine immemorabili servari, ut detur tertia pars unius de centenis. Ideo ait Scortia epit. 107. Theor. 291. quod si summa Cambii sit unius millionis, lucrum provisionum erit 3333. Arridet Coli tract. de Camb. cap. 21. Scavia de commer. §. 3. Gloss. 3. num. 471.

URGET tamen contra Diana, quia Notarii quoque conficiendo scripturam eiusdem laboris pro magna summa recipiunt maius stipendium. Addunt aliqui, deberi ratione periculi, quod maius est in maiori pecunia exhibita.

QUAERES secundo: An consuetudo Campsorum de non acceptanda solutione sortis, nisi simul solvantur detrimenta Cambiorum, sit licita.

RESPONDET Diana resol. 12. asserens, adducens Lessium lib. 2. cap. 23. dub. 10. num. 87. Salas tract. de Camb. disp. 65. Filliucius tom. 2. tract. 35. part. 2. cap. 10. num. 472. Malderum 2. 2. tract. 5. cap. 4. dub. 10. Itaque potest Campsor, cui pro sorte debentur decem, pro interesse autem, et provisionibus tria; quando ad computum recipit tria, ea accipere in solutum pro interesse, et provisionibus, et non tenetur tria minuere de sorte.

Quaeres tertio: An Campsor, qui bona fide dedit Petro pecuniam ad Cambium solvendum Romae, existimans, illum habere pecuniam in tali loco, et postea comperiat, eum non habere; possit tantum exigere, quantum lucri percepisset, si Campsarius Romae solvisset.

Suppono, si mala fide id faceret, esse usurarium, quia nullo titulo, praeterquam dilationis, exigeret praemium.

Ad quaestionem respondet affirmative Lessius dub. 7. num. 69. Molina disp. 404. et Diana resol. 14. eamque probabilem censet Caspensis sect. 8. num. 41.

Quaeres quarto: An Campsor possit cum Campsario a principio pacisci certum, et determinatum interesse, etiam in casu non solutionis.

Negant Filliucius tom. 2. tract. 35. part. 2. cap. 7. num. 424. Homob. de exam. part. 2. tract. 9. cap. 15. quaest. 4. et alii ex Pio V. id prohibente.

Enim vero, cum Bulla fundetur in praesumptione fraudis usurariae, in foro Poli valebit, si moraliter constet, illud interesse moraliter esse iustum. Ita Lessius lib. 2. cap. 33. dub. 11. num. 90. Reginald. tract. 2. lib. 25. cap. 34. num. 467. et alii.

An vero in tali casu peccet mortaliter Campsor. Affirmant Salas disp. 13. Rebell. part. 2. lib. 11. quaest. 13. num. 5. sed negant Diana resp. 14. Granado part. 2. contr. 7. tract. 3. puncto 15. sect. 2. Sà verbo Cambium. Fundantur Authores prioris sententiae in decreto Pii V. quod non cessat obligare, cessante fraude, quia statutum est ad removendas peccandi occasiones, quae sane remanent, si detur libertas illud non servandi. Alii vero dicunt, non obligare, quia cum cessat ratio legis in particulari, cessat lex pro illo particulari obligare.

Referam conditiones requisitas a Pio V. ad cambium licitum: Primo quidem damnat omnia cambia sicca, qualia sunt ea, in quibus ex intentione contrahentium fit solutio in eodem loco; eo quod alter alibi pecuniam non habeat. Deinde in cambio reales has requirit conditiones.

Prima, ne Campsor ratione dilationis paciscatur de aliquo lucro. Et hanc esse usuram asserunt etiam DD. cum D. Bonavent. in speculo animae, cap. 2. §. tertius fructus principalis.

Secunda est, ne ab initio, vel postea pacifcatur de certo interesse, etiam in casu, quo non fieret solutio debito tempore.

Tertia conditio est, ne realia cambia per litteras fiant aliter, quam ad proximas nundinas, vel si nundinae non agantur; proximis terminis, iuxta usum locorum, alioqui erunt usuraria. Hinc prohibentur cambia ad secundas nundinas cum maiori lucro, non cum pari, vel ad secundas, vi primi Cambii. Ita Doctores apud Bassaeum num. 17.

Quarta conditio est, ut in terminis solutionum constituendis habeatur ratio longinquitatis, et vicinitatis locorum, in quibus solutio destinatur, ne longiores statuantur, quam postulet distantia. Haec Pius V. anno 1571. apud Navar. cap. 17. num. 299.

Addit tamen Lessius, paucis locis, vel forte nusquam, saltem quoad aliquas conditiones hoc Decretum obligare.

Quaeres quinto: An licitum sit Cambium custodiae, quo Nummularius suscipit curam custodiendi pecunias, apud se depositas, et habeat rationem dati, et accepti, et paratus sit reddere eum petentibus.

Respondetur cum Valentia puncto 3. posse aliquod stipendium inde recipere.

Ex dictis habes titulos, quibus Campsores in cambiis realibus localibus rite possunt recipere lucrum.

Primo quando Campsor prior accipit pecunias, ut alibi restituat, lucrari potest titulo translationis pecuniae, etiamsi virtualis tantum sit, quippe et ibi habet respondentes. Haec enim utilis est Campsario, et pretio aestimabilis; etsi pro hac virtuali minus ei debeatur. Ita Graff. p. p. lib. 2. cap. 110. Sylvius 2. 2. quaest. 78. art. 4. quaest. 3. Molina tract. 2. disp 403. Bonacina disp. 3. quaest. 5. part. unic. Reginaldus lib. 25. num. 454. et 461. Filliucius tract. 35. part. 2. num. 380. Layman lib. 3. tract. 4. cap. 19. num. 7. Malder. 2. 2. tract. 5. cap. 5. de Camb. dub. 3.

Secundus titulus est assecuratio pecuniae Campsarii, et periculum propriae, si in eo loco non habet, quo est transferenda; quod si habeat, eius industria, vel fortunae est, quae pretio est aestimanda. Ita DD. allegati, quibus subscribit Bassaeus num. 11.

Deinde quia pecunia praesens praestita, est pluris aestimanda, quam absens, et quo longius abest, eo minus aestimanda: Navar. in manuali, cap. 17. num. 289. Azor 3. part. lib. 10. cap. 6. quaest. 4. Filliucius cit. num. 595. Bonacina cit. num. 6. Reginaldus n. 416. Toletus lib. 5. cap. 53. Valentia disput. 5. quaest. 23. puncto 4. Bassaeus num. 12.

Adde maiorem esse pecuniae aestimationem in loco, ubi datur; Syluester V. Usura 4. quaest. 8. Filliucius num. 380. Lessius dub. 4. num. 34. Reginaldus num. 461. Malder. disp. 3. Layman cap. 19. num. 8. Alium titulum addunt Filliucius num. 404. Lessius dub. 6. num. 55. Malder. disp. 4. carentiam pecuniae, et periculum ne restituatur. Sane mercatores pluris aestimant carere sua pecunia sex mensibus, quam tribus, quia interim carent facultate lucrandi illa.

Adverte Monopolium augendi pretium esse iniustum, et cogit ad restitutionem excessus supra iustum; Toletus lib. 5. cap. 53. Filliucius cap. 7. n. 415. Navar. de usur. num. 59. Sotus de iust. lib. 6. quaest. 12. art. 3. Bonacina cit. num. 36. Salon. de Camb. quaest. 4. art. 2. contr. 23. Cooperatores quoque monopolii ad restituendum obligant in solidum, si principales non solvant, contra Molinam disp. 345. Lessius lib. 2. c. 21. dub. 20. num. 151. Salon. dub. 38.

Campsor, dans pecunias ei, cui non fidit, potest securitatem exigere, ac pignus, Azor 3. part. lib. 10. cap. 11. quaest. 11. Lessius dub. 8. num. 77. Tolet. cap. 52. Salas disp. 21.

*Campsor, cui Campsarius post multa cam-*bia, et recambia tradidit partem debiti, non tenetur eam partem computare pro extinctione capitalis, sed potest ea computare pro interesse, et lucris. Ratio est, quia quando ex debito aliquo principali tanquam ex radice nascuntur alia debita, tanquam fructus; tunc si fiat solutio primo, censetur fieri pro fructibus illis: deinde si quid superfit, computatur in sortem, ut patet ex praxi in solutione censuum, et solutione debitorum Societatis. Sic Filliucius num. 471. Bonacina de contract. disput. 3. quaest. 5. puncto unic. Lessius dub. 10. Salas de Camb. num. 25. Bassaeus loco cit. num. 12. Quod attente est servandum.