Palladium theologicum, Tomus quintus: De virtutibus

POST virtutes Theologicas agunt Theologi de Cardinalibus, quarum prima recensetur Prudentia. Haec namque praeficitur toti moralium virtutum OEconomiae, easque, vel discernendo, ut Consiliarius, aut diffiniendo, ut Imperator, ad suos actus dirigit: praeterita recognoscit, de praesentibus disponit, futurisque providet; hinc habet partes suas subiectivas, praeteritorum Memoriam, praesentium Intelligentiam, et futurorum providentiam; insuper passionum retinet habenas, et si quando repentino motu insurgunt, eas subito cohibet, et in concordiam redigit; aliquando mundana est in cumulandis divitiis; humana, in carnis sectandis commodis; Divina vero obsequiis mancipatur aeternis, ut notat S. Doctor locis infra notandis; huius adhuc natura, et qualitas investiganda est.

Quid sit PRUDENTIA.

VARIIS modis accipitur nomen prudentiae, ut docet D. Bonav. lib. 5. Compendii Theol. cap. 34. in Dieta, tit. 5. cap. 5. et opusc. de quatuor virtutibus Cardinalibus. Et de septem Itineribus, Itinere 7. dist. 5. et in Pharetra, lib. 2. cap. 27.

Primo enim significat quamcumque veri cognitionem, humano studio comparatam, sic accipitur a D. Ambrosio lib. 1. de offic. cap. 24. a Tullio lib. 1. de offic. et lib. 2. de Inventione apud D. Bonav. in Pharetra et 3. p. Centiloquii, sect. 41. et serm. 6. Hexaëmeronis.

SECUNDO significat cognitionem tantum practicam rerum, quae vel expeti, vel repudiari debent. Sic illud accipit D. August. lib. 1. de lib. arb. cap. 13. et lib. 83. qq. quaest. 31. Prudentiam esse rerum appetendarum, et vitandarum scientiam: ita accipitur et apud S. Doctorem in Pharetra, et D. Isidorum in Ethymol. lib. 10. verbo Prudentia: Prudens dicitur, quasi porro videns, perspicax est enim, et incertorum praevidet casus. Unde in Graeco habetur φρόνησις. Et hoc modo accipitur a S. Doct. in declaratorio Terminorum Theologiae, et in Centilog. loc. cit. a D. Gregorio. Sed neque haec est propria Prudentia, quae debet, et scire, et providere.

TERTIO sumitur Prudentia pro omnibus facultatibus intellectus practici, quae ad recte instituendas humanae vitae actiones conducunt, aut etiam sunt necessariae. Sic accipitur frequenter a Philosopho lib. 6. Eth. cap. 5. 10. et 11.

QUARTO Prudentia, maxime propria, nominatur facultas quaedam intellectus practici ad recte statuendum, quid agendum sit in quovis actu particulari.

Porro hanc Prudentiam definit Aristoteles lib. 6. Eth. cap. 5. Prudentia est habitus intellectus, vera cum ratione activus circa ea, quae homini et bona, et mala sunt.

Idem vult S. Doct. de septem Itineribus, Itinere 7. dist. 5. definiens: Prudentia est ad rationis normam universa dirigere.

Et in opusculo de quatuor virtutibus Cardinalibus: Prudentia est bonarum rerum, et malarum discretio, utraque cum fuga mali, et electione boni: de qua procedit circumspectio, docilitas, et cautio. Circumspectio est cautela contrariorum vitiorum, qua fugimus avaritiam, et cavemus prodigalitatem, etc. Docilitas est potentia erudiendi, hoc ordine, ut prius te, et postea alios instruas. Cautio est prudentia discernendi vitia, virtutum speciem inferentia.

Huc refertur etiam definitio Macrobii lib. 1. in somn. Scipionis: Prudentia est ad rationis normam, quae cogitat, quaecumque agit, universa dirigere, ac nihil praeter rectum velle, vel facere. Sic D. Bonav. lib. 6. Compend. Theologiae, cap. 34.

DEFINITUR etiam a Tullio de requie mentis: Prudentia est rerum bonarum, et malarum, cum alterutrum dilectione, et reliquarum detestatione scientiarum: apud D. Bonav. 3. p. Centiloquii, sect. 41.

SIMILIS est definitio D. August. de moribus Ecclesiae, lib. 1. cap. 15. apud D. Bonavent. loc. cit. Centiloquii. Prudentia est amor, ea, quibus adiuvatur in Deum, ab his, quibus impeditur, sagaciter discernens. Et lib. 83. qq. 52. definit: Est cognitio rerum appetendarum, et fugiendarum.

DESCRIBIT autem Prudentiam, ut est virtus purgatoria, ex Macrob. lib. 1. in somn. Scip. Prudentia est mundum istum, et omnia, quae in mundo sunt, divinorum contemplatione despicere, et omnem animae cognitionem in sola divina dirigere. Prudentia autem, prout est virtus purgati animi, definitur: Est sola divina noscere, et tanquam nihil aliud existat, eam intueri. Sic definitur lib. 5. Compend. Theol. cap. 34. et opusc. de quatuor virtutibus Cardinalibus, et alibi.

CERTUM est, Prudentiam esse Virtutem.

PROBATUR a D. Bonav. 1. ad 8. Sap. et in 3. dist. 33. quaest. 1. et 4. ex illis verbis: Sobrietatem, et Prudentiam docet, et Iustitiam, et Virtutem, idest Fortitudinem. Idem probat illo Proverb. 8. Mea est prudentia, mea est fortitudo. Per me Reges regnant, et Legum conditores iusta decernunt.

PROBATUR secundo a D. Bonavent. in Diaeta tit. 5. cap. 5. et aliis Scripturae locis, Proverb. 28. Dux indigens prudentia, multos opprimet, etc.

PROVERB. 6. O piger, vade ad formicam, et disce Prudentiam; quae cum non habeat ducem, nec praeceptorem, nec principem, parat in aestate cibum sibi, et congregat in messe, quod comedat.

PROVERB. 30. Comparatur prudens quatuor animalculis, ibidem laudatis. Quatuor sunt minima terrae, et ipsa sunt sapientiora Sapientibus: Formica, populus infirmus, qui praeparat in messe cibum suum: Lepusculus, plebs invalida, quae collocat in petra cubile suum: Regem Locusta non habet, et egreditur universa per turmas suas: Stellio manibus nititur, et moratur in aedibus regis. Haec quatuor animalia proponuntur Magistri prudentiae, ut notat Lyranus ibi cum S. Bonav. ubi egregie haec animalia mysticis parallelis exponit nobis; ut imitemur Lepusculum, ponentes cubile in petra, quae est Christus, ut dicitur prima Cor. 10. Stellionem, vel Lacertum, qui alas non habens, supplet manibus indigentiam naturae, sic et prudens diligentia in operando suppleat defectum naturae: Locustam, quae alte ascendit, et statim ad terram descendit; sic enim et prudens alte per sancta desideria ascendit, et descendit statim ad propriae infirmitatis cognitionem, atque inde divini auxilii necessitatem recognoscit; Iuxta id Psal. 110. Ascendit usque ad caelos, et descendit usque ad abyssos. Et iuxta D Gregorium infra. Denique Formicam imitemur, ut prudenter paremus nobis merita, iuxta id Ioan. 9. Operamini dum dies est.

Matth. 10. Estote ergo prudentes, sicut serpentes, ad quam similitudinem optime exponit S. Doct. loc. cit. quinque parallelis.

PRIMO enim serpens totum corpus exponit ictibus, ut caput servet, sic prudens Christianus exponit omnia, ut honorem Christi Capitis servet, ut dicitur Philip. 3. Quae mihi fuerunt lucra, haec arbitratus sum, propter Christum, detrimenta.

SECUNDO, serpens inter angustas, ac radentia saxa pellem exspoliat veterem; sic et Christianus debet veterem hominem exuere, ut monet Apostolus Ephes. 4.

TERTIO serpens deludit incantatorem, ut dicitur Psal. 57. Sic et prudentes Sancti daemonem deludunt, unam aurem obturant cauda, idest memoria novissimorum; iuxta id Eccles. 7. Memorare novissima tua, et in aeternum non peccabis; et alteram aurem, more serpentis obturant in terra, memoria propriae fragilitatis, quia dicitur Genes. 4. Pulvis es, et in pulverem reverteris.

QUARTO, insidiatur serpens calcaneo; sic viri prudentes superant desideria carnis, attendentes, quis finis delectationis, scilicet mors infernalis, iuxta id Rom. 6. Finis illorum mors.

QUINTO, fugit mulierem ob inimicitias, Genes. 3. intimatas; sic prudens fugit occasiones fornicationis, iuxta consilium Pauli prima Corinth. 10.

ALIAM prudentiam serpentis exponit S. Doct. serm. de SS. Philippo, et Iacob, nam cum se sentit veneno gravatum, herbam quandam edit, cuius virtute venenum evomit; mox ad balneum aquae properat, ibique se lavat, et multis diebus ieiunus permanet; ex quo cutis a carne relaxatur, inter radentes angustias petrae pellem exuit, ut novam induat. Sic et homo prudens, volens ex veteri fieri novus homo, debet se lacrymis lavare, amaram poenitentiae herbam edere, et sic venenum peccatorum confitendo evomere; mox per satisfactionis foramen arctum transire, et sic spoliis culparum exutus, induere gratiam. Vide ibi Sanctum Doctorem.

EASDEM comparationes habet sermone 2. de uno S. Doctore, qui est 31. et serm. 33. ubi loquitur iuxta Aristotelem libro de historia animalium, 8. capite 17:

SERMONE vero 2. de S. Antonio de Padua ex Iob. 38. Galli prudentiam laudat: Quis dedit Gallo intelligentiam. Et serm. de S. Lucia, multa prudentiae exempla refert ex historiis Sacris, et prophanis. Eam enim esse virtutem fatentur Aristoteles 3. et 6. Eth. cap. 5. et 13. Cicero lib. 1. et 2. Tuscul. 99. Seneca epist. 68. Plutarchus in lib. de virtute morum, Iuvenalis Satyra 10. Valerius Maximus de prudentia. Vide S. Doct. etiam in 3. dist. 33. quaest. 3. illos referentem.

PROBATUR tertio a S. Doct. lib. citato Pharetra, cap. 27. e SS. PP. id unanimiter asserentibus.

D. AUGUST. lib. 1. de moribus Ecclesiae, cap. 15. dividit quatuor virtutes Cardinales, ut docet etiam D. Bonav. in 3. dist. 33. quaest. 2. ad 1. argumentum; mox in soliloquiis lib. 1. cap. 14. docet, opus perfectum prudentia fieri, dicens: Cavendum est magnopere, dum hoc corpus agimus, ne quo sensibilium visco pennae nostrae impediantur: quibus integris, perfectisque, opus est, ut ad illam lucem ab his tenebris evolemus.

D. AMBROSIUS de offic. lib. 1. cap. 10. Sapiens, ut loquatur, multa prius considerat, quid dicat, et cui dicat, quo in loco, et tempore, et cap. 27. ait: Primus officii fons, prudentia est. D. Gregorius lib. 2. Moral. cap. 36. ait: Solidum mentis nostrae aedificium sustineri his quatuor virtutibus, e quibus prima est prudentia, et lib. 7. Moral. cap. 15. Cum rectitudo Sanctorum viros ad libertatem vocis erigit, consideratio infirmitatis propriae in humilitate custodit.

D. Bernardus super Cant. serm. 49. Discretio est non tam virtus, quam quaedam moderatrix, et auriga virtutum, ordinatrixque affectuum, et morum directrix: Tolle hanc, et virtus vitium erit. Eodem modo loquitur D. Isidorus, lib. de Synon. cap. 16. Quidquid bono cum discretione feceris, virtus est; quidquid sine discretione gesseris, vitium est. Virtus enim indiscreta, pro vitio reputatur. Et lib. 2. de summo bono, cap. 25. Nihil iuvat, quod inter bonum, et malum sensu prudentiore discernimus, nisi opere, aut male cogitata caveamus, aut bona inchoata faciamus.

Et D. Hieronymus in Oseam, lib. 2. cap. 7. Prudentia absque bonitate, malitia est.

Et Cassianus, Coll. 1. cap. 23. ex sententia Abb. Moyfis de Discretione, seu Prudentia ait. Haec inter cunctas virtutes arcem, et primatum tenet.

Et coll. 2. cap. 2. Haec namque est, quae oculus, et lucerna corporis in Evangelio nuncupatur, secundum illam sententiam Salvatoris: Lucerna corporis tui est oculus tuus; et Matth. 6. Et Lucae 11. Eo quod (inquit) ipsas cogitationes hominis universas, actusque discernens, cuncta, quae agenda sunt, praevidet, atque perlustret. Eadem habet S. Doct. hic, et ad eum Lucae locum, tametsi per lucernam intentionem explicet. Quo pacto etiam D. Gregorius, prudentiam cum intentione permiscet, homil. 22. in Ezech. Restat ut fine in verbi ministerio fatigemur, seu indigentibus nostra largiamur, seu per abstinentiam carnem domemus, seu Zelo moveamur, seu per patientiam aliquando leniter prava toleremus, ut summopere debemus in intentione nostra discutere, quatenus omne, quod facimus, non nostro, sed Domini Zelo faciamus.

ALIA loca Sanctorum Patrum refert S Doct. in 3. dist. 33. ut D. Hieronymi ad 8. Sap. D. August. 12. de Trinitate, cap. 14. et lib. 14. cap. 9. Bedae in Glossa, ad 26. Exodi; et Gloss. in id 1. Genes. Fons egrediebatur de Paradiso, qui dividitur in quatuor capita. Omnia huius virtutis Encomia claudit Iuvenalis, Satyra 10.

Nullum numen abest, si sit prudentia. — Et hoc est, quod dicunt SS. Patres allegati, prudentiam esse Ducem, et Aurigam Virtutum omnium.

PROBATUR quarto ratione, qua utitur S. D. omnibus fere allegatis locis, praecipue in tertio sententiarum, dist. 33. passim. Omnis habitus bonus, et conveniens homini, est virtus; Sed habitus ille prudentiae est huiusmodi: Ergo. Maior patet; nam virtus est, quae bonum facit habentem, ducens in eius finem, et actum eius reddit bonum, ut docent Aristot. in Ethicis, lib. 3. cap. 1. 8. et 12. et lib. 6. et Tullius lib. 2. de Invent. apud D. Bonau. 3. dist. 33. quaest. 3. et D. August. lib. 83. qq. quaest. 31. et lib. 1. soliloq. cap. 6. apud D. Bonavent. loco citato. Minor probatur: nam optimum, et convenientissimum est naturae hominis, ratione constituere, et sibi praefigere ad expetendum, vel fugiendum ea, quae secundum rectam rationem sunt expetenda, vel fugienda, quod est officium Prudentiae. Quod confirmat S. Doct. quaest. 1. et 3. a contrario. Malum est enim, quod contra prudentiam est, quod idem est ac contra rationem, quod sane pravum fatetur esse S Dionysius cap 4. de divinis nominibus, p. 4.

ASSERO secundo, Prudentiam esse Virtutem rationalem, intellectualem, et moralem. Est sane rationalis, quia in ratione, ut observat S. Doct. in 3. dist. 33. quaest. 3. in corpore, §. Ad evidentiam. Nam dirigit in discernendo, quod rationis proprium est, ut notat S. Doct. ex Aristotele 6. Eth. cap. 3. Idem docet S. Thomas 1. 2. quaest. 57.

RATIONIS autem duplex est officium, discernere, et definire. Haec autem sunt munera prudentiae, ut docet S. Bonav. locis supra allegatis. Hinc in Diaeta sal. c. 5. Eam comparat Iudicis assessori, qui iudicando dirigit iudicem, vel regem, non tamen imperando; ita regit Prudentia rationem: Quare non recte Valentia eam definit puncto primo. Est facultas intellectus practici ad recte statuendum, per actum imperii, quid agendum sit. Nullum enim imperium intellectui usquam conceditur, contra Thomistas prima 2. quaest. 57. art. 6. Tannerum disp. 3. quaest. 1. dub. 1. et alios confutatos prima secunda, Tract. 1. Disput. de Imperio. Est vero virtus moralis extrinsece, quatenus ab appetitu recto per inclinationes moralium virtutum movetur, et excitatur intellectus, ut per Prudentiam sequatur agibile bonum, et appetitui recto consentaneum.

ASSERO tertio, Prudentiam esse Virtutem, a caeteris distinctam.

PROBATUR a D. Bonav. supra authoritatibus, quae eam specialem esse virtutem recensent.

SECUNDO probatur ab eo in 3. dist. 33. quaest. 2. et 3. ex ratione obiecti diversa, quae est ratio agibilis secundum rationem, ut conformis appetitui recto, atque adeo ut practice vero, seu bono. Hac ratione utitur Tannerus num. 12.

TERTIO probatur a S. Doct. ex actibus Prudentiae, qui sunt dirigere ad omnes actus virtutis, secundum rectum dictamen rationis.

PROBATUR quarto ex potentiis, in quibus subiectantur Virtutes Cardinales, quasque dirigunt, quia Prudentia dirigit Rationalem, Temperantia Concupiscibilem; Fortitudo Irascibilem.

PROBATUR quinto a S. Bonav. ex vitiis oppositis; unum enim uni opponitur; nam Prudentiae sub una ratione opponuntur Praecipitatio, Inconsideratio, Inconstantia, Negligentia, Astus, Dolus, Fraus, quae sane aliis non opponuntur virtutibus.

PROBATUR sexto a S. Doct. ex medietatibus; nam Prudentia est media inter extrema, inter quae mediant aliae virtutes, sic enim Prudentia est inter Inconsiderantiam, Praecipitationem, Astutiam, Dolum, etc.

Obiicies primo. Ratio agibilis, ut est verum practice per conformitatem cum appetitu recto, tam late patet, et communior est, quam ratio agibilis, ut est bonum morale, per conformitatem cum ratione recta, seu cum appetitu recto; sed haec ratio boni non constituit specialem aliquam virtutem, sed solum genus moralis virtutis: Ergo neque illa ratio constituet specialem virtutem Prudentiae.

Respondet S. Doct. dist. 33. quaest. 2. ad 5. universalitate quadam praedicationis esse pares; sed ordine nequaquam; nam Verum practicum habet ordinem solum ad rationem, quia uno modo rectificare difficile est, ideo una virtus est necessaria: At materiae potentiae, in ordine ab bonum, varias patiuntur difficultates.

Obiicies secundo. Prudentiae est inspicere medium, quod cuilibet virtuti etiam convenit; quaecumque enim videt medium essentiale sui finis: Ergo non est virtus specialis.

Respondet S. Doct. appropriari cuilibet virtuti videre suum medium per modum determinatae inclinationis; sed tamen proprium esse prudentiae videre medium per modum directionis. Quare Prudentia sibi, et aliis hoc modo videt medium dirigendo; perficit enim potentiam rationalem, cuius est considerare, et discernere, et hoc modo proprium est Prudentiae. Quare sicut oculus videt sibi, et aliis membris, sic prudentia dirigit, se videns, ac virtutes caeteras. Tametsi quoad inclinationem omnes tendant ad suum finem, atque quasi pondus moveant, ad modum quo gravitas dicitur aspicere ad centrum mundi; sic enim omnis virtus dicitur aspicere ad medium recte vivendi.

Quaenam sint PRUDENTIAE munera.

Ex nuper allato argumento habemus primo cum D. Bonavent. Prudentiae munus non esse proponere virtutibus moralibus earum fines intrinsecos, quatenus sunt formaliter fines, sed solum proponere ipsis media, per quae attingant huiusmodi fines. Idem sentiunt D. Thom. hic, art. 6. et discipuli, ac Tannerus disput. 3. quaest. 1. dub. 3. contra Scotum in 3. dist. 36. quaest. unica, art. 2. ubi contendit, fines ipsos praefigi virtutibus moralibus a Prudentia.

Probatur a D. Bonavent. loc. cit. ex doctrina Aristotelis 6. Eth. cap. 12. ubi affirmat, ab ipsa virtute morali intendi finem ex impulsu rationis, nimirum per Synderesim; a Prudentia vero dirigi, et recta effici ea, quae sunt ad finem: Opus (ait) ex Prudentia, et ex morali Virtute efficitur: Virtus enim propositum scopum: Prudentia autem, quae ad ipsum tendunt, recta efficit, et cap. 13. Virtus finem; Prudentia, quae ad finem tendunt, ut agamus, facit.

Secundo probatur a Valentia disp. 4. quaest. 1. punct. 3. ratione ducta ex differentia Synderesis, et Prudentiae; nam munus Synderesis est praefigere virtuti bonum, ei praestitutum in finem, ut Temperantiae esse utendum delectationibus moderate, ut docet D. Bonavent. in 2. dist. 39. art. 2. quaest. 1. et haec sane movet, quasi pondus, affectum, ut docet S. Bonav. ibi, et in 3. dist. 33. quaest. 2. Prudentia ergo dirigit ad media, ordinando rationem, alioqui si ambae essent ad idem, oporteret ponere alium habitum rationis directivum.

Probatur tertio ex connexione Consilii, et Prudentiae; nam Prudentia circa illa solum versatur, de quibus est consultatio, ut docent SS. PP. relati ex D. Bonavent. et ex aliis locis citatis Seraphici constat. Consultatio autem est de mediis ad finem, non de ipsis virtutum finibus formaliter: Ergo etiam Prudentia. Maior patet ex Philosopho lib 6. Eth. cap. 5. et 7. ubi ait: Prudentia circa humana bona versatur, atque ea, quae in consultationem cadunt. Prudentis enim id maxime opus esse dicimus, ut recte consuletur. Minor probatur; nam consultatio est tantum de rebus dubiis tales autem non sunt ipsi fines virtutum, ut docet Aristoteles cap. 7. dicens: De illis autem consulat nemo, quae evenire aliter nequeunt, neque de iis, quorum finis aliquis non est.

Adverte tamen cum D. Bonav. opusc. de septem donis, cap. 6. Prudentiam, et Consilium esse ad finem, Primo quatenus media praefigit in ordine ad eum, atque adeo intendit eum, ut id, cuius gratia, ut docet etiam Caietanus quaest. 47. art. 6. et Valentia puncto 3.

Deinde Prudentia dicitur tendere ad fines, quatenus iudicat, et decernit ad modum Affectionis in quibus medietatibus sit ratio finis virtutis, ut docet S. Doct. in Diaeta, loc. cit. cum Aristotele 2. Eth. cap. 6. et D. Thom. art. 7.

Assignat autem S. Doct. in Diaeta, tit. 6. cap. 12. differentiam Prudentiae a Consilio, nam Consilium dicit: utrum sit aliquid agendum: Prudentia vero ostendit, quo fine, et quibus circumstantiis adhibitis, temporis, loci, etc. sicut alterius est scientiae cognoscere: An expediat aliquem salvari, alterius vero scire qualiter sit salvandus, etc.

Obiicies primo cum Scoto. Omnis virtus moralis supponit dictamen Prudentiae: Ergo ad finem.

Respondetur, Supponere hoc dictamen in ordine ad media tantum; circa finem autem supponere dictamen Synderesis, ut dixi.

Obiicies secundo. Nisi prudentia praefigat finem virtuti, non poterit esse una prudentia in materia cuiusque moralis virtutis.

Respondetur, esse unam Prudentiam, communem omnibus virtutibus.

Assero tertio, Prudentiam non praefigere media virtutibus per rationis imperium.

Probatur, quia imperium est voluntatis, quae est veluti regina, ut ostendi Tractatu de Anima, disp. 9. cap. 5. quaest. 8. et aliis locis.

Neque vero Aristoteles 6. Eth. cap. 10. eam ex rationis imperio praeceptivam facit, ut putat Valentia.

Assero quarto, dictamen Prudentiae esse cum quadam sollicitudine. Ideo Aristoteles lib. 6. Eth. cap. 9. ait: Cito agenda esse, quae consultaveris; tarde vero, ac diu consultandum, maxime in rebus gravibus, ut docet etiam D. Gregorius lib. 2. Regist. indic. 10. cap. 6. apud D. Bonav. lib. 2. Pharetra, cap. 27. ubi ait: Summis in rebus, citum non oportet esse consilium.

Probatur ex contratio. Negligentia enim, desidia, et torpor vituperantur, ut videbis apud D. Bonav. p. 1. Centil. sect. 8. et lib. 3. Pharetra, cap. 8. et in Diaeta tit. 1. cap. 7.

Hinc observat ibi, valde reprehendi pigrum. Proverb. 21. Desideria occidunt pigrum. Proverb. 10. egestatem operata est manus remissa. Sic Matth. 12. otiosum ingrediuntur septem daemones. Et Matth. 25. Tollite ab eo talentum. Eccles. 22. In lapide luteo lapidabitur piger. Prov. 18. Timor deiicit pigrum. Prov. 24. Per agrum hominis pigri transivi : et ecce totum repleverant urticae. Et ibidem : Usquequo piger dormis ? Et Proverb. 6. Vade ad formicam o piger. Vide ibi S. Doct. egregie differentem.

ADDO, Prudentiam praefigere media pro omnibus finibus, etiam publicae commoditatis.

PROBATUR : Nam 6. Eth. cap. 5. ait Aristoteles, Prudentiam esse rectam rationem agibilium : Ergo etiam circa bonum publicum : eo vel maxime, quia haec magis necessaria est, quo magis necessarium est bonum publicum, maxime vero Christiano; de quo prima Cor. 13. dicitur : Charitas non quaerit quae sua sunt. Hoc observabant Romani apud Valerium maximum lib. 6. cap. 4. Patriae enim rem unusquisque, non suam augere properabat. Ratio est, quia, ut ait Aristoteles 1. Eth. cap. 2. etiamsi et uni hominum, et civitati bonum idem sit; bonum tamen civitatis et acquirere, et conservare, maius quid, ac divinius videtur. Ac contentus quidem esse etiam unicuique potest, si uni soli; pulchrius tamen, ac divinius, si uni genti, ac civitatibus bonum efficiatur.

IGITUR dividi potest Prudentia, ut alia sit Regalis, seu Legislativa in communitate Regni : Alia Politica in Civitate : Alia Oeconomica in domo : Alia militaris in Exercitu; ut videtur sentire Aristoteles 6. Eth. cap. 8. Vide latius D. Thomam quaest. 50.

Quinam sint PRUDENTIAE participes.

PRIMO oritur quaestio : An Prudentia sit in subditis; nam id videtur negare Aristoteles 3. Eth. capit. 3. sed loquitur de subditis, ut subditi sunt. Enim vero cum Prudentia connexa sit cum caeteris virtutibus moralibus, quibus praediti esse possunt etiam subditi, non est dubium, quin in eis sit prudentia. Loquitur ergo Aristoteles de subditis formaliter, ut subditi sunt, ut ait Divus Thomas articulo 12.

De peccatoribus etiam dubitatur; nam Aristoteles 6. Ethic. cap. 12. ait : Manifestum esse, non posse quempiam prudentem esse, nisi bonus sit. In contrarium vero viget, quia cap. 5. multos etiam improbos consilio valere dicit.

DICO primo, in peccatoribus falsam esse prudentiam; loquor de mortaliter peccantibus : De hac Rom. 8. Prudentia carnis mors est. Et Lucae 16. Filii huius saeculi prudentiores filiis lucis in generatione sua sunt, ut advertit S. Bonav. ad hunc locum, et locis adductis initio quaest. 1.

DICO secundo, prudentiam infusam non esse in peccantibus lethaliter.

PROBATUR : Sunt enim virtutes infusae morales, connexae Charitati; ut ostendi prima secundae, Tract. de Virtutibus.

ASSERO tertio, Prudentiam acquisitam veram non esse in iis, qui valde frequenter peccant. Est enim connexa cum virtutibus moralibus, et actibus frequenter oppositis destruitur.

ASSERO quarto, Prudentiam infusam circa bonum proprium esse in iustis.

PROBATUR, quia connexa est cum charitate, ut ostendi loco supra citato.

ASSERO quinto, In iuvenibus non esse prudentiam acquisitam.

PROBATUR ex Aristotele 6. Ethic. cap. 8. Causa autem est, quia prudentia est singularium, quae experientia nobis innotescunt; Iuvenis autem expertus non est; experientiam enim temporis efficit longitudo.

Quomodo acquiratur, Prudentia et amittatur.

PRIMO igitur acquiritur longi temporis experientia, ut dicitur Iob. 12. Et in multo tempore Prudentia. Et docet Aristoteles 6. Eth. cap. 8. et 11.

SECUNDO, eruditione seniorum sapientiorum, ut docet Aristoteles cap. illo 11. et D. Gregorius Nazianzenus, oratione ad Nicolaum; et Cassianus coll. 2. cap. 10. Ideo Proverb. 3. monemur : Ne innitaris prudentiae tuae; ne sis sapiens apud temetipsum. Et Eccles. 6. Si dilexeris audire, sapiens eris. In multitudine Presbyterorum prudentium sta, et Sapientiae illorum ex corde coniungere. Vide Cassianum supra.

AMITTITUR vero, partim oblivione, et affectibus pravis. Per oblivionem quidem, quatenus pendet ab experientia, et haec ex memoria, ut docet Philosophus 1. Metaph. cap. 1. Per pravos autem affectus : nam pendet ex appetitu recto. Ideo Exodi 23. Ne accipias munera, quae etiam excaecant prudentes. Rom. 1. Cum cognovissent Deum, non sicut Deum glorificaverunt, etc. obscuratum est enim insipiens cor eorum.

De partibus Virtutis PRUDENTIAE.

UNANIMES fatentur Philosophi, Prudentiae aliquas esse partes; de quibus Aristoteles 6. Ethic. cap. 8. et sequent. Cicero lib. 2. de Invent. August. lib. 83. qq. quaest. 61. Macrobius lib. 1. in somn. Scipionis, cap. 8. eas refert ex his S. Doct. passim lib. 5. Compend. Theol. cap. 34. Et 3. p. Centileg. sectione 41. et opusc. de quatuor virtutibus Cardinalibus.

TRIPLICIS generis sunt partes Prudentiae. Aliae integrales, sine quibus non est perfectus usus Prudentiae : Aliae subiectivae ad modum, quo species, subiectae generi, dicuntur partes subiectivae generis, ut Homo, et Leo sunt partes animalis, quia, scilicet animal, de illis, tanquam de subiecto praedicatur. Aliae sunt Prudentiae partes potentiales per similitudinem partium potentialium animae.

PARTES Integrales Prudentiae, quae eam veluti integrant ad modum, quo membra integrant corpus, sunt octo. Memoria, quae est cognitio praeteritorum; Intelligentia quae est cognitio praesentium; Docilitas, quae est cognitio per alterius eruditionem; Solertia, quae est cognitio per propriam inventionem; Ratio huius, est quia est cognitio per illationem unius ex alio; Providentia, quae est ordinatio mediorum ad finem; Circumspectio, quae est animadversio circumstantiarum negotii; Cautio, quae est machinatio quaedam adversus ea, quae obstare, et impedimento esse possunt.

A Memoria sane pendet usus perfectus Prudentiae, quia is pendet ab experientia; ea vero a multis experimentis, et experimenta a multis memoriis, ut docet D. Thom. quaest. 49. art. 1. ex Aristotele initio 1. Metaph.

Ab Intelligentia etiam pendet, quae est cognitio particularium, circa quae versatur Prudentia, quae cognitio est ab intellectu, partim per conversionem ad phantasmata, partim etiam in sensu interiori, seu potentia cogitativa.

PENDET etiam a Docilitate, quam laudat Cicero Lib. 2. qq. Academ. hinc definit S. Doctor, eam esse potentiam erudiendi prius se; deinde alios.

PENDET a Solertia, quae est celeris coniectatio, ut docet Aristoteles 6. Eth. cap. 9. et D. Thom. quaest. 49. art. 4.

PENDET a ratione, quae est cognitio unius ex alio per illationem; nam Consultatio, ex qua pendent decreta Prudentiae, omnino est cum ratiocinatione, ut docet Philosophus 6. Eth. cap. 10. et D. Thomas art. 5.

PENDET a Prudentia, quae est ordinatio mediorum idoneorum in finem; versatur enim Prudentia circa agibilia propter finem, ut explicat S. Doctor locis allegatis, et D. Thom. art. 6.

PENDET a Circumspectione; nam prudentia versatur circa particularia agibilia, undequaque bona, rationi consona; pendet autem bonitas actionum humanarum e circumstantiis, ut ostendi prima secundae, Tract. 1. disput. 9. quaest. 5. et 10.

PENDET etiam ex Cautione, quae est provisio adversus mala contraria, quam S. Doctor vocat Prudentiam discernendi vitia, virtutum speciem prae se ferentia.

Quo ad partes Prudentiae subiectivas, agit S. Thom. quaest. 50. Dividitur in Prudentiam gubernativam, et singularem operantis. Rursus Gubernativa dividitur in Legislativam, quae est in Principe, vel Republica; in Politicam, quae est in subditis circa idem bonum Regni, vel civitatis; in Oeconomicam, quae est circa bonum familiare; et Militarem, circa quae bonum exercitus versatur. De Gubernativa agit egregie S. Doctor de Eccl. Hierarchia. Prudentia vero particularis est una specie specialissima.

PARTES Prudentiae potentiales sunt tres virtutes Intellectuales adnexae, deservientes prudentiae, scilicet, EUBULIA, quae est recte consiliativa, ut habes 6. Eth. cap. 9. SYNESIS est recte iudicativa per communes regulas; et GNOMES, quae est recte iudicativa in naturali ratione praeter communes regulas, quando hae deficiunt ob circumstantias casus particularis. Vide D. Thomam quaest. 51. facile haec declarantem.

DE his agit etiam S. Bonavent. locis passim hic adductis.

Quomodo ex Angelica Hierarchia eruantur quaedam regulae prudentiae, statui Monastico et Politico Applicabiles.

CUM Iuxta ordinem Ecclesiae Triumphantis regatur, et disponatur Ecclesia Militans, ut dicitur sap 9. Dixisti me aedificare templum, et Altare secundum similitudinem sancti Tabernaculi, quod praeparasti ab initio, Seraphicus Bonaventura, cuius Ingenii stupenda sublimitas hic praeclare elucit dissertit, quomodo triplex salvandorum status, triplici Angelorum Choro, tam publico, quam privato regimine conformetur: Et hunc triplicem statum ait designari illo Ezechielis 14. Si fuerint in Civitate hi tres viri (scilicet Daniel, Noë, et Iob) Num liberabunt animas suas. Daniel quidem Abstinentiae merito obtinens istam supernaturalem Intelligentiam, Typum gerit Claustralium, qui et a licitis, illicitisque abstinendo merentur desuper illuminari. Noë autem Arcam Gubernans, praelatos indicat, quibus Ecclesiae Arca a peccati Diluvio salvanda, a Deo commissa est. Verum Iob coniugatus, pietatis, et misericordiae operibus intentus, Coetum activorum, et coniugatorum designat.

Ex his primi, Religionis voto Deo saccati, et supremam perfectionem, ac meliora Charismata aemulantes, supremo Angelorum choro comparantur; hi etenim, et Amoris incendio, et Cognitionis privilegio, ac Iustitiae perpendiculo, caeteris praeeminent.

SECUNDI autem, qui Praelationis funguntur officio, alteri choro Angelico assimilantur; Praelatio enim a Deo est Instituta, vel ad morum Disciplinam, et correctionem, propter quam est dignitas sacerdotalis. Dominationibus respondent: vel ad lites rescindendas, pacemque componendam, cui inservit Iudiciaria potestas, Virtutibus conformis: vel denique ad malitiam, et Tirannidem coercendam; et hunc in finem data est Potestas Regalis, seu Imperialis, Potestatibus configurata.

ULTIMI vero tertio choro comparantur; si enim subditi sunt et humiles, principatibus sunt similes; si continentes Archangelis; si denique operibus pietatis mancipati, ANGELIS configurantur.

DE primo statu prius breviter nobis quibusdam sectionibus agendum.

De Prudentia, quam viri votis sollemnibus obstricti, ex primo Angelorum choro sibi vindicent.

SUPPONIT hic S. Doct. tres illas Hierarchicas operationes, Purgare, Illuminare, et Perficere; Angelorum autem nominibus tum privatas personas ob aliquas excellentias, tum etiam rectores, et Principes ob regimen comprobat. Sic Matth. 11. Ioannes dicitur Angelus; et II. Reg. 14. et 19. David Angelo comparatur. Ita etiam in Apoc. Rectores Ecclesiarum Angeli dicti sunt.

Primo igitur supremam Hierarchiam Religiosis, et vitis omnibus perfectis applicat.

SERAPHIM, a divinis incendiis Charitatis denominatos, Religiosos nominat, quibus id Heb. I. applicat. Qui facit Angelos suos spiritus, et ministros suos flammam ignis, et Apoc. 10. Vidi Angelum, cuius facies ut Sol, et pedes eius, tanquam columna ignis. Et Isa. 6. Volavit ad me unus de Seraphim, et in manu eius calculus ignitus, etc. Sic igitur servi Dei accensi debent ignis naturam imitari, semper enim sursum attollitur ignis, consumit rubiginem, et terrena in se resolvit, velocissime movetur, expanditur ad omnia in se convertenda.

ITA Religiosi igne Charitatis accensi probabuntur, si velociter ascendunt, terrena spernentes; si omnia in amorem Dei resolvere satagant; si velociter operentur, et celeres, ut dicitur: Isa. 18. Ite Angeli veloces, et Ezech. I. Quocunque ibat Spiritus, rotae levebantur sequentes eum, spiritus enim vitae, etc. idest Charitatis splendere debent optimo exemplo, nam religiosi vita est aliorum exemplar. Ideo Deuter. 17. Accipient legis exemplar a sacerdotibus, et prima Timot. IV. Esto exemplum fidelium.

DEBENT autem alios purgare, ut dicitur Malach. III. Erit quasi ignis conflans, et sedebit, et purgabit filios Levi. Ideo Seraphim Isaia dicunt: Auferetur iniquitas tua, et peccatum tuum purgabiur.

ILLUMINANT etiam, Matth. V. Vos estis Lux mundi, Ephes. V. Ut filii lucis ambulate in dilectione.

E SERAPHIM Isa. VI. lucentibus, arguit quali flamma lucere debeant religiosi, in aliorum exemplum.

PRIMO enim dicuntur fuisse duo, quo exprimitur in Charitate cohabitatio. Ideo et Dominus binos misit discipulos. Lucae X. et Ecclesiastici IV. Melius est duos esse simul, quam unum: habent enim emolumentum societatis suae. Et Genes. XIX. Duo Angeli missi sunt in Pentapolim. Quo grave praeceptum prudentiae datur securiorem esse vitam in Coenobiis, quam in solitudine Anacoreticha.

SECUNDO Seraphim illi non sedebant, sed stabant. Unde in Psalm. 121. Stantes erant pedes nostri in atriis tuis Hierusalem.

HIEREMIAE VI. State super vias vestras, et videte, et interrogate, quae sit via bona? et Psalm. V. Mane astabo tibi, et videbo, et Habac. II. Super custodiam meam stabo, et Apoc. VIII. Angelus stetit iuxta aram templi. Igitur impigra elevatio intentionis in Deum in omnibus traditur.

HABEBANT singuli sex alas, idest duodecim, quibus opera misericordiae spiritualia, et corporalia signantur, et invicem iunctae sunt, ut dicitur Ezech. I. His alis debet velox operari ad salutem omnium.

HIs alis velabant manus, et pedes, operando, ut non videantur, de quibus Matth. VI. Nesciat sinistra tua, quid faciat dextera tua. Caput igitur, manus, et pedes velant, qui nec in principio, nec in fine, nec in medio laudari appetunt de operibus suis.

HI volabant, quia religiosi semper altius in Deum ferri debent. Unde Psalm. 54. Quis dabit mihi pennas, etc. Igitur multiplicato alarum spiritualium motu, debent assidue contemplatione, et actione in altum ascendere, nunquam torpendo, nunquamve otiando.

HI clamabant: SANCTUS, SANCTUS, SANCTUS, alter ad alterum, quia in Divinis laudibus tenentur perpetuo inclamare. Ter autem orant, ut recte instituantur, promoveantur, et perducantur ad salutem. Ideo Ioan. XVII. Sanctifica eos in veritate, ut ipsi sanctificati sint, et consummati in unum, etc.

QUOD vero labia Isaiae polluta calculo purgatint ignito, atque ipsum accenderint, ut se ad divinas missiones exhiberet, exprimit, religiosos in se purissimos, teneri ad alios igne sancto purgandos, illuminandos, et accendendos ad opera salutis; sic Moyses Num. XI. Mariam leprosam orationibus umbratice purgavit et S. Iob amicos suos Iob. ultimo.

SEQUITUR ordo Cherubim a sapientia, qua viri religiosi esse praediti tenentur et alios illustrare. Haec autem sapientia est practica, seu prudentia, ut advertit S. Doctor Lib. I. cap. 3. quae non est mundana, de qua Lucae XVI. Filii huius saeculi prudentiores filiis lucis sunt, quae est in avaris; neque debet esse prudentia carnis, quae mors est, ut dicitur Rom. VIII. et est in voluptuosis, quia haec, non invenitur in terra suaviter viventium, Iob 28. neque debet esse diabolica, de qua Isa. V. Vae qui sapientes estis in oculis vestris, etc. Ideoad sapientiam, quae desursum est recurrendum, quae est pudica, pacifica, etc.

DVO autem Cherubim aurei indicuntur Exodi 25. quia debet eis inesse duplex sapientia, et prudentia. Altera agendorum circa se, et proximum: Altera agendorum circa Deum, et utraque aurea e Charitate. Ideo aurum purissimum datur ad Cherubim, primo Paral. 28. quod puritatem significat conscientiae, ex qua sequitur, eos videre Deum, quae est beatitudo, mundis corde data. Deinde vero sequitur, ut divina luce radiati videant clarissime (ut ait S. Doctor) Ideo Cherubim Ezech. I. et Apoc. IV. erant oculis pleni ante, et retro, quia viri Angelis Cherubim comparati circumspectionis gratia, et providentiae dono, quae sunt partes prudentiae, dorati undique vident, provident, et alter ad alterius pericula invigilat. Unde et Cherubim se mutuo respiciebant in Propitiatorio.

HI sancta quiete in Deum elevantur Ideo in eis residet Deus, qui sedet super Cherubim; et hi trahunt etiam alios. Ideo Ezech. X. dum levarentur Cherubim, caetera etiam elevabantur; ex sanctitate enim religiosorum, pendet et saecularium salus. Ideo Iudith, cap. 8. ait: et nunc fratres, quoniam vos estis praesbyteri in populo Dei, et ex vobis pendet anima illorum.

HI sunt interpretes Dei, ideo umbratice e propitiatorio inter duos Cherubim egrediebatur vox Dei, Num. VII. et Ezech. I: Sonus alarum Cherubim erat sicut vox Dei.

HI debent viam ligni vitae custodire, et flammeo gladio ostendere, ut dicitur. Genes. III. omnibusque clamare illud Hierem. VI. Haec est via, ambulate in ea.

TERTIUS ordo est Thronorum, in quibus residet Iustitia Divina, Psalm. IX. Sedes super Thronum, qui iudicas iustitiam.

RESIDET Deus super humiles, ut ait Isa. 66. et Dan. VII. Thronus eius flamma Ignis. Hi sunt Religiosi, ut exponit ibi Origenes: Sicut enim Throni sunt sedes Dei, in unum compactae, atque coniunctae, ut ait D. Hieronymus cap. 7. de coelesti Hierarchia; Ita religiosi, in unum compacti quietis locum, sunt Throni Altissimi: Hi sunt Throni eburnei, adumbrati in Throno Salomonis, de quo II. Paral. IX. III. Reg. X. et Cant. II. Simbolum pudicitiae, in quo Deus requiescit, qui pascitur inter lilia: Ideo in ventre B. Virginis requievit, qui dicitur eburneus Cant. V.

DEBENT esse Throni e Sapphito, de quo Ezech. I.

Ezech. I. Similitudo Throni quasi aspectus Sapphiri. Est autem Sapphirus gemma coloris coelestis stellata, quae significat coelestem conversationem. In Sapphiro, scripta fuit a Deo Lex Moysi: Ita religiosi a rebus terrenis per paupertatem elevantur. His dicitur Isa. LVIII. Sustollam te super altitudinem terrae, et cibabo te haereditate Iacob Patris tui, etc.

Vide S. Doctorem ibi mira eloquentem, quomodo optimus ille evadat religiosus, qui haec documenta e supernis hauserit.

Dominationes Pontificibus, aliisque Ecclesiae Praelatis S. Doctor comparat.

Dicuntur autem Dominationes, quia, ut ait S. Isidorus Lib. VII. Ethymol. cap. V. inferioribus Angelis dominantes, eos instruunt, et informant qualiter in praelationis officio debeant subditos ad Deiformem similitudinem revocare, et sine tyrannide subditorum facta liberaliter ordinare. Unde S. Dionysius de coelesti Hierarchia, cap. VIII. Nominatio Dominationum absolutam, et liberam Anagogen absque ulla tyrannica servitute liberaliter ferentem, et ab omni subiectione ignominiosa remotam declarat. Quasi dicat: Sicut per Anagogen, idest, per excellentiam universalem super alios Angelos, sine subiectione elevantur; ita per nullam tyrannidem ad depressionem aliorum inclinantur. Quorum dominatio, et liberalis est, et severa: liberalis in benignitate; severa in potestate, et hoc proprie convenit Praelatis, qui in spiritualibus singulariter dominantur; sicut Sacerdotes, et Episcopi, qui in spirituali officio reputantur aliis digniores. Haec S. Doctor.

Dicuntur igitur illi, qui praesunt pure in spiritualibus, Dominationes; quia verum dominium obtinetur, quando superantur vitia, ac virtuosa opera in regno animae, sive Ecclesiae dominantur. Non autem possunt extirpari mala, ut bona efficaciter dominentur, nisi per praelatorum ministerium, quibus coelitus collata est auctoritas, ut per ipsorum officium, et Sacramentorum Ministeria evacuentur vitia, et mores in hominibus corrigantur, et sic subditorum mentes per morum disciplinam ad Deiformem similitudinem reformentur. Et ideo apud Praelatos animarum istiusmodi Dominationis auctoritas est a Domino relicta, ut ipsis cooperantibus peccati servitus exulet, et vera libertas Spiritus per eorum ministerium dominetur. Unde dicitur Sap. IX. In sapientia tua constituisti hominem, ut dominaretur creaturae tuae, quae a te facta est, ut disponat orbem terrae in aequitate, et directione cordis, et iustitia.

Recognoscant igitur (ait S. Doctor.) Pontifices Christi, ac Sacerdotes, quod a Dominatore universae terrae receperunt supremum Dominium, et a diebus saeculi non solum hominibus, sed et Angelicis spiritibus penitus inauditum, quia ut dicit Bernardus sermone de coena Domini, nec Regibus, nec Principibus legitur attributum, ut conficiant gloriosum, ac Sanctissimum Christi corpus, illud offerentes Deo. Istud donum concessum est Praelatis non ad turpem quaestum extorquendum, neque ad superbiendum, vel subditos opprimendos; sed potius ad verae libertatis statum per Sacerdotum ministerium reducendum, et hoc dicit Zachar. VI. Sedebit, et dominabitur, et erit Sacerdos in solio suo, et erit consilium pacis inter eos, et erunt coronae memoriales in templo Domini.

Dicuntur igitur Christi Sacerdotes, non ut tanquam dominantes in cleris se gerant ad superbiam, sed ut formam gregi ex animo sese ostendant, prima Petri V. et ad Angelorum conformitatem verbo, et exempla promoveant subditos.

Igitur Praelati Ecclesiae Dominationibus comparantur. Primo quia, sicut illae nullius terrestris dominationis dignitati subditae sunt, ut ait S. Dionysius de coelesti Hierar. cap. VIII.: ita Ecclesiastici Laicis praeeminent, nec ullis eorum legibus, contra Ecclesiasticam immunitatem urgentibus, subduntur. Unde eis dicitur id Deuter. XV. Dominaberis omni nationi, et nullus tibi dominabitur.

Deinde quia, sicuti coelestes Dominationes nullam in subditos Angelos tyrannicam, vel gravem exercent potestatem, sed simpliciter eis condescendunt; ita debet talis esse clericorum vita.

Tertio quia, sicuti Dominationes vocantur a S. Dionysio loco citato sursum altius, quia conversi ex suo ordine alios inferiores convertunt, et perfecti in se, alios perficiunt, et illuminant; sic illi, qui praesunt verbo, et exemplo alliciant; et qui audit, dicat: Veni, Apoc. ultimo, et fiat id Ecclesiastici X. Qualis est Dominus, vel rector civitatis, tales sunt, qui habitant in ea.

Quarto quia, sicut Dominationes Angelicae dicuntur Liberales cum severitate; Ita Praelati Ecclesiastici liberales, et benigni circa humiles, severi circa superbos, et rebelles, censuris eos puniendo. Sic monet Apostolus Episcopos, Timotheum, et Titum, ut faciant: Increpa, obsecra, etc.

Quinto quia, sicuti Dominationes Angelicae sunt magna perfectionis dissimilitudine segregatae, quia nihil indecens divinam similitudinem in illis reperitur; Ita Ecclesiastici magna vitae disparitate a peccatoribus praeemineant, ne illis dicatur id Rom. II. Qui praedicas non furandum, furaris. Vel id Isaia VIII. Audite illusores, qui dominamini super populum meum.

Sexto, quia sicuti Dominationes Angelorum dicuntur, quia hi dominantur potentissime etiam sibi ipsis, ut ait S. Dionysius loco cit. sic dominantes in Ecclesia debent suis dominari passionibus, ut veluti Melchisedech sine patre, sine matre, sine Genealogia, etiam charos non agnoscant, ubi ratio sui officii est adimplenda.

Septimo quia, sicuti Angeli Dominationes dicuntur, quia bonam, et stabilem affectus immutabilitatem tenent in Deo, ita ut nihil eis apparens dominetur, sed ad verum Ens incommutabile sint perpetuo conversi: Sic et Ecclesiastici ita in Deo stent, ut ad vanitates, et insanias non convertantur, ut ait Tobias cap. IV. Nunquam in tuo sensu superbiam dominari permittas.

Sic igitur Ecclesiastici omnes inferiores, purgant, illuminant, et perficiunt, ut ab eis nec purgentur, etc. Sicut enim Spiritus praeest corpori, eique praecellit; sic Spiritualis potestas corporali. Unde bene sortitur nomen Dominationis. Unde Regalis potestas spirituali subest Dominationi. Ideo Petrus prima cap. II. Vos estis Regale Sacerdotium, gens sancta. Nam temporale regnum, velut quoddam adiectum subiacet Sacerdotio in novo testamento; tametsi in veteri testamento Sacerdotium temporalium promissionum umbraticum, regiae potestati adiectivum videatur apponi, Exodi 19. regnum Sacerdotale, ut ait S. Doctor cum D. Hieronym. lib. 1. cont. Pelag. et epist. ad Dardan. August. quaest. 33. in Num. et lib. 19. cont. Faust. cap. 31. Quamvis adiectivum apponatur ibi etiam, ut adiiciens dignitatem, et virtutem necessariam Ordinis superioris; nam sine Religione regna corruunt. Hinc 27. Num. iubet Deus, Principem etiam Iosue a Pontifice pendere, et Lev. 4. exigitur altius Sacrificium pro Sacerdote, quam pro Rege: ut videtur Philo lib. de victoria Theodoretus quaest. 1. in Levit. Procop. in cap. 4. Levit. Quod si Abiathar Pontifex a Salomone depositus opponatur; dic cum S. Bonav. iuxta priorem Doctrinam, disparem esse rationem: Vel, id factum, iuxta verbum Domini, ut dicitur 3. Reg. 2. Vide de hac re fuse Seraphicum cap. 1. de ecclesiast. Hierarchia, part. 2. prope finem.

ENIM vero ut Pontifices etiam Deo valeant vacare, simulque populum ingentem ad Deiformem similitudinem elevare, atque reformare, debent alios in partem sollicitudinis assumere. Ideo et Iethro Moysi suasit, Exodi 18. Ultra vires tuas est negotium, solus illud sustinere non poteris, etc. Esto tu populo in his, quae ad Deum pertinent, ut referas, quae dicuntur ad eum: ostendasque populo ceremonias, et ritum colendi Deum, viamque, per quam ingredi debeant, et opus quod facere debeant. Provide ergo viros potentes, et timentes Deum, in quibus sit veritas, et qui oderint auaritiam, et constitue ex eis Tribunos, qui iudicent populum in omni tempore, leviusque sit tibi, partito in alios onere: Et tales sunt Decani, Praepositi, Archidiaconi, et Iudices, sive ordinarii, sive delegati, qui lites sopiunt, et ad concordiam satagunt revocare. Et tales Potestatibus, et Virtutibus caelestibus comparantur, ut statim dicam sect. seqq.

ANGELI Virtutes dicuntur propter firmam, et immutabilem virilitatem ad susceptionem divinarum illuminationum, ut ait S. Dionysius cap. 8. de caelesti Hierarchia, nullatenus infirmam, sed viriliter in Dei imitationem reductam, Deiformem morum non derelinquentem, sed firmiter ferentem in supersubstantialem, et potentificam virtutem deiformiter provenientem.

VIRTUTES praecipue commendantur ob Impensam Iustitiae defensionem, ob Divinae sapientiae imitationem, ob expeditam causae pauperum determinationem, ob Avaritiae, munerumque constantem fugam, ob strenuam denique oppressorum liberationem.

HAEC ad illos, qui Iudiciaria funguntur potestate, dirigantur; absque his enim in iudiciis ferendis Iustitia facile pervertitur; nam qui Iustitiam violant, quomodo aliis eam possunt administrare; Qui divinae sapientiae studiis non vacant, Dei nullatenus Iudicia poterunt proferre; nec, qui Divitibus indulgent, pauperibus aequitatem valent impendere, etc.

VERUM cum haec non tam ad Iudicum spectent prudentiam, quam ad intemeratam Iudiciorum aequitatem, ideo in proximam disputationem, ubi de Iustitia egero, ea remitto.

HIC agendum esset de regimine Principum, de quo prolixum opusculum, quod est vigesimum, intexit D. Thomas.

REPETE autem partes subiectivas prudentiae, supra numeratas.

Ponit vero Aristoteles 3. Eth. cap. 3. Prudentiam esse propriam virtutem Principis. Ratio est, quia ad prudentiam spectat regere, et praecipere; et ideo ubi invenitur specialis ratio regiminis, et praecepti in humanis actibus, ibi etiam invenitur specialis ratio prudentiae. Manifestum est autem in eo, qui non solum seipsum regit, sed etiam communitatem perfectam, vel regnum, inveniri perfectam rationem regiminis. Tanto enim regimen perfectius est, quanto universalius est, ad plura se extendens, et ulteriorem finem attingens; ideoque Regi, ad quem pertinet regere civitatem, vel regnum, prudentia competit speciali ratione, et quidem perfectissima.

Huic respondet Politica in subditis, ut moveantur, atque regantur; sed enim quia non reguntur, et moventur ad modum irrationalium, imo seipsos movent per liberum arbitrium; ideo requiritur in eis quaedam rectitudo regiminis, per quam seipsos dirigant ad obediendum principantibus, et ad hoc pertinet species prudentiae, quae Politica vocatur, ut ait D. Thomas articulo 3.

AB his autem differt alia prudentia, quae dicitur Oeconomica, et est media inter prudentiam principum, et singularum personarum; nam ordinatur ad regimen domus, quae est pars civitatis.

UT autem propius accedam, quarta species subiectiva Prudentiae gubernativae est Militaris, ut innuitur Proverb. 24. Ratio est, quia ea, quae secundum artem, et rationem aguntur, debent esse conformia his, quae sunt secundum naturam, quae a ratione divina sunt instituta: Natura autem ad duo tendit. Primo quidem ad regendam unamquamque rem in se ipsa: Secundo vero ad resistendum extrinsecis impugnantibus, et corruptivis. Propter quod non dedit animalibus solum vim concupiscibilem, per quam moveantur ad ea, quae sunt saluti eorum accomoda; sed etiam vim irascibilem, per quam animal resistit impugnationibus. Quare, et in his, quae sunt secundum rationem, non solum oportet esse prudentiam Politicam, per quam disponantur ea, quae pertinent ad bonum commune, sed etiam Militarem, per quam hostium insultus repellantur.

UTRAQUE vero in caelestibus Potestatibus elucet, ut docet D. Bonavent. nam et ad regendos inferiores subordinate Dominationibus ordinatae sunt, et praecipue ad insultus hostium infernorum retundendos, ut docet S. Dionysius de caelesti Hierarchia, cit. unde caelestes definit Potestates apud Seraphicum sic.

SANCTARUM Potestatum cognominatio docet potentem, et bene ornatam, et inconfusam circa divinas susceptiones ordinationem, non tyrannice inferiora potestative praecipitantem, sed potenter in divina reducentem; et ad potentificam causalem potentiam, quantum fas est, assimilantem, et ad Deum, qui princeps est omnis potestatis, secundum hierarchicam dispositionem, inferiora convertentem, divinam, et lucentem potentiam in inferioribus resplendere facientem. Unde Angeli illius ordinis refraenant, et coercent omnes, hierarchicam praelationis, et subiectionis ordinationem impedientes. Unde praelationis potestatem a subditis contemni non permittunt, et subditos per violentiam ab iniquis dominis opprimi non sinunt, imo omni iniuriae istorum, et illorum obviant potentissime, et resistunt.

¶ Iam Principes, et Reges debent sanctas, et coelestes intueri potestates, scilicet ut sapienter regant, ordinate vivant, et potenter malum reprimant, et vindicent, innocentibus parcant, et iniuriam fieri miseris personis non permittant, ut etiam de suscepta potestate non superbiant, sed potius humilibus condescendant.

¶ Ordinata igitur erit Potestas saecularis, secundum similitudinem coelestium potestatum disposita, si in potestate constituti fuerint sapientes, idest non secundum voluntatis impetum, sed secundum rationis gubernaculum in singulis procedentes, ut dicitur Proverb. 1. Audiens sapiens, sapientior erit, et intelligens gubernacula possidebit. Ideo Salomon initio regni petiit sapientiam, dicens 3. Reg. 3. Deus tu me fecisti regnare pro patre meo, et ego sum puer parvulus, ignorans egressum, et introitum meum. Da ergo servo tuo cor docile, ut possit iudicare populum tuum, et discernere inter bonum, et malum. Sicut enim in spirituali iurisdictione, sic nec in temporali, sine sapientia, et discretione est agendum. Ideo praecipitur Deuter. 17. Cum sederit Rex in solio regni sui, faciet sibi describere Deuteronomium, etc. Ideo provectae aetatis homines, et senes solebant eligi in Principes, et in reges, quia non in pueris, sed in antiquis sapientia reperitur, qui multa experimenta ex memoria praeteritorum componunt, unde prudentia integratur, ut dixi. Hinc Roboam perdidit regnum 3. Reg. 12. quia relicto consilio seniorum, iuvenum consilio acquievit. Quare dicitur Eccles. 10. Vae terrae, cuius Rex est puer.

¶ Deinde similes erunt potestatibus coelestibus, si ornati moribus vitam bonam, et innocentem subditis ostendant. Nihil enim prodest vestiri purpura, diademate insigniri, gemmis lucentibus splendere, et moribus incompositis sordescere, itaque dicuntur Potestates bene ordinatam, et inconfusam accepisse a Domino potestatem. Nam sicut ait Poëta:

Virtus non quaeritur extra. Non eget exterius, qui moribus intus abundat, Nobilitas sola est, animum, quae moribus ornat.

¶ Dominus itaque non attendit in potestatibus, mundi, vel carnis nobilitatem, sive corporis, sive habitus venustatem, sed nobilitatem morum, et conscientiae honestatem, et hoc est, quod dicitur primo Reg. 16. Non respicias vultum, neque altitudinem staturae eius: quoniam abieci eum, neque iuxta intuitum hominis ego video.

¶ Item Potestatibus coelestibus sunt similes, qui amore iustitiae animati omnem malitiam in reprobis vindicantes, et pacem publicam perturbantes persequuntur, ut dicitur de Iuda, 1. Machab. 3. Persecutus est iniquos, perscrutans eos, qui populum conturbabant, etc. Est enim potestas Regum inter homines a Domino ordinata, ut ipsorum metu, malorum audacia refrenetur, quae quidem tantum invalescerent, ut si non resisteret potestas publica, etiam humana societas penitus dissiparetur. Ideo Exodi 18. Elige tibi viros potentes. Et Psalm. 44. Super femur tuum potentissime.

¶ Item Potestates coelestes imitantur, qui non tyrannica crudelitate, sed potius humana, imo Angelica benignitate subditos regunt, et custodiunt innocentes. Ideo dicitur Esther. 12. Cum pluribus gentibus imperarem, et universum orbem meae ditioni subiugassem, nolui abuti potentiae magnitudine, sed cum clementia, et lenitate gubernare subiectos, ut absque terrore vitam transigentes, optata pace fruerentur.

¶ Itidem Potestatibus comparantur Principes, et Reges, si de potestate non superbiant. Imo quanto magis eminent caeteris, tanto humilientur singulis, ut monet Eccles. 3. Quanto maior es, tanto plus te humilia, etc. Sicut Dei filius, suprema potestas, Virtus, et brachium Patris, semet exinaniens, omnibus subiectus factus est, et per mansuetudinem mundum redemit; ita monentur Psalm. 146. Non in fortitudine equi voluntatem habebit. Ille igitur potentissimus, qui in Deo confidens, de seipso diffidit. Unde observa, Reges, et Duces magis semper Dei auxilio, quam armis triumphasse; eos porro, qui in fortitudine exercituum confidebant plurimum, dissipatos. Ideo magnus actus prudentiae est providere sibi coram Deo, et postea coram hominibus, et nolle, in manu Dei esse potestatem universae terrae, ut dicitur Eccl. 10.

¶ Similiter supernis potestatibus similantur Principes, pacem universae terrae procurantes, quae sane non conservaretur, nisi Regales potestates id conarentur, quod agnovere Machabaei Lib. 2. cap. 4. Ideo debent recordari Principes, se gladium portare, ut adversus, ac rebelles Ecclesiae comprimant potestates, quae a potestate eorum timent, ut dicitur Rom. 13.

¶ Similiter, sicuti coelestes potestates lucentem Dei potentiam in inferioribus resplendere faciant, ut ait S. Dionysius; ita ut veritas, bonitas, et potentia, quae in eis elucet, mediantibus angelis superioribus, transfulgeat in ferioribus, qui in consimiles participationes gratiae, et gloriae inde reducantur. Ita Principes nunc per severitatem, et iustitiam; nunc per clementiam, et benignitatem populum simplicem ad Dei reducant cognitionem, et potentes ad inviolabilem legum divinae iustitiae observationem. Ideo dicitur Eccles. 44. Dominantes in potestatibus suis, homines magna virtute, et prudentia praediti. Sic enim prudenter debent praeesse, ut luce suarum virtutum subditis omnibus adspleandeant, magis quam potestate supersint. Sicuti Deus fecit Solem in potestatem Diei, et Lunam in potestatem noctis. Psalm. 135. ut sicuti Sol praeclaro, et benefico lumine Diei praeest, tenebras dissipans, pravos humores sursum rapiens, ut in pluvias, et rores terrae foecundos resolvat, omnes causas inferiores adiuvat ad suos effectus, tanquam causa universalis; ita Principes, tenebris vitiorum fugatis, virtutes usquequaque spargant, illuminent, calefaciant, accendant, atque inflamment, terrendo animalia inimica lucis. Hinc Proverb. 19. Sicuti fremitus Leonis, ita et Regis ira; et sicut ros super herbam ita hilaritas eius. Sic erunt digni, ut omnis anima potestatibus sublimioribus subdita sit, ut dicitur Rom. 13. Unde ait et Petrus prima, cap. 2. obedite Dominis vestris, etc. sive Regi tanquam praecellenti, etc.

¶ Alium tractatum habet S. Doctor de regimine praelatorum, qui titulo hoc decoratur: De sex alis Seraphim. Quia enim Seraphim inter Angelos praeeminent, ideo praelatis similantur Ecclesiae. Quoniam vero hi senis alis decorati apparuere Isa. VI. Apoc. IV. Numerus autem senarius perfectus est, constans ex partibus suis aliquotis; ideo virtutes Antistitis ex hoc alatum numero explicare satagit, ut his ad scopum evolent.

PRIMA igitur Ala Rectoris est zelus iustitiae, quo nequit malum quodcumque sine murmure sustinere. Tanto enim bonus est aliquis aestimandus, quanto malum detestatur, et bonum prosequitur, non modo ordinatio, ut nolit deserere dulcedinem suae quietis ad modum Ficus Iudit. IX. quae noluit deferere dulcedinem suam, ut arboribus praeesset; sed tales esse debent, ut propriae etiam quietis obliti non delectentur salutis propriae profectibus, nisi alios ad salutem promoveant, veluti Paulus. prima Cor. XIII. Non quaerit quae sua sunt, sed quae Iesu Christi. Hoc sane zelo, maxime Christi vicem gerentes, debent aestuare; sic enim de Christo dicitur Psalm. XLIV. Dilexisti iustitiam, et odisti iniquitatem; propterea unxit te Deus, Deus tuus oleo laetitiae. Haec iustitia est observantia omnium, quae sunt ad salutem necessaria, ut sunt praecepta Charitatis, Decalogi, et caetera, quae a lege aeterna manant; ut virtutes, humilitas, castitas, misericordia. Deinde etiam, quae iure humano constituta sunt lege Ecclesiae, ut ritus Sacramentorum, et caeterorum, adiunctis positivi legem pertinentium.

HAEC autem et in se, et in aliis observanda curent, sed ordine debito, ne sint ex his, de quibus Lucae XI. Decimatis mentam, et rutam, et relinquitis, quae graviora sunt, sicuti quidam Praelati, qui pro una inclinatione in choro, magis accenduntur, quam pro gravibus transgressionibus: magis pro una rubrica neglecta, quam pro scandalo.

DEBENT autem sedulo magis pro peccatis publicis remedia porrigere; Praecipue vero ut studium orationis necessarium servetur.

Arida est omnis Religio (ait D. Bonavent.) quae non oleo isto saginatur. Instabilis est bonorum operum structura, quae devotae orationis frequentia non compaginatur, sicut paries lapidum sine caemento. In omni religione, ubi fervor orationis tepuerit, etiam aliarum virtutum machina incipit deficere, et propinquare ruinae; Lampades quoque fatuarum virginum sine oleo extinguuntur, ut dicitur Matth. XXV.

DEINDE cavenda est negligentia exterioris disciplinae, ne aliquid incorrectum, aut impunitum relinquat, ne cum Heli damnetur primo Reg. IV. Hanc autem notam ad internoscendam laudabilem religionem a relaxata praebet S. Doctor, non quod, nullus peccans in reformatis religionibus reperiatur, sed quod nullus impune peccare sinatur, et peccandi aditus studiose praecludatur, et incorrigibiles, et alii inficientes eliminentur, et boni foveantur, et diligantur, ut perseverent. Nam cum in conventu Angelorum, et Collegio Apostolorum inventa sit pravitas, etiamsi sub magisterio Dei viverent; quis ordo bonorum in hac vita sibi arrogabit, nullum in eo peccatum reperiri.

CONCLUDIT igitur S. Doctor, Praelatum graviter Deo rationem redditurum; Primo pro inobservantia sua, et omissione officii, Sap. VI. Cum essetis ministri regni eius, non recte iudicastis, custodistis legem iustitiae, neque secundum voluntatem Dei ambulastis. Horrende, et cito apparebit vobis: quoniam iudicium durissimum his, qui praesunt, fiet. Secundo peccata subditorum, quae poterant, et debuerant correxisse, et praecavisse, non correxerunt, aut praecaverunt. Ideo dicitur Ezech. XXXIII. Si non fueris locutus, ut se custodiat impius a sua via: ipse impius in iniquitate sua morietur, sanguinem autem eius de manu tua requiram. Quam expositionem e Seraphico P. Francisco didicit S. Doctor. Tertio reddent rationem pro abusione potestatis ad proprium commodum, et honorem. Ideo Matth. XXV. Tollite ab eo talentum, et inutilem servum eiicite.

SECUNDA Ala Antistitum est Pietas, ut sicut eum Charitas Dei ad zelum iustitiae inflammat; ita fraterna dilectio ad pietatem informet; nam, etsi vitiis deberetur virga percutiens; infirmitati tamen necessarius est baculus sustentans; de his Psalm. XXII. Virga tua, et baculus tuus, ipsa me consolata sunt. Debent autem Praelati esse prudentes medici spirituales, ut infirmitates internoscant varias, et remedia omnibus apta habeant. Neque de illis sint, de quibus Psal. LXVIII. Quoniam quem tu percussisti, persecuti sunt. Itaque pietate vigeant, ne penitus pereat, qui abiectus est, ut ait II. Reg. prudens Tecuïtis; sed ut dicitur primo Reg. XXIII. possint dicere subditi: Benedicti vos a Domino, quia doluistis vicem meam.

NEQUE dicas (ait S. Doctor.) Illis digne subvenitur, de quibus est spes convalescentiae; in illis vero, de quibus non praesumitur, quod aliquando convalescant, inutiliter consumuntur expensae; nam misericordia propter meritum Charitatis exhibetur, et non propter utilitatem suam; oportet igitur Pontificem experiri infirmitates, ut possit compati, ut dicitur Heb. IV.

ADMONET autem S. Doctor, infirmorum mente tria esse genera. Primi sunt, qui ex devotionis affectu proni ad scandala facile cadunt, ut ait Apostolus, prima Cor. XI. Inter vos multi infirmi. Secundi, qui, licet devoti, tamen facile ex correptione, vel commoventur impatientia, vel diffidentia desperant. Tertii sunt imperfecti omnes, qui passionibus agitati vacillant. Hic amovendas ait occasiones scandali, opportunitates peccandi, ne videant, vel audiant, unde infirmentur, ne extra domum vagari sinantur. Dina enim Genes. XXXIU. egressa domum, corrupta est. Hi per exempla, et exhortationes amovendi, neque ad iracundiam provocentur, ut dicitur Coloss. III. Patres nolite ad indignationem provocare filios vestros, ut non pusillo animo fiant. Debent Praelati his omnibus compati, ut aiebat Iacob XXXIII. Nosti, quod parvulos habeam teneros, et oves, et boves faetas mecum, quas, si plus in ambulando fecero laborare, morientur una die cuncti greges. Ideo Paulus prima Thessal. II. Facti sumus parvuli in medio vestrum, tanquam si nutrix foveat filios suos, quod ita nimirum humiliter, et pie blanditus sum vobis, condescendens vestrae teneritudini, et imperfectioni.

E contra de duris pastoribus conqueritur Dominus, Ezech. XXXIU. Quod infirmum fuit non consolidastis, et quod aegrotum non sanastis, et quod confractum non colligastis, et quod perierat non quaesistis, etc. sed cum austeritate imperastis, et cum potentia. Ideo Bernardus, sermone XXIII. in Cant. Ut quid gravatis iugum vestrum, cum cernitis discipulorum, quorum vos potius iugum portare debetis? Ponite onera, producite ubera, pectora lactent, quiescant. Et si interdum severitate opus sit, paterna sit, non tyrannica, iuxta id Num. XI. Porta eos in sinu tuo, sicut portat mulier infantulum suum, et defer in terram, pro qua iuravi, etc.

TERTIA Ala Antistitum est patientia, et constans longanimitas; sicut enim tabernaculi tectum pluvias excepit, ventos, et pulveres; ut interiora manerent munda; ita Praelatus debet suscipere tempestates, ut interiora servet, et veluti Gallina pro pullis, se Miluo obiicere. Propter tria autem est eis necessaria patientia: Primo propter varias ingruentes occupationes. Propter hoc et Moyses erat miserrimus Deuter. 1. Non valeo solus vestra negotia sustinere, etc. Secundo propter tardum eorum profectum, pro quibus laborat; Quapropter Psalm. 118. Tabescere me fecit zelus meus. Tertio ob ingratitudinem eorum, pro quibus laborat, qui nunquam contenti, semper conqueruntur.

HIs, et aliis adversis, quibus impetitur, triplici patientiae scuto vir prudens se opponat. Primo ut mature, et benigne ad singula respondeat, et impetum fervoris reprimat, ne voce, aut vultu impatientiam ostendat. Tunc enim magis sedat impatientes, sic Iudic. 8. Gedeon compescuit iurgantes, nam teste Sapiente: Responsio mollis frangit iram; sermo durus suscitat furorem. Secundo studeat in domo esse pacificus, ut nec vindicet se de illatis iniuriis, nec in corde oderit illos, sed imitetur Patrem supernum: Qui benignus est super ingratos, et malos. Tertio ut non ob id minus prompte incumbat officio suo, ut dicitur 2. Paral. 15. Vos ergo confortamini; et non dissolvantur manus vestrae.

Qvarta Ala est exemplaris vita. Ipse namque debet esse norma vivendi, ut quae docet verbis, ostendat actionum figuris, sicut qui Geometriam docet, describit in tabulis figurarum demonstrationes, ut quod dicit, melius capiatur. Sic de Christo dicitur, Act. 1. Coepit Iesus facere, et docere, et Ioan. 13. Exemplum dedi vobis, et Iudic. 7. ait Gedeon Quod me facere videritis, hoc facite.

Quamvis autem in omnibus virtutum exemplis debeat rector praecedere subditos; specialiter tamen in his tribus: In communis scilicet observantiae conformitate: In mansuetudinis humilitate. Et in maturitatis honestate. Unde ad Titum 2. In omnibus te ipsum praebe exemplum bonorum operum, in doctrina, in integritate, in gravitate, etc.

Commvnem vitam cum aliis observet in victu, vestitu, et labore, ut non vacet conviviis, et potationibus, nec sit eis dissimilis habitu, quibuscum est professio communis: Omnia omnibus debet fieri, ut omnes faciat salvos, ut dicitur 2. Cor. 9. Vide S. Doctorem.

Qvinta Ala Praelatorum est Prudentia, et circumspecta discretio. Haec est praecipua, ut docet Concilium Tridentinum, quam late prosequitur S. Doctor cap. 7. Propterea etiam Salomon 3. Reg. 3. habens a Deo optionem postulandi quidquid vellet, hanc petiit: Dabis ergo Domine servo tuo cor docile, ut iudicare possit populum tuum, et discernere inter bonum, et malum. Et Sap. 6. Ad vos ergo Reges sunt hi sermones mei, ut discatis sapientiam, et non excidatis. Et Psalm. 2. Et nunc Reges intelligite, erudimini, qui iudicatis terram. Rector enim est oculus populi, et D. Bernardus, sermone 49. in Cant. Tolle discretionem, et virtus vitium erit. Ob id, Levit. 2. in omni oblatione tua offeres sal. Vide S. Doctorem, de his mire differentem: Ex Rationali antiqui Pontificis, et ex quatuor ordinibus gemmarum, quatuor necessaria habet rector observanda. Primo, quomodo in statu debito subditos gubernet, ut boni exemplo suo proficiant. Secundo, quomodo lapsos elevet, et devios corrigat. Tertio, quo pacto exteriora negotia disponat. Quarto, quomodo in his se custodiat, et gerat.

In singulis ordinibus lapidum erant tres, signando tria ad praedicta singula pertinentia, ut onera quorumcumque apte, et suaviter disponantur, ut dicitur Num. 4. Aaron, et filii eius intrabunt, ipsi quoque disponent onera singulorum.

Est autem triplex observantia in gemmis illis triplicibus expressa.

Prima circa ea, quae sunt de necessitate salutis iuxta cuiusque professionem.

Secvnda circa ea, quae respiciunt exercitium altioris perfectionis singularis; patientiae scilicet admittendae, humilitatis stupendae, Charitatis arduae, sobrietatis eximiae, etc. ad quae Rector allicere suaviter debet. Igitur hanc gemmam in pectore teneat, ut ad eximiam virtutem subditos animatos dirigat.

Tertia sunt quae ad utriusque instituta sunt consecutionem, ut silentium, ieiunia, etc. In quibus discrete Praelatus se habeat, etiam dispensando, si oporteat.

Circa lapsorum correctionem Prudentia est necessaria, ut dicitur Galat. 6. Si praeoccupatus fuerit homo in aliquo delicto, vos qui spirituales estis, huiusmodi instruite in spiritu lenitatis, ipsum supportando, sicut Christus Iudam toleravit, et sicut Matth. 13. zizania usque ad messem intacta relinquuntur. Abscindantur vero, cum perniciem afferunt, ut dicitur Galat. 5. prima Cor 5. secunda Cor. 7. Lucae 13. et Numer. 5. permittuntur leprosi; monet tamen illud Eccles. 32. Omnia cum consilio fac, et post factum non poenitebis.

Circa negotia, alia expedit a Praelato per se perfici, alia per alios; sic Christus Iudae loculos commisit, et noluit inter duos fratres dividere bona; sic dixere Apostoli, Actorum 6. Non est aequum, nos relinquere verbum Dei, et ministrare mensis, etc.

Igitur debet tanquam caput praesidere, et motum, et sensum membris compartiri, et ita agere, tamquam rationem pro subditis redditurus, Heb. 15.

Svperflva vero negotia expedit praecidere, ut dicitur Ecclesiastici 11. Fili ne in multis sint actus tui, etc.

Svper omnia debet Rector se ipsum circumspicere. Quid enim prodest homini, si alios salvet, et animae suae obsit? Matth. 16.

Igitur semper conscientiam mundam servet, ut nihil velit, agat, vel permittat illicitum, et indecens, professionique suae contrarium, in quo peccatum, scandalumve deprehendatur, etc. Vide Seraphicum cap. 7. mirabilia promentem.

Alia circumspectio versatur circa externos mores, qui enim pluribus ad exemplum cupit vivere, eget magna discretione; ne sit, de quibus Ezech. 34. Vos autem cum austeritate imperabatis eis, et cum potentia, et dispersae sunt oves meae. Et Eccles. 4. Noli esse quasi Leo in domo tua, etc. Imitetur potius mansuetudinem Christi.

Tandem ipsa circumspectio circumspiciat seipsam, ne sit ut oculus videns alios, non se, ut scilicet non plus sapiat, quam oportet, nec sibimetipsi sapiens sit. Unde Prou. 26. Vidisti hominem sapientem sibi videri, magis illo spem habebit stultus. Debet igitur alios consulere, sic enim et Moyses, cui Deus facie ad faciem loquebatur, consuluit Socerum Exodi 18. et Apostolus, qui fuerat ad tertium coelum raptus, consuluit alios Apostolos. Vitet autem consilia adulatorum, ut dicitur Isa. 3. et detractorum, ut dicitur. Esth. 16.

Sexta Ala Praelatorum est devotio; per hanc enim zelus iustitiae accenditur, pietas confovetur, patientia roboratur, exemplum bonum conditur, discretio clarificatur. Haec est unctio spiritus, docens omnia 1. Ioan. 2. Vide S. Doctorem, capite citato de sex alis Seraphim, ala 5.