Palladium theologicum, Tomus quintus: De virtutibus

An Timor servilis sit honestus, et Donum Dei.

HAS duas quaestiones S. Bonaventurae coniungo, quia multa habent communia et uno probatur alterum; Si enim est donum Spiritus Sancti, certe est bonum.

ASSERO ASSERO, timorem servilem esse honestum, et donum Spiritus Sancti.

VIDETUR definitum in Concilio Trident. sess. 14. cap. 4. ubi docet, Attritionem, qua detestamur peccata propter metum poenae aeternae, esse donum Dei, et fieri ex impulsu Spiritus Sancti.

Sic et D. Bonavent. ait, dub. 1. Timor vero ex gratia, vel est ex gratia gratis data, et sic est servilis; vel ex gratia gratum faciente, inchoata, et sic est initialis; aut ex gratia perfecta, et sic est filialis. Hoc sensu loquitur etiam Concilium Trident. definiens etiam sess. 6. can. 8. Si quis dixerit, gehennae metum, per quem ad misericordiam Dei de peccatis dolendo confugimus, vel a peccando abstinemus, peccatum esse, aut peccatores peiores facere; anathema sit. Hinc quaest. 1. ait esse donum Spiritus Sancti, quod asserunt etiam Alensis 3. part. quaest. 76. memb. 2. et D. Augustinus, et D. Gregorius citandi.

PROBATUR a S. Doctore authoritatibus Scripturae, et Patrum.

Isaix 26. Sicut quae concipit, cum appropinquaverit ad partum, dolens clamat in doloribus suis: sic facti sumus apud te. Ubi S. Bonavent. iuxta LXX. legit: A timore tuo Domine concepimus, et parturivimus Spiritum salutis. Ubi S. Hieronymus, timorem servilem prophetas vocat Spiritum salutis.

Affert etiam in Diaetae id Psal. 118. Confige timore tuo carnes meas, iuxta expositionem D. Augustini enarr. 25. relatum quaest. 2. et cap. 4. ibi, et hic affert illud Eccles. 1. Initium sapientiae timor Domini, ut exponit S. Augustinus Tract. 9. in epist. Ioan. Quod docent etiam Sancti: Basilius oratione in princ. Proverb. Beda in cap. primo. Proverbiorum. Gregorius homil. 19. in Ezech. Bernardus homil. 23. in Cant. Magister cum Scholasticis dist. 34. et ad 12. Lucae affert S. Bonavent. id. Nolite timere eos, qui occidunt corpus, animam autem non possunt occidere; sed timere eum, qui postquam occiderit, habet potestatem mittere in gehennam. Ubi primo divertit a timore mundano. De quo etiam Isaiae 51. Quis tu, ut timeres ab homine mortali, et a filio hominis, qui quasi foenum ita arescet, et primo Machab. 2. A verbis viri peccatoris ne timueritis: quia gloria eius stercus, et vermis est.

Deinde timorem servilem sanctum suadet: Timete, etc. Sic est Hierem. 10. Nolite timere ea, quia nec male possunt facere, nec bene. Et post: Quis non timebit te o Rex gentium? etc. ab indignatione eius commovebitur terra. Et Psal. 32. Timeat Dominum omnis terra: ab eo autem commoveantur omnes inhabitantes orbem. Et Isa 8. Ipsum Dominum sanctificate: ipse pavor vester, et ipse terror vester. Et Hierem. 5. Me ergo non timebitis, ait Dominus: et a facie mea non dolebitis? Addit hic illud Proverb. 15. In timore Domini declinat omnis a malo.

Hinc S. Doctor quaest. 2. eruit, esse bonum, quia huius habitus est donum Dei: Ergo et actus. Probatur consequentia, quia quales sunt habitus, tales sunt actus; alioqui si usus eius esset malus, non esset a Deo.

PROBATUR secundo a S. Doctore ex Glossa, ad id Rom. 8. Non accepistis iterum spiritum servitutis, ubi habet: Cave ne ex eo, quod ait, spiritum servitutis, et adoptionis, diversum intelligas spiritum, cum sit unus, atque idem spiritus, sed Spiritus adoptionis est donum Spiritus Sancti: Ergo. Confirmatur. Nam docet, spiritum servitutis acceptum divinitus ab antiquis, ut notat Bellarminus. Deus enim dedit etiam legem veterem.

DEINDE id probat ex D. Augustino in Psal. 127. Bonus est timor servilis, et utilis, per quem sit paulatim consuetudo iustitiae.

PROBATUR tertio a S. Doctore quaest. 1. et 2. in fundamento, ratione. Id, quod praeparat ad iustitiam, et gratiam, est a Spiritu Sancto: Timor servilis est huiusmodi: Ergo.

Hoc est argumentum, quo utitur Concilium Trident. supra, ubi etiam declarat, eum tantum esse, qui voluntatem peccandi excludat, quo pacto loquitur etiam S. Doctor locis allegatis.

PROBATUR quarto a S. Doctore. Plus est timere Deum, quam credere: Multi enim credunt, qui non timent; et Sanctus timor oritur ex fide vitae aeternae, etc. Sed fides est donum Dei, ut ostendi disput. prima: Ergo.

PROBATUR quinto. Id qnod aperit cor, ut Deum per gratiam sanctificantem accipiamus, est donum Dei; nam dispositio est ad formam supernaturalem, atque adeo eiusdem ordinis esse debet: sed timor servilis est huiusmodi ex Concilio Trident. Ergo: Minor explicatur a S. Augustino tract. 9. in epist. Ioan. apud D. Bonav. quaest. 3. in corpore: Si nullus timor, non est qui intret charitas. Sicut videmus per setam introduci linum, quando aliquid suitur, seta prius intrat, sed nisi exeat, non succedit linum; sic timor primo occupat mentem, non autem ibi remanet timor, quia ideo intravit, ut introduceret Charitatem. Explicat enim id Ioan. Charitas perfecta foras mittit timorem. Probatur deinde minor a D. Bonavent. ex opposito, illis verbis, Isa. 63. Indurasti cor nostrum, ut non timeremus te: indurat enim Deus, non dando gratiam, ut notat Bellarminus ex D. Augustino epist. 105.

PROBATUR sexto a S. Doctore. Actus sumit suam speciem ab obiecto; obiectum autem timoris servilis est bonum honestum, scilicet poena aeterna, faciens displicere peccatum ex motivo Divinae iustitiae, et propter illarum poenarum timorem cessat homo a peccatorum perpetratione, licet non omnino cesset a voluntate, ut dicit Glossa ad Psal. 118. quae est D. Augustini supra; quod totum (ait S. Doctor) est ex divino munere. Unde concludit, esse donum Spiritus sancti; quaest. autem 1. et quaest. 2. infert esse bonum, quia eo vitantur peccata.

Pro intelligentia horum verborum adverte ex D. Bonavent. quaest. 2. duos quasi gradus posse distingui in timore servili sancto. Primus est, quando impedit opus peccati externum, sed quia coniunctus est cum mala voluntate, non gignit Contritionem, neque Attritionem. Secundus est, quando non solum actum externum impedit, sed etiam voluntatem coercet, et hic est Timor, de quo loquitur Concilium Trident. esse motivum attritionis, et sacramento accedente iustificare, ut retuli ex Concilio Tridentino sess. 14. cap. 4. dicens, Attritionem disponere ad iustificationem, si voluntatem peccandi excludat: Et est melior.

De priori autem locutus est D. Augustinus conc. 25. in Psalm. 118. ad ea verba, quae refert quaest. 1. S. Doct. in corpore, et quaest. 2. ad 1. Confige timore tuo carnes meas: Timor, quo non amatur iustitia, sed timetur poena, servilis est, quia carnalis est, et ideo non crucifigit carnem. Vivit enim peccandi voluntas: quae tunc apparet in opere, quando speratur impunitas. Cum vero poena creditur secutura, latenter vivit, vivit tamen: mallet enim licere, et dolet, non licere, quod lex vetat: quia non spiritualiter delectatur eius bono, sed carnaliter malum metuit, quod minatur. Haec est Glossa, quam affert D. Bonavent. qui ait, per hunc timorem non omnino cessare voluntatem peccandi habitualiter, licet aliquo cesset modo; unde est malus; nam si adhuc manet voluntas actu resoluta; talis voluntas peccandi, si poena non esset, iam esset inordinata, ut ait S. Bonavent. quaest. 2.

Igitur timorem servilem supra allatum sic accipit hic S. Doctor, et de septem donis, loco cit.

PROBATUR secundo a D. Bonavent. locis allegatis, et in Bibliis pauperum, cap. 38. etenim Deus ipse ideo incussit in scripturis terrores poenarum, ut a peccatis deterretet: sane vero Deus timorem malum non immitteret, ut patet, Exodi 14. et 20. dum legem dabat. Unde et Iob 31. semper quasi tumentes super me fluctus, timui Deum. Deuter. 32. Ignis succensus est in furore meo, et ardebit usque ad inferni novissima. Psalm. 7. Nisi conversi fueritis, gladium suum vibrabit. Isa 33. Quis poterit habitare de vobis cum igne devorante? Ionas 3. Adhuc quadraginta dies, etc. Matth. 3. Omnis arbor, quae non facit fructum bonum, excidetur, etc. Matth. 5. 13. 24. 25. Marci 9. Lucae 12. et alibi.

ACCEDANT Sancti Patres relati a Bellarmino Lib. 2. de Poenitent. cap. 17. ubi eisdem mediis S. Bonavent. utitur.

Ex quibus eluitur error Lutheri, qui initio suae perversionis Timorem hunc damnavit, tametsi Lutherani iam cum nobis eum confiteantur utilem. Quibus accedit Calvinus Lib. 3. instit. cap. 3. §. 7.

OBIICIES primo. Omne donum Spiritus sancti stat cum ipso; sed dum infunditur Spiritus sanctus per gratiam, aufertur timor servilis: ergo. Minor est D. Augustini supra ad epist. Ioan.

RESPONDET S. Doctor, falsam esse Maiorem de dono Spiritus sancti, qui est dispositio, et praeparatio ad gratiam; talis est timor servilis, qui adveniente gratia Sanctificante neque tollitur omnino, sed perficitur. Falsa est etiam Minor.

OBIICIES secundo. Donum Spiritus sancti habet exemplar correspondens in Deo; sed in Deo, non est exemplar timoris: Ergo.

RESPONDET S. Doctor extare exemplar solum quo ad ea, quae dicunt perfectionem, ut in timore est avertere a malo: Deus enim malum aversatur.

OBIICIES tertio. Dona Spiritus sancti dantur ad erigendam animam ad praeclara; sed timor servilis potius deprimit: Ergo.

RESPONDET S. Doctor, timorem servilem sanctum amovere a malo, et ad bonum erigere. Eo enim incipit Deum revereri.

OBIICIES quarto sic se habet timor, sicut amor: at Deum amare ob bona temporalia non est donum Spiritus sancti. Ergo nec timere.

RESPONDET S. Doctor, amorem in Deum ob temporalia, ut ordinant ad eum ut finem supernum, esse sanctum: sic et timorem Iustitiae Dei ex poenis aeternis, vel etiam temporariis, ut flagellis ad excitandum ad Dei iustitiam reverendam, eumque reverendum esse sanctum; non ut praecise vitam respiciunt hanc. Idco ait, non semper, etc.

OBIICIES quinto. Ad timendum suspendium non eget latro Dono sancto: Ergo minus ad timendas poenas graviores. Sunt autem pares hi, timentes solum poenas.

RESPONDET S. Doctor negando esse pares; nam timor Dei est ex fide, et est alicuius bonitatis disponens ad gratiam. Neque enim est infructuosus ad hoc, sed solum ad meritum, ut ait S. Bonavent. in fine corporis, quaest. 2. Sicuti de fide etiam ait S. Paulus prima Corinth. 3. Si habuero omnem fidem, etc. Neque est hypocrisis, quia non fit simulate, neque corde reduplicative a Deo averso, ut fingit Lutherus, imo hinc incipit conversio peccatoris. Neque est malus, eo quod magis respicit poenam, quam culpam, quamvis ipse habens, quia servus est, imperfecte adhuc agit; unde haec malitia est subiecti, non formae, esto et ipsa imperfecta sit. Vide Bellarminum in fine. Neque est ex timore, licet sit ex timore; sed timor, et superbia potest esse concomitans ratione subiecti, quod est peccator nondum iustificatus. Et hoc sensu ait D. Gregorius apud D. Bonavent. Cum poena timetur, et Dei facies non amatur, timor ex timore est.

OBIICIES quinto. Omnis timor oritur ex amore; nam timemus, ne bonum amatum rapiatur, ut docet D. Augustinus allatus quaest. 2. sed Timor servilis non oritur ex Charitate in peccatore, neque ex amore naturali; alioqui esset timor naturalis: Ergo ex libidinoso.

RESPONDET S. Doctor, non oriri ex Charitate; sed ex amore sui boni aeterni, quod timet per gehennam sibi eripi, quam novit ex fide; et ita est ab amore naturali, et gratuito, orto ex cognitione supernaturali fidei, licet non ex habitu charitatis.

OBIICIES sexto. Nullus actus, Charitati incompossibilis, est bonus: Actus timoris servilis est huiusmodi: Ergo. Maior est evidens, quia Charitas bono non repugnat. Minor probatur ex D. Augustino tract. 9. in primam Ioan. et Apostolo Rom. 8. ubi spiritus servitutis dicitur repugnans spiritui adoptionis.

RESPONDET S. Doctor, actum, qui ex intrinseco est incompossibilis charitati, esse malum; sed actus timoris servilis non est intrinsece repugnans charitati, quia potest iustus ex motivo gehennae timere Deum: repugnat vero per accidens ratione subiecti; Unde non sequitur esse malum.

OBIICIES septimo. Sicuti se habet amare Deum, sic et timere; sed amare Deum propter bona temporalia est malum: Ergo et timere propter poenas.

RESPONDET S. Doctor negando simile; nam amans propter temporalia solum ponit in eis finem et ideo pravus est, dum fruitur utendis; non sic qui timet Deum propter poenas, modo dicto ad 4.

Deinde alia ratione negatur paritas; nam qui amat Deum propter temporalia, duo amat: sed qui timet Deum propter poenas, unum timet; qui enim timet habentem gladium, timet simul gladium, et ictum, ut unum et idem.

OBIICIES octavo. Timor servilis dicitur a servitute peccati: Ergo nullus serviliter timet absque circumstantia peccati.

RESPONDET S. Doctor, circumstantiam poni in subiecto, non in actu, qui non deformatur ratione subiecti, cum essentiam sumat ab obiecto, a quo est bonus.