Palladium theologicum, Tomus quintus: De virtutibus

An acquisita ludis illicitis, sint restituenda.

NOn loquor de acquisitis per ludos licitos industriae, quibus uti licet moderate ad levamen; estque virtus Eutrapeliae, ut tradit Aristoteles 4. Eth. cap. 8. et D. Thom. quaest. 168. art. 2. et communiter alii. His acquisitum, non est restituendum.

Est igitur quaestio de ludis, qui omnino, vel maiori ex parte pendent a fortuna, et ita prohibetur ludus Alearum omnibus, tum Clericis, tum Laïcis, C. Episcopus 35. distinct. Et C. Clerici 2. extra, de vita, et honest. clericorum, et l. solent ff. de aleae usu, et aleat. Et Auth. alearum usus, C. de religiosis, et sumptibus fund. Sub hoc autem ludo prohibentur omnes ludi similes fortunae, ut observat Nauar. cap. 20. num. 6. Valentia quaest. 6. punct. 5. cum D. Bonau. loco citando.

Quaeritur vero: An his ludis acquiratur dominium.

PRIMA opinio est, acquiri dominium, si absit fraus, et dolus, et colludens potuerit alienare, neque ulla Lex extet prohibens talis dominii translationem. Ita Alensis 4. p. quaest 86. membr. 3. art. 6. Adrianus de Restit. Ioan. Maior in 4. dist. 15. quaest. 13. Gabriel eadem dist. quaest. 13. art. 1. et 2. Couar. in Reg. Peccatum, p. 2. § 4. Caiet. 2. 2. quaest. 32. art. 7. et in summa, v. Ludus Ioan. Medina de rebus restit. Sotus lib. 4. de Iust. quaest. 5. art. 2. Nauar. in Manu. cap. 20. et 29. Valentia disp. 5. quaest. 6. punct. 5. Fagundez in octavum Praeceptum, cap 17. num. 11. Molina Tract. 1. de Iust. disp. 99. Syluest. v. Lex, quaestio 18. Castro quaest. 41. Salon. quaest. 5. de dominio, art. 6. Lessius lib. 2. cap. 16. dub 3. Tannerus dub. 8. Et multo magis id tenent hi, qui dicunt, non teneri eum ad restitutionem, qui taxillis ludo amissis pecuniis multis, coëgit lusorem persistere in ludo, et redemit omnes omissas, et alias insuper, ut Lessius lib. 2. cap. 26. dub. 1. Gerfias de contract. p. 2. cap. 19. Diana p. 1. Tract. 17. resol. 27. et illi, qui cogunt solvere pecuniam, taxillis amissam, Azor. p. 3. lib. 5. cap. 24. quaestio 7. Bannes 2. 2. quaest. 32. art. 7. Rebell. p. 2. lib. 12. quaest. 8. num. 6. Salon. 2. 2. quaest. 62. art. 6. quaest. 5.

SECUNDA sententia est, acquisita per huiusmodi ludos esse restitutioni obnoxia. Ita Palud 4. dist. 15. quaest. 3. art. 5. Rich. art. 5. quaest. 8. Panorm. in cap. Clerici 2. de vita, et honestate clericorum, et in cap. Quia plerique, de Immunitate Eccl. et aliqui alii Canonistae, quos citat Gabriel 4. dist. 15. quaest. 13. art. 1. Allegatur etiam D. Bonau. in 4. dist. 15. p. 2. art. 2. quaest. 1. a Valentia, et aliis

SED audiamus S. Doctorem in resp. ad 4. Cum enim dixisset, malae fidei possessorem non posse de his, quae mala fide possidet, erogare in eleemosynam, qualia sunt furta; subdit: Si vero quaeritur de Aleatore, dicendum est generaliter, quod est malae fidei possessor, et iniusto possidet titulo: Et ideo nullo modo debet sibi tenere, quod lucratus est, cum talis ludus sit turpis, et reprobatus, et contra Deum, et contra omnia Iura. Utrum tamen teneatur restituere, distinguunt aliqui, quia aut ille, a quo lucratus est, talis sit persona, quae rebus suis praeesse non potest, ut puta Minor, siue Pupillus, Surdus, Mutus, aut perpetuo morbo languidus: et sic tenetur restituere: Si autem sit talis persona, quae potuit amittere; aut tractus est ab illo, et inductus; aut non; si tractus est ab illo, non tenetur illi restituere, quia illi non competit repetitio in vindictam peccati, sed potest inde facere eleemosynam. Si autem ipse traxit eum, non potest eleemosynam facere, sed tenetur restituere, saltem in foro conscientiae; quia, licet nullus velit amittere, tamen, qui non vult amittere, nec ludere, sed inducitur, minus culpabilis videtur; et alius, qui inducit, magis; et ideo iste non debet damnificari; nec auctor, nec inductor in aliquo meliorari: nulli tamen licet ex hoc aliquid lucri acquisiti in proprios usus convertere. Similiter iudicandum est de Torneamentis, et dicendum, quod in illis pactionibus, quas habent inter se, bona non transferuntur inuicem, sed in usus pauperum convertuntur propter ludi inhonestatem, et iuris interdictionem. Haec S. Bonaventura.

SImiter in speculo animae, cap. 2. ait: Quintus fructus rapinae est ludus alearum, seu taxillorum, qui prohibitus est tam a iure Canonico, quam Ciuili. Unde de hoc dicunt quidam, quod sit peccatum mortale, eo quod sit contra Ius Canonicum, et Ciuile; et quod ex ludo habetur, nullo bono titulo possidetur, nec potest retineri, sed debet pauperibus erogari. Quia enim, qui in ludo lucratur, iniuste lucratur, et qui amittit, iuste amittit; ideo qui lucratur, eidem a quo lucratur, restituere non tenetur, nisi forte induxerit ad ludendum. Cum autem ludus satis videatur ex radice habere rationem mortalis peccati, quia scilicet ex avaritia videtur procedere, et quia ludo multa communicantur peccata, scilicet fraus, mendacium, periurium, blasphemia, scandalum, amissio temporis, et ita frequenter. Ideo haec causa prohibitionis ludi esse videtur. Cum ludit aliquis causa recreationis, peccatis supradictis exclusis, non videtur habere rationem mortalis. Haec S. Doctor.

Ex his omnibus habes, S. Bonav. locutum, referendo opinionem aliorum; nec reprehendendum a Valentia, et aliis in aliquo.

Primo enim dicit, ludum alearum esse ab utroque Iure vetitum; et hoc supra ostendi, relatis iuribus.

Deinde docet, ideo videri peccatum mortale aleis, et taxillis ludere.

De clericis quidem, et Religiosis, peccare eos mortaliter transgredientes has leges, ubi contraria consuetudine non sint abrogatae; si ludant pro notabili quantitate, et praesertim ex fructibus beneficiorum, asserunt Navar. cap. 20. num. 9. Sotus l. 4. de Iust. quaest. 5. art. 2. licet aliquando dubius haesitet Caietanus de Clericis, qui sint praelati; Idem asserit in summa, verb. Ludus; de quibus id asserit Sotus minus dubitanter, et probatur ex C. Episcopus 35 distinct. et C. Inter dilectos extra, de excessibus praelat. ubi clericus ob aleae usum iubetur deponi, quae poena non infligitur, nisi ob culpam mortalem, ut colligitur ex C. Non affirmamus 24. quaest. 1. subscribit Valentia.

¶ De Laicis autem, existimant Navar. Sotus, Caietanus, et ipse Valentia, eos non peccare mortaliter, exclusis aliis paucis circumstantiis contra ius naturae, de quibus dictum est supra. Ratio est, quia, vel illae leges non cogunt adeo severe Laicos, et sunt consuetudine derogatae, saltem quoad mortale. Eadem eodem modo fere loquitur S. Doct.

Addit, his legibus, et Decretis, non prohiberi hos ludos, si instituantur principaliter ob recreationem: Et hoc colligunt Doctores, et inter eos Valentia ex l. Quod in convivio, ff. de Aleae usu; sed, si principaliter exerceatur ob lucrum, ut notat ex causa Navar. num. 6. et Valentia loco citato.

Docet proinde, eum, qui traxit alium, et efficaciter induxit ad ludum, si luctetur, teneri ad restitutionem, quod idem asseruit D. Thom. quaest. 32. art. 7. ad 2. et hoc clarum esse docet Valentia, etiam ante Iudicis sententiam; et allegat Doctores, supra relatos pro sua sententia; hoc enim significavit eisdem verbis S. Thomas de eo, qui traxit ad ludum; tractionem autem ait Valentia intelligi non quamlibet attractionem, nam haec non sufficit ad impediendam dominii translationem; in quo deceptus Adrianus exponit male D. Thomam, ut notarunt Valentia, Couar. et Medina allati; sed intelligitur violentia, vi manifesta, vel importunissimis precibus, quae rubore suffundant, puta si opponat, eum pauperem esse, ut iidem Doctores supra exponunt, et cum eis Valentia.

Porro hunc teneri ad restitutionem, praeter allegatos a Valentia, tenent Clavis reg. l. 11. cap. 15. Malderus 2. 2. Tract. 1. cap. 12. dub. 3. Fernandez in suo exam. Theol. moral. p. 1. cap. 15. §. 6. Molfesius Tom. 2. tract. 12. cap. 21. num. 59. Adde Toletum l. 5. cap. 27. Megalam 2. 2. l. 2. cap. 19. quaest. 2. num. 16. loquentes de eo, qui sciat, et coëgit socium ad permanendum in ludo, et recuperavit amissa, et insuper alia lucrificet, aiunt teneri ad haec saltem superlucrata restituenda, ut refert Diana p. 1. resol. 27. addens pro sententia S. Bonav. Alphonso de Vega in summa p. 2. cap. 13. casu 12. Rebellium de oblig. iust. p. 2. lib. 12. quaest. 3. Azorium p. 3. cap. 29. lib. 5. quaesito 1. Valentiam loc. cit. Comitolum in resol. Moral. lib. 3. quaest. 9. Salam Tract. de Ludo disp. 6. Bannes, et Aragon. 2. 2. quaest. 32. art. 7. ad 7.

Probatur, quia, qui ita ludit, involuntarie ludit. Haec est ratio D. Bonau. supra, quam opinionem propter rationes, quibus nititur, sequendam ait Reginald. Tom. 1. lib. 10. cap. 25. num. 385. nec improbabilem credit Diana loc. cit. et Lessius l. 2. cap. 26. dub. 2. num. 9.

Addit S. Doct. eum, qui tractus est, et vicit, non teneri restituere, quod omnes fere allegati sustinent. Ratio D. Bonau. est, quia tractori non competit repetitionis privilegium, a iure concessum, quia tractione, se indignum reddit.

Asserit etiam eum, qui vicit pecunias, sane in notabili quantitate ab his, qui res suas regere nequeunt, quos recenset cum aliis similibus, teneri restituere, quod tenent etiam Valentia loc. cit. et alii apud eum. Imo Molina tom. 1. disp. 142. Sanchez l. 6. disp. 38. Lessius lib. 2. cap. 17. dub. 8. post Glossam Nauarrum, Lopez, Cordubam, et alios apud Sanchez docent, proximos pubertati pueros decennio, et dimidio anni, puellas novennio, et dimidio, manere obligatos naturaliter contractibus onerosis, non tamen circa immobilia, et alia, quae sibi sunt servanda nisi tamen etiam cum Tutoribus contrahant. Quae doctrina eximit a molestia Confessarios.

An vero is, qui nec traxit alium, nec fuit tractus, sed consors lusit, teneatur restitutioni, nihil definit; solum ait, Si acquisivit, esse possessorem malae fidei, quippe contra iura acquisivit, et non debet illas pecunias in usus suos convertere, sed debet dare pauperibus, quia non transfertur absolutum dominium pacifice, eo quod iura resistant, et inducant repetitionem, et quia est lucrum turpe, contra leges adeptum. Hoc vero non astruit proprio sensu resoluto.

Ideo enim non cogitur in iudicio solvere, qui perdidit, et datur actio ad repetenda amissa, si iam solvit, quod sane post sententiam iudicis intelligit S. Doct. cum Medina, Couar. Soto, et aliis, qui ita exponunt D. Thomam quibus subscripsit Valentia.

Tandem, non teneri in conscientia eum, qui perdidit, et in spe, ac in fide lusit, docent Malderus 2. 2. tract. 3. cap. 12. dub. 3. Lessius l. 2. cap. 26. dub. 4. Aragon. 1. 2. quaest. 21. art. 7. et quaest. 62. art. 1. Ledesma Tom. 2. tract. 31. cap. 2. Molina Tom. 2. tract. 2. disp. 515. Philiarc. T. 2. p 2. l. 5. cap. 2. num. 11. Toletus l. 5. cap. 27. Diana p. 1. Tract. 17. resol. 8. et Tract. 5. resol. 44. qui Tract. 4. resol. 169.

Idem ait de eo, qui vicit ludentem chartis falsis. Ratio est, quia cui datur actio ad repetendum, a fortiori conceditur exceptio ad non solvendum, iuxta regulas utriusque Iuris; sed in ludo prohibito, ut dixi, datur actio ad repetendum. Subscribunt Medina l. 1. cap. 14. §. 29. Couar. reg. Peccatum, p. 2. §. 4. num. 8. et decem et octo Doctores apud Salam Tract. 1. de contract. disp. 20.

¶ Haec intellige stando in Iure communi; nam si in aliquibus locis non est concessa repetitio perdenti, neque conceditur exceptio, ut non solvat.

¶ Haec est sententia D. Bonau. loc. cit. ubi concedit repetitionem ei, qui perdidit, atque adeo exceptionem, ut non solvat.

Multi tamen apud Dianam docent, hunc teneri solvere; Azor. p. 3. l. 5. cap. 24. quaesito 7. Bannes 2. 2. quaest. 32. art. 7. Rebell. p. 2. lib. 12. quaest. 8. num. 6. Valentia loc. cit. Salon. 1. 2. quaest. 62. art. 6. quaest. 5. Garzias de contract. l. 2. cap. 29. Tanner. disp. 4. quaest. 6. dub. 11. et alii. Ratio est, quia promissio, nisi ipso iure irrita sit, obligat: Sed haec in ludo non est irrita, sed solum datur actio ad repetendum l. Alearum, C. de Relig. et sumpt.