Palladium theologicum, Tomus quintus: De virtutibus

An, et Quae Ignorantia excuset ab Haeresi.

DIFFICULTAS est, quia haeresis dicit errorem cum pertinacia, num ignorantia includat pertinaciam, et quae haec sit.

PRIMA opinio est, nullam ignorantiam graviter culpabilem excusare ab haeresi. Ita Sotus 4. dist. 22. quaest. 2. art. 3. Lopez 2. parte Instructoriii, ubi de excommunicatione, cap. 20. Palacius 3. dist. 25. disp. 2. et Lorca disp. 41. de fide relicta opinione contraria, quam tradiderat prima secunda, disp. 33. membr. 2. ad 3. Idem videtur sentire D. Bonav. hic, ut refert Sanchez num. 19. loco adducendo.

SECUNDA sententia idipsum asserit, quando ignorantia est crassa nimis, et facile vincibilis. Ita Sayrus, et probabile putat Valentia.

TERTIA sententia id admittit, quando ignorantia est affectata. Ita Cano, Navar, Corduba, et Torrensis, quos refert Suarez disp. 19. sect. 3. et Valentia disp. 1. quaest. 15. p. 1. diffic. 4.

QUARTA sententia distinguit de ignorantia affectata; nam si affectetur ex falsa opinione contra Ecclesiam, quasi parvi momenti sit Ecclesiae propositio, vel ad finem liberius errandi in fide, non excusat ab haeresi: Si vero affectetur tantum ex negligentia, et taedio discendi, vel ex quavis alia causa, non constituit haereticum. Ita Thomas Sanchez lib. 2. in decal. cap. 7. num. 33. adducens Vasquinum prima secundae, disp. 126. cap. 2. Zumel prima 2. quaest. 76. art. 4. disp. 1. et fere Tannerus disp. 1. quaest. 8. disp. 5. qui ex parte etiam Soto, et Valentiae adhaeret.

QUINTA sententia est, quamlibet ignorantiam, et crassam, et affectatam excusare ab haeresi. Ita Sylvester v. haeresis, Azorius t. 1. lib. 8. cap. 9. quaestio. 8. Bannes, Aragon. quaest. 11. art. 2. Conchinchius, et alii, quos affert, et sequitur Castro Palao, tract. 4. disp. 3. p. 2. num. 5. Suarez dicta sect. 3. num. 9. Hurtad. disp. 81. §. 10. ubi alios asserunt; et Card. Lugo disp. 16. de poenit. sect. 4. §. 6. et disp. 17. de fide, sect. 4. et disput. 20. sect. 6. Diana p. 1. tract. 5. Resol. 1. Fagund. lib. 1. cap. 4. dicens esse D. Bonav. et D. Thom.

ASSERO ergo, primam sententiam esse probabilem, quam uno verbulo indicat S. Doct. dub. cit.

PROBATUR primo ab auctoribus primae sententiae cum D. Bonav. ex D. August. epist. 162. et habetur in decret. 24. quaest. 3. cit. dixit Apostolus, ubi ait: Qui sententiam suam, quantumvis falsam, atque perversam, nulla pertinaci animositate defendunt; quaerunt autem cauta sollicitudine veritatem, corrigi parati, ubi invenerint, non sunt inter haereticos computandi.

His verbis D. August. eos tantum ab haeresis lue excusat, qui sollicite veritatem quaerunt; non qui negligunt invenire, et multo minus eos, qui ex industria fugiunt, ne eam inveniant.

RESPONDET Card. Lugo num. 176. Augustinum excusare quidem eos, qui veritatem quaerunt; alios autem nec excusare, nec haereticos declarare; sed, quod certum erat statuisse; quod autem minus certum, de eo non disputasse.

RETORQUET autem Lugo authoritatem, quia S. August. lib. contra Manichaeos, relatus cap. Qui in Ecclesia, 24. quaest. 3. eos solos declarat haereticos, qui admoniti, quod Ecclesia contrarium doceat, adhuc pertinaces resistunt: Qui in Ecclesia ait, morbidum aliquid, pravumque quid sapiunt, si correpti, ut sanum, rectumque sapiant, resistant contumaciter, suaque pestifera, et mortifera dogmata emendare nolunt, sed defensare persistunt, haeretici sunt. Quod idem docet lib. 4. de Baptismo, contra Donatistas, cap. 16. dicens: Ex errore credentem idem cum Photino, tum primum esse haereticum, cum manifestata sibi doctrina, Catholicae fidei maluerit resistere, et illud, quod tenebat, elegerit. Hoc urget Fulensis lib. 3. cap. 6.

HAEC tamen nihil prosunt Lugo: Nam in priori loco vellem inveniat, ubinam particulam solum habeat S. August. Ponit sane, pertinaces scienter esse haereticos; at in loco, a nobis allegato, assignat omnes conditiones, ne aliquis aliqua de causa sit haereticus, ideo ibi amplior extenditur.

IN altero loco evidenter loquitur de eo, qui invincibiliter ignorat, ait enim: Constituamus duos, unum eorum id sentire de Christo, quod Photinus opinatus est, et in eius haeresi baptizari extra Ecclesiae Catholicae communionem: alium vero hoc idem sentire, sed in Catholicae baptizari, existimantem ipsam esse Catholicam fidem. Istum nondum haereticum dico, nisi manifestata sibi doctrina, Catholicae fidei resistere maluerit.

PRAETEREA fatetur Lugo, certum esse, eum, qui ignorantia inculpabili ignorat articulos, non esse haereticum, quia veritatem quaerit, et opinionem esse incertam, quae dicit, culpabiliter ignorantes, non esse haereticos.

Probatur secundo a D. Bonavent. in 2. dist. 22. art. 2. quaest. 2. in corpore. In omnibus materiis aliis peccatum ex ignorantia, et ex scientia eandem malitiam participant, et ad eandem speciem spectant (esto ex scientia delinquens, gravius delinquat in eadem specie;) sic qui scienter, et qui ignorantia culpata occidit, est homicidii reus, et sic de aliis: Ergo et qui ex ignorantia tali haeresim admittit, est haereticus. Hoc argumento utuntur communiter.

Multa responsa aggerunt nullius momenti, quae refelluntur ab Hurtado disp. 82. §. 56. et Lugo loco cit. de Poenitentia, qui etiam responsa Hurtadi refellit.

Respondet Lugo, non differre quidem specie, tamen habere diversos effectus, sicuti, et homicidium casuale, et homicidium voluntarium; nam hoc habet adiunctam irregularitatem graviorem, sic neque haereticum ex ignorantia, et ex malitia mera eisdem poenis damnant.

Fallitur Lugo; primo enim fatetur, haeresim esse eius, qui ex ignorantia delinquit; atque adeo huius criminis apud Deum esse reum, et hoc quaero. Cum autem haereticus damnetur ab Ecclesia excommunicatione; sequitur, hunc esse damnatum, cum sit haereticus. Unde dicendo hunc non esse punitum ab Ecclesia, etiamsi concedatur haereticus, petitur principium, et implicatur.

Probatur tertio a D. Bonavent. fundamento 3. quo principaliter nituntur caeteri, ut ait Lugo n. 182. Cognoscere credenda, et operanda, spectat ad fidem, tanquam actus eius: Ergo oppositum, nempe culpabiliter ignorare, spectat ad infidelitatem: Non pertinet autem praecise ad Paganismum, aut Iudaismum, cum adhuc retineatur confessio Religionis Christianae: Ergo pertinet ad haeresim; non enim sunt aliae infidelitatis species. Neque dicant, pertinere incomplete ad haeresim; nam cum sit peccatum gravissimum, debet esse in aliqua specie tanquam individuum completum, ut fatentur Lorca num. 16. et Lugo num. 182. qui neque solvit dicendo, esse peccatum contra fidem; non tamen haeresim, Paganismum, vel Iudaismum, cum etiam sit propria infidelitas, quae in tria capita dividitur. Contra enim est, quia oportet inveniat speciem, sub qua stet hoc peccatum.

Confirmatur a D. Bonavent. quia ad alias species infidelitatis, nempe Iudaismum, et Paganismum, sufficit ignorantia culpabilis.

Probatur quarto efficacissime a D. Bonavent. in corpore, nam cum necessarium sit ad salutem, non ignorare ea, quae sunt fidei, profecto omnes tenentur scire, et pauci sunt, qui consulto nolint scire, affectando ignorantiam, sed ut plurimum ignorantes et si haeretici sunt, tantum scientes, et affectantes ignorantiam, paucissimi erunt haeretici; nam, ut experimento vidi, cum haereticis disputans, magna ignorantia crassa laborant, ut fatetur Eminentissimus Lugo num. 194.

Unde merito ignorantia culpabilis in foro externo non excusat, ut advertunt Castro Palao Tract. 4. disp. 3. p. 2. Menochius, Farinacius, Peña, Simancas, Albertinus, et alii apud Dianam 4. p. Tract. 7. resol. 36. Aliquando tamen ad diminuendam poenam iuvat; non tamen omnino, ut asserunt hi. Haec vero omnia multo magis de ignorantia affectata vera sunt.

Obiicies. Peccans ex ignorantia, potest habere voluntatem universalem eliciendi actus fidei, et credendi omnia, quae sufficienter proponentur: At haeresis essentialis est pertinacia.

Respondet D. Bonavent. locis adductis, hunc amisisse fidem. Enim vero dub. cit. hanc rationem admittit.

Assero ergo secundo quintam sententiam esse probabilem. Patet ex allata ratione.