Tractatus I: PRIMUS DE VIRTUTIBUS THEOLOGICIS

Proemium I: Prooemium

RELIGIO, Aurea Catena est, qua Deo religamur; Votum vero huius catenae nodus est, quo ipsi arctius obstringimur. Homo enim tam labilis, palantisque naturae est, ut a Creatore suo continuo divagans, non solum flagellis, ac plagis multis ad revertendum cogitur, verum reversus catenis, et nodis, ne amplius discedat, coërcetur, sua tamen sponte, seque exequente, voluntariis suum vinculis collum submittit. Haeretici, nefandam aberrandi libertatem ambientes, has detestantur catenas, quas eo usque suspectas habent, ut ne vel Deo appropinquare student; hinc vagabundi, extra Ecclesiam excurrentes, convitia, et inania ratiuncularum iacula in nos iactant; haec retundam infra, agendo de Votis solemnibus; hic autem priusquam ad Voti in genere quidditatem, et conditiones accedam, praemittam solutionem quorumdam argumentorum, quibus non tam sectarii, quam solutiores, nomine quidem, Christiani a vovendo disuadent, opinantes eam esse servorum, et Christianorum parem conditionem, ut sicut illi rei nullius dominium, seu obsequii promissum in Dominos valent conferre, quippe qui toti ipsius sint cum suis bonis, et obsequiis; ita homo, quantumcumque liber, totus est Dei, qui sicut nullam rem potest a se abdicare, ita nullam de novo acquirere: Praeterea si votum velut obligationis sit vinculum, quo aliquid Deo praestare tenemur, quod ante non praestitimus, omnia potiori iure Deo debemus, tum vi illius praecepti, quo ipsum ex toto corde diligere tenemur; tum ratione tot beneficiorum, quibus nos quotidie solet cumulare; Insuper lex Evangelica liberos esse filios proclamat, non vero votorum necessitate premendos: Haec, tanquam volucrum terriculamenta facile abiguntur, quis enim ignorat, licet Deus nos, et nostra absolute ad suum placitum dispenset, relinquere tamen nobis nostrorum actuum, et rerum illud Dominium, quo possumus libere uti, vel abuti in ipsius gloriam, seu nostram perniciem ; unde quamvis sit universalis rerum omnium Dominus , non tamen excludit Dominium particulare in libertate cuiusque fundatum ; Et licet servus sit totus sui Domini , possidet tamen naturalem libertatem , qua suam fidelitatem possit ei devovere , vel denegare : Nec ita urget Divinae dilectionis praeceptum , ut ad eius executionem omnia omnino , quae factu possibilia sunt , faciamus : At esto ; ita esset , non est cum Voto incompossibile , ut res alioquin praecepta in eius obiectum adsciscatur , ut suo loco demonstrabimus : Nec ullus etiam modicae mentis compos inficiabitur dari plures actus in individuo , qui sub praecepto non cadant ; decet etenim Creaturam rationalem et liberam , ut sicut quaedam agit ex alieno imperio , ita etiam nonnulla faciat ex proprio , et libero arbitrio , quod votiva promissione non temeratur ; tum quod voluntarie suscipiatur ; tum etiam quod suscepta non aliam , praeter praecepti , necessitatem patiatur , quae non adversatur ullatenus libertati filiorum ; cum eo ipsi , quo iusti filii Dei sint , necessario praeceptis Deum amandi , honorandi , obediendi et similibus subiiciantur. Et haec quidem de votis etiam simplicibus dicta sint: Verum ex Votis solemnibus ( de quibus sequenti disputatione agendum erit ) quantum et proventum , et aumentum semper Dei Ecclesia ab ipso sui exordio caeperit , quis etiam caecutiens non viderit ? Et quamvis hac nostra tempestate carpendis Monachorum moribus plures cum Vigilantio invigilent ; nullus tamen vel modice suae salutis sollicitus ibit inficias , eam esse Religiosi status praeeminentiam , ut dum Monastica vita paleis infestetur , saecularis interim trabibus prematur : et quantumcumque de suis sibi viribus fidant mundani ; illis obiici potest illud Augustini relatum a D.Bonavent. Apolog. paup. resp. 1. cap. 2. Lubrica spes est, qua inter fomenta peccatorum se salvari sperat, incerta victoria inter hostilia arma pugnare, et impossibilis liberatio flammis circumdari, nec ardere, et ut cum Divo Hieronymo loquar contra vigilantium epist. 53. Nulla securitas est vicino serpente dormire, nec necesse est certa dimittere, et incerta sectari., nam si fugero gladium vitavi; si stetero; aut vincendum, aut cadendum. His adiice Scripturas , quae omnia mundi huius emolumenta vel venundare , vel pessundare consulit; ut ubique opusculorum fusissime ostendit Seraphicus Doctor. Verum hanc materiam, utpote satis copiosam , per plures disputationes,et quaestiones melius intersecabimus.

Quaestio II: Quae deliberatio ad VOTUM requiratur

Qvoad primam conditionem deliberationis, et necessitatis ad votum, quaestio est: an sufficiat omnis deliberatio sufficiens ad mortale; an vero requiratur talis deliberatio, quae omnes circumstantias rei praeponderaverit.

Qvidam putant, non sufficere eam deliberationem priorem, quae ex calore passionis, irae, vel amoris procedat, sed requiri perfectam, quod probari potest ex c. si quis iratus, 2. quaest. 4. et regula Quidquid calore, 48. ff. de regulis iuris et l. 3. ff. de divortiis: Unde habetur etiam qualis debeat esse sponsio in matrimonio. Ita Glossa c. dudum, verb. calore, et ibi Hostiens. super eodem verbo, Anton. c. sicut ex litteris de iureiurando, n. 9. Panor. d. c. dudum, num. 8. et c. sicut ex litteris, num. 2. et c. si vero, num. 7. de iureiurando, Rom. singulari 508. Tiraquel. de poenis temperandis, causa 1. num. 26. et ex Theologis, Richardus in 4. dist. 38. art. 2. quaest. 2.

Opposita tamen sententia est sufficere deliberationem, quae etiam ad mortale patrandum sufficit. Ita Navar. summa Latina, cap. 18. num. 7. Molina T. 1. de iustitia, tract. 2. disp. 267. ubi generaliter id docent in omni promissione homini facta; in voto autem, et iuramento id docent Ioan. Andreas c. dudum, n. 10. de consecr. d. 5. ubi Anton. n. 25. Cardin. n. 2. oppositione 5. Ancharanus n. 10. Alexander de Naevo c. sicut ex litt. de iureiurando, n. 18. ubi Imola fine, Faelinus num. 3. et 4.

Ex Theologis, Paludanus in 4. dist. 38. quaest. 1. D. Antonin. 2. p. tit. 11. cap. 2. Caietanus 2. 1. quaest. 88. art. 1. et in summa, v. votum. Sotus l. 7. de iustitia, quaest. 1. art. 2. Viguet l. Instit. cap. 5. §. 1. Alcoyer I. de Ludo, cap. 13. Medina l. 1. summae, cap. 14. § 6. Palacios 4. dist. 38. disp. 1. Manuel 2. tomo summae, cap. 92. Tannet. disp. 5. quaest. 4. dub. 1. Aragon. 2. 2. quaest. 88. art. 1. fol. 995. Angles floribus 2. p. quaest. 1. de voto, art. cit. diff. 3. Bassaeus num. 2. Lopez prima parte Instruct. cap. 45. Hos adducit et sequitur Sanchez l. 1. de matrim. disp. 8. num. 5. et in summa l. 4. cap. 1. Haec est sententia D. Bonaventurae loco citato.

Assero cum hac sententia, eam deliberationem ad votum sufficere, quae peccato mortali intervenit: Probatur a D. Bonav. in 4. dist. 38. quaest. 3. argumentis primo loco, additis responsis. Ea deliberatio sufficiens est ad tradendum se diabolo, et voto, ut habetur in c. sunt, qui opes 17. quaest. 4. et c. veniens de voto: sed ad tradendum se diabolo sufficit deliberatio, et ex passione, non consideratis omnibus circumstantiis: Ergo. Hoc argumento nituntur Sanchez et alii locis adductis.

Notat autem Sanchez primo num. 6. in sponsalibus requiri septennium.

Notat secundo num. 7. ita colligi, ut deliberatio requisita sit sufficiens, debere voventem sic praemeditari causam motricem, et finem, quod explicat Caietan. dicens, debere conferre id, quod deliberat cum eius opposito; hoc tamen non requirere moram temporis advertit.

Quae vero consideratio, et qui consensus requiratur ad peccatum mortale, satis elucidatum est Tractatu 3. quod est de Peccato, disput. 2. quaest. 11. et 12.

Si vero incidat dubium; an fuerit sufficiens deliberatio, censere possumus, non fuisse, iuxta fundamenta tradita Tract. 1. disp. 17. quaest. 22. dicit tamen Tanner. disp. 5. quaest. 4. dub. 1. consilium fore, petere dispensationem. De hoc vide Sanchez in summa, l. 1. cap. 10. a num. 16. ubi in dubio, an votum sit emissum, censet, non esse credendum emissum, quia melior est conditio possidentis, et tota possessio stat pro voluntate, non pro voto. Adde Sotum l. 7. de Iust. quaest. 3. art. 2. dub. secundo Medinam l. 1. summae, cap. 14. §. 7. fol. 90. Suarez de Censuris, disp. 40. sect. 5. n. 15. Sà in summa, v. debitum, Lopez 1. p. Instruct. consc. 145. Henriquez l. 8. de Eucharist. cap. 45. Manuelem 2. Tomo summae, cap. 99. num. 5. Graff. p. 1. decis. l. 2. cap. 26. num. 7. Rebell. de Iust. p. 2. l. 1. quaest. 3. sect. 2. quos adducit Sanchez loc. cit. ubi retractat etiam id, quod docuerat T. 1. de matrim. l. 2. disp. 41. num. 34. cum, qui magis inclinat ad affirmandum, se vouisse, teneri ad eam partem rei promissae, quam dubii quantitas exigit. Quo in casu censet hic, iudicandum omnino in favorem dubitantis, cum Sala p. 1. quaest. 10. Tract. 4. disp. unica sect. 25. num. 254. quibuscum incedit Fernandez in exam. Theol. Moral. p. 1. cap. 6. §. 2. Bonac. Tract. de legibus, disp. 2. quaest. 4. p. 2. num. 18. Diana p. 1. tract. 15. resol. 9. contra Bassaeum Idem Sanch. l. 4. decal. cap. 1. num. 12. ait videndum, unde oriatur, hunc esse adhuc ancipitem; quia non in quocunque dubio stat possessio pro libertate ex defectu deliberationis. Si enim oriatur ex animi perturbatione ob metum, vel iram; ait, iudicandum tunc pro voto. Si vero ex tenera aetate dubitetur, an 7. annos compleuerit; iudicandum pro libertate: Si ex voventis amentia, videndum quid ius praesumat de tunc gestis. Et ita varie definit.

Enim vero non recte edisserit. Cum enim dubium stet in hoc, ut animum reddat utrinque aequaliter ancipitem, ut docet l. 2. de matr. disp. 41. num. 1. et libertas stet in possessione dubitantis, ut ipse asserit LL. CC. et e singulis hisce causis possit dubius reddi, et possessio libertatis oriatur e dubio, ut ipse docet, profecto erit in possessione, undecunque dubium oriatur. Porro casus ab eo allati non relinquunt ancipitem. Quare aequivoco laborat. De his vide p. 2. T. 1. disp. 17. q. 20.

Quaestio III: An promittens Deo aliquid, et sciens obligationem, tamen habens intentionem non se obligandi, Voto teneatur

Intentionem, quae posita est in definitione voti, hic breviter edisseram.

Notandum ex D. Bonav. in 3. dist. 39. art. 3. quaest. 1. in resol. eandem quaestionem esse de matrimonio, Iuramento, et Voto. Ita Sanchez l. 1. de matrim. disput. 9. et loco citando in summa, cum D. Bonav. incedens, difficultatem in solidum resolvit. Praemittit vero casus aliquos, in quibus vovens absque intentione non tenetur, qui faciles sunt, puta si credit, votum non obligare, etc. si voveat absque intentione promittendi.

Circa vero quaestionem hanc, aliqui voluere, illud esse verum votum, et obligare. Ita Soto l. 7. de Iust. quaest. 1. art. 2. versic. 3. Penna p. p. Instruct. cap. 42. et 43. Manuel 2. Tomo summae, cap. 92. num. 4. Aragon. 2. 2. quaest. 88. art. 1. fol. 969. Gutierrez l. 1. quaest. Canon. cap. 22. num. 32.

Secunda sententia est, illud non esse votum, nec obligare in ratione voti conscientiam. Ita D. Bonav. in 3. dist. 39. art. 3. quaest. 1. et in 4. dist. 38. quaest. 1. quem sequuntur Richard. ibi, art. 3. quaest. 2. ad 2. D. Anton. 2. p. tit. 11. cap. 2. Angel. v. pactum, num. 4. et v. votum 1. num. 7. Sylvester verb. metus, quaest. 8. et verb. pactum, quaest. 4. Armilla ibi, num. 2. et verb. Iuramentum, num. 14. Tabienna verb. pactum, quaest. 1. Medina C. de restit. quaest. 23. Nauar. summa, cap. 12. et 13. conf. 4. Viguer. l. Iustit. cap. 5. §. 5. versic. 14. Palacios in 4. dist. 29. disp. 1. fol. 665. quos adducunt et sequuntur Tanner. disp. 5. quaest. 4. dub. 1. Sanchez loc. cit. et in summa, l. 4. cap. 1. num. 27. ubi addit Valentiam 2. 2. disp. 6. quaest. 6. p. 1. Azor. l. 11. cap. 4. quaestio 2. et cap. 13. quaestio 9. Addo Faustum Thesaur. lib. 1. quaest. 26. Less. lib. 2. cap. 40. dub. 3. et Bassaeum num. 7.

Assero cum hac sententia, voventem, nec intendentem se obligari, ratione voti non teneri.

Probatur a Sanchez ex c. finali, ubi conditio, substantiae matrimonii contraria, ipsum annullat, licet verba, et intentio adessent ipsum contrahendi: Ergo cum de natura promissionis sit animus se obligandi; ubi animus deesset; promissio nulla erit. Idem sentiunt alii cum Fagundez in 2. praecepto Decal. d. 2. s. 9.

Haec tamen ratio videtur petere principium, ut innuit S. Bonav. in 4. loc. cit. argumento ultimo; hoc est enim, quod controvertitur: an sit necessaria intentio cum adest voluntas promittendi, in quo videtur votum, seu alia promissio consistere.

Probatur ergo a D. Bonav. quia votum respicit immediate substantialiter. Deum: Ergo talis erit promissio qualis in iudicio Dei iudicatur, sed ibi iudicatur iuxta internam, ut dicitur 1. Reg. 16. Homo enim indicat ea, quae patent; Deus autem intuetur cor, et D. Gregorius: Verba deserviunt intentioni, et Deus talia verba iudicat, qualia ex intimis proferuntur.

PROBATUR secundo a D. Bonau. argumento, quod desumpsere Sanchez loc. cit. Henriquez l. 11. de matrim. cap. 13. num. 1. pro matrimonio, et caeteri allegati pro voto. Omnis obligatio, quae non est ex lege, oritur ex privata hominis voluntate. Sic l. obligationum, ff. de obligationibus, dicitur, neminem se alteri obligare nisi volentem: Sed votum non est ex aliqua lege: ergo ex libera hominis voluntate: Ergo ibi consurgit ex lege privata, quam promittens sibi imponit; nulla autem lex obligat, nisi legislator obligare intendat.

OBIICIES primo: Obligatio est naturalis effectus promissionis, sicut ignis est calefacere: Ergo, sicuti apposito igne, sequitur calefactio; ita posita promissione, sequitur obligatio.

RESPONDETUR ex D. Bonau. in 4. loc. cit. ad 2. quando promissio est vera, habere effectum obligationis; non autem quando est ficta, qualis est animo non obligandi, tunc enim deficit conditio naturalis promissionis. Itaque, sicut calor non sequitur ex igne picto, ita et hic. Ita etiam Suarez respondet.

Ex quo ruit etiam id, quod secundo obiiciunt. Qui vult antecedens, vult necessario et consequens l. 1. §. 1. ff. si ususfruct. petat. sed obligatio sequitur promissionem: ergo. Respondetur enim sequi promissionem veram, non vero fictam, qualem hic supponimus.

RVIT etiam illa alia obiectio: Dans formam, dat etiam consequentia ad formam: Ergo apponens promissionem, apponit etiam obligationem.

RESPONDETUR enim, id verum esse de dante veram formam, qualis non est ficte promittens.

ASSERO tertio, hunc fictum promissorem, si ficte vota solemnia edat, teneri in facie Ecclesiae ad ea implenda.

PROBATUR a D. Bonau. in 4. loc. cit. in corpore, quia Ecclesia iudicat secundum externum.

PROBATUR secundo a D. Bonan. ibi ad ult. et in 3. loc. cit. argumento secundo. Fraus, et dolus nemini debent patrocinari, ut omnes Iuristae clamant.

PROBATUR tertio a D. Bonan. loc. cit. argumento 3. Humanus convictus contractibus constat; quod si intentioni standum esset, nullus unquam esset solidus: Verba enim sunt, in quibus consistit contractus.

HAC distinctione utrinque argumenta persolvuntur.

EX his deducit Sanchez l. 4. Decal. cap. 1. num. 29. eum, qui initiatur, et consentit Ordinibus Sacris, quibus coniunctum est votum castitatis, nec vult huic voto se subdere, sed solum vult Ordines Sacros, hunc non teneri ex vi voti ad castitatem servandam, sed teneri ex vi Ecclesiasticae constitutionis, et si matrimonium iniret, fore irritum.

IDEM habet lib. 7. de matrim. disp. 27. num. 12. ubi secum adducit Paludanum 4. dist. 37. quaest. 1. art. 2. num. 14. Sylvest. Gabrielem 4. dist. 38. quaest. unica, art. 2. et dist. 37. quaest. unica, art. 2. post secundam conclusionem, D. Anton. 3. p. tit. 11. cap. 8. Sylvest. V. Matrim. 8. quaest. 12. dicto 2. Durandum 4. dist. 37. quaest. 1. Arboteum l. 5. Theosophiae, cap. 7. Bassolim in 4. dist. 47. quaest. unica, art. 1. Nicolaum de Nissia super 4. sent. tract. 6. p. 22. de matrim. quaest. 7. Antonium Cuccum l. 5. Instit. maiorum, tit. 12. num. 220. Palac. in 4. dist. 37. disp. un. Anglem. fleribus p. 1. ubi de matrimonio quaest. 11. art. 1. diffic. 4. Sic et Henriq. l. 10. cap. 14. Valent. p. 1. Azor. p. 1. l. 11. c. 13. Bassaeus v. Votum, n. 6.

OPPONUNTUR Rich. 4. dist. 37. art. 1. quaest. 1. Palud. dist. 38. quaest. 2. art. en. Nauar. sum. cap. 22. n. 52. Palac. 4. dist. 37. disp. un. Dominicus c. Diaconi, dist. 38. Tol. l. 1. cap. 8. nempe quia accedens ad ordinem sacrum, efficaciter vult illum; atque adeo censetur deponere illam volitionem voti castitatis. Id videtur sentisse D. Bonau. in 4. loc. cit. ad 2.

EQUIDEM non reor, Sanchez recte deducere ex eo, quod ficte vovens non tenetur, idem dicendum de casu nostro; de quo sic ad hominem argumentor.

QUI vult antecedens, vult etiam id, quod necessario consequitur; si antecedens velis efficaciter, ex Sanchez l. 1. de matrimonio, disput. 9. num. 8. (sic enim respondet argumento supra.) At qui initiatur Ordinibus sacris, per se, supponitur velle Ordines Sacros, e quibus coniunctim sequitur obligatio voti castitatis, ut habetur l. 7. de matrimonio, num. 11. ergo is volens Sacros Ordines, vult etiam vovere castitatem.

AMPLA est autem disparitas: nam ibi vult ficte, unde obligatio, quae est effectus promissionis, non cadit super promittentem: At vero hic, qui initiatur, vult realiter, et efficaciter id, ex quo sequitur voti castitatis onus, unde et ad illud tenetur; sicuti etiam (ait S. Bonau.) qui intendit promittere regulam monachorum, intendit vovere etiam castitatem, et obedientiam, quae sunt vota fateor professioni Monachali coniunctiora; quam sit votum castitatis ordini Sacro; attamen eadem currit ratio, quia utrinque alterum ex altero sequitur necessario.

URGEBIS adhuc: Si ordinatus ille tenetur, non ratione voti, sed ratione Ecclesiasticae constitutionis; sequeretur, duo praecepta existere in hoc negotio, castitatem imponentia: Alterum Divinum ex voto: alterum humanum ab Ecclaesia: Sed hoc est falsum contra omnes, et contra ipsum Sanchez l. 7. de matrimonio, disp. 27. num. 11. et 12. Ergo.

HINC etiam sequitur, initiatum Ordinibus fornicando, duplici peccato peccare ultra culpam ordinariam fornicationis.

RESPONDET Sanchez num. 14. praeceptum Ecclesiae non esse immediate de continentia, sacerdotibus imponenda, sed de voto castitatis imponendo. Ideo haec ratio non valet contra Sanchez.

ADDIT lib. 3. de matrim. disp. 16. cum S. Bonau. allegatis locis, et cum Hostienfi cap. veniens, qui clerici, et Ioan. Andrea ibi, Anchatan, et quoad iuramentum metu coactum, idem asserunt Anton. c. si vero, de iure iur. n. 5. et ibi Abbas num. 10. Imola fine, Naeuo n. 38. Sylvest. iuram. 4. quaest. 7. dicto 1. post D. Bonau. in 3. loc. cit. non esse credendum fatenti votum, et dicenti se ficte vovisse, et ideo cogendum implere votum, licet in foro conscientiae credere illi teneamur, et a voto obligatione declarare immunem.

RATIO vero est D. Bonau. ad 2. quae habetur etiam in cap. per tuas, de probat. ibi. Cum nimis indignum sit, ut quod sua quisque voce dilucide protestatus est, in eundem casum proprio valeat testimonio infirmare, et l. Labeo 7. versiculo, idem Tubero, ff. suppellect. legat. ibi. Non arbitror, quemquam dicere, quod non sentit. Id tenet, multis citatis, Tiraquel. l. si unquam, verb. liberis, num. 17. C. de revocat. donat. Menoch. lib. 6. de praesumpt. 35. et l. 1. quaest. 12. et l. 3. praesumpt. 1. num. 57. et 39.

ADDIT Sanchez num. 10. si ex sola confessione eiusdem habeatur, eum sane vovisse; attamen noluisse se obligare; credendum esse, quia si vellet decipere, utrunque taceret, aut negaret. Ex his fere solvitur quaestio.

Quaestio V: Quomodo error, vel ignorantia circa VOTUM causet involuntarium:

SUPPONO, ea quae prima secundae, Tract. 1. disput. 3. quaest. 12. scripsi; quomodo ignorantia causet involuntarium, et quae disp. 4. quaest. 1. quae circumstantiae causent Involuntarium.

ET quidem ignorantiam substantiae rei, vel earum circumstantiarum, quae notabiliter mutant materiam voti, reddere involuntarium, docent Sanchez l. 4. Decal. cap. 2. num. 11. Soto l. 7. de Iustitia, quaest. 1. art. 2. Aragon. 2. 2. quaest. 88. art. 1. fol. 966. Lopez p. 1. Instruct. cap. 56. Manuele 2. Tomo summae, cap. 92. exemplum affert Soto: Si quis deceptus circa delectum ciborum in aliqua religione eam voveret; minime voturus, si sciret. Similiter circa iter Hierosolymam, si crederet esse decem leucarum tantum; Non vero si erret circa aliqua minuta accidentia: Neque enim ad votum necessaria est cognitio omnium accidentium eius, ut dixi quaestione prima.

MAIOR difficultas est: an quando ignoratur, seu non praevidetur mutatio facienda in voti materia, an postea facta tali mutatione solvatur a voto.

COMMUNITER circumfertur adagium; Nullum voto iuramento, vel alia promissione ligari ad id, ad quod se obligari noluisset, si advertisset, dum promisit. Ita docent Innocentius c. veniens, numero unico de iure iurando, ibi Abbas num. 4. Anton. cap. Quemadmodum, num. 13. eodem titulo, Hostiens. summa eodem tit. num. 3. D. Antonin. 2. p. tit. 10. cap. 6. §. 5. Angel. verb. iuramentum, 4. Sylvester v. Votum 2. quaest. 17. et v. Iuram. 3. quaest. 1. part. 9. et verb. Iuramentum 4. quaest. 6. et quaest. 13. Tabiena v. Iurare, quaest. 15. num. 16. Armilla v. Iuramentum, num. 35. Nauar. summa, cap. 18. Hispana num. 5. Latina num. 7. Molina T. 2. de Iust. disp. 272. col. 2.

Ex hac oritur alia regula: Id liberat a voti, vel iuramenti obligatione, quod si a principio accidisset, aut notum fuisset, impediret ea fieri. Ita D. Thom. in 4. dist. 38. quaest. 1. art. 3. quaestiuncula 1. ad 1. Maior ibi, quaest. 1. Carthus. quaest. 2. §. Quaeritur item. Archidiac. c. Qui bona, quaest. 17. num. 4. Sylvest. verb. Votum, quaest. 1. et verbo Iuramentum 3. quaest. 1. et v. Pactum, quaest. 4. Tabiena quaest. 2. num. 3. Armilla num. 2. Medina C. de Ieiun. quaest. ult. ad 4. Angles flor. 2. p. quaest. unica de voto, art. 2. difficult. 3. concl. 5. Enriquez l. 11. de matrimonio, cap. 14. quos refert Sanchez loc. cit. num. 18. et 25.

ALII e contra dicunt, eo solum reddi votum invalidum, si mutetur substantia voti; alioqui nunquam aliquid stabile haberemus in contractibus; multa enim eveniunt, quae si fuissent praevisa, non esset secutus contractus. Ita Caiet. 2. 2. quaest. 88. art. 3. Soto l. 7. de Iustitia, quaest. 2. art. 1. ad tertium, Armilla verb. votum, num. 11. ubi idem Caietanus ex perult. Nauar. summa, cap. 12. num. 39. Lopez p. 1. instruct. cap. 43. Valentia 2. 2. disp. 6. quaest. 6. p. 4. Sanchez loc. cit. num. 21. Fagundez in 1. praecepto Decal. l. 2. cap. 13. num. 32.

NOTANDUM ex D. Bonav. in 3. dist. 39. art. 3. quaest. 3. in corpore, mutationem rerum mutare obligationes, etiam iuramento firmatas. Hae enim cogunt, rebus in eodem statu manentibus, ut habetur c. Quemadmodum de iure iurando, et aliis textibus; et D. Bonav. quos sequitur Guttier. de iuramento, p. 1. cap. 29. num. 6. et cap. 71. num. 6. Sanchez loc. cit. num. 20. Quis enim non videt, votum, quod saluti affert detrimentum, non tenere pro eo tempore, ut si quis vovisset, non accipere praelaturam, quia tunc ineptus erat, postea factum necessarium adiuvandae Religioni, vel rei publicae non amplius teneri? alioqui peccaret omittens publicam necessitatem. Ideo hoc votum, aut iuramentum, si fieret absolute, esset malum, ut notat D. Bonav. loco citato.

ENIM vero si aditum ampliorem patefacias ad irritanda vota, et iuramenta ex quacumque rerum mutatione, iam sexcentis confusionibus via aperiretur. Sola ergo mutatio gravis sufficit, et in hoc authores primae sententiae recte senserunt.

ADVERTE autem, eam difficultatem, aut mutationem supervenientem, quam dixi esse debere gravem, debere etiam esse novam, ita ut substantia rei promissae eam non secum ferret. Ita Gloss. in c. non est vero authoritate, Hostiens. summa, tit. de iureiur. et Sanchez num. 29.

ALIA difficultas est; an votum, vel iuramentum sit invalidum, quando in causa voti est error. Similis quaestio est, quando causa tempore voti erat vera, et postea cessavit.

DUPLEX est causa: Altera finalis, eaque est, ad quam dirigitur, atque ordinatur operatio, sine qua non operaretur: altera est causa motiva, vel impulsiva, quae excitat animum iam deliberatum ad facilius, seu libentius opus prosequendum.

ASSERO primo, cessante causa finali, cessare obligationem voti. Ita intelligitur c. Cum cessante causa, de appell. et similes textus, quibus afferitur; cessante causa cessare effectum. Vide Sanchez num. 42. Bassaeum num. 12. qui excipit vota solemnia, quia is praesumitur velle eum statum omnibus notum.

ASSERO secundo, cessante causa impulsiva, reddi faciliorem dispensationem, licet non irritet votum. Ita colligitur ex c. magna de voto, in fine, et tradunt Glossa ibi, verbo, ut venires Anton. num. 15. Abb. num. 14. Tiraquel. Tract. cessante causa, limitatione 1. num. 10.

OBIICIES contra primum cap. magna, dispensatur Episcopus Trecensis a voto, quod fecerat peregrinationis in Hierosolymam, ut ope Comitis cuiusdam, quem ibi commorantem audierat, libertatem suae consequeretur Ecclesiae. Iam vero admonitus est Episcopus, obiisse Comitem, atque adeo videbatur liber a peregrinatione, et tamen Pontificem consulens obtinuit commutationem voti: Ergo cessante fine, non cessat votum.

RESPONDENT Abb. Tiraquel. Angel. et Sylvest. eam fuisse causam tantum impulsivam, non finalem.

CONTRA, quia Pontifex testatur: Ad hanc autem indulgentiam tibi faciendam specialiter nos induxit, quod cum pro libertate Trecensis Ecclesiae, per dictum Comitem assequendam, praecipue votum peregrinationis emiseris, eo sublato de medio, quia cessante causa, facilius potuit cessare et effectus. Ubi afferitur causa principalis voti fuisse invisere Comitem illum causa libertatis Ecclesiae. Id sentiunt Glossa ibi, Hostiens. num. 21. Anton. num. 15. Anchar. num. 15.

RESPONDET Sanchez num. 43. loc. cit. eam voti commutationem non fuisse necessariam, sed concessam ad maiorem cautelam, quod significat Papa dicens: Cessante illius voti causa, potuisse quoque eius obligationem finiri. Quasi dicat, cessasse, si fuit causa finalis; secus si fuit impulsiva.

Nec obstat, hanc commutationem vocari indulgentiam, atque adeo debere aliquid operari; nihil autem operaretur, si iam ex se votum cessasset.

Respondet enim, concedi privilegia ad hoc opus, ut placentur conscientiae.

MIHI tamen facilior occurrit solutio, finem illum adeundi Comitem non fuisse adaequatum, sed simul concausam cum alio fine adeundi sacra loca, ait enim Pontifex, praecipue emissum votum ad eum finem invisendi Comitem, ubi Pontifex in particula praecipue includit implicite aliam concausam, non quidem mortuam ad libentius adeundum, sed simpliciter ad eundum. Itaque necessaria fuit commutatio, quia non cessaverat finis adaequatus.

NEQUE bene dicit Sanchez, eam non fuisse necessariam; nam profitetur Pontifex dispensare, nec aliquis scrupulus invenitur in illo Episcopo, sed sola cessatio finis principalis, qua facilius potuit cessare effectus obligationis tollendo reliquam obligationem, quae ex altero fine resultarat. Hoc autem luce clarius in illo privilegio elucet, ubi alias eum teneri asserit adducens id Psalm. 75. Vovete, et reddite Deo. Et Pontifex timet etiam scandalum laïcorum in liberandis adeo facile clericis ab obligationibus. Addit Pontifex, se compati aetati senescenti, necessitati Ecclesiae Trecensis, etc. et commutat expensas itineris in tot eleemosynas pro locis sanctis absque diminutione. Ergo vere adhuc tenebatur, cum etiam terrae orientalis sanctae peregrinationem intenderet, et ob id crucem assumpsisset, ut ait ibi Pontifex Alexander III. Neque bene probat Sanchez, eam commutationem non fuisse necessariam, quia dixerat Pontifex, potuisse cessare, idest cessasse, si fuit causa finalis; secus si impulsiva; hoc enim non ostendit non fuisse necessariam dispensationem.

EX dictis asseritur tertio, errorem circa causam finalem adaequatam tollere votum, non circa motivam meram. Patet ex dictis: Si enim ea cessante cessat votum. Ergo ea non existente non fit; sicuti enim res se habet ad conservari, ita et ad esse; nam per easdem causas res moralis fit, et conservatur.

In dubio autem, an sit causa finalis, favendum libertati, quae possidetur, ut dixi quaest. 2. contra Bass. n. 12. Azor. l. 11. cap. 15. Vasq. p 2. disp. 70. Sanchez l. 2. de matr. disp. 9. Sylvium quaest. 88. art. 1.

Quaestio VI: An metus incussus reddat Votum invalidum

An metus incussus reddat Votum invalidum.

QUAESTIO haec admodum gravis est, et plurima supponit, traditque necessaria etiam pro aliis Tractibus, etiam de matrimonio.

SUPPONO autem primo ex prima 2. Tract. 1. disp. 3. quaest. 5. Voluntatem, quoad actus elicitos, non posse cogi.

SUPPONO secundo ex eadem disput. quaest. 8. ea quae metu fiunt, non esse involuntaria. Ita habet etiam Iurisconsultus l. si mulier 21. §. si metu coactus, ff. de eo, quod metus causa. et l. cum proponas C. de hered. instit. et C. si privatus, ff. qui et a quibus. Ratio est clara, quia potest elicere, et non elicere actum.

EST autem metus instantis periculi, vel futuri causa mentis trepidatio. Ita Ulpianus Iurisc. l. 1. ff. de eo quod metus causa. Sic definitur etiam a D. Bonav. 3. p. Centil. sect. 55. et in 4. loco citando.

DIVIDITUR autem metus in Concussivum, qualis est, qui per minas infertur, et in Impressivum, qui dicitur metus Facti, ut cum acta interveniunt, puta verbera, etc. Ita D. Bonav. loc. cit. de quibus Zasius Instit. de actione, §. quadrupli, num. 10. Bursatt. consil. 72. num. 11. vol. 1. ubi alios refert; Sanchez l. 3. de matrim. disput. 12 num. 8. Alium metum addunt Compulsivum a potente, qui etiam dicitur Violentus; quia vis, metum incutiens, est vir praepotens: Alium metum esse dicunt tacitum, seu reverentialem, ut filiae erga Patrem. Ultimum vocant timorem perfidiae, qualis est aegroti timentis, a medico perfide curari.

METUS igitur dicitur aliquis cogi conditionaliter, quia secluso metu voluntas nollet, non tamen absolute, quia adhuc potest nolle, et ideo dicitur vis conditionata.

AT violenta, seu vis absoluta ea est, quae est ab extrinseco, non conferente vim passo ex 3. Eth. cap. 2. veluti si Christianus traheretur ad Mesquitam, et cogeretur impulsibus offerre Idolo thura, quam vim sic definit D. Bonav. loc. cit. Centil. et in 4. loco citando ex Iurisconsulto l. 2. ff. de eo quod metus causa: Vis est maioris rei impetus, qui repelli non potest, qui sane caret penitus voluntario:

CELEBRIS autem est divisio metus, quam habet D. Bonav. in 4. dist. 29. quaest. 1. in corpore, et loc. cit. Centil. et habetur c. Considerationi, c. veniens, el. 2. de sponsal. cap. cum dilectus de his quae vi, et a Iurisconsulto l. metu, l. 2. ff. de eo quod metus causa. Decio cap. final. de appell. c. causam matrimonii, num. 4. de off. deleg. Menochio de arbitrariis l. 2. Centur. 2. casu 135. n. 1. Flaminio de resignatione benef. l. 13. q. 1. n. 54. Abb. c. cum dilectus n. 3. D. Thoma in 4. dist. 29. quaest. un. art. 2. et alibi passim cum caeteris Theologis, et Summistis.

Alius dicitur metus cadens in constantem virum, qui et dicitur Timor iustus, c. Finali de appell. dicitur etiam probabilis a D. Bonav. loc. cit. et Goffredo de his, quae vi, num. 2. Angelo verbo metus. Sylvest. quaest. 1. Sanchez lo. cit. num. 19. Dicitur etiam metus gravis a D. Bonav. et aliis cum Iurisconsulto lege metum, l. 2 ff. de eo quod metus causa, ubi ait, esse non vani hominis, quia eo etiam fortes concutit.

Alius dicitur metus hominis inconstantis, diciturque metus levis, e regione praecedentis, quia inconstantiae, levitatis, et vanitatis indicat eum, qui eo concutitur, et inducitur ad operandum contra appetitum.

Quinque autem conditiones assignat S. Bonav. locis adductis, quem caeteri imitantur, ad metum, ut sit prioris generis. Prima est, ut malum, quod timetur, grave sit l. Metum, l. 1. de eo quod metus causa, ibi metum accipiendum Labeo dicit, non quemlibet timorem sed maioris mali.

Ex ultimis verbis ansam arripiunt dicendi, hunc timorem non debere absolute esse magnum, sed comparative, ita ut sit maior alio, licet in se sit levis. Ita Sylvest. v. metus, quaest. 1. Veracruz p. 1. speculi, art. 8. concl. 3. Carbon. de restit. quaest. 46. fundamento 3.

At D. Bonav. in 4. loc. cit. in corpore, et loc. cit. Censil. vult, esse gravem in se, puta mortis, infamiae, vel mutilationis; quem sequuntur Sotus 4. dist. 29. quaest. 1. art. 2. Sanchez num. 12. Ratio est D. Bonav. loc. cit. quia timore huiusmodi rescinduntur contractus, quippe impediat consensum cap. Cum locum de sponsal. at quando malum est leve, quamvis graviori malo anteponatur, non censetur impediri libertas consensus in viro forti.

Ad verba illa dico, comparativum illud esse abusivum, et positive significare tantum magnum, ut explicat Glossa ibi.

Secunda conditio metus, cadentis in constantem virum, est, ut aestimatio mali gravis sit probabiliter imminentis, non autem levis suspicio. Ita D. Bonav. in 4. loc. cit. et habetur l. Metum la 2. ff. de eo quod metus causa. Vir enim constans non adeo leviter terretur, ita etiam D. Thom. in 4. dist. 29. quaest. unica, art. 2. in corpore. Scotus ibi quaest. unica, §. de primo contradictio. Durandus ibi quaest. 2. Richard. art. 1. quaest. 1. Gabriel in 3. dist. 39. quaest. 1. art. 1. Sotus 4. dist. 29. quaest. 1. art. 2. Palacios ibi, disp 1. Ledesm. dub. 23. de matrimonio. Et ex Iurisperitis Torcremata 31. quaest. 2. in summa, num. 6. Sylvest. v. metus, quaest. 1. Tabiena v. impedimentum, impedimento 9. quaest. 1. Burlat. consil. 72. num. 30. vol. 1. Alphaeus collectariis suis, collect. 877. Sanchez num. 15. Hinc Aristoteles, 3. Eth. cap. 9. dicit, fortem esse impavidum, quia non timet leviter, sed ubi recta ratio timendum dictat.

Hinc infero cum D. Bonav. loc. cit. in resol. non requiri veram, et realem poenarum illationem quia sic non timor, sed damnum dicitur; sed sat, esse probabilem timorem futurae, vel imminentis illationis Leg. nec timorem 7. ff. de eo quod metus causa et l. 15. tit. 2. p. 4. et docent Glossa c. el. primo vero metuebant de electione. Bartolomaeus l. metum autem, in principio, num. 1. ff. de eo quod metus causa. Sylvest. v. metus, quaest. 1. Lopez ea l. 15. Cucus l. 5. instit. Maiorum, tit. 12. num. 157.

Addunt aliqui, metum debere esse praesentem, non expectatum, licet malum sit tantum futurum. Id colligunt ex l. metum autem 9. ff. de eo, quod metus causa. Ita exponunt multi apud Sanchez num. 16.

Alii tamen putant, sufficere probabilem metus suspicionem, et sic satis esse ad rescindendum actum, Leg. novissime, ff. de falso tutore ibi, quod enim sic metu compulsus, aut metuens, ne compelleretur. Ita Bartol. l. 2. lectura 2. C. quod metus causa. Baldus leg. interpositas ad finem C. de Transact. Alex. cons. 99. n. 6. vol. 3. Parisius consil. 60. num. 15. vol. 3. Romanus l. 5. ob turpem, num. 10. C. de condonatione ob turpem causam. Hostiens. c. Cum dilectus de his, quae vi super verba, nec metum mortis, et ibi Anchar. num. 7. Rebuff. Tom. 2. consil. Gallicarum, tit. de rescissione contractuum, art. unico Glossa 2. 2. num. 6. Alex. Tartagnus inter consilia matrimonialia Tileti cons. 21. num. 5. Sylvest. v. metus Villalobos in communi opinione, litt. N. verbo metus, num. 70. Anton. Gabr. tom. 2. commun. l. 11. v. metus, fol. 107. Burgos de Paz cons. 25. num. 73. Padella l. cum proponas, la 1. num. 3. C. de transact. Decisio Pedemontana 170. num. 3. Ioan. Garzia de nobilitate, gloss. 17. num. 14. Mascard. de probat. concl. 1055. num. 26.

Illa tamen Lex mihi aliter sonat, rescindi eius contractum, qui metu compulsus, aut metuens non compelleretur, idest, vi ad rem, puta si cogeretur subscribere l. nam timor violentiae inferendae vitiat electionem. Sic Glossa C. bone, CL. 1. verbo metuebant de electione, quam omnes ibi sequuntur, Alex. cons. 98. vol. 3. Rebuff. Mascad. loc. cit.

Ideo adverto, Legem non dicere, aut probabiliter cogitans, ne metus incuteretur, sed metuens (ait) ne compelleretur, idest, vi.

Tertia conditio, ad metum gravem requisita, assignatur a D. Bonav. loc. cit. in corpore; estque, ut metum incutiens, potens sit minas exequutioni mandare; non enim fortis Ducis est terreri minis rusticulis, ut notat D. Bonav. l. Famosi, ff. ad legem Iul. maiest. ibi nam et persona spectanda est: an potuerit facere, Gloss. l. metum, v. iactationibus, C. de his, quae vi. Anchar. c. ad Audientiam, num. 2. de his, quae vi. Baldus l. metum q. C. de his quae vi, et ibi Alex. Salicetus num. 2. Sebastianus de medicis, de casibus fortuitis, quaest. 1. num. 67. Flaminius de resign. benef. l. 13. quaest. 1. n. 116. Cucus l. 1. Instit. Mai. tit. 12. num. 165. Rolandus consil. 83. num. 28. vol. 2. Angelus v. metus, Sotus l. 7. de Iustitia, quaest. 2. art. 1. ad 2. Aragon. 2. 2. quaest. 88. art. 3. §. Pro explicatione, fol. 988. Carbo de restit. quaest. 46. fundamento 4. et omnes, quos sequitur Sanchez num. 19.

Nota tamen, non ita accipiendum, ut minas vere de facto possit implere, sed ut timens rationabiliter existimet, posse eum implere, quamvis de facto vere non possit ob aliquam rationem, timenti incognitam. Quod egregie significavit D. Bonav. loc. cit. quem sequitur Richardus ibi art. 1. quaest. 1. ut refert Sanchez num. 19. Quare perpendenda est qualitas, et potentia metum incutientis, et passi, ut si ille erat vir potens, et hic infirmior, ut bene docent Beroius cap. 1. n. 30. de off. deleg. Sotus, Arag. Carbo, et Sanchez loc. cit. et Henriquez l. 11. de matrim. cap. 9. post D. Bonav. loc. cit. Censil.

Quarta conditio est D. Bonav. loc. cit. Censil. quam indicat in 4. ut verisimile sit, minantem exequuturum minas; eo quod ita solitus sit, non autem sit ex Cospettonibus illis, qui minas iactant, sed non exequuntur. Constat ex l. unica, C. Si quis Imperatori, ibi ex personis hominum dicta pensemus. Et leg. Famosi, ff. ad Leg. Iul. maiest. et Leg. metum, C. de his, quae vi ibi: Metum non iactationibus tantum, vel contestationibus, sed atrocitate facti probari convenit. Et ita docet Bartolus, Paulus, Alex. Baldus, Salicet. et Aretinus: Abbas vero cap. 1. num. 3. de offic. deleg. et cap. causam matrimon. numer. 5. eodem titul. et cap. Cum dilectus, numer. 8. Anchard. capite ad Audientiam, num. 2. de his quae vi. Navo cap. consultatione, num. 12. de sponsal. et cap. finali, num. 17. de appel. Felinus cap. 1. de offic. deleg. ibi Decius, et cap. causam matrim. eodem tit. num. 21. Crottus leg. stipulatio hoc modo concepta, num. 67. ff. de verb. oblig. Vitalis de Cambaris tract. de clausulis; clausula non vi, tit. de metu uxoris, habetur Tom. 18. tract. noviorum, Iacobinus leg. interpositas, num. 10. Cod. de transact. Couar. 4. decret. 2. part. cap. 3. §. 6. Tiberius Decianus consil. 18. num. 128. vol. 1. Bursatus consil. 72. num. 35. et 42. vol. 3. Flaminius lib. de resignatione, benef. lib. 15. quaest. 1. num. 174. Mascardus de probat. consil. 1055. num. 18. Antonius Gabriel. Tom. 2. com. lib. 11. v. metus, fol. 106.

Ex Theologis Henriquez lib. 11. de matrim. cap. 9. Lopez 2. part. Instruct. de matrim. cap. 40. fo. 1071. et Sanchez num. 20. qui num. 21. addit, requiri ut is solitus sit exequi comminatum malum in eodem genere mali comminati, per doctrinam Baldi leg. finali ad finem, ff. de haered. instit. ubi ait, ex diffimilibus non sumi coniecturam; sic Cynus, quem refert, et sequitur Alexander leg. metum, num. 2. Cod. de his, quae vi.

Ultima conditio est, ne possit timens aliter occurrere malis indictis, quam vovendo; si enim posset aliter obviare, non esset timor viri, sed homuncionis, cuius est metuere mala, quae facile possit evadere. Haec tamen conditio videtur mihi implicita in secunda, qua malum est imminens, tunc enim fere irreparabile est.

Statim vero Sanchez disputat: an eligens maius malum, puta Christum negare, ut vitet minus, puta mortem, possit dici constans vir, et ille timor minoris mali, esto gravis in se, sufficiat, ut invalidentur extrinseci actus, tanquam involuntarii, eo quod sit metus cadens in constantem virum, cum sit gravis, iuxta primam conditionem metus.

Plurimi asseverant, malum, etiamsi grave, non sufficere ad timorem incutiendum constanti viro, si ad aliud maius vitandum eligatur, voto, dicere, non censeri constantem virum, si eligat maius malum, puta culpae, ut vitet minus poenae, puta mortis; ratio est, quia talis non movetur metu rationabili; sed irrationabili; constans autem vir operatur rationabiliter.

Et quidem id tenent D. Bonavent. loco cit. ad ultimum, D. Thom. in 3. dist. 29. quaest. unica, art. 2. in corpore, Scotus quaest. unic. §. de prima contradictio, et §. hic dicitur, Durandus quaest. 1. Richardus art. 1. quaest. 1. ad Paludanum quaest. unica, art. 2. concl. 2. num. 13. Gabriel. in 3. dist. 39. quaest. 1. art. 1. et art. 3. concl. 8. Victoria sum. de matrim. num. 168. Sotus in 4. dist. 29. quaest. 1. art. 2. Palacios in 4. dist. 29. dub. 1. fol. 655. Veracruz p. p. speculi, art. 8. et alii, quos refert Sanchez lib. 4. de matrim. disp. 2. num. 2. ubi asserit, hos Doctores locutos de metu in ordine ad matrimonium, et alios contractus rescindendos, nempe ut sit metus cadens in virum constantem, sufficiens irritare matrimonium, requiri, ut eligatur minus malum a viro, alioqui non erat constans, sed inconstans.

Alii tamen explicant, hos Doctores velle hanc conditionem eligendi minus malum requiri, ut metus excuset a culpa, non tamen ut sufficiens sit ad contractus rescindendos, et hoc sensu locutus est D. Bonavent. in 3. dist. 29. art. 3. quaest. 2. ad 3. ubi metum cadentem in virum constantem ipsi concedit quo ad contractus humanos; tamen quo ad ea, quae sunt iustitiae universalis id negat, iuxta id Matth. 10. Nolite timere eos, qui occidunt corpus. Ideo talem metum motis apud Deum non reputari causam sufficientem ad excusandum hominem a reatu peccati, vel ob obligationem iuramenti, esto eximat a contractibus humanis, iuxta Iurisperitorum Axioma, supra relatum.

In loco vero adducto a Sanchez in quarto sent. in fine quaestionis citatae, dicit, timorem cadentem in virum constantem esse de iis rebus tantum, quae non sunt contrariae nostrae saluti, et ita nullum timorem poenae respectu peccati perpetrandi posse cadere in virum constantem, ideo rationabiliter debet pati potius mortem, quam peccare; matrimonium autem non est de his, quae sunt saluti contraria, unde infert, respectu eius posse cadere metum constantis viri, qui metus reddat involuntarium; quo fit, ut haec conditio eligentis minus malum, ut sit constans vir, in casu nostro non veniat in voto, vel iuramento, sed solum in his, quae culpam per se ferunt, quae etiam si venialem tantum culpam praeferant, tamen maius malum sunt, quam quaelibet poena, etiam mortis, ut docet D. Bonavent. in 3. dist. 38 quem imitantur alii post D. Augustinum, relatum cap. ne quis 22. quaest. 2.

Quae cum ita sint, non recte Sanchez disputationem secundam lib. 4. de matrimonio, instituens: An metus viri constantis necessario petat eligi minus malum, idest, poenam, potius quam culpam, dicit B. Bonaventuram, D. Thomam, et alios asserere, tale malum debere praeeligere in ordine ad matrimonium; nam cum matrimonium non comparetur, ut malum respectu metus, et consequenter non possit dici minus malum, quam malum certe minatum a minitante, nisi matrimonium ineas, non video, quo fundamento Sanchez dicat, hoc sensu locutum D. Bonaventuram, D. Thomam, et alios, ut eligendo potius matrimonium, quam mortem, aut mortem potius, quam matrimonium, dicatur eligere maius, vel minus malum, et hinc argui vir constans, aut inconstans. Ut arguit subtiliter D. Bonavent. loco cit. et ipse Sanchez disp. 5. num. 16. ubi metum excommunicationis iustae ait, non incutere timorem gravem ad aliquem contractum, quia non eligitur unum, ut malum prae alio, cum utraque bona sint.

Is igitur metus non modo requiritur ad rescissionem matrimonii, et aliorum iustorum contractuum, ut asserunt Soto in 4. dist. 29. quaest. 1. art. 4. Nauar. summa lat. cap. 22. num. 51. et alii, quos sequitur Sanchez num. 3. sed neque potest intervenire.

Id sane bene definit Sanchez disp. 3. metum hunc gravem, qui dicitur in constantem virum cadens, non esse aequaliter secandum; sed proportionaliter, ut qui est levis viro, sit gravis foeminae, vel puero cap. indignanti, 13. quaest. 6. ut notat Tiraquel, lib. 1. connub. num. 71. Glossa cap. cum locum de sponsal. v. metu, ubi Anton. num. 12. Abbas num. 6. Alexand. de Nevo, num. 23. et alii.

Praeterea nota, non requiri ad metum gravem, qui constantem deterreat, ut malum in personam propriam timeatur, sed satis est timeri in personis filiorum leg. isti quidem §. fine, ff. de eo, quod metus causa.

Idem de aliis consanguineis in cap. sciam cuncti de electione, in 6. quem textum esse notabilem ait Iason leg. de pupillo, ff. si quis ipsi, num. 12. ff. de operis novi nuntiat. Felinus cap. Ecclesiae sanctae Mariae, n. 99. ubi metus, illatus consanguineis electoris ad incutiendum metum electori, censetur electori ipsi incussus.

IDEM de amicitiae vinculo arcte coniuncto docent Sanchez num. 9. Quia amicus est Alter ego. Adhuc alia adverte circa malum grave, sufficiens incutere timorem viro constanti.

ET quidem quod ad ea mala, quae iure non sunt declarata gravia, id iudicio Iudicis est definiendum leg. 3. ff. ex quibus causis. Maior ratio est, quia nequeunt omnes casus exprimi; hoc autem iudicium non requiritur ad ea mala, quae iure constant gravia. Ita Baldus cap. 2. de his, quae ad finem, ratio eius est quia arbitria data sunt quo ad ea, quae sub regula comprehendi nequeunt ob humanam varietatem, ut notatur leg. non possunt, ff. de legibus. Idem advertit Sylvester V. metus, quaest. 4. erit tale iudicandum, an aestimatio mali impendentis esset natura rationabilis.

QUOAD mala certe gravia D. Bonavent. loco cit. in corpore, enumerat mortem, habetur cap. cum dilectus, de his quae vi, et leg. nec timorem 7. ff. de eo quod metus causa. Ratio est, quia omnium terribilium maxima est mors, teste Aristotele 4. Eth. Ita et Sanchez disp. 5. num. 4.

IDEM asserit S. Bonavent. de mutilatione; est enim quaedam mors partialis, cap. si quis absciderit disp. 55. et habetur expresse dicta leg 7. Idemque de gravi corporis cruciatu habetur expresse dicto cap. cum dilectus, et dicta leg. 7. ad quod gravia verbera reducuntur. Idem dicendum de metu armorum leg. 3. in principio, versu qui armati, ff. de vi, et vi armata.

IDEM asserit S. Bonavent. de metu servitutis. Habetur leg. ego puto, et leg. isti quidem, ff. de eo, quod metus causa. Idem dic de captivitatis timore, et gravis exilii. De carceris timore habetur leg. nec timorem, et leg. qui in carcerem, ff. de eo, quod metus causa.

IDEM asserit S. Bonavent. de timore honoris amittendi; habetur leg. 7. tit. 33. part. 7. Videtur id sentire Glossa cap. cum dilectus, v. metum de his, quae vi.

HUC spectat metus stupri, ut ait S. Bonavent. loco cit. et habetur leg. isti 8. ad finem, ff. de eo, quod metus causa, et leg. ff. 15. tit. 2. part. 4. quae loqui videntur de virgine; haec enim non corrupta stuprum pati potest. Idem sentiunt D. Thom. 4. dist. 29. quaest. unica, art. 2. ad 2. citatur et D. Bonavent. quaest. 1. et alii a Sanchez disp. 5. num. 12. ubi idem de alia muliere honesta intelligit, quod idem sensisse arbitror Seraphicum, non enim ibi declarat de stupro stricte, et colligitur ex leg. isti quidem adducta, quae includit etiam viros, quibus non est signaculum virginitatis, et praeterea addit rationem honestatis, cum viris bonis iste metus maior esse debeat, quam mortis, quae ratio etiam in vidua honesta militat.

QUOAD infamiam gravem, licet sit in controversia, neque S. Bonavent. aliquid de ea expresserit; arbitror tamen, inclusisse in metu mortis, cui aequiparatur leg. insta, ff de manumiss. vindic. Vel potest includisse in metu stupri, qui infamiam secum fert plerunque. Vel S. Bonavent. tenuit, infamiam non esse inter haec mala. Idem docuit D. Thomas in 4. dist. 23. quaest. unica, art. 2. ad 3. Durandus quaest. 2. num. 4. Carthus. ibi quaest. 2. Sylvester V. metus, quaest. 4. et colligitur ex leg. nec timorem, ff. de eo, quod metus causa, ibi: Nec timorem infamia hoc edicto contineri Pedius dixit; et tenet ibi Glossa V. infamiae, quando est infamia facti. Imo de infamia iuris, est lex ipsa adducta, et tenet Tabiena V. impedimentum, impedimento 9. quaest. 1. num. 2.

ADDUNT alii metum excommunicationis. Alii eum negant.

HIC valet regula D. Bonavent. qua utitur Sanchez num. 17. Vel enim excommunicatio est iusta, et tunc eius metus non cadit in virum constantem, quia est medicinalis, et bona, nec comparatur, ut malum aliquod vitandum, vel timendum, vel est iniusta, et haec timenda est, quia sic habetur 11. quaest. 3. cap. 1. ut notat Sanchez num. 17. post D. Bonavent. in 4. dist. 18. part. 2. dub. 2. et infamiam affert.

AMISSIONEM bonorum non enumerat S. Bonavent. inter ea, quae metum gravem incutiunt, quia sic videtur excludi 32. quaest. 7. ibi: Nolo mihi proferas damna rei familiaris, et cap. cum dilectus de his, quae vi, omittitur. Idem sentit Paludanus 4. dist. 29. quaest. 1. art. 2. concl. 2.

VEL forsan includit in metu mortis, cui aequiparatur, ut docet Tiraquellus de nobilitate, cap. 31. num. 369. nam bona sunt quaedam hominis vita leg. advocati 14. Cod. de advoc. divers. iudic. ibi Glossa, et probatur Hesiodi carmine:

Pecunia est anima miseris mortalibus —

Sic Glossa cap. unic. verb. coactus de his, quae vi in 6. ibi Ioan. Monach. num. 5. Alphonsus Brunus inter consilia feudalia, consil. 82. num. 7. et plures alii apud Sanchez num. 22.

NOTAT adhuc Sanchez disp. 6. metum solum reverentialem absque minis non cadere in virum constantem, nec sufficere ad irritandos contractus cap. ex litteris de despons. impuberum, et cap. 2. de pactis, in 6. et aliis plurimis.

QUAESTIO igitur est: An metus gravis, incussus ad votum extorquendum, illud irritet, et qua ratione.

PRIMA opinio est, tale votum nullo iure esse irritum, sed aiunt iure Ecclesiastico irritandum. Ita Cardinalis cap. 2. quaest. 1. casu 4. de his, quae vi. Sylvester verb. metus, quaest. 8. et verb. votum, 2. quaest. 12.

SECUNDA opinio de solis votis simplicibus id asserit; at professionem ita emissam solam esse irritam, quia unica lex votum irritans invenitur, et est cap. 1. de his, quae vi, quod de sola loquitur professione, sic Penna apud Lopez loco citando, et alii Recentiores eruditi.

TERTIA opinio est, omne votum tale esse irritum, sive simplex, sive solemne. Ita plurimi, qui ex traditione id astruunt, licet forsan alias scripta lex irritans perierit. Ita Glossa finalis ad finem cap. 2. de his, quae vi. Abbas ibi num. 11. et cap. sicut nobis, num. 5. de regular. Maior in 4. dist. 38. quaest. 4. col. penult. vers. His rationibus, Rosella V. votum, 1. num. 4. et v. metus, num. 3. ibi Angelus, num. 8. Tabiena V. votum, 1. quaest. 1. Fortunius de ultimo fine, illatione 1. num. 4. 18. Rota in novis. 4. To decis. 20. num. 15. Sotus lib. 7. de Iustitia, quaest. 2. art. 1. ad 1. et 2. Navar. summa, cap. 14. §. 6. Arag. 2. 2. quaest. 88. art. 3. fol. 988. Angles flor. 2. part. quaest. unic. de voto, art. 3. difficult. 18. Toletus lib. 4. summa, cap. 17. Sà V. votum, num. 8. et v. metus, num. 2. Valentia 2. 2. disp. 6. q. 6. puncto 4. Manuel 7. Tomo, cap. 93. Lopez p. p. Instruct. cap. 45. Azor. lib. 11. Instit. moral. cap. 15. quaest. 7. Philiat. de offic. sacerd. Tom. 1. part. 2. lib. 3. cap. 18. Sanchez in summa, lib. 4. cap. 3. num. 13.

Et hoc verum esse advertunt multi, etiamsi vovens veram intentionem se obligandi habuerit, alioqui absque intentione procul dubio ex se irritum est, subscribit Tanner. disp. 5. quaest. 4. dub. 1. num. 8.

EX his aliqui volunt, esse irritum iure Divino, et naturali. Ita Sotus lib. 7. de Iustitia, quaest. 2. art. 1. ad 2. et lib. 8. quaest. 1. art. 7. col. 17. et aliqui Recentiores, et in simili casu, nempe matrimonii, id tenent D. Bonavent. in 4. dist. 29. quaest. 1. D. Thom. ibi quaest. unica, art. 3. quaestiuncula 1. supplem. Gabriel. ibi quaest. 2. art. 2. Almain. quaest. 1. Carthuf. quaest. 2. Sotus quaest. 1. art. 3. Richardus art. 1. quaest. 1. Altisiodor lib. 4. summae, tract. 9. cap. 7. quaest. 5: Scotus 4. dist. 20. quaest. unica, §. De secundo dico, D. Anton. 3. part. tit. 1. cap. 7. Veractuz p. p. speculi, art. 8. concl. 1. Angles flor. 1. part. de matrim. quaest. 3. de consensu coacto, art. 1. diffic. 1. fol. 546. Ledesma dub. 23. de matrim. concl. 3. Philiarc. de offic. sacerd. tom. 1. part. 2. lib. 2. cap. 8. et cap. 6. Molina tom. 2. de Iust. Tract. 2. disp. 226. ad 2. eamque probabilem afferunt Victoria summa, de matrim. num. 268. Palacios 4. dist. 29. disp. unica, Lopez 2. part. Instruct. de matrimonium. cap. 40. fol. 1063.

Ex Iurisperitis eam tenent Angelus de Uraldis inter consilia matrimonialia Zileti consil. 46. Covar. 4. decret. 2. part. cap. 3. §. 5. Cucus, lib. 5. Instit. Maior tit. 12. num 118. Alexander Caeretius lib. 4. de sponsal. cap. 9. Matienzo lib. 5. recopilat. tit. 1. rub. glos. 1. num. 189. Barbosa ff. soluto matrimonio, rub. 4. part. num. 30. quam valde caeteris recitatis asserit Sanchez lib. 4. de matrim. disp. 14. num. 1.

Alii vero dicunt, solo iure Ecclesiastico irritati. Ita Aragonius 2. 2. quaest. 88. art. 2. fol. 989. Azor. lib. 11. Instit. moral. cap. 15. quaest. 6. Vega 2. tomo summae, cap. 129. casu 17. Sanchez in summa, lib. 4. cap. 3. num. 9. Idem de matrimonio asserit Sanchez lib. 4. disp. 14. num. 2. afferens multos: Hi sunt Durandus in 4. dist. 29. quaest. 2. Paludanus 1. quaest. 1. art. 3. concl. 2. num. 20. Sotus ibi, quaest. 1. art. 3. Arboreus lib. 11. Theosophiae, cap. 15. Ledesma 2. part. 4. q. 49. art. 3. Henriquez lib. 11. de matrim. tit. de impedimento violentiae, num. 29. eamque probabilem ait Richardus 4. dist. 2. art. 1. quaest. 1. D. Antonin. Victoria, Palac. Bartholomeus a Ledesma supra relati, et ex Iurisperitis Sylvester V. matrimonium, 8. quaest. 11. Armil. V. matrim. num. 41. Tabiena V. impedimentum, impedimento 9. quaest. 2. Navar. sum. cap. 22. num. 50. Fagundez lib. 2. in 2. praecept. cap. 13. num. 15. et Suarez Tom. 2. relig. lib. 2. cap. 10. num. 8. Huc inclinat Bassaeus num. 5. dummodo metus incussus sit ad finem extorquendi votum: Citat Navar. supra. Suarez cap. 7. num. 8. Sanchez lib. 4. moral. cap. 5. Valentiam disp. 6. quaest. 6. puncto 4. Sylvium quaest. 88. art. 1.

SENTENTIA igitur D. Bonavent. quod ad vota, habetur in 3. dist. 39. art. 3. quaest. 2. ad 2. ubi vota fatetur irrita, licet non iuramenta; ratio disparitatis ab eo assignatur, quia Votum respicit obligationem ad Deum, qui vult, sacrificia non esse coacta, sed voluntaria; non sic iuramentum, inter quae tres ponit differentias S. Bonavent. in 3. dist. 38. quaest. 1. ad ult. Prima est in obiecto, quia iuramentum fit hominibus; votum Deo. Secunda in medio, quia vovetur Deo per promissionem; sed iuratur per Deum. Tertia in fine, quia iuramentum est ad astruendam veritatem; votum autem ad augendam honestatem, ideo debet esse magis perfecte voluntarium.

Ex quo ruit oppositio Sanchez c. summa, num. 9. ubi arguit. Iuramentum tali metu gravi extortum obligat prorsus cap. si vero, de iureiurando; et tamen est involuntarium, ac ligat, quantum esset ex se, non minus, quam votum; nulla ergo alia differentia est, nisi quia Ecclesia irritat Votum, non Iuramentum.

SENTIT igitur D. Bonavent. votum esse irritum iure naturae Divino; idem enim de matrimonio sensit loco cit. supra.

ASSERO, Votum omne ex metu gravi extortum, esse iure naturali Divino irritum.

PROBATUR primo a D. Bonavent. loco citato. Votum est actus religionis, offerens aliquid in obsequium Dei; at Deus non vult sacrificium coactum, ut habetur 2. Corint. 9. Unusquisque prout destinavit in corde suo, non ex tristitia, aut necessitate.

RESPONDET Sanchez num. 19. id esse involuntarium tantum secundum quid; sed simpliciter voluntarium.

VERUM Doctor iste non percepit rationem voluntarii, ad votum requisitam; nam ut rite advertit S. Bonavent. in 4. dist. 38. quaest. 1. in argumentis; tale voluntarium requiritur, quale in verbo devovendi clauditur, quae est omnino spontanea, et liberrima ratio, qua per Votum exhibemus sponte Deo obsequia nostrorum operum, nosque ipsi tradimus; qualis est in matrimonio, in quo traditur corpus amore ad sanctam, et charam societatem, quam similitudinem admittit etiam Sanchez LL. CC. at matrimonium metu gravi irritatur, ut declarant Canones can. veniens, el. 2. de sponsal. et can. significavit, relata ad hoc a D. Bonavent. in 4. dist. 29. quaest. 1. et Sanchez lib. 4. de matrimonio, disp. 21. num. 18. et hoc matrimonium est irritum in utroque foro, ut tenet S. Bonavent. loco cit. adductis Canones, quem sequuntur Doctores utriusque Iuris, praecipue Doctores omnes Iuris Pontificii, cap. 2. de his, quae vi, et cap. cum locum, de sponsal. ubi cap. matrimonium, absolute irritum esse docent; esto enim explicent etiam in foro conscientiae. Id tamen explicant Theologi, adducti a Sanchez loco citato. Ratio est D. Bonavent. qua nititur Sanchez num. 18. quia matrimonium signat unionem Christi cum Ecclesia; sicut Votum signat unionem animae cum Christo: at illud iure naturae divino est irritum, si ineatur ex metu gravi: Ergo.

PROBATUR vero Minor, argumento S. Bonavent. validissimo dist. 29. quaest. 1. Ubicumque deest id, quod ex natura sua constituit aliquid in esse intrinseco, ibi illud ens non est, quia non potest res esse absque sua essentia: sed in matrimonio, inito ex metu gravi, deest consensus, qui ex natura rei intrinseca constituit matrimonium: Ergo ex natura rei est irritum. Minor probatur ex cap. cum locum, de sponsal. ut refert D. Bonavent. in argumentis, et corpore. Nam cum duo cives Papicnses praetenderent ius in puellam, dicentes, cum ea contraxisse matrimonium; Pontifex praecepit, puellam in loco tuto reponi, quia ipsa timebat vim, et reddit rationem Pontifex: quia matrimonium solo consensu perficitur, qui non invenitur, ubi est timor cadens in constantem virum.

HINC infert ipse Sanchez num. 18. ergo clare sentit Pontifex, consensum illum involuntarium, qui reperitur, ubi adest praedictus timor, sufficientem non esse ad valorem matrimonii: Nempe, quia deesset naturae essentiale. De essentia enim matrimonii esse consensum mutuum e est de fide Con. Florent. in decreto de sacramento matrimonii, ut notat Sanchez lib. 2. disp. 25. Imo disp. 26. infert per nullam potentiam, etiam Dei, posse esse matrimonium absque consensu, quia est de essentia eius.

CONSENSU M autem de essentia eius statuit Pontifex loco cit. excludere metum, in virum constantem cadentem. Huic argumento non video, quid valeant adversarii respondere, praecipue Sanchez.

URGEO adhuc, quia neque matrimonii, neque votorum, sic emissorum, invenitur Ecclesiae irritatio aliqua; sed sola assertio, ea esse irrita. Sic de matrimonio habetur cap. cum locum, cap. consultatione, et cap. veniens el. 2. de sponsal. significavit de eo, qui duxit in matrimonio, qui sunt textus, de hac re loquentes, agunt de matrimoniis iam contractis, et declarant; si metu inita sint, esse invalida, nec Ecclesia potuit irritare matrimonia illaiam contracta, si ante ea decreta, valida essent: Ergo iure ipso naturali irrita erant. Quod vero invenitur solum cap. 1. de his, quae vi, non irritans professionem, sed afferens, et declarans, eam esse talem.

Respondet Sanchez lib. 4. de matrimonio, disp. 14. num. 2. illos textus quidem non habere statutorum formam, et ita non constare, ubi talis irritatio ab Ecclesia statuta sit; haberi tamen traditionem tot Doctorum, Pontificesque in illis decretis ostendunt iure, et usu id semper servatum esse, ut matrimonium metu gravi extortum, sit irritum, et forsan olim fuit scripta, licet perierit scriptura, sicut licet non habeatur Ecclesiae scriptura declarans, matrimonium fidelis cum infideli esse irritum, id tamen ita esse constat ex antiquissima Ecclesiae traditione.

Eadem responsione satisfacere conatur cap. 1. de vi, quod ad vota.

Haec tamen responsio frivola est, nam Pontifices in praeallegatis decretis ostendunt omni tempore, talia vota, et matrimonia semper fuisse irrita, ut fatetur ingenue Sanchez: Ergo signum est nullam solidam haberi traditionem, quod haec irritatio decreta sit ab Ecclesia.

Urgeo adhuc ratione supra allata, quia Pontifices asserunt, ea matrimonia semper irrita fuisse ex defectu consensus, excludentis metum gravem, quem consensum ad matrimonium intrinsece necessarium asserunt.

Ad id vero, quod addit de matrimonio fidelis cum infideli, dico, non esse ex sola Ecclesiae determinatione irritum, ut asserit D. Bonavent. in 4. dist. 39. quaest. 1. in resolutione, sed ex natura sacramenti, quod absque Baptismo, qui est ianua sacramentorum, haberi non potest, et ratione periculi deficiendi a Divino cultu ob coniugis cultum imparem, ex quibus oritur determinatio Ecclesiastica, quae in multis Conciliis Provincialibus declaravit tale matrimonium irritum; et cap. cave, et cap. non oportet, vetat ne tale contrahatur matrimonium, et c. Quam vero, invenitur decretum generale irritans; ideo multi dicunt ex natura sacramenti esse irritum, inter quos est S. Bonavent. qui male adducitur a Sanchez lib. 7. disp. 71. num. 7. cum asserentibus esse irritum solo iure Ecclesiastico.

Obiicies primo cum prima sententia. Ubi est consensus liber, caeteris positis, ibi est voluntarium Votum, et matrimonium: Sed in casu nostro est consensus liber, nam metus facit involuntarium tantum secundum quid: Ergo.

Respondet D. Bonavent. in 4. dist. 29. quaest. 1. requiri voluntarium modo supra dicto, ob rationes allatas.

Obiicies secundo cum Sanchez. Stando in iure naturae, ea deliberatio sufficit Voto, quae et culpae mortali, ut dixi quaest. 2. Sed haec repetitur in voto, inito ex metu: Ergo.

Respondetur ex dictis, talem deliberationem debere esse voluntariam simpliciter, qualis est ea, quae sufficit etiam culpae mortali patrandae; non autem ea, quae ex metu gravi oritur, ut ostendimus supra: haec enim simpliciter non sufficit, sed solum ut praeponit minus malum maiori.

Alia argumenta, eodem fundamento nixa, ait, se referre lib. 4. de matrim. disp. 14. num. 1. et urgere quoad matrimonium, quae ex dictis eliduntur, et solventur etiam 3. parte, Tractatu de matrimonio, disputatione 4. quaestione 2. et 3.

Obiicit primo. Si ratione libertatis irritum est; contra; nam saepe metus levis magis privat libertate; avarus enim magis deterretur ab actu, timore amissionis pecuniae, quam mancipium metu flagelli: sed metus levis ex natura sua non irritat: Ergo.

Respondetur ex S. Bonavent. loco cit. negando, metum levem magis tollere libertatem, quae ex rationis dictamine sequi debet, ut rite mensuretur, et ob id debet, in viro rationabili mensurari, non in frenetico.

Obiicies secundo: metus incussus a causa naturali, puta timore mortis, vel etiam a causa libera, ut si captivus morte damnatus, ut evadat, sponset meretricem iuxta morem aliquarum gentium, et similibus casibus non irritat contractum inde secutum: Ergo irritatio non venit ex vi libertatis, sed ex iure Ecclesiastico.

Respondetur ex D. Bonavent. dist. 29. quaest. 1. et dist. 39. art. 3. quaest. 2. ad 1. debere esse metum pugnantem e diametro cum libertate rationabili resistente; talis enim sola est gravis, ideo timor solus incussus ad extorquendum matrimonium irritat; nam timor damnationis imminentis, aut mortis aliunde proveniens, non agunt contra hanc libertatem ad consensum extorquendum, ideo graves contra consensum non sunt, ideo non dicuntur cogentes, sed inducentes, ut ait S. Bonavent. sicuti etiam precibus sollicitantes, ut ait S. Doctor dist. 29. quaest. 1. ad penultimum, hae enim metum tantum levem incutere valent, ut tenent DD. apud Sanchez lib. 4. disp. 6. de matrimonio.

Obiicies tertio, Baptismus in adultis exigit consensum ad sui valorem, et tamen sufficit voluntas etiam metu gravi coacta, ut validum sit Baptisma cap. Maiores de Baptismo, et cap. Iudaeis, 45. dist. Ergo sat esset etiam matrimonio, et Voto, nisi Ecclesia irritaret.

Respondet S. Bonavent. in 4. dist. 29. q. 1. ad 2. Baptismum esse opus Dei, non hominum; sed matrimonium esse ex hominum consensu; est enim contractus humanus, ideo exigit maiorem libertatem, nam est totum in consensu positum.

Alia etiam ratio communis Voto assignatur, quia sunt deditiones amoris.

Obiicies quarto: etiam iuramentum, extortum metu gravi, est validum cap. verum, et cap. si vero de iureiurando, et tamen requirit libertatem. Si ergo Votum, et matrimonium ideo irritantur, signum est, ea irritari iure Ecclesiastico, non ex defectu libertatis. Hoc argumentum supra solutum est.

Obiicies quinto. Nil magis opponitur consensui, quam dolus, et error, leg. si per errorem, ff. de iurisdict. omn. iudic. et tamen hic non irritat matrimonium, nisi sit error personae, et conditionis: metus tamen irritat: quod in aliis contractibus diversum est; nam dolus dans causam contractui bonae fidei, illum irritat, leg. Et eleganter, §. 1. de dolo; metus autem illos non irritat: Ergo haec differentia non potest oriri ex iure naturali; alias enim et dolus dans causam matrimonio, cum magis contrarietur consensui, quam metus, illud irritaret.

Respondetur, metum irritare quatenus directe oppugnat libertatem in substantia rei eligendae; ideo cum errore incedit; incutitur enim ad substantiam Voti, matrimonii, etc.

Quod dicitur, alios contractus non irritari metu, falsum est, ut innuit S. Bonavent. in 4. dist. 29. quaest. 1. probatur ex leg. 1. Cod. de rescind. vendit. ibi irrita est, ut exponit Glossa leg. inbemus 14. §. accep- mus, verbo privetur, Cod. de sacro-sancta Ecclesia, et l. 5. v. si habeas, Cod. de iurisdict. omn. iudic. et est communis sententia, ut testantur Cremensis singul. 7. Iason leg. 2. num. 13. et 15. Cod. de iure emphyteut. Tiraquel. cum multis leg. si unquam, v. revertatur, n. 21. et sequentibus, Cod. de revocatione donat. idem habetur aliis legibus relatis a Sanchez lib. 3. de matrimonio, disp. 8. num. 2.

Probatur ratione D. Bonavent. locis adductis. Sine consensu contractus privatur sua substantia leg. obligationum, ff. de act. et oblig. at ubi metus adest, deficit consensus ex dictis: Ergo: et patet ex regula Nihil consensui 117. ff. de regul. iuris ibi: Nihil consensui tam contrarium est, quam vis, atque metus, et c. cum locum, de sponsal. ibi: cum locum non habeat consensus, ubi metus, vel coactio intercedit.

Textus vero allati in contrarium a Sanchez solum ostendunt, debere iudicari irritos ad pacem conservandam, quia saepe non possent effectum naturalis irritationis habere ex vi praepotentium.

Alii vero solum volunt extrinsecum actum, puta haereditatem adeundo, factum absque intentione possessionis capiendae, debere a magistratu declarari, seu in suum statum revocari. Ideo cap. 2. de his, quae vi, habetur: Quae metu, et vi fiunt, de iure debent in irritum revocari.

Respondeo secundo ex dictis, maiorem libertatem ex natura rei exigi pro Dote, et matrimonio, quam pro contractibus humanis simplicibus ob rationes supra allatas.

Affert Sanchez num. 4. textum leg. 1. ff. de eo quod metus causa, ibi ait Praetor: quod metus causa gestum erit, ratum non habebo, ubi notat, loqui in futuro, idest irritandum, ex Tiraquel. cum aliis, et tamen D. Bonavent. in 3. dist. 39. art. 3. quaest. 2. argumento 2. secundo loco, ita ponit in praesenti: ratum non habeo.

Nota, idem esse, quod iam factum est, ratum non habeo: et quod habet, non habebo, unde nil facit Sanchez; nam irritatio sequitur factum, et ex natura rei, multo magis quo ad declarationem iudicis in foro externo. Deserviret fortasse, si dixisset: Quod metu factum est, ratum non habebo. Sed nec ita: Sensus enim esset, omni tempore irrita esse.

Remanet dubium: An Votum emissum ex timore gravi incusso, iusta de causa, irritum sit.

Prima opinio est, esse irritum. Ita Lopez prima parte Instruct. cap. 45. col. 3. Manuel 2. tomo summae, disp. 93. Vega 2. Tomo summae, cap. 29. casu 17. et in simili casu de matrimonio id asserunt apud Sanchez lib. 4. disp. 13. Ratio est, quia adhuc tollit libertatem.

Secunda opinio est, esse validum. Ita Sanchez lib. citato de matrimonio, et lib 4. summae, cap. 3. num. 21. cum Medina lib. 1. summae, cap. 14. §. 6. fol. 86. quaest. 1. ad ultimum, et in 3. dist. 39. art. 3. quaest. 2. ad 3. ubi non admittit metum, in constantem virum cadentem, quando oritur ex iustitia; tunc enim nullus est timor, qui virum constantem deterrere a iusto, atque deflectere valeat, et consequenter ad irritandos contractus pertineat, ut dixi supra contra Sanchez in notandis.

Assero, Votum emissum in metu gravi iuste incusso, esse validum.

Probatur ratione D. Bonavent. ibi, quia a nullo tunc ei incutitur metus cadens in constantem virum, sed ipse potius sibi metum incutit, ut habetur leg. si mulier 21. in principio, ff. de eo, quod metus causa. Ipse enim est sibi causa timendi peccatum; vel malum poenae, quorum alterum imminet eligendum. Qua ratione utitur Sanchez lib. 4. de matrimonio, disp. 13. num. 3.

Haec doctrina ruit adversariorum fundamentum; est enim votum voluntarium, quippe ab intrinseco debite timor incussus fuit, atque adeo non cogens, nam coactio, et vis est ab extrinseco.

Ex his colligere potes, Vota, metu levi extorta, esse valida; non enim inde temeratur graviter libertas.

Hic latius edisserit Sanchez de excommunicatione sancti Concilii Tridentini sess. 25. de regul. cap. 18. quae fulminatur primo contra cogentes foeminas ad ingrediendum monasterium, vel ad suscipiendum habitum Religionis, vel ad professionem.

Secundo, contra dantes ad id auxilium, vel favorem.

Tertio, contra eos qui scientes, foeminam non sponte ingredi, aut habitum suscipere, aut professionem emittere, interponunt quomodocunque illi actui potentiam, vel consensum, vel authoritatem.

Quarto, contra impedientes sine iusta causa voluntarem foeminae, volentis emittere Vota, ingredi religionem. De hoc Suarez Tom. 5. in 3. part. disp. 23. sect. 5. ubi de Censuris, qui est huius disputationis locus, et a nobis disputabitur 3. part. Tom. 2. Tract. de Censuris.

Quaestio VIII: An VOTUM sit de aliquo bono tantum

Assero primo votum non esse de re mala: est assertio certa, ut ait Tanner. disp. 5. quaest. 4. dub. 1. num. 12.

Probatur a D. Bonavent. primo ex D. Isidoro, monente: in malis promissis rescinde fidem, in turpi voto muta decretum.

Probatur secundo, quia votum est promissio rei, quam in gratiam Dei aliquis pollicetur, ad suam salutem. Ita probatur etiam a Sanchez cap. 6.

Probatur tertio a D. Bonavent. fundamento ultimo. Qui implet votum, facit id, ad quod tenetur: Sed nullus tenetur ad faciendum malum: Ergo.

Assero secundo, neque rem indifferentem simpliciter esse materiam voti v. g. levare festucam. Ita sancti DD. et caeteri apud Bassaeum num. 6. dummodo ex intentione, aut ex se non ordinetur ad bonum.

Probatur a D. Bonavent. quia votum est actus Religionis de his, quae Deo deserviunt; at indifferentia mera non spectant ad Dei cultum: Ergo. Ita probatur a Sanchez cap. 7. post D. Thom. Advertet tamen aliqua indifferentia posse, aliquo fine cohonestata, fieri materiam voti, ut notat D. Bonavent. ad 3. ut comedere est indifferens, similiter non comedere praeter necessitatem, et tamen possum abstinentiam vovere.

Circa primum asserendum occurrit casus ille insignis Ducis Iephte, qui pergens ad bellum vovit, si victor rediret, offerre Deo primum quemcumque, qui e domo sua sibi occurreret, Iudic. 11. Circa hoc votum occurrit dubitatio: an Iephte voverit occidere filiam, et occiderit, quod sane votum occidendi innocentem est de obiecto malo.

Prima etiam Sanctorum PP. calculis confirmata opinio est, Iephte vere filiam occidisse. Ita D. Bonavent. hic ad 4. quod probat ex D. Hieronymo in cap. 7. Hierem. et D. Augustino in quaestionibus super librum Iudicum, quaest. 49. et lib. 7. quaestionum veteris Testamenti. Idem ex aliis PP. supponit. Id sensera Chrysostomus homil. 14. ad populum Antioch. et homil. de Iephte. Origenes Tom. 9. in Ioan. Tertullianus lib. 3. cont. Marcion. Iustinus Martyr quaest. 99. Nazianzenus oratione de laude Machabaeorum, quae est oratio 22. Isidorus in Allegoriis in scripturam, et de vita, et morte sanctorum, Ambrosius lib. 3. offic. cap. 12. Beda lib. quaestionum, in Iud. cap. 7. Rupertus de Trinitate, et operibus eius, in lib. Indic. cap. 12. Tostatus in 11. Indic. quaest. 56. et inter Hebraeos Iosephus lib. 5. Antiq. et alii Rabbini antiqui, quibus adde D. Thom. loco cit. ad. 2. quos refert Azorius lib. 11. cap. 14.

Oppositum tamen afferunt Rabbini aliqui neoterici, atque Catholici, quos defendit Lyranus, qui dicunt, Iephte nequaquam immolasse filiam, sed virginitati eam devovisse.

Primo igitur id probat, quia Iephte fuit vir inter sanctos ab Apostolo repositus: Heb. 11. Deinde cum hoc votum emisit, dicitur: Irruit super eum spiritus Domini, at Spiritus Sanctus non inspirat malum.

Praeterea non satis ex scriptura colligitur, Iephte occidisse Filiam, ubi enim dicitur in Vulgata: Votum vovit, etc. si tradideris filios Ammon in manus meas, quicumque primo fuerit egressus de foribus domus meae, mihique occurrerit, revertenti cum pace a filiis Ammon, eum holocaustum offeram Domino, Hebraea lectio habet: Et erit Domino, et ascendere faciam illud ascensionem, ubi nulla mentio habetur holocausti, ut putant multi, quos sequitur Azorius, sed lectio est: ascensionem illud faciam ascendete Domino. Erit et וְהָיָה לַיהוָה וְהַעֲלִיתִיהוּ עֹלָה Si autem in holocaustum voluisset exprimere, potius dixisset לְעֹלָה.

Quare solam oblationem modo convenienti debitam vovisse videtur.

Praeterea filia audiens, se Domino offerendam, petiit duorum mensium inducias, ut plangeret virginitatem suam: at si immolanda fuisset, planxisset vitam, signum est ergo fuisse oblatam, ut caste viveret absque marito, quod eo tempore erat deplorandum.

Confirmatur: Nam regressa fecit, sicut voverat, quae ignorabat virum, quasi dicat virginitatem eius vovit, et consecravit eam Domino, includens eam domi ab hominum consortio.

Praeterea mos dicitur tunc invaluisse, ut filiae Israel quotannis convenirent, ut plangerent filiam Iephte, ubi verbum plangerent, in Hebraeo est לְתַנּוֹת ad alloquendam filiam Iephte: Ergo adhuc vivens erat, eamque invisebant moerentem inclusam, ut consolarentur; quod si iam erat immolata, quomodo alloquebantur eam quatriduo, qui mos nullibi legitur?

His non obstantibus unanimis sanctorum PP. sensus, iuxta sacri Concilii Trident. praescripta, est nobis praeferendus. Quare D. Antoninus part. 2. tit. 11. cap. 1. §. ait: sed ex quo Doctores communiter tenent, quod corporaliter eam occiderit, et ipsum reprehendunt de parricidio, non debemus sapere plusquam oportet sapere, ut admonet Apostolus, Rom. 12. quod sit, dum quis doctrinis, ab Ecclesia approbatis, et quae communiter tenentur, non acquiescit, novas inveniens, quod prohibetur, in cap. relatum, dist. 37. Haec S. Antoninus.

Probatur, nam in Vulgata, quae est Canonica, habetur, vovisse offerre in holocaustum, quod sane mortem, et combustionem animalis exigebat. Ideo ait S. Bonavent. adducens D. Hieronymum, Sacrificium hoc Deo non placuisse, licet bona intentio placuerit; et cum D. Augustino, quod Iephte et in vovendo fuit temerarius, et in solvendo impius. Praeterea dimissa est duobus mensibus, ut plangeret non virginitatem suam consecratam, quia potuisset eam semper plangere.

Secundo hoc non est tam deplorabile, quanto planxit potius mortem aetate florente. Ideo etiam filiae Israel plangebant eam.

PRAETEREA dicitur, revertenti puellae fecisse, quod voverat, quod si solum consecratam Domino voluisset, nil novi fecisset.

ADDIT aliud argumentum Tostatus, quia de B. Virgine sola dicitur sine exemplo placuisse Domino, offerendo suam Virginitatem: Sed non considerat, filiam Iephte, dici consecratam inpitam; at B. Virgo sola spontanea sine praecedentis exemplo vovit suam Virginitatem.

Ad rationes in oppositum respondetur, solam sacrificii ascensionem includere combustionem, qua holocaustum dicebatur ad Dominum evaporare. Sic et in aliis locis scripturae, ubi holocaustum oblatum Domino dicitur, legitur ascensio. ipsum vero nomen holocausti ad maiorem claritatem apponitur.

QUOD vero verbum illud significet etiam alloqui, nil refert; significat enim, et plangere.

QUOAD Apostolum, et D. Hieronymum, respondet S. Bonavent. laudari eius fidem, et finem, ac devotionem; at vituperari ab aliis Sanctis inhumanitatem, quia inconsiderate vovit, et crudeliter reddidit; attamen excusatur a PP. quia existimavit, illud esse ratum sacrificium, sicut fuit Abrahae, cum praeceptum esset a Domino, ut filium immolaret.

QUOD si aliquis sciens, aliquid esse peccatum naturale, et illud voveat; duplex peccatum committit: Alterum natura sua; alterum iniuriae in religionem, vovendo graviter illicita. Ita Sanchez lib. 4. cap. 6. num. 9.

SICUT autem malum, vel ab obiecto, vel a fine, vel a circumstantiis sumitur, ita et nullitas voti ex re mala promissa. Vide Sanchez lib. 4. cap. 6.

OBIICIES contra secundum assertum. Cibus, et potus sunt indifferentes; sed circa hos potest voveri abstinentia, vel temperantia: Ergo.

RESPONDET D. Bonavent. ad 3. dari aliqua indifferentia a virtute informabilia, et haec posse esse materiam voti; alia vero non posse informari a virtute, et de his non esse votum, nec voventem egere circa haec dispensatione, cum desit materia voti, quae debet esse aliquid in Dei obsequium, quae est ratio etiam D. Thomae.

BREVIS quidem responsio, sed optimis foecunda doctrinis, quas late prosequitur Sanchez lib. 4. summae, cap. 7. qui num. 5. requirit quatuor conditiones ad hoc, ut res indifferens fiat materia voti.

PRIMA est, ut concurrat aliqua finis honesti circumstantia, reddens ipsam rem materiam alicuius virtutis: Sic ingredi aliquam domum est indifferens; at si ibi esset aliqua occasio peccandi, esset materia voti, promittendo ob id non ingredi. Ita Richardus in 4. dist. 38. art. 3. quaest. 1. et alii. Ego aliud exemplum do de re subiecta voto, si ibi esset infirmus visitandus, et non ex praecepto, posset vovere ingredi.

SECUNDA conditio est, ut res illa sit apta, ut illi bono fini deserviat, seu, ut ait S. Bonavent. sit informabilis ab illo bono fine, nam finis in moralibus actum quodammodo informat, et reddit intrinsece bonum, vel malum, ut dixi prima secunda, Tract. 1. disput. 4. quaest. 8. Si enim ad eum finem nil conferat, neque votum valebit, ut si aliquis voveat ad honorem Beatae Virginis, non praescindere sibi ungues in Sabbatho. Ita multi apud Sanchez loco citato.

TERTIA est, ut ea res indifferens actu dirigatur ad eum finem, et ita a fine illo actu informetur; alioqui manebit in esse morali adhuc indifferens.

Q VARTA est, ut finis ille honestans rem indifferentem adhuc maneat. Ex his plurima a D. Bonavent. definiuntur.

ENIM vero potest materia, Voto sponsa esse honesta, sed finis indifferens.

Et quidem si finis sit assequendi res temporales, erit validum. Sic enim et in scriptura huiusmodi vota facta sunt, et rata existimata, ut notat D. Bonavent. in Bibliis pauperum, cap. 15. sic Genes. 28. pro peregrinatione, et reditu foelici vovit Iacob sua Deo. Sic 1. Reg. 1. Anna vovit pro filio obtinendo. Populus Israël. cap. 21. vovit pro obtinenda victoria. Antiochus 2. Macab. 9. pro salute corporis obtinenda, nec reprehenditur. Itaque haec vota communi Ecclesiae sensu recepta sunt. Ita Hostiens. c. scripturae de voto, num. 5. et 6. Ioan. Andreas num. 3. Anchar. num. 3. quaest. 2. Henricus num. 11. Richardus, in 4. dist. 38. art. 1. quaest. 2. et 3. Maior ibi quaest. 1. Abulens. cap. 30. Numer. quaest. 92. Angelus v. votum 1. num. 4. et 9. Sylvest. v. votum 1. quaest. 4. dicto 2. et quaest. 5. Caietanus ad art. 2. citatum D. Thom. dub. 4. Sotus lib. 7. de Iustitia, quaest. 1. art. 3. Palac. 4. dist. 38. disp. 1. fol. 814.

HINC Innocentius c. Scripturae, num. 1. de voto ait: Vota, ad res temporales assequendas emissa, esse simoniaca, nec obligare, non recipitur.

IAM vero haec regula generalis S. Bonavent. est, quando votum aliquo modo offertur in obsequium Dei, validum est ex hoc capite materiae indifferentis, et ita cuenit voventi Deo etiam ob bona temporalia assequenda, vel ob gratias ei de acceptis devote reddendas: at vero invalidum erit votum, si voveatur actus quidam, qui sit materialiter virtutis, et specificetur a fine non ordinato ad alium, quam temporalem, ut cum vovemus eleemosynam, ut eluetur opinio avaritiae de nobis sparsa, vel ieiunium, ut sumptus attenuet.

HINC innumeri casus resolvuntur, quos referunt Sanchez lib. 4. summae, cap. 7. et alii. Quale autem peccatum sit res indifferentes vovere, S. Bonavent. loco cit. solum sic ait: Iste iudicio caret; esse autem peccatum patet, quia prophanum reddit votum: ideo peccatum quidem esse, sed veniale aiunt Aragonius ad locum citatum D. Thomae. Petrus Ledefma, secundo tomo summae, tract. 10. cap. 1. dub. 2. Manuel 2. tomo cap. 94. num. 6. Tolet. lib. 4. summae, cap. 17. num. 14. quos sequitur Sanchez lib. 4. cap. 7. num. 4. qui num. 27. Idem asserit de voto privato; at de solemnibus, quia inita ea reddit ait esse mortale, sicut dixerat cap. 6. n. 15.

SICUTI vovere ob malum finem sumit a fine malitiam; ita si finis sit mortaliter malus, etiam vovere erit mortale; si finis venialis sit; veniale erit: At vovere religionem solemniter etiam ob finem venialem, ait, esse veniale, quia vota illa reddit irrita gravi Dei iniuria.

Quaestio IX: An VOTUM sit tantum de meliori, an vero etiam de minus bono

MIRABAR primo intuitu Seraphicum vix duobus articulis indicasse ea, quae materiam voti, quippe gravissimam, agunt; at vidi profecto, hos geminos articulos esse veluti in horologio solari Gnomonem, qui horas omnes indicat.

IN secundo igitur fundamento quaestionis secundae ex definitione voti docet, de meliori bono esse debere; est enim novum aliquod obsequium Deo praestitum; unde reddit obsequentem meliorem coram Deo, et in ordine ad propriam salutem. Ex quo habetur, non esse de optimo semper, neque de quocunque meliore, sed de meliori respectu prioris status, ita ut vovens a suo statu coram Deo aliquid melius voveat. Ita coelibi non erit materia voti matrimonium; erit tamen homini incontinenti. Sic alii apud Bassaeum V. Votum 2. num. 2.

Ex his fundamentis tertio respondens argumento, dicit; Minus bonum dupliciter sumitur. Primo comparatum cum eo, quod habet vovens, et ita non potest esse materia voti; non enim virgo bonum maius debitum voto vovet, vovendo matrimonium: alio modo potest dici minus bonum comparatum quidem ad alia maiora bona, quae non habet vovens, et ita potest esse materia voti. Sic potest homo saecularis vovere castitatem; quia sic est de meliori bono respectu status coniugalis, cui potest applicari, licet sit minus bonum, quam religionis professio, qua ille caret.

RURSUS notat S. Bonaven. hoc bonum esse minus pluribus aliis, quae vovens non habet; maius tamen, quam ea, quae habet vovens; v. g. caelibatus potest dupliciter voveri: vel simpliciter, ut vovendo privatim castitatem; vel in hoc voto excludendo maius bonum, v.g. vovendo privatim castitatem, et excludendo vovete unquam solemniter in religione, et hoc est irritum.

ETSI dicas: Status ille castitatis privatus,est licitus, et sanctus: Ergo potest voveri. Respondet, licet non sit malus ille status; sed bonus, et gloriosus; attamen malum esse ita velle eum statum, ut excludat meliorem, sicuti laudari non est malum, et tamen est malum velle sic laudari, ut laus in nobis sit, nec ad Dei gloriam maiorem tendat; in Dei enim obsequium non tendit excludere maius bonum directe.

DICES: In matrimonio licet seipsum alteri promittere, quamvis sit status imperfectionis: Ergo licet etiam in voto.

RESPONDET S. Bonavent. negando paritatem; nam in matrimonio desponderis alteri personae, quae contenta est illo statu. Itaque bene cum ea spondes eum statum, cui tum etiam obligaris, etiamsi excludas religionem implicite, dum statum eligis coniugii. At si Deo vovere velis in eius obsequium, teneris aliquid melius velle, et spondere, quia Deus semper quod melius est in sui obsequium voto exhiberi postulat. Haec S.Doctor.

PRAETEREA ad quaestionem hanc decidendam oportet ex S. Bonavent. quaest. citata, supponere, materiam voti esse simpliciter aliquod bonum consilii, esto etiam de bono praecepto possit eatenus esse, quatenus novam Deo exhibet voluntatis expressionem, et etiam ex alio capite obligationem, quae si violetur, novam etiam infert iniuriam, specie distinctam, atque adeo in confessione exprimendam, ut constat ex cap. impudicas, et cap. sacrilegii, 27. quaest. 1. et docent communiter DD. apud Sanchez lib. 2. cap. 5. num. 7. contra Gersonem, et Tabienam, negantes, mutare speciem.

Ex hac doctina sequitur primo, ea quae negative opponuntur consiliis, ut non esse castum, non ingredi religionem, et similia non esse materiam voti, et talia vota non valere. Ita omnes fatentur, ut notat Sanchez lib. 4. cap. 8. num. 3. excipe Hostiensem, qui in summa, tit. de voto, ait, haec vota esse quidem temeraria; tamen valere.

RATIO communis deducta est ex D. Bonavent. supra, quia votum exhibere debet aliquid in Dei obsequium; at ista nil boni moralis habent in se. Possent tamen habere per accidens, et sic esse materia voti; puta si is, qui vovet religionem non ingredi, agnoscit se ineptum, vel pietate parentum in necessitate iacentium, iure ac merito detineri; et qui vovet, non vivere caste, agnoscit, se nimis labilem in carnalia.

IMO ex hoc videtur inferri, eum, qui ex sua incontinentia expertus est, melius esse sibi nubere, quam uri, valide non vovere religionem, aut castitatem; hoc enim est minus bonum, ideo huic valet votum coniugii, quia maius est bonum: ergo non potest valere contradictorium votum, v. g. religionis, aut castitatis. Ita arguit Homobonus citandus. Id videtur supponere Valentia 2. 2. disp. 6. quaest. 6. punct. 2. difficul. 4. col. penult.

IDEM asserit Petrus de Ledesma 2. Tom. summae, tract. 10. cap. 2. dub. 5. Addit tamen, hunc non temere impetrare dispensationem. Quod sane videtur implicare; si enim votum est irritum, non eget dispensatione. Idem probabile censet Homobonus de Bonis in Consult. moral. col. 1. part. 2. resp. 28. ut refert Diana 4. p. Tom. 4. resol. 102. Addens: sed tu cogita, et addit, petendam ab Episcopo dispensationem.

ENIM vero Sanchez num. 10. terretur quidem argumento contrario: adhuc tamen asserit, ea vota religionis, et castitatis esse valida illi incontinenti. I tobat, quia Ecclesia consuevit his dispensationem tanquam de voto valido, non nisi rigidissima commutatione iniuncta, concedere.

RESPONDET igitur argumento cum Valentia, illum, ut est persona singularis, talem esse, ut ei sit melior status matrimonii: at vero, ut est membrum Ecclesiae, melius esse, ut ratum censeatur, et sit votum continentiae, et religionis; alioqui multa hinc mala in Ecclesia orirentur, dum praetextu incontinentiae vota castitatis, et religionis invalida clamantes, se traderent voluptatibus. Hoc sensu verum est, quod ait Maiot in 4. dist. 38. quaest. 1. col. 2. non oportere materiam voti esse voventi meliorem, sed sat esse, si sit melior in se.

EGO aliter responderem, hunc rite vovere posse, nec fidere tantum debere suis viribus, sed confidere, et agnoscere cum Salomone, quod non possit esse continens, nisi Deus dederit ei, hanc autem gratiam vitandi peccata mortalia nemini negari, et necessariam esse etiam coniugatis ad salutem; nam ex his aliqui incontinentes sunt salacissimi, nec matrimonii delectationibus sunt saturi, maxime si uxor non sit ad nutum; et tamen his Deum non deesse, si et ipsi faciant quod in se est. Sicut igitur potest valide quisque vovere non peccare mortaliter, ut probabiliter asserit Sanchez cap. 5. num. 16. alios adducens; multo magis non peccare in materia Temperantiae, ut in castitate, eo magis, quo et Deus concurreret ad necessarium auxilium, quia non exigit aliquod ex his, quae neque sanctis concedit, quale est vitare omnia venialia, quod sane vovere non liceret, nec esset validum, ut docent plurimi cum Sanchez lib. 4. cap. 5. num. 10. Bassaeus loco cit. ubi addit, votum non peccandi venialiter ex deliberatione, esse validum.

HAEC tamen vota castitatis, vel religionis irrita erunt aliquando ex aliquo impedimento, puta si quis fide matrimonii prius deflorasset Virginem, aut mulierem honestam eognovisset. Ratio est, quia votum non adimet obligationem praecedentem iustitiae. Is tamen mortua uxore tenetur ut religionem ingredi, vel castitatem servare, ut vovit. Vide Sanchez lib. 1. de matrimonio, disp. 44. et lib. 8. diff. 36. a num. 8. et lib. 4. summa, cap. 8. num. 11.

ELICITUR praeterea ex fundamentis D. Bonavent. opera bona quasi contraria, opposita consiliis, dummodo sint bona meliora statui voventis, valere, ut v. g. servire Xenodochio toto vitae curriculo. Ita omnes asserunt, ut notat Sanchez lib. 4. cap. 8. num. 40. Valentia loco cit. puncto 2. col. 8. Paludanus 4. dist. 38. quaest. 1. num. 29. D. Anton. 2. part. tit. 11. cap. 2. Sylvester V. votum 1. quaestio 4. Tabiena V. votum, 1. in fine, qui reddunt rationem D. Bonaventurae, quia res illa promissa est de meliori bono, iuxta statum voventis: Ergo est materia voti. Sic DD. apud Bassaeum V. Votum 2.

ENIM vero omnes cum D. Bonavent. clamant, eum qui eo dirigit votum rei melioris, iuxta statum suum, ut excluderet ulteriorem statum meliorem, puta si voveret privatim castitatem, ne solemniter unquam eam voveret in religione, vel ob id voveret inservire in Xenodochio, is inepte voveret: Vide Sanch. loco cit. num. 42. Ratio eius est, quia sic contra consilia Christi e diametro pugnaret, et rebellis gratiae suum praecluderet profectum ad perfectionem a Deo ipsi propositam.

Ex his colligitur, etiam votum matrimonii non esse validum. Ita communiter DD. quos adducit Sanchez lib. 1. de matrimonio, disp. 4. nam sic descenditur a caelibatu, qui est nobilior, ut definit Concilium Trident. sess. 14. can. 11. et est consilium Domini.

POTEST tamen matrimonium esse praeceptum, ut si aliquis fide matrimonii defloravit Virginem, vel cognovit honestam quampiam viduam; aut si matrimonium publicae paci esset necessarium, et tunc cadere posset sub voto late dicto. Vide DD. in Maldero cap. 5. disp. 2. et Bassaeo loco cit.

DE caetero potest simile votum esse utilius, et melius, quia is incontinens est, iuxta id 1. Corinth. 7. melius est nubere, quam uri. Id sentiunt communiter Doctores apud Sanchez loco citato, num. 7. Maldetum, et Bassaeum supra.

POTEST etiam voveri ad causam piam, puta ad accipiendam puellam e periculo, vel inopem; hoc tamen in voto debet includi, tanquam materia, ut pater, quia alias est invalidum. Id notat Bald. leg. illud Cod. de sacro-sancta Ecclesia, Azor lib. 11. cap. 14. num. 9. Oppositum tenet Sanchez loco citato.

QUOD si finis sit contra consilia Evangelica, puta vovere eleemosynam ad matrimonium obtinendum, Sanchez lib. 4. summae, cap. 8. num. 56. ait, illud valere, cum Soto lib. 7. de iust. quaest. 1. art. 3.

Tractatus I: PRIMUS DE VIRTUTIBUS THEOLOGICIS

Proemium I: Prooemium

Disputatio I: DE FIDE

Quaestio I: Quid FIDES significet, et quid sit

Quaestio II: Quodnam sit FIDEI obiectum

Quaestio III: An obiectum FIDEI sit aliquod complexum

Quaestio IV: An FIDEI obiectum possit esse falsum

Quaestio V: An obiectum FIDEI possit esse evidens scientifice

Quaestio VI: An FIDES sit de his, de quibus habetur visio in via

Quaestio VII: An articuli FIDEI sint evidenter credibiles

Quaestio VIII: An credibilia recte per articulos sint disposita

Quaestio IX: Utrum articuli FIDEI, decursu temporum, creverint

Quaestio X: Utrum FIDES creverit quoad lumen

Quaestio XI: An Fides creverit certitudine

Quaestio XII: An Fidei articuli exponendi sint auctoritate aliqua, quae sit infallibilis magistra, et quae sit

Quaestio XIII: Quae sint notae verae Ecclesiae, apud quam stat authoritas exponendi FIDEM

Quaestio XIV: Quidnam sit necessario credendum, necessitate medii

Quaestio XV: Quae sint credenda necessitate praecepti

Quaestio XVI: An teneamur FIDEM confiteri, et quando

Quaestio XVII: An liceat de FIDE disputare, et quando

Quaestio XVIII: An Fides sit in Intellectu

Quaestio XIX: An Fides perficiatur per Charitatem, tanquam per formam

Quaestio XX: An certum sit, FIDEM sine CHARITATE manere

Quaestio XXI: An, et quomodo FIDES sit VIRTUS

Quaestio XXII: An FIDES sit UNA VIRTUS

Quaestio XXIII: An FIDES sit prima Virtutum

Quaestio XXIV: An FIDES sit certior quacumque scientia; vel habitu quocumque intellectivo

Quaestio XXV: An quis certo scire possit, se FIDEM habere

Quaestio XXVI: In quibusnam sit FIDES

Quaestio XXVII: An FIDES sit Donum DEI substantialiter

Quaestio XXVIII: Utrum differentia FIDEI, et aliorum actuum naturalium a supernaturalibus moralibus proveniat semper ex obiecto

Quaestio XXIX: De FIDEI effectibus

Quaestio XXX: De DONO INTELLECTUS

Dubitatio I: An INTELLECTUS sit donum Spiritus Sancti

Dubitatio II: Utrum DONUM INTELLECTUS possit esse simul cum FIDE

Dubitatio III: An DONUM INTELLECTUS consistat in contemplatione Creatoris, et Creaturae

Dubitatio IV: Utrum DONUM INTELLECTUS insit omnibus habentibus gratiam, et an his solis

Dubitatio V: Qua sit necessitas, et utilitas DONI INTELLECTUS

Dubitatio VI: Utrum* **DONO INTELLECTUS** *respondeat sexta beatitudo, scilicet Beati mundo corde, etc.

Dubitatio VII: An* **DONO INTELLECTUS** *respondeat, inter fructus Spiritus Sancti, Fides

Quaestio XXXI: De Dono Scientiae

Dubitatio I: An* **SCIENTIA** *sit donum Spiritus Sancti

Dubitatio II: An scientia sit de rebus Divinis

Dubitatio III: An donum scientiae sit speculativum

Dubitatio IV: An Dono Scientiae respondeat tertia Beatitudo: Beati, qui lugent, etc.

Disputatio II: De Infidelitate

Quaestio I: Quid, et quale peccatum sit INFIDELITAS

Quaestio II: An opera omnia Infidelium sint peccata

Quaestio III: Utrum infideles possint compelli ad FIDEM audiendam

Quaestio IV: An cogi queant Infideles ad FIDEM nostram, sufficienter propositam, amplectendam

Quaestio V: An Infideles non baptizati, cogi queant ad relinquendos errores, vel ritus, rationi naturali contrarios

Quaestio VI: An permittendi sint ritus Infidelium

Quaestio VII: An liceat cum infidelibus pacisci de eorum ritibus tolerandis

Quaestio VIII: An Infideles, non baptizati, possint retinere potestatem supra Fideles, et an possint ea privari

Disputatio III: De Haeresi

Quaestio I: Quid sit HAERESIS

Quaestio II: An dubitans de articulis FIDEI sit haereticus

Quaestio III: An, qui actu opinativo mero assentitur articulo FIDEI, sit haereticus

Quaestio IV: An, et Quae Ignorantia excuset ab Haeresi

Quaestio V: Qua pertinacia ad HAERESIM requiratur

Quaestio VI: An, ut quis censeatur Haereticus, necesse sit, ut fuerit baptizatus, et fidelis

Quaestio VII: Utrum Ecclesia cogere possit haereticos ad FIDEM Catholicam recipiendam

Quaestio VIII: De alio medio, quo utitur Ecclesia contra haereticos prohibendo eorum Libros

Quaestio IX: An teneamur haereticorum conversationem vitare

Quaestio X: Quae excommunicatio haereticis infligatur

Quaestio XI: De aliis Poenis spiritualibus haereticorum

Quaestio XII: De poenis temporalibus Haereticorum

Disputatio IV: De Spe

Quaestio I: Quid sit SPES

Quaestio II: Quodnam sit obiectum materiale SPEI

Quaestio III

Quaestio IV: An SPE certo obiectum exhibeatur, et speretur

Quaestio V: An Spes sit Virtus

Quaestio VI: An SPES sit Virtus Theologica

Quaestio VII: An aliquando SPES sit informis

Quaestio VIII: An SPES oriatur ex meritis

Quaestio IX: An Spes praecedat Charitatem

Quaestio X: Quodnam sit SPEI subiectum proximum

Quaestio XI: Utrum SPES maneat in Beatis

Quaestio XII: An detur praeceptum sperandi in DEUM

Dubitatio VI: Utrum* DONO INTELLECTUS *respondeat sexta beatitudo, scilicet Beati mundo corde, etc.

Dubitatio VII: An* DONO INTELLECTUS *respondeat, inter fructus Spiritus Sancti, Fides

Dubitatio I: An* SCIENTIA *sit donum Spiritus Sancti

Quaestio XVII: An omnia dona gratuita sint CHARITATE diligenda

Quaestio XVIII: An irrationalia ex CHARITATE sint diligenda