Palladium theologicum, Tomus quintus: De virtutibus
Gaudenzio da Brescia (1612–1672)
Reuerendi patris Gaudentij Bontempi, ... Palladium theologicum, seu Tota theologia scholastica in septem tomos distributa. Ad intimam mentem d. Bonauenturae seraphici doctoris ... Tomus quintus, De virtutibus
First published 1676
Bontempi's Palladium theologicum (Lyon 1676) is a complete scholastic theology composed ad mentem D. Bonaventurae, arranged in seven tractatus on the order of the Secunda secundae. This fifth volume, De virtutibus, treats the theological virtues (faith, hope, charity, with their gifts, beatitudes and fruits), the cardinal virtues and their opposite vices, and the states and offices of men (religious and prelates, bishops, princes), including the extensive disputations on contracts, religion, vows, fortitude, temperance and the judicial process. It is a significant example of the Bonaventurian scholastic school and a counterpart to the Thomist manuals of the period.
Tractatus I: PRIMUS DE VIRTUTIBUS THEOLOGICIS
Proemium I: Prooemium
Disputatio I: DE FIDE
Quaestio I: Quid FIDES significet, et quid sit
Quaestio II: Quodnam sit FIDEI obiectum
Quaestio III: An obiectum FIDEI sit aliquod complexum
Quaestio IV: An FIDEI obiectum possit esse falsum
Quaestio V: An obiectum FIDEI possit esse evidens scientifice
Quaestio VI: An FIDES sit de his, de quibus habetur visio in via
Quaestio VII: An articuli FIDEI sint evidenter credibiles
Quaestio VIII: An credibilia recte per articulos sint disposita
Quaestio IX: Utrum articuli FIDEI, decursu temporum, creverint
Quaestio X: Utrum FIDES creverit quoad lumen
Quaestio XI: An Fides creverit certitudine
Quaestio XII: An Fidei articuli exponendi sint auctoritate aliqua, quae sit infallibilis magistra, et quae sit
Quaestio XIII: Quae sint notae verae Ecclesiae, apud quam stat authoritas exponendi FIDEM
Quaestio XIV: Quidnam sit necessario credendum, necessitate medii
Quaestio XV: Quae sint credenda necessitate praecepti
Quaestio XVI: An teneamur FIDEM confiteri, et quando
Quaestio XVII: An liceat de FIDE disputare, et quando
Quaestio XVIII: An Fides sit in Intellectu
Quaestio XIX: An Fides perficiatur per Charitatem, tanquam per formam
Quaestio XX: An certum sit, FIDEM sine CHARITATE manere
Quaestio XXI: An, et quomodo FIDES sit VIRTUS
Quaestio XXII: An FIDES sit UNA VIRTUS
Quaestio XXIII: An FIDES sit prima Virtutum
Quaestio XXIV: An FIDES sit certior quacumque scientia; vel habitu quocumque intellectivo
Quaestio XXV: An quis certo scire possit, se FIDEM habere
Quaestio XXVI: In quibusnam sit FIDES
Quaestio XXVII: An FIDES sit Donum DEI substantialiter
Quaestio XXVIII: Utrum differentia FIDEI, et aliorum actuum naturalium a supernaturalibus moralibus proveniat semper ex obiecto
Quaestio XXIX: De FIDEI effectibus
Quaestio XXX: De DONO INTELLECTUS
Dubitatio I: An INTELLECTUS sit donum Spiritus Sancti
Dubitatio II: Utrum DONUM INTELLECTUS possit esse simul cum FIDE
Dubitatio III: An DONUM INTELLECTUS consistat in contemplatione Creatoris, et Creaturae
Dubitatio IV: Utrum DONUM INTELLECTUS insit omnibus habentibus gratiam, et an his solis
Dubitatio V: Qua sit necessitas, et utilitas DONI INTELLECTUS
Dubitatio VI: Utrum* **DONO INTELLECTUS** *respondeat sexta beatitudo, scilicet Beati mundo corde, etc.
Dubitatio VII: An* **DONO INTELLECTUS** *respondeat, inter fructus Spiritus Sancti, Fides
Quaestio XXXI: De Dono Scientiae
Dubitatio I: An* **SCIENTIA** *sit donum Spiritus Sancti
Dubitatio II: An scientia sit de rebus Divinis
Dubitatio III: An donum scientiae sit speculativum
Dubitatio IV: An Dono Scientiae respondeat tertia Beatitudo: Beati, qui lugent, etc.
Disputatio II: De Infidelitate
Quaestio I: Quid, et quale peccatum sit INFIDELITAS
Quaestio II: An opera omnia Infidelium sint peccata
Quaestio III: Utrum infideles possint compelli ad FIDEM audiendam
Quaestio IV: An cogi queant Infideles ad FIDEM nostram, sufficienter propositam, amplectendam
Quaestio V: An Infideles non baptizati, cogi queant ad relinquendos errores, vel ritus, rationi naturali contrarios
Quaestio VI: An permittendi sint ritus Infidelium
Quaestio VII: An liceat cum infidelibus pacisci de eorum ritibus tolerandis
Quaestio VIII: An Infideles, non baptizati, possint retinere potestatem supra Fideles, et an possint ea privari
Disputatio III: De Haeresi
Quaestio I: Quid sit HAERESIS
Quaestio II: An dubitans de articulis FIDEI sit haereticus
Quaestio III: An, qui actu opinativo mero assentitur articulo FIDEI, sit haereticus
Quaestio IV: An, et Quae Ignorantia excuset ab Haeresi
Quaestio V: Qua pertinacia ad HAERESIM requiratur
Quaestio VI: An, ut quis censeatur Haereticus, necesse sit, ut fuerit baptizatus, et fidelis
Quaestio VII: Utrum Ecclesia cogere possit haereticos ad FIDEM Catholicam recipiendam
Utrum Ecclesia cogere possit haereticos ad FIDEM Catholicam recipiendam.
DE hoc latius disputant Bellarminus Tom. 1. Lib. 3. de Laicis, cap. 21. et 22. Valentia disp. 1. q. 11. puncto 3. Suarez disp. 20. sect. 3.
HAERETICI nonnulli perantiqui, libertatis, et malae pacis amatores conclamarunt, omnes in sua religione relinquendos, et fraterna pace adamandos, atque retinendos. Sic Apelles quidam apud Eusebium lib. 5. hist. cap. 13. Nicephorum lib. 4. cap. 29. dummodo tamen (aiunt) fateantur Christum Redemptorem. Idem fere docuit nostro tempore Georgius Cassander, apud Bellarm. cap. 19. sed audiant isti Paulum Apostolum: Quae consensio Christi ad Belial?
HAERETICI sectarii Catholicorum hostes, et libertatis teterrimae amatores, dixere, non esse huiusmodi ullo modo puniendos. Id sensere olim Donatistae, et noviter Ioannes Hus, et Lutherus apud Bellarminum, cap. 21. et est universalis haereticorum quaerimonia contra nos. Mirum sane, eos, execrantes Inquisitionis sanctissimae iustas punitiones, tot in Anglia tormentorum inusitata genera invenisse ad Catholicos enecandos, ut Barbarorum tyranides longe praecelluerint.
Constans Ecclesiae sanctae veritas asserit, haereticos iuste puniri, et ad fidem posse compelli profitendam.
ID definitum est in Concilio Constantiae sess. 15. et a Leone X. in Bulla contra articulos Lutheri, et cap. ad abolendam, et cap. excommunicamus, et aliis de haeret. cap. super eo, eodem titulo, Lib. 6. ex Leone P. epist. 2. ad Episcopos Italiae, et aliis epistolis, relatis a Suarez num. 11. et a Lucio P. epist. ad Episcopos Galliae. Concilio Tolet. 4. cap. 57. et 59. ex Nycaeno, ubi postulatum est a Constantino, ut haereticos Arianos puniret.
Idem constat ex Legibus optimorum Principum, qui gravissimas poenas in haereticos statuerunt Leg. Manichaeos. Leg. Arrianis. Leg. quicunque Cod. de haeret. quas laudat S. Augustinus Lib. 1. contra epist. Parmen. c. 7. et epist. 166. ad Donatistas, ubi addit, solum Imperatorem Iulianum Apostatam haereticos reliquisse impunitos. Quare Lib. 2. Retract. cap. 5. et epist. 48. et 50. retractat id, quod ante dixerat, non esse poena corporali puniendos haereticos, et Lib. 1. contra epist. Parmeniani, cap. 7. et tract. 11. in Ioan. et epist. 50. ad Bonifacium, asserit, poenam mortis eis deberi. Videri etiam potest D. Gregorius Lib. 1. epist. 72. Bernardus serm. 66. in Cant. et Lib. 4. de consider. Leo epist. 91. et 923.
PROBATUR a D. Bonavent. ad 2. Ioan. ad ea verba: Cum fecisset flagellum de funiculis, eiecit vendentes columbas, oves, et boves. Ubi potestatem fori exercuit, ostendens, puniendos vendentes columbas, idest dona Spiritus sancti, simonia: Boves, qui labores Ecclesiasticos pro mercede temporali mere subeunt: et Oves, qui oves Christi ab eius pascuis avocant, et diabolo vendunt veritates fidei, pervertendo, et ad haereses trahendo, ut exponunt Patres.
Observat autem S. Doctor actus iterum exprobrasse dicendo: Vos autem fecistis domum Patris mei, speluncam latronum.
PROBATUR secundo a S. Doctore in 4. dist. 18. p. 2. quaest. 1. ex prima Corinth. 5. ubi incestuosum tradidit sathanae in interitum carnis, et 1. ad Timot. 1. Tradidit Hymenaeum, et Alexandrum sathanae ad torturam etiam corporalem, ut observat ad ultimum.
PROBATUR tertio a D. Bonavent. ad 22. Lucae et 19. Ioannis, ubi Petrus educens gladium, percussit servum Pontificis, cui nomen Malchus, Ubi Pontificiam Petri potestatem ostendit, dum percussit servum Pontificis Malchum, quod sonat Regem, intelligens populum Iudaeorum, qui incredulitate factus est servus, cui amputavit auriculam dexteram, ut iam erronea non audiret. Quod si correctus fuit, non est quia uteretur gladio; sed quia non ad rem, ut notat D. Bernardus Lib. 4. de consideratione ad Eugenium. Gladium vero etiam temporalem, et materialem intelligi datum Ecclesiae, probat erudite Sanderus de clave David, lib. 2. cap. 11. ex D. Augustino contra Faustum.
PROBATUR quarto a D. Bonavent. in 4. dist. 18. p. 2. quaest. 1. nam cum Ecclesia sit Monarchia bene ordinata, debuit habere potestatem proportionatam ad emendandos lapsos, et coercendos rebelles, et contumaces; sic enim in omni recta Republica fit; nullum autem scelus est perniciosius haeresi. Sicut igitur Medicus, non iuvante linitivo, utitur ferro, et igne; ita in re nostra Dominus optimus institutor, et fundator Ecclesiae dedit arma ad regimen, et remedia apta ad corpus Ecclesiae incolume servandum, ut lenientibus non proficientibus, scindantur gladio excommunicationis, urantur poena, digna eorum pestilentissimo morbo.
FUNDATUR haec potestas Matth. 16. ubi dicitur Petro: Quodcumque ligaveris super terram, erit ligatum et in caelis, etc. Et Matth. 18. Si Ecclesiam non audierit, sit tibi sicut ethnicus, et publicanus, ut docet D. Bonavent. eadem dist. p. 2. quaest. 5.
HANC potestatem fuisse praeostensam a Phinees, filio Pontificis Numer. 25. cum fornicarios sacrilegos Idolatras confodit, et fuit a Deo illi sacerdotio summo opus illud remuneratum, notat D. Bonavent. ad locum secundo allegatum Lucae 22. ex Glossa Interlineari. Neque absque errore haec potestas potest negari, ut admonent Suarez num. 21. Cast. Lugo num. 10. disp. 21. sect. 1. et constat ex definitione Innocentii IV. in Concilio Lugdun. et relata in cap. Ad Apostolicae, de sentent. et re iudicata, in 6.
His D. Bonaventurae mediis utuntur omnes Recentiores.
OBIICIES primo. In Scriptura solum praecipimur haereticos vitare, non autem occidere: Ad Titum 3. secunda Timoth. 2. prima, Thessal. 3. et prima Ioan. Unde Christus recedentes a se discipulos non punivit, sed caeteris dixit: Numquid et vos vultis abire? Ioan. 6. ut notavit etiam Cyprianus epist. 55. Matth. 18. vero solam separationem ab haeretico iubet: Sit tibi sicut Ethnicus.
RESPONDET S. Doctor ad illum locum Ioannis, id dixisse Christum, ne videretur blandiri discipulis, et noluisse eos vi, et necessitate detinere in sua tantae perfectionis sequela, cuius non dignos, et capaces se ostenderant alii. Non eos dimisit ergo ad mundum, aut ad errores; sed noluit uti potestate coactiva.
Ad illud Matth. observat S. Doctor in 4. dist. 18. p. 2. quaest. 1. fundamento primo, Christum statim subiecisse: Amen dico vobis: Quaecumque alligaveritis super terram, erunt ligata et in caelis, dando eis potestatem puniendi eos, quos anathemate proiectos dixerat. Itaque etiam Apostoli separationem quidem adhibuere, sed poenas etiam coercitivas. Observat autem amplius S. Doctor in Hexaëmer. serm. 16. Ecclesiam non potuisse semper rebelles coercere, quia sub Principibus Paganis iacebat; sed tempore Constantini, caput erexit, et coepit uti potestate contra haereticos, decernens in Concilio Nicaeno, ut Arriani punirentur.
OBIICIES secundo Lucae 11. Iacobo, et Ioanni, volentibus ignem e caelo rapere contra Samaritas, obstitit Christus.
RESPONDET S. Doctor illo loco, Discipulos illos, ductos esse zelo amaro, non rationabili, in illos, qui adhuc infideles nondum instructi erant. Deinde addit, voluisse Christum eos admonere, se velle in illo primo suo adventu humilitatem, et patientiam in infideles caecos prae se ferre, ut interpretatur Hieronymus ad Algasiam.
OBIICIES tertio Matth. 13. servos reprehendit Dominus volentes Zizania evellere: Intelliguntur autem haeretici, ut exponunt Cyprianus Lib. 3. epist. 3. Chrysost. et Ambr. apud Maldonatum.
RESPONDETUR ex D. Bonavent. de sex alis Seraph. cap. 7. et sermone Dominica prima in Quadragesima, intelligi per Zizania impios quoscunque, et non haereticos: Unde et D. Augustinus, qui per ea haereticos intellexerat, postea retractavit Lib. 2. Retract. cap. 18. ubi ex Cypriano intelligit omnes malos. Idem sentiunt Gregorius, Ambrosius, Theophylactus apud Cornelium ibi; Et sicut non iubet, occidi fures, adulteros, etc. ita neque haereticos; neque tamen omnes hos prohibet exstirpari: solum prohibet ne auferantur incaute cum malis etiam boni. Ne forte colligentes zizania, eradicetis simul et triticum, ut monet D. August. Lib. 3. cont. epist. Parmen. cap. 2.
Ex dictis inferunt, potestatem hanc Ecclesiae extendi ad eos etiam, qui in infantia baptizati, a fide deficiunt. Imo Concilium Toletanum 4. can. 55. etiam metu baptizatos includit.
INFERUNT secundo, posse filios haereticorum per se ad baptismum deduci. Vide Suarez 3. part. Tom. 3. disp. 25. sect. 3. Dixi per se, quia per accidens oppositum dic, si certum sit, illos pueros educandos a parentibus in haeresi; tunc enim in iniuriam Baptismi redundaret. Vide Suarez hic disp. 25. sect. 5. et Card. Lugo disp. 21. sectione 1.