Palladium theologicum, Tomus quintus: De virtutibus

Quaenam sint restituenda ratione inventionis.

OBSERVAT S. Doct. in speculo animae, cap. 2. quaedam inveniri in littore maris, vel aquae communis; quaedam effossione, ut thesauros de quibus late Fagundez in septimum Praeceptum decalogi, lib. 7. cap. 22. Quaedam inventione, quae sub alicuius dominio erant, nec invenitur eorum dominus.

QUOAD ea, quae inveniuntur in littore maris, certum est proiecta in tempestate, vel submersa naufragiis, esse dominorum, atque adeo in Bulla coenae ea bona, quae sunt Christianorum, usurpantes anathemate feriuntur, ut notat Caspens. disp. 7. sect. 1.

QUAESTIO est de proiectis a mari, quae nunquam habuere dominum, ut sunt Pisces, Balenae, Lapilli, Gemmae, Uniones, Ambarum, etc.

PRIMA opinio est, talia esse primi occupantis, qui ea invenerit. Ita Firmus v. Inventum, Gutierrez l. 2. quaest. can. cap. 9. Rodriquez in summa, cap. 197. Tannet. disp. 4. quaest. 1. dub. 7. et constat ex C. Ius generale et C. Ius gentium, dist. 1. et C. dilectissimi 12. quaest. 1. et l. 1. ff. de acq rendorum dominio ex § 1. et §. singulorum, et §. capilli, et §. fere, Instit. de rerum divisione. Haec est sententia D. Bonau. loc. cit. et videtur eam, ut communem, supponere Caspens. disp. 7. sect. 3. et ita saepe definitum in senatu regio Lusitano refert Cabedo 1. p. decisione 48. num. 9. et Fagundez in septimum praeceptum, l. 7. cap. 22. num. 4. et ita habetur in Ordinationibus Lusitanis lib. 2. tit. 16. Et idem notant Barthol. ad l. 3. ff. de acquir. rerum dominio. Et Ripa l. Rem, quae nobis, f. de acquir. possess. numero 34.

ADDITTAMEN Cabedo decis. 48. Ambarum quidem, in littore inventum, esse primi occupatoris, et inventoris; at Balenas ad Regem pertinere; ex quo etiam sequitur, Ambarum, quod e Balenae extrahitur ventre, ad regem pertinere. Sed tamen ait Cabedo, decisum esse, Ambarum, quod est ambra, odoramenti genus, ad Regem non pertinere, nec ex illo quintam partem Regiae Gazae deberi.

SECUNDA tamen opinio fuit, haec inventa, esse Principis. Ita Angelus §. Item lapilli, Instit. de rerum divis. Et quoad Ambarum probatur, quia partus sequitur ventrem, ut ait Barthol. l. si quis ex Pamphila, ff. de legatis. Sed Balenae ex consuetudine ad Regem spectant: Ergo et Ambarum: Haec tamen opinio est improbabilis; neque ipsae Balenae, e quibus Ambarum habetur, ex iure communi sunt Regum.

QUOAD animalia errantia in terris alienis, cum nec adhibita etiam diligentia potuerunt agnosci eorum domini, iuxta Ius Lusitanum in novis ord. l. 2. tit. 26. sunt Regis. Eadem Lex habetur in Regno Castellae lib. 6. tit. 13. Attamen probabilius est, esse restituenda pauperibus, ut asserunt Petrus Nauar. de restit. lib. 4. cap. 2. num. 82. Fagundez loc. cit. num. 7. Armilla verbo Inventum. Paludanus in 4. dist. 15. et alii.

QUOAD bona inanimata, quorum dominus aliquis erat, ut pecuniae, vestes, aurum, etc. an possint retineri ab inventoribus, et divitibus, si post diligentiam non inveniatur earum Dominus.

PRIMA opinio assertiva est Soti de Iust. lib. 5. quaest. 3. art. 3. Aragonii 2. 2. quaest. 62. art. 3. Petri Nauar. de restit. lib. 4. cap. 2. dub. 9. num. 75. Rodriquez summa p. 2. cap. 41. Sayri lib. 10. tract. 5. cap. 3. a num. 18. ubi alios refert, et probabilem censet Maldor. tract. 4. cap. 4. disp. 3. Ratio est, quia nullo iure pauperibus haec sunt destinata. Id censet cum aliis Tanner. disp. 4. quaest. 6. dub. 14. esse probabile.

SECUNDA sententia est, haec danda pauperibus. Ita Molina Tract. de Iustitia, disp. 645. Rebell. p. 1. lib. quaest. 2. sect. 1. Lessius l. 2. cap. 14. dub. 7. Turtianus, 2. 2. disp. 42. dub. 2. Azorius tom. 3. l. 4. cap. 27. Count. ad reg. peccatum, p. 3. §. 1. Malder. tract. 4. cap. 4. disp. 3. D. Thom. 2. 2. quaest. 62. art. 5. ad 3. Gutrier. l. 2. qq. can. cap. 9. disp. 9. Syluester v. Restit. 3. quaest. 1. Nauar. summa Latina, cap. 17. num. 91. et 171. Armilla, v. inventum, et v. restitutio, num. 20. et communiter omnes, quibus subscribit Fagundez in septimum praeceptum, lib. 7. cap. 22.

RATIO est, quia ita de his iudicandum, ac de bonis incertis. Sed illae sunt pauperum: Ergo: Minor probatur ex C. Cum in de usur. et C. cum sit nimis de Iudaeis, et 14. quaest. 5. canone Non sane. Et l. omnes peregrini, Cod. de furtis eff. ubi definitur, bona peregrinorum, qui moriuntur in Hospitalibus, applicanda esse ipsis Hospitalibus.

An vero haec solo iure positivo sint pauperum; est in disputatione apud Fagundez cap. 21. et videtur probabilius iure naturae deberi.

DE his S. Doct. ait; profecto non posse ea retineri, si probabiliter constat, fuisse sub alicuius dominio, et affert illud D. August. serm. 21. de verb. Apostoli: Si quid invenisti, et non reddidisti, rapuisti. Si autem possessor inveniri non potest, consuetudo terrae est servanda: Optime sane definit S. Doct. considerata varietate legum, et consuetudinum in variis regionibus, de his maturius deliberandum.

QUOAD Thesauros, Thesaurus sic definiri potest cum D. Bonavent. loc. cit. Est vetus depositio pecuniae, vel rerum mobilium, de quarum dominio, vel occultatione, depositaeque nulla extat memoria. Ita constat ex l. Unica, Cod. de Thesauris, et § Thesaurus, Instit. de rerum divisione.

POTEST autem inveniri Thesaurus in agro proprio, vel in terra aliena. De illo, qui reperitur in agro alieno, libero a feudo, et emphytheusi, si casu thesauri effodiantur, asserit S. Doct. esse dimidiam partem inventoris, alteram dimidiam Domini agri; patet ex § Thesaurus, Instit. de rerum divisione: Et l. unica, Cod. de Thesauris, et haec dimidia pars debetur Domino fundi ante ullam sententiam, quia haec dispositio iuris non est poenalis, sed definitiva proprietatis rerum, et ideo ante sententiam obligat. Sequuntur Less. de Iust. lib. 2. cap. 5. dub. 15. num. 58. et 59. Nauar. summa, cap. 17. num. 175. Caietanus 2. 2. quaest. 66. art. 2. Mercado de contract. cap. 15. num. 128. Sà verbo Thesaurus, Rebell. lib. 1. de oblig. iust. quaest. 15. sect. 2. Molina T. 1. de inst. disp. 56. et conveniunt alii. Vide Tannetum disp. 4. quaest. 1. dub. 5. qui addit, iure naturali praecise, esse totum inventoris.

Id probat S. Doct. illo Matth. 13. ubi dicitur ille, qui invenit thesaurum: Abiit, et emit agrum illum, ut totus thesaurus esset suus. Cum enim invenitur in agro suo, thesaurus est totus primo occupantis, dummodo interveniat realis apprehensio eius; nec enim sufficit sola, et nuda inventio illius, et hoc quidem de iure communi, ut patet l. una, C. de Thesaur. et dicto §. Thesaurus, Instit. de rerum divisione, et docet Valasius de Iure Emphytheutico, q. 15. n. 1. Fagund. num. 13. cum Bartolo lib. 1. num. 17. et 18. ff. de acquir. possess. Cyno l. licet, num. 6. ff. eodem titulo et aliis apud Valascum.

¶ Quod si inveniatur ab Emphyteuta in agro emphyteutico, aut a Feudatario in seu tali agro.

Prima opinio est, esse de iure communi totum emphyteutae. Ita communiter Iurisperiti, Accursius §. Thesauros, Instit. de rerum divis. Platea ibi num. 2. Faber num. 1. Portius, et Iason ibi, Andreas Isernia, et Alvarot. Titulo, quae sint Regalia, et alii apud Valascum loco citato quaest. 15.

Secunda opinio erit esse dividendum inter dominum, et emphyteutam. Ita Valascus speculator de emphyt. num. 158. vers. 132. Nauar. summa, cap. 17. num. 173. Sà v. Thesaurum, et alii apud Valascum.

Ratio e D. Bonav. est, quia dimidium Thesauro, secundum iura, est Domini; at Emphyteuta, et Feudatarius, non sunt domini agri simpliciter, sed solum ratione dominii utilis, ut patet l. 1. Cod. de Usufruct. l. 2. Cod. de Mancip.

Dices: Ergo dominium utile nihil prodest; nam, etiamsi in alieno agro invenerit, erit eius dimidium.

Respondet Fagundez prodesse, quia, sive casu, sive data opera quaerat thesaurum, habebit medietatem, non sic in agro alieno, cuius non habet usum; si enim in agro alieno dedita opera quaerat absque Domini voluntate, totus est Domini fundi; non tenetur tamen ante iudicis sententiam dare totum, sed medietatem; post sententiam vero tenetur dare alteram medietatem, quae est lex poenalis ob iniuriam illatam Domino fundi.

¶ Quod si thesaurus in loco publico, puta in via effodiatur, erit totus inventoris. Ita Less. lib. 2. cap. 5. dub. 16. num. 63. Couar. ad reg. peccatum, p. 3. §. 2. citans Baldum, et Cynum. Ratio est, quia non est aliquis dominus horum locorum specialis. Quod si in loco publico inveniatur, idest specialiter possessu a Principe; erit dimidium Principis, ut habetur §. Thesauros, loc. cit. Viae autem publicae sunt Principis tantum dispositione generali.

Ideo aurifodinae, et venae argenti post Regum occupationem manserunt adhuc iure gentium incolis inventoribus. Ideo infertur, non potuisse licite privari Basilienses, et Peruanos aurifodinis, et venis argenti, cum essent horum pacifici inventores, nec iniurias Christianis intulissent, ob quas bellum iuste eis inferretur. Itaque multo minus post conversionem ad fidem potuere eis privari, ut definit Ioan. XXII. Vide Rodriquez cap. 47.

¶ Quod si thesaurus in loco sacro publico inveniatur, ut caemeterio, probabilius est, et ad mentem S. Bonav. dividendum, iuxta supra dicta. Sic tenent Nauar. summa cap. 17. num. 175. Rebel. lib. 1. quaest. 15. sect. 2. Couar. ad Regulam Peccatum, p. 3. §. 2. Gomez ad §. 45. Taur. num. 52. Molina disp. 56. Sylvest. v. Inventum; et ideo dimidium inventoris, et dimidium praesuli Ecclesiae esse, quia hodie Ecclesiae hac in parte illorum esse censetur, ut ait Fagundez num. 26. Tanner. num. 55. qui intelligit, si de industria inveniatur: at si casu ibi sit inventus, totum spectat ad inventorem docent Lessius, et Retella apud Tannerum.

Mihi non placet, Ecclesias esse Praelati, quia habet hic solum ius ad Decimas, et alia iura Parochialia non ad fundum. Itaque reor thesaurum totum esse Ecclesiae, si de industria sit inventus: at dimidium, si casu. Neque computanda Ecclesia cum viis publicis; in quo fallitur et Tostatus quaest. 66. ad 13. Matth. Habent enim Ecclesiae iura, etc. Multo magis Caenobia, et Collegia; ut ait Less. t. 1. lib. 2. cap. 5. dub. 15. num. 50. et Fagund. num. 26.

Si in agro dotali thesaurus reperiatur, dimidius erit uxoris, quae est domina fundi, licet constante matrimonio maritus habeat usumfructum; non enim thesaurus inter fructus computatur; ut monet Fagund. num. 28. Quo fit, ut et inventus in praedio locato, aut conducto, dimidius sit domini praedii; dimidius inventoris, et nihil usufructuarii, etc. iuxta regulam Iuris a D. Bonav. allatam supra.

Quod si sit arte magica, vel aliis modis a iure damnatis repertus, devolvitur Fisco leg. una, Cod. de Thensauris, lib. 10. Gloss. ibi, ut notant Fagund. num. 32. Tanner. num. 56. cum Molina T. 1. de Iust. disp. 56. Couar. ad reg. Pecc. 3. p. §. Lopez de contr. lib. 1. cap. 50. Aragon. 2. 2. quaest. 66. art. 5. Nauar. Man. Lat. cap. 17. num. 175. Sà, v. Thes. Valasc. de iure Emphyt. p. 1. quaest. 15. et alii communiter.

Ad amplam huius rei notitiam quaeri potest: An liceat emere agrum, in quo scimus, esse Thesaurum, non indicato thesauro Domino agri, nec aucto pretio illius.

Prima opinio asserens est D. Bonaventurae loc. cit. D. Thom. 2. 2. quaest. 66. art. 5. Soto lib. 5. de Iust. quaest. 3. Nauar. cap. 17. num. 175. Molina de Iust. disp. 56. et disp. 333. Sylvestri v. inventum, Rebell. 2. p. l. 9. quaest. 5. num. 2. Sà v. Thesaur. Aragon. 2. 2. quaest. 66. art. 1. Mercado de contract. cap. 15. Rodriquez summa, cap. 47. Lopez p. 2. Instit. cap. 1. Lessii lib. 2. cap. 5. disp. 15. num. 64. Fagundez num. 40.

Est autem contra Angelum, et Firmum v. Inventum, Tabienam v. Restitutio §. 26. et Valas. quaest. 15. qui inclinat ad hanc oppositam.

Assero cum prima sententia, talem agrum, Thesauro depositarium, posse emi, habita sola consideratione agri.

Probatur ab authoribus illius cum D. Bonav. ex illo Matth. 13. Simile est regnum caelorum thesauro abscondito in agro: quem qui invenit homo, etc. vadit, et emit agrum illum; Ubi asserit, posse hominem prudentem emere agrum illum, et nihil de augmento pretii dicit.

Respondent, nihil inde colligi, dum nihil dicit de pretio; sed relinquere in debita aestimatione, cum Christus fraudibus non faveat.

Sed contra; nam Christus in sua purissima doctrina expressisset id, quod erat necessarium ad contractum licitum. Imo colligo, hinc noluisse Christum aliud requirere; nam propositum erat ei agere de emptione regni caelorum per merita, quae non sunt ex se adaequata tantae gloriae, ut exponunt SS. PP. Hilarius, Petrus Chrysol. Eusebius Emiss. et Haymo: Vel per thesaurum intelligitur Christus, ut explicant D. Hieronymus, et Christianus Druthmarus, et Gloss. ordinaria; aut VERBUM DEI, ut explicant SS. Chrysost. et Gregorius in Bibliot. Homil. Certum autem est, fieri vim in Thesauro, quod absconditus sit, atque adeo ignoretur pretium agri, in quo deceptus est Tostatus quaest. 65. in cap. 13. Matth. nam, et verbum praedicationis habet virtutem absconditam, ut docet etiam in alia parabola, quia comparatur grano Sinapis, ut explicat S. Hieron. nam continet sapientiam caelestem, saeculorum sapientibus incognitam: Similiter et Christus est, in quo sunt omnes thesauri Sapientiae Dei absconditi, cum tamen sit: Iudaeis scandalum; gentibus stultitia. Sic et de regno beato, quod acquiritur in via. Quapropter non bene applicaretur, si esset emptus ager pretio ex parte nostra adaequato. Vide Patres allegatos, De restitutione debita ex impeditis alicui bonis.

IUSTITIA violatur non solum auferendo bona acquisita, sed etiam impedieudo ne acquirantur; et hoc tertium caput est, ex quo oritur debitum restitutionis; de quo aliqua dicit S. Doctor in speculo Animae, cap. 1. ubi quinque modos damnificandi describit, et ex quatuor primis ponit obligationem restituendi; bona enim aliorum, seu habita, sive habenda, impediuntur faciendo, praecipiendo, consulendo, iuvando, et dissimulando; hoc autem ultimo dicit non peccari saepe mortaliter, nisi ex odio, aut alia prava dispositione in proximum oriatur; nam plerumque ex timore, et pusillanimitate dissimulatio haec contingit; dum quis timet, ne malefactorum ira in se concitetur, et in proprium damnum redundet; unde hinc nullus restitutioni tenetur: Aliter tamen dicendum esset de illo, cui ex officio incumberet tales malefactores coërcere; cum hic Iustitiae vinculis obligetur ad tuenda bona ex officio sibi credita; verum alii ad id ex charitate tenentur, quare licite possunt etiam dissimulate, cum probabiliter credunt corripiendo, se non profuturos; ut habet D. Augustinus lib. 1. de civitate Dei apu Seraphicum, loco citato: Si propterea quisque obiurgandis, et corripiendis male agentibus parcit, ne deteriores efficiantur, non videtur esse cupiditatis occasio, sed Charitatis consilium.

De aliis autem modis, quibus reus, impediendo proximi bonum, ad restitutionem tenetur seqq. dubitationibus dicam.