Tractatus I: PRIMUS DE VIRTUTIBUS THEOLOGICIS

Quaestio I: An sit necessarius status Praelatura Regularis in Religione

PRaenotandum est, duplicem considerari potestatem in Praelatis: Altera est Dominii: Altera est Iurisdictionis: illa oritur a virtute praecipiendi, quare in Patrefamilias potest esse respectu Domesticorum, sicut et in domino respectu servi: haec vero nascitur e susceptione talis Ordinis, quem potest Iurisdictio ex superioris declaratione consequi.

Rursus Praelatus sumitur vel late, quatenus aliquibus in spiritualibus praeest, quo sensu dicitur Parochus praeesse his, qui ipsius curae demandantur; vel proprie, pro illo qui habet Iurisdictionem in foro contentioso, quo sensu nunc communiter Praelatus intelligitur.

ASSERO, supposita institutione vitae regularis, simpliciter necessariam esse in ea praelaturam aliquam, ita omnes communiter apud Suarez, infra citandum.

PROBATUR a S. Doctore loco citato. Institutio vitae regularis est incipientium ad perfectionis profectum tendere; sed tales indigent habere superiorem, ad cuius nutum noxia devitent, utilia sectentur, quae ignorant doceantur, etc. ut ait D. Paulus Hebr. 5. indigetis ut vos doceamini, quae sunt elementa exordii sermonum Domini.

PROBATUR secundo ibidem, a S. Doctore; quod aliqui sunt imperfectiones, eo pigrius solent in virtutum stadio currere, indigentque aliquo, a quo non solum exemplis alliciantur, verum et praeceptis compellantur ad virtutis exercitium; quod fieri nequit absque potestate Praelationis; sed solent e mundo in Religionem ingredi viri valde imperfecti, solo affecti desiderio proficiendi; hi vero magis ab initio, humano timore, quam divino praecepto a peccatis detinentur.

PROBATUR tertio a Seraphico. In omni regimine bene ordinato necesse est ut sit aliquis qui vitia, et defectus corrigat; nam ut hic observat S. Doctor, peccatum est ad instar febris, vel vulneris, quae si medicorum solertia non praecaveantur, in deterius abeunt; nec, qui labitur in culpam, per se potens est resurgere, nisi a fortiori fulciatur, et corripiatur; relinquit enim post se culpa languorem quemdam, super quem necesse est, ut potestas obtineatur; quare dicitur Lucae 9. dedit illis virtutem, et potestatem, ut languores curarent, curatur autem languor infirmi, humiliter obtemperando praecepto medici, ut ibi concludit Seraphicus Doctor; medicus autem nisi sit in eadem domo cum infirmo, potest permittere, ut pereat, antequam ipsum infirmum esse cognoscat.

PROBATUR denique a Suarez tomo 4. de Relig. lib. 2. cap. 1. Exsistente uno correlativo, necesse est ut existat aliud: sed Praelatio, et obedientia in vita regulari sunt duo correlativa; haec autem in ea necessario existit; ergo et illa.

Ex his habes potestatem hanc debere non solum esse directivam, sed etiam coactivam; illa enim sine hac plerumque inutilis est; cum nequeat executioni mancipari.

HABES secundo, illam non debere necessario, sed decere esse potestatem iurisdictionis; nam licet potestate dominativa quisque sufficienter contineatur in religiosa observatione, ut patet nunc in Monialibus, et olim in tot Monachorum conventibus, quorum Praefectus, ut plurimum, non facerdotii dignitate, sed ministerii humilitate caeteris praestabat, ut clarum est (caeteris omissis) in D. Benedicto, quem fuisse Abbatem, scilicet Patrem Monachorum, non autem sacerdotem, legimus, ut notat Suarez num. 3. et D. Bonavent. in cap. 7. nostrae Regulae: Attamen cum modus validior et efficacior coercendi culpas sit per potestatem Iurisdictionis, et cum optime cum Potestate Dominii possit exerceri, decuit utramque in Religionum Praelatis coniungi, ut nunc ubique fere Gentium usu inolevit.

Hoc autem eo fortius urget, quod plerique nunc virorum conventus ab Episcoporum Iurisdictione eximantur, quos arduum esset gubernari vel a solo summo Pontifice, vel ab his, quos delegatet, cum delegationes hae frequentes, et extraneae, variis forent exceptionibus obnoxiae; officerentque potius, quam prodessent.

HABES tertio, Potestatem praelationis regularis debere esse Monarchicam; tum quod Regimen Ecclesiae, quippe perfectissimum, tale sit, ut toties ubique inculcat Seraphicus Doctor; Religiosorum autem convictus est pars (ut ita dicam) homogenea Ecclesiastici regiminis, eoque potius, quod acquirendae perfectioni iugiter incumbat, cuius assecutio non modice retardaretur, si a multitudine, non ab unitate penderet: Adde Religionum Praelatos in locum, et affectum paternum debere succedere; unius autem familiae nequeunt plures esse patres.

Quaestio II: Quomodo Eligendus est Religionis Praelatus

Quomodo Eligendus est Religionis Praelatus.

TRIBUS modis fit Electio, iuxta caput, Quia propter de Elect. Primus modus est per publicam acclamationem, quae tunc fit, quando nulla praecedente consultatione, sed repentino motu omnes in unum consentiunt, eumque simul nominant, et eligunt: hic autem modus, cum e divino pendeat impulsu, non habet regulas aliquas, a iure praescriptas.

SECUNDUS Eligendi modus est per Scrutinium, quod fit, dum praesentibus his, qui debent, volunt, et possunt interesse, duo vel tres, fide digni, e caeteris assumuntur, qui singulorum vota diligenter exquirentes, ea in scriptis proferunt, et publice denunciant: quo casu is habetur electus in quem maior pats electorum, seu vocalium consenserit.

TERTIUS modus est per Compromissum, et fit, dum Plures viri, magis idonei, a toto Caetu eliguntur, in quos totam suam eligendi facultatem, iuxta quamdam normam, caeteri omnes transfundunt.

PRAETER hos modos admittitur aliquando alius, qui fit per nominationem successoris, qui tamen in electione Ecclesiastica non est in usu, ne successione aut iure haereditario Praelatio videatur possideri; et ut arceantur varia incommoda, quae ex pravo affectu alicuius, sibi eligentis successorem ad libitum, nascerentur. In aliquibus tamen Religionibus nominatur aliquis, qui mox ac defunctus est Praepositus Generalis, vel Provincialis, suppleat eius vices, donec Capitulum celebretur.

MODUS usitatissimus in Religionibus est per Compromissum, cuius norma, sicut et scrutinii, praescribitur dicto cap. Quia propter, his verbis: Cum electio fuerit celebranda praesentibus omnibus, qui debent, et volunt, et possunt commode interesse, assumantur tres de collegio fide digni, qui secrete, et sigillatim vota cunctorum diligenter exquirant, et in scriptis redacta, mox publicent in communi, nullo prorsus Appellationis obstaculo interiecto, ut is collatione habita eligatur, in quem omnes, vel maior, et sanior pars Capituli consentit.

QUAMVIS autem hic mentio habeatur de Collegio, includitur tamen electio cuiuscumque Praelati, sive sit alicuius Ecclesiae, sive Religionis, ut annuunt omnes expositores, apud Suarez cap. 5. sicut et expressius habetur in Concil. Trident. sess. 25. cap. 6. de reformatione: In primis sancta Synodus districte praecipit omnes supradictos (sive Abbates, scilicet, sive Generales) eligi debere per vota secreta, ita ut singulorum eligentium nomina nunquam publicentur, nec inposterum licet Provinciales, aut Abbates, Priores, aut alios quoscumque titulares ad effectum faciendae electionis constituere, aut voces, aut suffragia absentium supplere, etc.

Hinc per Citatoria opportune emissa convocatis omnibus, qui possunt, volunt et debent adesse, iuxta verba dicti cap. Quia propter, ante omnia dispiciendae sunt conditiones eligendi maxime Generalis: Hae autem aut Canonicae sunt, aut morales; has cum S. Doctore recensui supra disp. de prudent. illas vero hic breviter indicabo, cum Suarez late differente cap. 3.

Prima igitur conditio, iuxta Canones requisita, est, ut Eligendus aetatem habeat legitimam, quae secundum cap. Cum in cunctis, de elect. est viginti quinque annorum, uti etiam repetitum habes in Concilio Tridentino sess. 24. cap. 12. Et licet dictis locis sermo sit de illis, qui cum cura animarum dignitates possident Ecclesiasticas, non est cur dubitemus praelationem regularem ibi comprehendi, cum vere dignitas sit, curae ordinariae animarum graviter annexa, ut docet Suarez loco citato, num. 7.

Quia tamen in Episcopis ibidem requiritur, aetas 30. annorum, tum propter dignitatem Episcopalem, tum propter graviores causas, quas ipsis incumbit expedire, videtur etiam similem aetatem exigi in praelatis regularibus, obtinentibus potestatem quasi Episcopalem, quales sunt Generales, et Provinciales. Verum cum de Episcopis tantum lex loquatur, quibus quidem inferiores dignitate sunt dicti Praelati, quamvis saepe rerum agendarum gravitate propter diversitatem provinciarum ipsos superent, non est Ius illud extendendum ultra verborum propriam significationem, eo maxime, quod contrarium actum ipso facto irritet, quo in casu odiosum est, ac propterea restringendum, ut notat Suarez loco cit. adducens Panormitanum, qui ostendit Ius commune etiam de Abbate, licet non raro potestatem quasi Episcopalem obtineat, nihil determinasse, ac proinde eum sub inferioribus dignitatibus, quatenus Iuris dispositio expostulat, comprehendi.

Attamen licet Ius commune de his nihil determinavit; videtur quidem, communem usum omnium Religionum abunde eis prospexisse; Cum enim Generalatus, seu Provincialatus longam requirat rerum experientiam, quae non nisi multo annorum tractu contrahitur, non solent infra quadragesimum annum eligi ad illas dignitates, solumque novimus Seraphicum Bonaventuram, qui, ut advertit Suarez cit. loco, ob singulares dotes, doctrinaeque excellentiam, aetatis suae anno 35. et Religionis 13. in Generalem totius Ordinis minorum electus est; in ipso enim Spiritus, et Genii maturitas annorum canitiem longe antevenerat: non valde dissimile est exemplum in Claudio Aquaviva, ut habet ibidem Suarez, electo in Generalem Societatis praefectum, cum aetatis annum trigessimum nonum, et Religionis decimum quintum ageret.

Secunda conditio est solemnis in eadem religione professio: Habetur in variis capitulis Iuris antiqui, ut cap. Cum ad nostram, cap. in magistum, cap. Cum causam de electione; Et confirmatur de novo in Concilio Tridentino sess. 14. cap. 10. de reformat. et sess. 25. cap. 21. de Regular.

Hanc conditionem adeo esse necessariam, quidam clamant, ut eam de iure esse naturali asserant apud Suarez numero 12. et figurari videtur in illis veteris legis prohibitionibus Deuteron. 22. quibus vetitum erat in Bove et Asino arare, seu de lino, et lano contextam vestem assumere; ubi enim vulgo dispar est professio, nequit par esse amoris vinculum; dissimilia enim naturali quodam taedio sese diu non sustinent, sed divortium appetunt: Ita arguit Clemens V. Clementina I. et Concilium Hispalense II. dicens: In uno, eodemque officio, non debet dispar esse professio, nam cohaerere, et coniungi non possunt, quibus et vota, et studia diversa sunt.

Non nego tamen cum Suarez, his incommodis aliter posse subveniri, urgente scilicet necessitate, et suadente abundantia gratiae in alieno professo, qui de facili possit se caeteris conformem reddere, eorumque animos benevole conciliare; sed casus hic, quippe extraordinarius, praesenti legum determinationi non subiicitur.

Quod si Concilium Trident. de Abbatissa statuat, ut non eligatur, nisi per octo annos, aut ad minus quinque, laudabiliter in religione vixerit; id tamen nec ex eodem praecepto, aut ex natura rei ad virorum electionem extendendum est; tum quia genus masculinum sub foeminino, non comprehendatur, licet non item e converso; tum quod lex sit odiosa, ergo restringenda. Praeterea diuturnior morum probatio in foeminis exigitur, in quibus frequentioris fragilitatis experientia est comperta.

Variis tamen constitutionibus plures Religiones cautum fecere, ut post professionem aliquot anni transeant, antequam quisquam professus sit eligibilis, ut interim devotioni, et studio possit vacare; non enim ex abrupto tot religionis praxes ediscuntur, nec decens est, Neophitum iuvenem senioribus praefici; potest tamen esse, ut hi aetatis, et experientiae defectus aliunde faelicius recompensentur, ut si fiat transitus ab una religione in aliam, ubi pares praxes propter utriusque religionis proximitatem viderit; et sit in illa ad quam transit, necessitas, et in ipso sufficientia; quare diximus, illam conditionem non esse ex natura rei.

Tertia Conditio est Sacerdotium, cum enim nunc Praelati regulares sint Pastores ordinarii animarum, necesse est ut non solum potestatem Dominativam, fundatam in religiosa professione, obtineant, sed insuper Iurisdictionem spiritualem. Ita cap. 1. de aetate, et qualitate, ubi requiritur, ut eligendus in Abbatem, instante necessitate, sit ad minus in minoribus Ordinibus constitutus; ergo nulla urgente necessitate debet esse Sacerdos: Quod si non sacerdotis fieret electio, non est electio irritanda, sed electus ordinandus, ita Suarez num. 21.

Quod si autem regularem tantum observantiam, et religiosam subordinationem spectemus; haec conditio non erit necessaria, cum bene Religio gubernari possit cum sola potestate dominii, ut patet in principio Ordinis Minorum, quem S. Patriarcha Franciscus faeliciter instituit, et gubernavit, licet sacerdos non esset, praecipitque cap. 7. regulae, ut si superiores, ad quos pro Reservatis fieri debeat recursus, sacerdotes non sint, iniungi faciant poenitentiam per alios sacerdotes ordinis.

Quarta conditio est, ut desit Irregularitas in eligendo; hanc vidimus supra, agendo de irregularitate.

Totidem etiam conditiones assignari possunt ex parte eligentis, primo enim requiritur ut sit de eadem Congregatione cum eligendo; Ius quidem commune statuit, ut Praelatus alicuius congregationis ab huius membris eligatur, ita cap. 1. de electione, uti et 2. 3. 4. et sequentibus 8. quaest. 2. Secundo requiritur, ut sit in ea congregatione professus, nam novitii ab electionibus in iure excluduntur; non requiritur tamen professio expressa in eligente, licet requiratur in eligendo, ut iure cautum est, quia plus exigitur in eo, qui eligitur, quam in eo, qui eligit. Tertio requiritur, ut eligens sit Clericus, et sacris initiatus, unde non admittuntur conversi, quorum nomine solum intelliguntur religiosi illi, qui ad Sacerdotium, vel sacros ordines non destinantur; Habetur in Clementina. Ut i de aetate, et qualitate, ubi decernitur: ut nullus de caetero in Ecclesiis Cathedralibus, vel collegiatis saecularibus, vel regularibus vocem in capitulo habeat, etiamsi hoc sibi ab aliis libere concedatur, nisi saltem in Subdiaconatus Ordine fuerit constitutus, quod de omnibus capitulis Generalibus, Provincialibus, et Conventualibus intelligi ait Suarez cap. 6. num. 5.

Si tamen ius antiquum spectemus, dum fere ex Monachis laicis vetera omnia caenobia constarent, certum est potestatem eligendi fuisse penes laicos pari iure, ac penes Clericos, cum hi pauciores essent, et aliquando nulli: Verum cum caetus monachalis ut plurimum ad Sacerdotii tandem dignitatem evectus fuerit, et ipsi spiritualis iurisdictio sit collata, indecens visum est, ut haec a laicis, eam quippe nullo modo possidentibus, nec possessuris, contribueretur; ut tangitur in cap. sacrosancta, et cap. Massana de electione.

Obtinuit tamen apud nonnullos Ordines consuetudo, seu potius petitum a Pontifice Privilegium, ut in Minoribus quibusdam Capitulis conversi vocem habeant ad eligendum unum, quem Discretum nuncupant, ut ad Capitula provincialia fratrum necessitates deferat, eorumque nomine simul cum locali praefecto vocem propriam praebeat.

Quarto Denique requiritur, ut elector nulla censura, seu Ecclesiastica inhabilitate sit irretitus; quod si occulte inhabilis sit, se ingerendo peccat mortaliter; si vero caeteri scienter ei consenserint, ultra peccatum, vitiabitur electio, ac proinde erit rescindenda; quod si tamen talis sit excommunicatus, ut caeteri eum non teneantur evitare, nec reprehendant se ingerentein; non erit ex hac parte vitiosa electio, cum nullus eum reprehendere teneatur. Ita determinatur in Extravag. Ad evitanda.

Porro hae conditiones specialiter licet intelligantur ex utraque parte de Praelato generali, et de ipsum eligentibus, simili tamen proportione possunt applicari electioni Praelati inferioris tam activae, quam passivae; ita ut non opus sit aliquid in particulari de hac re dicere; eo praecipue quod dictum caput, Quia propter, ab omnibus, quantum fieri possit, observandum sit, in quo sunt nonnullae restrictiones substantiales, aliae vero accidentales, quas fuse descriptas vide apud Suarez loco citato.

Huic capiti Quia propter, adiunctae sunt variae constitutiones magis, minusve, iuxta cuiusque religionis Placitum, variantes; praescribuntque modum, quo procedendum est in singula Religione, ad Praelatos in ea constituendos; ut tamen tales electiones validae, vel invalidae sint iure, necesse est ut a Summo Pontifice approbentur huiusmodi constitutiones, alias iuri communi nil valebunt addere, vel detrahere.

Quaestio III: Quot sunt in una religione Praelati, et quis inter eos ordo

Quot sunt in una religione Praelati, et quis inter eos ordo.

Cum Ordo hierarchicus in eo consistat, ut quidam sint supremi, quidam ultimi, et nonnulli intermedii, ut saepius e D. Dionysio inculcat Seraphicus Doctor passim, et praecipue parte prima de ecclesiast. hierarchia: Certum est regimen illud perfectius esse, in quo Ordo iste servatur, quale Ecclesiae, cuius gubernatio perfectissima est, et maxime hierarchica, unum habet supremum Praelatum, infimos vero pastores plurimos, intermedios autem Episcopos multos, ut sic ad Ecclesiam triumphantem propius accedat, in qua una est potestas suprema, scilicet Divina; alia intermedia, nempe Angelica; alia denique infima, utpote Humana; in qua hierarchia, quo altius ascenditur, eo excellentior potentia caeteris dominatur; et e contra, quo magis descenditur, eo divisa potestas magis debilitatur.

Hinc Religiosus Ordo, cuius est Ecclesiae vestigiis constanter insistere, ut quam in ea vovit perfectionem, melius attingat, sub triplici Praelatorum genere gubernatur; quorum unus est supremus, vulgo Generalis dictus; non quod simpliciter supremus sit, cum sibi superiorem agnoscat Pontificem; sed quia in eo ordine, cui praeficitur, alium non habeat, cui obedientiam praestet.

Alius est Praelatus intermedius, Generali subditus, plures sub se habens in una provincia conventus, indeque Provincialis nuncupatur.

Infimus vero Praelatus dicitur ille, qui alium sibi inferiorem non habet, et certo conventui, seu loco praeficitur, unde Conventualis, seu localis, Guardianusve solet appellari: solet tamen habere alium sibi subordinatum in aeconomica potius administratione, quam in spirituali aliqua iurisdictione; hic Vicarius in quibusdam religionibus appellatur, praesertim ubi localis superior habet nomen Guardiani; vocatur etiam Subprior respectu Prioris, et Prior respectu Abbatis, sicut et Minister respectu Rectoris: Praepositi enim locales variis gaudent nominibus, id ipsum significantibus; qui cum sint pastores Ordinarii, possunt in aliquibus suam iurisdictionem delegare.

Sunt etiam hii, qui vicem tenent Praefectorum localium, ut post ipsorum mortem, donec capitulum celebretur, vel ob parvitatem conventus, seu fratrum paucitatem praesideant; et quamvis Vicarii vocantur, sunt tamen re ipsa praelati ordinarii, ut sumitur ex cap. In singulis, de statu Monachor.

In omni Ordine Religioso solet esse Provincialis, non sic in Monachali, in quo solus Abbas, vel Prior localis sub praeposito Generali singula monasteria gubernat: usus tamen obtinuit apud Carthusienses, ut tempore capituli quosdam Visitatores instituant, qui tamen praelati non sunt, sed pro tempore quadam funguntur commissione, qua peracta, cessant; uti etiam in Ordine Minorum creantur Commissarii pro certis causis, qui sunt veluti Praelati intermedii, habentes potestatem delegatam; non tamen excedentem causae exigentiam, pro qua datur; nisi aliter fuerit expressum; sunt tamen in aliquibus Missionibus commissarii, ordinariam habentes iurisdictionem, et hi pro Provincialibus inibi habentur.

APUD Nos primus prae omnibus Ordinarius est Dominus Papa; post ipsum Generale capitulum; tertio Generalis minister, quarto in qualibet provincia Capitulum provinciale; sexto Provincialis; ultimo in suo loco Guardianus, sive sit electus, sive provisus. Elizzus noster ponit etiam iurisdictionem ordinariam in Procuratore curiae, in visitatore, et commissario sive generali, sive provinciali, citatque Boerium, et Bictum tract. 4. quaest. 1. num 9. Certum tamen est; hos non venire in partem Iurisdictionis ordinariae; si eam sumamus, quatenus a delegata contradistinguitur; cum hi suas causas subdelegare nequeant, nisi ex primi delegantis concessione, vel urgente gravi causa, in qua praesumitur de voluntate delegantis, ut concedit ipse Elizzus num. 10. Excipe illos Commissarios generales, qui non pro una, aut altera causa deputantur, sed residentiam obtinent ordinariam, dum Missionibus, vel paucis praeficiuntur conventibus, qui in provinciam erigi nequeant, in quibus regendis habet Commissarius, sive ipsum velis vocare commissarium generalem, sive provincialem, iurisdictionem ordinariam.

SYNT et alii Superiores intermedii, frequenter apud Minores, Custodes dicti; quod nomen actum dicit, non gradum, sicut nomen Seraphin dicit actum, non ordinem, ut ait S. Doctor in caput 8. regulae: et hi a principio nostrae Religionis propter provinciarum latitudinem, quibus non sufficiebat solus Provincialis, instituti sunt, habentes in suis custodiis eandem potestatem, subordinatam tamen, quam in tota Provincia habuit minister Provincialis: sed iam, hac provinciarum latitudine, eo usque restricta ut bis quotannis eas valeant Provinciales visitare, hic custodum usus in desuetudinem abiit, cui tamen successit alius, utpote vigilandi super fratres, absente Provinciali, eumque de gravioribus casibus emergentis admonendi; Quod si subitaneus aliquis casus emerserit, cui subito prospiciendum, poterit Custos in illo Provincialis munere fungi, uti et in quocumque alio occurrente, pro quo ipsi Potestas delegatur: Caeterum locali Praefecto cum aliis subiicitur.

EST et aliud Custodis genus, praecipue apud nos Capucinos usitatissimus: in primo enim Provinciali Capitulo, Pentecosten proxime praecedente, unum solent nominare Custodem, qui in electione Generalis caeterorum vocem proferat.

IN eo conveniunt omnes dicti praelati, scilicet Generalis, Provincialis, et Localis, quod unusquisque Polleat Iurisdictione spirituali in subditos, et quidem ordinaria, non delegata; cum illorum quilibet ad suum officium totius Capituli electione destinetur: Habent etiam Iurisdictionem immediatam; haec enim pertinet ad praelationem ordinariam; Item haec Iurisdictio in omnibus est quasi Episcopalis, ut notat Suarez num. 9. et seqq. diverso tamen modo, quod ut intelligas,

NOTANDUM est, particulam, quasi, duo importare, ut notat ibidem Suarez. Primo enim significat potestatem Episcopi propriam, in alieno residentem subiecto: Secundo significat potestatem Episcopi, sed cum diminutione quadam; ita ut non sit proprie potestas Episcopalis, sed quasi.

GENERALEM autem ministrum habere hanc quasi potestatem Episcopalem, nemini est dubium, cum possit in suos subditos exercere multos iurisdictionis actus, quos potest in suos Episcopus; dicitur tamen in Generali quasi, ob duplicem rationem signatam, tum quia dignitate, seu charactere inferior est Episcopo; tum quod non potest omnes omnino iurisdictionis actus exercere, quos potest Episcopus; idem a fortiori valet in Provinciali, cum semper aliquid in qualibet provincia sit Generali reservatum; et potissime viget in superiore locali; qui possit dici aptiori similitudine habere potestatem quasi parochialem, si comparemus Hierarchiam religiosam, cum Ecclesiastica, et spectemus solam Iurisdictionem ordinariam; cum tamen praelati locales e suis Privilegiis valeant habere actus plures, Parochis vetitos, et Episcopis communiter proprios, dicendum est in ipsis sic vigere potestatem quasi Episcopalem, cum maiori tamen diminutione, quam in Provincialibus; uti Ius commune olim Abbatibus conventualibus hanc quasi potestatem tribuebat, ut patet apud Suarez loco citato, licet essent Episcopis subiecti.

DIFFERUNT autem dicti praelati in multis, maxime in dependentia maiori, vel minori, in subordinatione, et inferioris iuris restringendi potestate, sicut et in potestatis amplitudine, praesertim extensiva; solum enim curare potest Praefectus localis, quae sunt suae domus; Provincialis, quae suae Provinciae; et Generalis, quae totius religionis; primus horum subditur secundo, secundus tertio; non e contra; cuiusque tamen ad invicem ita iura componuntur, ut in una religione iuxta proprium institutum, et consuetudinem possit praelatus conventualis minus, in alia maius, uti et caeteri; quae cum e diversa praxi magis constent, nec de his ius commune multum curaverit, nullis certis regulis possunt praescribi.

Quaestio IV: An deceat, Praelatum Regularem in eodem officio diu durare

An deceat, Praelatum Regularem in eodem officio diu durare.

PRAELATIONES, quarum dispensationes sunt penes humanum arbitrium, non postulant e natura sua, ut sint perpetuae, vel temporariae; quare priscis temporibus, dum pauci essent, qui praelaturae studerent, simplexque esset gubernandi modus absque tot legum ambagibus, quibus nunc praelati implicati solent, unus perpetuo unum gubernabat conventum, solumque ob notabilem insufficientiam, vel mortem deponebatur; eamque fuisse mentem S. P. N. Francisci, colligitur ex illis Regulae nostrae verbis: Universi fratres unum de fratribus istius Religionis teneantur semper habere in generalem Ministrum, quo decedente electio successoris fiat a ministris provincialibus, etc. quamvis exinde ob graves causas aliter a Religione statutum sit, ut notat Croufers in expositione cap. 8. regulae.

QUAM OB REM nunc in omnibus Ordinibus religiosis, et in multis etiam monachalibus mos invaluit, ut omnes Praelati pro certo tantum tempore possint durare, magis, minusve, iuxta cuiusque religionis proprium institutum, vel Apostolicum indultum.

Ita apud Minores, et Carmelitas, Minister Generalis Sexennio durat; nam cum praecipuum eius munus sit fratres totius Religionis personaliter visitare; placuit tantum ei temporis concedere, quantum ad id muneris sufficeret: Quod si aliquando a dicta visitatione cessat; hoc per accidens est, ratione alicuius incommodi, vel obstaculi.

ORDO autem S. Augustini eundem semper agnovit Generalem, sed eligibilem, vel deponibilem in singulo Capitulo generali: quare ex se perpetuus non est. Aliter dicendum de Carthusianis, Praedicatoribus, et Iesuitis, quibus singulis unus ad terminum vitae est Generalis minister.

PROVINCIALES vero, sicut et praefecti locales, triennales, rarissime sunt, contra quos laxis fibris invehitur Navarrus, comment. 3. de Regular. num. 3. et sequentibus, ubi plura incommoda, ex frequenti praelatorum mutatione iugiter nascentia, congerit, nullaque sibi unquam ratione fuisse persuasibile protestatur, quod animarum saluti, seu communitatum paci id expediret; contra quem docte agit Suarez, tomo 4. de Relig. lib. 2. cap. 7. ubi arguit praecipue ex communi consuetudine in tota ecclesia recepta, et a Summis Pontificibus approbata, contra quam ire non solidam esse doctrinam, sed insolentissimam insaniam, arguit communis regula D. Augustini, quam alibi passim inculcavi. Id ipsum Convenientissimum esse in Religione Minorum ostendit Seraphicus Doctor, libello Apologetico in eos, et c. in resp. ad quaest. 5.

ASSERO igitur cum S. Doctore, hanc temporaneam praelationis durationem convenientissime ordinati.

PROBATUR loco citato, a D. Bonaventura: In Praelato religioso praeter plures animi dotes, zelum scilicet Iustitiae, mansuetudinis lenitatem, fraternam compassionem, solidam discretionem, etc. requiruntur etiam aliae perfectiones corporis, qualis est honesta personalitas, robur diuturnum, ut in regulari observantia, et in officiis assistendis sit indefessus; aetatis ea maturitas, ut nec declinet in nimiam senectutem, sibi, et aliis onerosam, nec incipiat a nimia iuventute, quae sibi non impetet, aliisque insultet: Sed hae perfectiones in paucis teperiuntur, et in illis sunt valde instabiles: Ergo, concludit Sanctus Doctor, paucos stabiles in officio possumus habere praelatos, dum vel corpore infirmantur, unde non sufficiunt tot laboribus exantlandis, vel etiam timore conscientiae percelluntur, unde non raro amoveri ab officio instanter efflagitant.

PROBATUR secundo a D. Bonavent. ibi ad finem, relatione, qua utitur Suarez, loco citato, Qui novit se diu, vel semper permanfurum in officio praelaturae, facile sui ipsius obliviscitur, indeque insolescit; e contra vero, sciens se brevi deponendum, vel finiturum; in humilitate, et timore continetur; atque hoc accidit in utroque hoc genere praelati, perpetui, et temporanei: visi enim sunt non raro plures, de suis praelaturis securi, dominati in cleris, contra praeceptum Domini, 1. Petri 5. cum in aliis rarissime illud vitium deprehendatur; virtutis enim aemulatione quadam, (aliquando forsan etiam vitiosa ambitione, quae aliis tamen proficiat) quos viderant bene, et laudabiliter in officio se gessisse, imitantur, studentque ut bona pax sit ipsis, et aliis in diebus suis, illud, quod commode possunt, solatium unicuique praebendo, et quae grassantur vitia, sollicite amputando, scientes se brevi reddituros rationem villicationis suae, cum alteri fuerint subditi.

ADDE Praelaturam non tam virtutis esse exercituum, quam praemium: quare videretur Iustitiam distributivam laesum iri; dum tot, doctrina, et virtutibus praestantes, aliis forsan rudibus, nec satis probis, iugiter subiicerentur; unde communitas commodis non paucis privaretur: Et licet, qui virtute praestarent, possint tali subiectione uti in suum profectum; ad ipsos tamen ex malo bene uti, non autem ad Religionem spectat, eos ad tam rigidam disciplinam adigere, unde plures experiuntur ruinam, potius quam profectum.

HINC in exemplum superbi praelati, qui toti populo est in ruinam, affert S. Doctor, 4. dist. 15. part. 2. dub. 13. David, ambitiose numerantem populum sibi subiectum, et gloriantem in multitudine eorum, vel forsan annorum, quibus praefuit; unde super ipsum populum facta est manus domini gravis, ut significetur, nil tam communitati obesse, quam praelati superbiam, quae e perpetuitate durationis praecipue nascitur.

Si quaeras, num obediendum sit praelatis ita aperte superbientibus.

RESPONDET S. Doctor, expositione in Ecclesiast. cap. 20. fol. 332. col. 2. tales praelatos in triplici esse differentia, quidam enim in se sunt iniusti; aliis tamen iuste imperantes, et caetera sui officii iuste exequentes; quibus idcirco iuste obeditur.

SUNT Alii, iniuste electi, et pari modo munus Praelari exequentes, quibus non est obediendum; alii denique iuste electi, dure tamen et fortiter impetantes, quibus in his, quae iuxta Deum sunt, est obtemperandum: Iustum tamen est talem amoveri, quia ut ait ibi S. Doctor, privilegium meretur amittere, qui concessa sibi abutitur potestate.

RATIONES autem allatae maxime urgent in Religionibus, in quibus vitae soli activae, vel magis mixtae vacatur; nam ob ingentes hic ingruentes sollicitudines, ob frequentes occasiones, in quibus Praelatus tenetur imperare et subditi obedire, ob iugem assistentiam, vel praesentiam ipsius praelati, ut tot res arduae melius sustententur; vix potest unus diu durare, vixque meritorie, aut hilari animo possunt subditi diu obedire; quare si durius ille agat, consolantur hi, quod in proximo sit deponendus, ut advertit Seraphicus Doctor, loco prius citato, ad finem.

ILLA vero magna incommodorum series, et congeries, quam e frequenti Praelatorum mutatione accumulat Navarrus, loco citato, facile solvitur, si advertatur, ea, et similia inconvenientia potius oriri ex indebita Praelatorum electione, quam ex temporali eorundem duratione, ut notat Suarez, num. 6. Verum quia in Cap. Quia propter, et in Consilio Tridentino de reform. Regularium, sat provisum sit debito modo eligendi; non est cur hinc grave aliquod argumentum sumi posse suspicemur: Quod si paucae quaedam fratrum obmurmurationes, aut intempestiva nonnullorum ambitio has frequentes electiones molestet; his facile aliis remediis, in singula Religione, pro ut melius expedire videtur, institutis, occurritur.

Quaestio V: An in Praelato religioso sit potestas coercendi subditos poenis, tum spiritualibus; tum corporalibus

An in Praelato religioso sit potestas coercendi subditos poenis, tum spiritualibus; tum corporalibus.

QUOAD primam partem, supponitur e tractatu de Censuris, disp. 1. quem trademus, 3. parte ubi de Sacramento poenitentiae, Praelatos regulares habere potestatem ferendi censuram, quae caeteras fere poenas spirituales sub se continet.

Ratio etiam favet, cum enim ideo sint instituti, ut suos subditos sedulo in virtutis, et perfectionis studio exerceant, non solum Clavem habere debent, ut ipsos introducant, sed et gladium, quo duras cervices, et contumaces coerceant. Parum enim vigoris habet vis directiva, nisi durius aliquando a vi coactiva obtrudatur.

POENAE tamen, quas ferre possunt Praelati regulares, debent personas, non loca respicere; quare interdicta localia nequeunt ponere, ut docet Suarez, cap. 9. num. 5. quia ad personas gubernandas, non vero ad loca, solum destinantur; possunt tamen virtute simplicis Obedientiae quaedam loca adeunda fratribus interdicere; quod non est iuris interdictum, ut ex se patet; hoc enim generaliter locum omnibus adiri prohibet, quod non cadit sub potestate praelati Regularis, cum non omnes, sed solum fratrum communitas ipsi subiiciatur.

CAPITULA tamen, quae praelatis subiiciuntur, posse ab iisdem suspendi, docet Suarez, loco citato; non vero illa, quibus adaequate comparantur, vel a quibus in nonnullis superantur; Quare Generalis non potest suspendere Capitulum generale, nec Provincialis illud, quod in sua provincia celebratur, sicut nec Superior localis Capitulum conventuale.

IRREGULARITAS autem imponenda, non est iurisdictionis regularis: hoc enim spectat ad supremum totius ecclesiae Praelatum; et in casibus ab ipso determinatis, in cap. Is qui, de sentent. excom. in 6. Possunt tamen Religionis praelati declarare, si quis sibi subditus in eam impegerit.

VERUM sunt nonnullae inhabilitates ad ferendam vocem in capitulis, et ad alia, quae sunt iurisdictionis regularis, quas e communi praxi patet illis licere; inferre non tamen eas possunt instituere propria authoritate, nisi cum iure communi necessariam aliquam habeant connexionem, vel a Sum. Pontifice expressam approbationem. Apprime autem dispiciendum est ipsum ius commune, num in ipsa talis poena sit expressa? quo tenore? num in omnes personas ecclesiasticas, sub quibus intelliguuntur Religiosi? num solis clericis, a quibus distinguuntur? nam si imponatur poena universaliter omnibus personis ecclesiasticis, debet praelatus adhuc considerare, num sit ipso iure imposita, num vero ab ipso Praelato imponenda; et in utroque suum munus obire; si vero sit solis posita clericis, poterit Praelatus similem poenam ob delicti, et personae similitudinem, Religioso infligere, pro ut prudentia, et aequitas postulaverint.

QUOAD secundam quaestionis partem, dicendum est, Poenas corporales, alias esse leviores; alias vero graviores: illas imponere posse Praelatum quotidiana docet praxis, etiam simplici dicto, vel imperio, ita ut teneatur subditus eas in seipsum exequi, in quo distinguuntur ab aliis poenis gravioribus, quas quidem Praelatus aliquando potest infligere, et subditus pati, non tamen eas in seipsum exequi.

DVbivm autem non modicum est, quaenam sint illae poenae graviores, quas licet Praelato regulari suo subdito imponere.

CERTUM est primo, praelatum nequire Religiosum clericum degradatione, vel similibus poenis, quibus privilegio clericali privatur, punire; imo nec, etiamsi clericus non sit, depositum a professione religiosa, brachio saeculari tradere; Nisi ad hoc specialem habeant a Summo Pontifice concessionem: tum quod sic vix praecavetur irregularitas incurrenda; tum quod ea immunitas religiosi a tali poena, sit in favorem totius religionis, quam sic punire non potest Praelatus.

QUOD si aliquando contingat, religiosos a brachio saeculari torqueri; Dico tales tunc quoad Praelatorum iurisdictionem, religiosos non esse; sunt enim eiecti ut incorrigibiles, et habitu privati in aliquo facinore deprehenduntur, vel propter scelus in religione commissum, in quod saecularis potestatis est animadvertere, corripiuntur; quod satis iuste potest Praelatus permittere, cum sit iam a religione emancipatus: nequaquam vero cum potest propriis manibus puniendum tradere.

IDEM de mutilatione, seu publica flagellatione concludit Suarez, num. 3. sunt enim ad mortem, seu homicidium dispositiones, quas absque irregularitate nemo clericus potest, seu mandate, seu exequi; adde eas ecclesiasticae mansuetudini, et religiosae compassioni ex adverso opponi: unde nec ipsis Episcopis est in usu.

IDEM mihi plane videtur de poena ad triremes, ut eam Religiosus Praelatus propria authoritate nequeat iuste mandare; quamvis Suarez in oppositum propendeat; nec rationes, quas sibi obiicit, rite solvat, ut eam opinionem sibi aeque persuasam habere debeat.

PRIMO enim in hac poenae interveniunt cruentae flagellationes, non solum per accidens ratione remigationis, ut ait Suarez, sed per se, cum optime et iam remigantibus, et ob solam culpam, propter quam eo damnantur, infligantur.

SECUNDO hoc fit a laïcis contra tenorem Capitis, Si quis suadente; et cap. Universitatis de sentent. excom. ubi degradatio ad verberationem a laïcis faciendam praesupponitur; Praelatos vero regulares degradare non posse, nisi ex speciali indulto, supra diximus.

TERTIO suos subditos ita torquere non est apud Episcopos usitatum, solusque Summus Pontifex ea utitur potestate; quod si Episcopi id non faciant, ut ait Suarez, ut et ipsi minus gravamen subeant, et Rei minus periculum, eos perpetuo carceri mancipando, cur id non incumubat potius praelatis Regularibus, quippe minus potentibus ad subeunda tanta gravamina, nec minus obligatis ad praecavenda subditorum reorum pericula; quae hinc frequentissime, simul et enormissime solent accedere; unde nusquam apud antiquos Patres, etsi in ecclesiastica disciplina multo modernis severiores, legimus hanc poenam fuisse in usu; non propter fratrum paucitatem, ut ait Suarez; nam licet tunc non fuerint tot ordines religiosi, fuere tamen Monachorum innumerabiles turbae, ut ipse Suarez expressis terminis paulo ante fassus est hic, cap. 1. num. 13. ubi in Monte Nitriae fuisse ait ad quinque millia Monachorum; qui cum fuere fere omnes solum Monachi laici, non praesbyteri, ut colligitur ex Suarez, eodem num. ubi narrat Epiphanium, epistola ad Ioannem Episcopum Hierosolymitanum scripsisse, se quemdam monachum renuentem, ad Sacerdotium evexisse, ed quod fratrum multitudo careret presbytero, incredibile fere est ex ipsis aliquando aliquos graviter non deliquisse, sicut revera legimus in vita Patrum, Marianum quemdam, cum puella esset, suum sexum sub viri habitu occultasse, et diu in quodam monasterio laudabiliter vixisse et dum praeciperet ei Praelatus, ut quadam nocte cum caeteris monachis pernoctaret in domo saecularis cuiusdam benefactoris, ut inde proximo die, quae conventui essent necessaria, asportarent; accidit, ut patrisfamilias filia, se a quodam milite eadem nocte corrumpi permitteret; quae cum praegnantis uteri patens scelus celare diu nequiret, totam culpam in dictum Marianum refudit, quam parentes multa exaggeratione ad Abbatem detulere; fuit autem in tempore illo id genus culpae gravissimum, tum propter singularem Monachorum sanctitatem; tum propter non frequentis scandali enormitatem; Abbas tamen, Mariano ad quaestionem vocato, et humiliter annuente, se graviora scelera patrasse, non alia, quam eiectionis sententia eum damnavit: Conventuum autem Abbates licet Episcopis tunc sublicerentur, potestatem quasi Episcopalem, qua maiorem nequeunt nunc praelati regulares habere, in sibi subditos obtinebant, ut docet Suarez, cap. 2. num. 11. et seqq. Quare non putem fas esse nostris praelatis, ut sint nunc minus indulgentes Clericis praesbyteris, quam fuere olim prisci Patres laicis Monachis, nisi forte velimus culpam ex status excellentia magis gravare, quod quidem nefas esse non arbitror, modo eius punitionem aliis poenis sar rigidis, vel superiori potestati reservemus: unde non opinor, eas Religiones, in quibus viget consuetudo hanc poenam ferendi, ut docet Navar. comment. 3. de regularib. num. 53. et post eum Suarez, citato loco, absque speciali Pontificis indulto eam executioni mandare, licet ve secretius agant, et minus sit scandalum, nihil de eo in suis libris musitent; cum graviores poenae sint semper iure communi, vel Pontificio determinandae.

Poenae vero exilii, seu loci mutationis poenes ordinariam est praelati potestatem. Si tamen praelatus velit subditum delegare in locum remotum extra religionem; illa delegatio aequivalebit eiectioni; nam perinde, ac si esset solum eiectus, non tenebitur subditus stare tali loco; cum iam sit extra obligationem obedientiae, quae cessat, cessante subiectione.

Hinc si praelatus praeciperet ei, quem eiecturus esset, ut non intraret talem, vel talem religionem, non teneretur eiectus tali conditioni stare, quia dum est adimplenda, est sui iuris; vide Suarez, cap. 10. num. 10.

QUAERES, num praelatus potest praecipere reo, ut e carcere non aufugiat.

RESPONDET Couarruvias, lib. 1. Variar. cap. 2. num. 4. Caieran. 2. 2. quaest. 69. art. 4. et alii apud Suarez, loco citato, tale praeceptum iustum esse, tenerique reum ei stare, tum quod tenetur intra claustrum iuxta praescriptionem Superioris se continere; tum scandalum inde emersurum praevenire; quod tamen intelligendum esse docet Suarez ratione purae detentionis; nam si mors, aut gravissima incommoda, iuri naturali adversantia, inde timerentur, aliter dicendum esset, iuxta ea, quae supra diximus disput. 30. de reo, quaest. 11.

QUAERES, num possit praelatus praecipere reo, ut paulatim inedia, seu fame se perimat, abstinendo a cibo, vel tantillum sumendo, quod vitae sustentandae non sufficeret.

RESPONDETUR e communi sententia, tale praeceptum iniquum esse, ac proinde non obligare, sicut tamen potest Iudex saecularis mandare officiariis, ut malefactori cibum non subministrent, videtur idem licere praelato regulari, respectu Religiosorum, apud Suarez, num. 11.

Quaestio VI: Quales solemnitates tenetur Praelatus Regularis, agens in iudicio, observare

Quales solemnitates tenetur Praelatus Regularis, agens in iudicio, observare.

SUPPONIT Seraphicus Doctor, in expositione in Eccles. fol. 332. col. 2. Apud Regulares fieri posse actus iudiciarios, non solum in subditos, sed etiam in praelatos, ut si pravi, aut minus idonei sint, corrigantur, et amoveantur, quod proculdubio servato ordine, non clandestino, aut ignoto aliquo modo fieri debeat; alias essent Regulares propter vitae Religiosae professionem, deterioris conditionis, quam saeculares, in quos nullibi fertur gravis aliqua sententia, nisi iuxta iuris apices.

CUM tamen luxurians illa caeremoniarum pompa, in curiis saecularibus servari solita, nec paupertatem, nec statum deceat Religiosum; concessere Pontifices plures Praelatis regularibus, ut omissis iuris rimulis, et reiecto tot subtilitatum, et apicum apparatu, ad simplicem rerum veritatem attendentes, de plano procederent.

ITA in primis Innocentius III. Postquam in Generali Concilio Lateran. can. 8. et cap. 4. quaedam de iure communi in iudiciis, non notoriis, observari vellet, ita ut prius fiat inscriptio, quam accusatio, et charitativa monitio, quam denunciatio, et clamorosa denique infamatio, quae contra Praelatum ad indicis autes increbuerit, prius fiat, quam inquisitio, §. ultimo subdit: Hunc tamen Ordinem circa Regulares personas non credimus usquequaque servandum, quae cum causam requirat, facilius, et liberius ab administrationibus amoveri possunt, in quae verba habet Glossa, V. Praesent. ut circa saeculares iuris ordo servetur, circa vero Regulares non usquequaque.

ITEM Bonifacius VIII. apud Rodericum, in coll. Privil. fol. 54. Sic decrevit: Bonifacius, etc. Universis fratribus Ord. fratrum Minorum, etc. Indulgemus, ut ad punitiones, et correctiones, et Praelati, etc. Rimulis iuris, et apicibus postpositis, libere procedere valeant, secundum consuetudines approbatas, et generaliter factas, et faciendas Ordinis instituta.

ITEM Cap. Ea quae, §. quod si Abbas de statu Monachi, dicitur: si filapidator inventus fuerit, vel alias merito amovendus, amoveatur absque iudiciorum strepitu: Hinc plures Religionum praelati, seu alii, ad iudicia ferenda delegati, omnia sibi ad placitum licere autumantes, quae iuris sunt, etiam substantialiter, et quae intimam rei veritatem respiciunt, liberius praetermittunt, ut testatur Bictus noster, quaest. 8. num. 5. V. appellare, in compendio Privileg. et P. Elizeus, in rerum criminal. methodo, tract. 3. quaest. 1. num. 1. cum quibus.

ASSERO, Iudices regulares teneri omnes solemnitates substantiales, seu essentiales iuris observare.

PROBATUR primo, quia quae sunt de iustitia iuris, ea quivis iudex tenetur observare; tales sunt dictae solemnitates, ut praemittere citationem, exigere probationes necessarias, etc. Ergo

PROBATUR secundo e sensu illorum iuris terminorum, de plano, sine strepitu, absque rimulis, et apicibus. De plano enim in element. Dispendiosam, de iudiciis, et in Glossa, ad cap. Olim, de accusat. significat dare iudicium ex plana rei inspectione, non dicendo iudicium e tribunali cum litis contestatione, libelli expostulatione, etc. Item sine strepitu, significat, ut magnus ille testium, advocatorum, seu procuratorum apparatus amputetur, quorum cavillatione, et obstrepitu solet non raro veritas variis labirinthis implicari; Item absque rimulis, etc. ut illae iuris subtilitates, et acutiora puncta, quibus saepenumero obtunditur veritas, praetermittantur.

CONFIRMATUR e Clementis V. Bonifacii VIII. successore, qui explicans praefatum privilegium, Regularibus indultum, loco citato, indicat sex in iudiciis Regularium omittenda; quia ad veritatem rei parum faciunt, quatuor vero admittenda, quippe iudicii substantiam propius atingentia, ut notat Glossa ibidem, V. Saepe.

PRIMO autem decernit dictus Pontifex, ut Iudex Regularis libellum non exigat, neque litis contestationem.

SECUNDO, ut tempore feriato procedere valeat.

TERTIO, ut amputet dilationes, appellationes frustratorias, et dilatatorias repellat.

QUARTO, ut Procuratorum iurgia, et testium superfluam multitudinem refraenet.

QUINTO, ut ad sententiam definitivam citans, non teneatur opponere ly peremptorie.

SEXTO, ut petitio Agentis, et Rei, quam petit in ipso litis exordio scriptis, aut si verbo renuis, statim in scriptis redigatur. Quod si in his casibus ex consensu partium solemnis ordo iudiciarius servetur, processus valeat, etc. Haec tamen positio potius ad infra dicenda spectat.

CUM autem prolixum esset haec omnia in singulis Bullis, aut Pontificum indultis repetere, in eorum loca suffecti sunt dicti iuris termini, de plano, sine strepitu, etcc.

QUATUOR vero sunt observanda ex eodem Pontifice in singulis iudiciis Regularium.

PRIMO, ut probationes necessarias iudex admittat, citationem, et iuramenti praestationem, tam de calumnia, et malitia, quam de veritate dicenda non excludat.

SECUNDO, positiones, tamquam ad veritatem habendam necessarias admittat; terminumque tam ad positiones dandas, quam ad articulos, et omnia acta exhibenda praefigat, nec post renuntiationem in causa ultra producantur, nisi utraque pars invicem remittat.

TERTIO, partes, sive ex officio; sive ad earum instantiam examinet.

QUARTO, ad sententiam definitivam citet, quam et scriptis ferre tenetur.

Ex his positionibus habes, quae fuerat mens Bonifacii VIII. in praefato privilegio, dum iubet, ut rimulis iuris, et apicibus postpositis libere procedere valeant Iudices Regulares: ubi non vult, ut eae solemnitates omittantur, quae ad substantiam actus pertinent, sed solum illae, quae ad causae ornatum, seu pompam conducunt, nam ut notat P. Elizaeus supra citatus, quaest. 1. num. 15. licet solemnitatis nomine aliquando veniant subtilitates, non tamen vice versa, solemnitas omnis intelligitur nomine subtilitatis, aut rimulae.

PRAETEREA ubi verba sunt ambigua in aliqua lege, reo potius est favendum cap. Cum sunt partium, de reg. iuris in 6. leg. favorabiliores, ff. de reg. iuris, et leg. Atrianus, ff. de actione, et obligatione, ita etiam omnes Iuristae uno ore asserunt; sed Privilegium Bonifacii, cuius verba ambigua sunt, sic intellectum, ut liceret etiam quae facti veritatem respiciunt, omittere, esset in ruinam non solum rei, sed non raro ipsius innocentis; cum sic nec comparendo, nec se defendendo, nec aliis licitis defensionis mediis posset se tueri: Ergo.

LICET autem Bonifacii Privilegium ab omnibus intelligatur, latius extendendum, quam aliorum Pontificum concessiones; nil tamen ultra habet, praeterquam quod vult, in causis etiam criminalibus civiliter procedendum de plano, non sedendo pro tribunali, modo iudicis saecularis, observando eas rimulas, seu subtilitates iuris, quae statum Religiosorum dedecent, ipsamque veritatem aliquando in diferimen coniiciunt: Aliae autem concessiones loquuntur in causa civili, ut in ea civiliter de plano procedatur.

Ex his libet concludere, semper iudicem teneri rei veritatem ad apicem examinare in omni actu, cuius iustitia inde pendeat: Et hoc verum est, sive sententia sit interlocutoria, quae suscipit aliquas facti circumstantias terminandas, quales possunt esse testium torturae, eiectiones, vel dilationes; sive sit definitiva, quae mature cunctis consideratis, de principali, vel aliquando de necessario, ultimam fert sententiam, cuius prolatione expirat in eo casu proferentis authoritas; sive denique sit sententia praecepti, in qua iudex cognito Rei crimine, vel ex ipsius confessione, vel ex notorietate facti, eum praecepto, vel prohibitione ad poenam damnat: nam quamvis multa non sint de substantia talis iudicii, est tamen in eo ordo substantialis servandus, ut prius se reus fateatur debitorem, quam ad solutionem cogatur, et ut prius nulla valeat eius crimen tergiversatione celari, quam ad condignas poenas condemnetur; si tamen contumax sit reus in agnoscendo se debitorem, praecipiatur absque ulteriori probatione iudex qualiscumque, ut solvat; soluta pecunia, ex hoc capite non est repetenda; dummodo vere debitor sit, licet praeceptum non fuerit iustum.

QUOD si quaeras, quae sunt substantialiter necessaria, ut sententia lata teneat. Respondeo primo necessarium esse, ut sit in scripturam reducta, sit lata, et lata; idque in ipsa scriptura manifestetur, cap. fin. de sent. et re iudic. in 6. Cum enim soleant intentari processus ex latis sententiis, ut melius probentur, et omnis facti temeritas devitetur, placuit, ut absque scriptura sit nulla, quod adeo verum est, ut ex consensu partium praetermitti non possit.

EST tamen consuetudine receptum in multis locis, ut Iudex sententiam legat, et proferat per Aquarium, ipseque solum verbum condemnationis, vel absolutionis pronunciet, ita Clarus quaest. 95. cum Bicko 145. num. 6. etsi iure sit aliter cautum, ita ut Glossa in cap. etsi sententia de sent. et re iudic. in 6. dicat, sententiam fore nullam, nisi ab ipso iudice sit lata, et lecta; excipiuntur tamen Iudices honoratiores, quales sunt Episcopi, et magni nominis Praelati, qui per alium curant sententiam rite proferri; Item excipiuntur noniter caeci, cum nequeant legere, putant tamen iudicium proferre, ut habetur leg. caecus, ff. de iudic. et leg. certi, Cod. eodem: Melius tamen in his casibus consuetudini statur, quae est optima legum interpres.

NON est tamen necesse, ut sententia interlocutoria scriptis mandetur, sed sufficit iudicem interloqui, et deinde indicete Tabellioni, ut quae fuerit interlocutus, scripturis consignet, quod tamen non esse ad aliud necessarium, nisi ut melius iudici credatur, docet Glossa in dictum, cap. fin. V. diffinitiua, quod idem de praecepto intelligi possit, licet raro huius necessitas in scriptis contingat.

SECUNDO necessarium est ad sententiae valorem, ut reus absens citetur utque coram proferatur, ex Clem. de verb signific. et aliis legibus supra citatis. Deinde publicetur in termino citationis: Quod si Reus contumaciter agat, et comparere refugiat; omni meliori modo ei intimetur, et portae, vel valvis suae residentiae affigatur, ut sic reum, quantum fieri potest, afficiat, Citationis autem terminus communiter decem dierum iudicatur.

TERTIO in sententia requiritur poenae determinatio leg. in summa, ff. de sentent. et re iudic. si tamen a iure pro tali delicto statuta sit, sufficit, id reo intimari, ita plures apud Elizzaeum citatum, quaest. 16. num. 11. Item requirunt nonnulli, ut sit talis poena, iuxta delicti gravitatem, vel levitatem, ut non sit contra poenam per Canones, leges, vel consuetudinem taxatas, alias sententia erit nulla; quia his in casibus causae cognitio creditur iudici, non autem poenae diminutio, vel augmentatio: Vide leg. 1. §. 1. ff. ad S. C. Turpil. possunt tamen esse causae nonnullae inducentes Iudicem ad leviorem vel graviorem poenam iudicandam; quas sententia debet exprimere; et sic valida erit sententia.

QUARTO requiritur ad sententiam, ut verbo de praesenti scilicet, absolvo, vel condemno, profetatur, deinde ut sigillo officii obsignetur, cum duobus subscriptis; haec autem omnia ea temporis maturitate sunt actitanda, ut detur reo locus ad defensionem, testium advocationem, etc. alias poterit propter brevitatem termini appellare, ut quaest. seq. dicetur.

Quaestio VII: An possit a Praelato, seu Iudice Regulari appellari

An possit a Praelato, seu Iudice Regulari appellari.

QUAESTIO potest ita colligi, ut appelletur a Praelato Regulari ad Superiorem potestatem intra, vel extra Ordinem; Extra non posse appellari, nisi, ad Romanum Pontificem, ad quem omnibus appellare licet, Cap. Romanum 2. quaest. 6. docet ratio iurisdictionis, quae extra Religionem, si sit exempta, non alibi invenitur; quam in Romano Pontifice; ad appellationem enim necessaria est iurisdictio; hinc postquam Societas Iesu exempta esset a Paulo III. additum est, ut extra non appellarent, ut docet Suarez, tomo 4. de Relig. lib. 2. cap. 11. num. 5. apud quem habetur etiam Constitutio Greg. XIII. graviter praecipiens fratribus Minoribus, ut ad saecularia Tribunalia appellare non audeant.

INTRA etiam Religionem appellationes fieri videtur prohibitum, cap. reprehensibilis, de appellationibus, ubi statuitur, ne subiecti contra disciplinam Ecclesiasticam in vocem appellationis erumpant, et ad finem dicitur: praecipue vero hoc in Religiosis volumus observari: ne Religiosi, cum pro aliquo excessu fuerint corrigendi, contra Regularem Praelati sui, et Capituli disciplinam appellare praesumant, sed humiliter, ac devote suscipiant, quod pro salute sua fuerit eisdem iniunctum: Similia repetuntur in diversorum Ordinum statutis, in quibus Religiosis praecipitur, ut Superiorum correctioni humiliter acquiescentes, ab appellationis voce desistant.

ASSERO tamen, quemlibet Religiosum iniuste, et graviter a suo Superiore sententiatum, posse licite appellare ad alium Superiorem maiorem in eodem Ordine, ita docet Seraphicus Doctor, in Speculo animae, loco citato.

PROBATUR: Naturalis defensio nulli est deneganda; sed hoc urget, quando subditi nimis a Superioribus praegravantur, nec aliter fieri aliquando, potest nisi appellando: Ergo. Vide Decium, et Panormitanum, in cap. Ad nostram, de appellationibus, cap. licet de officio Ordinis, Navarrum, Comment. 3. de regular. num. 51. et Suarez loco citato, cui non placet aliorum responsio, ad Cap. Reprehensibilis, supra, etc. ubi volunt Religionum statuta prohibere appellationem, dum fit, non excedente modo correctionis; unde Decius, et Panormitanus, iam allegati, ad cap. Ad nostram, concludunt: a correctione legitima non appellatur, nisi modus excedatur; unde iuxta Regulam contrariorum colligunt, legitime a Religiosis appellationes intentari, si correctionis modus exceditur; Quod si verum esset, arguit Suarez, num. 4. differentiam nullam esse inter clericum respectu sui Episcopi, et Religiosi in Ordine ad suum Praelatum; cum ille possit appellare, si excessus correctionis id exigat, iste autem, nequaquam: pro certo autem est, strictiorem esse subiectionem subditi ad Praelatum Religiosum, propter iugem ad perfectionem tendentiam, vel tendendi obligationem, sicut etiam propter utriusque, ut plurimum, cohabitationem, ubi, urget praesentia Turni: quam clerici ad suum Episcopum: Absurde autem Pontifices particularia statuta condidissent, pro habenda Religiosorum appellatione, si hi non adstringerentur ad eorum observationem fortiori vinculo, quam saeculares Clerici ad illa iura, quibus ipsis interdicitur appellatio, non urgente illo correctionis excessu.

Haec sane nihil num inprobantur, nec omnino etiam probantur; primo quidem, cum contra gravem excessum correctionis clament naturalis defensio, omnibus animalibus, nedum hominibus, alte, et intime innata; non video cur Clerici, et Religiosi in hoc non sint pares, cum rationalis amborum natura paris sit conditionis.

SECUNDO tamen animo libenter, Religionum statuta, seu Pontificum indulta non id praecise intendisse, ut non fieret appellatio, nisi quando in modo correctio excederet, alias, ut bene deducit Suarez, num. 4. cum iam diu hoc ipsis esset tam iure communi, quam ipsius iustitiae elato dictamine prohibitum; quisque enim, vel modice sensatus, novit, quod ubi legitima sit correctio, ibi illicita sit appellatio.

QUARE arbitror, dicta, sive Pontificum, sine Ordinum statuta propter duo praecipue fuisse condita: Primum est: quod cum facta sint circa tempus, quo ipsi ordines Apostolicis Privilegiis eximerentur a iurisdictione Episcopali, quae in appellationibus frequentius poterat pristinum ius resumere, nec deessent Religiosi, qui caeleris aegrius eam exemptionem ferrent, eamque non acceptare, dum a suis Praelatis corrigerentur, appellando attentarent; Visum est Summo Pontifici, et Religionum etiam Praelatis specialia statuta huic libertati opponere; hoc insinuari videtur illis verbis supra relatis; Ne Religiosi cum pro aliquo excessu fuerint corrigendi, contra regu- larem Praelati sui, et Capituli disciplinam appellare praesumant; cum enim Praelatus, et Capitulum Religionis componant totam disciplinam Regularem, si contra eam quis appellet, necessario appellaret extra, quod illicitum esse supra monstravimus.

NOTA autem ibi, dum dicitur, ne Religiosi, pro aliquo excessu corrigendi, non intelligi excessum aliquem a Praelato inter corrigendum admissum, sed culpam subditi, correctioni praesuppositam; nam licet PRO aliquando significet iuxta, ut quando dicitur, aliquem PRO suo Munere causam agere; frequentius tamen, et proprie sumitur pro propositione PROPTER; ut dicantur corrigi propter, non iuxta, excessum; alias valida esset responsio dicentium, nec licite posse appellari, quando etiam in modo correctionis exceditur.

QUIA vero in iure Canonico, Capitulum sumitur pro congregatione omnium fratrum ad aliquid praesidente Praelato statuendum, vel corrigendum; aliquando etiam iuxta communem loquendi modum in variis religionibus sumitur pro loco, in quo solent Religiosi statutis horis coram praefecto locali pro culpis, quas vel ipsi humiliter ultro fatentur, vel ipse Praelatus eis obiicit, poenitentias, licet ut plurimum leves, acceptare, et exequi: Hinc secunda expositio mihi non displicet, praefita, saltem Religionum, statuta voluisse, ut fratres sic a Praelatis localibus correcti, iisdem acquiescerent, nec pro levamine tantillae poenitentiae ad superiores, seu Generales, seu Provinciales appellarent. Mos enim plurium Religionum est, ut Praelati maiores his capitulis non assistant, nisi rato; quia ad localem spectat hoc corrigendi munus, a quo solent irreligiose deficere nonnulli fratres minus correcti, et ad alios superiores appellant vel ad levamen impositi gravaminis, vel propter duriorem increpationem, seu ab officio amotionem, qua sibi suadent inter caeteros se famae iacturam perpassuros, quare in fine dicti capitis, reprehensibilis, ponitur: Sed humiliter, ac devote suscipiant, quod pro salute sua fuerit eisdem iniunctum; hoc enim pietatis, devotionis, ac humilitatis tribunal est, non rigorosae iustitiae; quare non mireris, si vox, appellare, ibi, iuxta iuris rigorem non sumatur. Huic expositioni accinit ipse Suarez, num. 11.

PROBATUR itaque assertio secundo: Ad Praelatum immediatum in omni ordini licitum est recurrere; ergo et appellare: Appellatio enim genus est recursus; sed tam Generalis, quam Provincialis, sive aliis nominibus, iuxta morem diversorum ordinum vocati, sunt Praelati immediati, immediatam habentes iurisdictionem, independentem a Praelato locali. Ergo.

PROBATUR tertio e decreto Sacrae Congreg. anno 1587. quod tetuli supra ubi de Reo disp. 39. quaest. 9. ubi quaedam de appellatione obiter discussi. Hoc enim decretum ordinat, ut Regulares possint appellare ab uno Praelato Religionis ad Superiorem proximum, ab hoc ad Generalem, a Generali ad Protectorem Religionis, ab hoc denique ad Sacram Congregationem, apud Sothum, in compendio privil. verbo appellare, et Lezanam, tom. 1. cap. 9. num. 7. excipitur tamen causa correctionis, in excessum non irrumpentis, ut notat, P. Elizeus, tract. 11. quaest. 2.

QUAERES, num licita sit Religioso personalis appellatio iter arripiendo versus Superiorem maiorem absque licentia Praelati localis; verbalis enim appellatio potest fieri, etsi quis in suo conventu manserit.

RESPONDETUR, si fiat inscio, aut invito Praelato locali, talem damnari a Concilio Trident. sess. 25. cap. 4. de regular. ubi sic legitur: nec licet Regularibus a suis conventibus recedere, etiam praetextu ad Superiores suos accedendi, nisi ab eisdem missi, aut vocati fuerint, qui vero sine praedicto mandato, in scriptis obtento, inventus fuerit, ab Ordinariis locorum, tamquam desertor sui instituti puniatur.

HAEC autem eo usque vera asserit Suarez, num. 15. quicquid in contrarium dicat Navarrus, Comment. 2. de regularib. num. 61. ut etiamsi iniuste subditus a suo Superiori gravetur, aut privatum aliquod damnum inde patiatur, non tamen possit ipso invito, aut inscio discedere. Ratio est, quia e duobus malis minus debet quisque eligere; sed minus malum est nocumentum privatum, quod oritur ex iniusto alicuius privati gravamine, quam publica turbatio, et scandalum, redundans in totam Religionem ex tali discessu; Quod si mens Concilii esset obligare solum subditos, praeciso tali gravamine nil de novo ordinasset; cum hoc iam pridem ordinatum esset variis Religionum statutis, et Pontificum decretis; quare vidit S. Concilium talia gravamina subesse talibus discedendi modis; vidit etiam ius naturale obligare quemque ad sui defensionem; sed vidit, ab alia parte, fortius iuris naturalis vinculum praetendi, ut scilicet tota Religio non subiret scandalum propter unius incommodum: Hinc licet quovis casu taliter appellans inveniretur sine mandato Superioris in scriptis, posset in foro Ecclesiae detineri, et puniri; quia iudicat iuxta externa, et praesumptio stat pro ipsa contra ita appellantem.

OB has rationes facile crederem in foro conscientiae duos tantum dari casus excusantes a peccato in tali appellatione; Primus est, si commune bonum ob moram, vel retardationem summopere periclitaretur, vel gravi aliquod malum, nulla alia via reparabile, timeretur, quod non proprio, sed alieno prudentis iudicio esse diiudicandum monet Suarez, num. 15.

SECUNDUS casus est, quando damnum etiam privatum grave urget, ut infamiae, vel mortis, et probabiliter speratur, nullum inde grave scandalum eventurum, ut si cum socio sit eundum, ubi mos est, ut duo socialiter semper proficiscantur, nec sit periculum incidendi in illos, qui durius solent advenas fratres examinate usque ad Obedientiae ostensionem, etc.

QUAERES secundo, utrum Religiosus in iudicio convictus, sed non confessus, possit appellare, et e contra.

RESPONDETUR, confessum, sed non convictum, appellare non posse, leg. 2. Cod quor. appellationes non recipiuntur; ratio est, quia ad appellandum, necesse est, ut reus gravetur, cum appellatio sit in subsidium innocentiae, ita Glossa, cap. Cum special, §. Porro, de appellat. Ideo quicumque iniuste gravatur, habet facultatem appellandi, cap. Ut debitus, de appell. Verum si sit convictus, et non confessus, poterit appellare, ita, leg. 2. citata. De confesso autem intelligitur, cum non posse appellare, si confessio non fuit extorta, si confessus est ad sui defensionem, et similia: Nam Glossa, Cap. Romana, §. cit. V. vel de quo, tria requirit ad hoc, ut condemnatus nequeat appellare, scilicet ut sit convictus, confessus, et argumentis superatus; quare si fuit convictus, et confessus, imo superatus de crimine occulto, ex errore, vel terrore, similibusque motibus, poterit adhuc habere locum appellandi, ut notat P. Elizzus, cap. 2. cit. num. 5.

Quaestio VIII: Quis sit Iudex a Quo, et ad Quem appelletur

Quis sit Iudex a Quo, et ad Quem appelletur.

Iudex, a quo fit appellatio, debet talis esse, ut reum coeperit gravare; quare sive sit delegatus, sive Ordinarius, modo non sit in ferendo iudicio supremus, ab ipso licite appellatur; dixi: nisi sit supremus, etc. quia a Summo Pontifice nequidem ad Generale Concilium licet appellare; ut dictum est, ubi de excom. Bullae Coenae.

Ubi autem Iudex tulit sententiam, interponendo clausulam illam: omni appellatione remota, vel aliis terminis aequivalentibus, ab eo nequit fieri appellatio; quia talis sententia removet omnia impedimenta executionis, nisi in casu aliquo iuris expressa fiat mentio appellationis.

Si vero executioni sententia actu mandetur, ab executione non datur appellatio, nisi excedat in exequendo, Cap. pastoralis, §. etsi, de officio iudic. deleg. et leg. ab executione, Cod. quorum appellation. etc.

Iudex ad quem, debet esse proxime superior Iudice, a quo appellatur, et sic fit gradatim usque ad supremum iudicem, ut habetur relato decreto Sacrae Congreg. Quod si aliter fiat, parte adversa se opponente, appellatio nulla habetur; si tamen ex errore, et bona fide fiat, devolvitur causa ad Iudicem competentem, leg. 1. ff. de appellat.

Haec tamen non intelliguntur de Papa, ad quem sicut et ad eius Legatum, legatione adhuc manente, licite, intermediis Iudicibus omissis, appellatur, c. dilecti, 3. de appellat. idem dic si Praelatus medius diu absit, tunc ad alium, eo superiorem, potest causa accelerari.

Si Papa aliquem delegavit ad cognitionem particularis causae, tunc ad ipsum Papam, non ad Legatum eius a latere fit appellatio; idem esto iudicium de omni delegato, a quo ad delegantem fit immediate appellatio.

OFFICIUM autem Iudicis ad quem multiplex est. Primo enim inquirere te debet, num nil substantiale desit appellationi?

SUBSTANTIALIA autem, ad appellationem legitimam requisita, sunt primo expressio nominis partis appellantis, sicut et iudicis, a quo; hoc tamen tantum congruum est; deinde mentio loci, et temporis, quo facta fuit appellatio, ut sciatur, num debito tempore, etc. Deinde ut scripturae mandetur, nisi fiat in continenti; si tamen eius sufficiens probatio aliunde possit haberi, potest omitti.

TERTIO debet causa exprimi, nisi in sententia definitiva, in qua sufficit intimare, se ab iniusta causa appellare, Vide dictum, quaest. 146. num. 17. et seq.

DEBET etiam appellans Apostolos, seu litteras nunciatorias petere a Iudice, a quo, quibus significet se detulisse appellationi; harum autem litterarum variae sunt species; aliae enim sunt Testimoniales, quibus appellans, absente suo Iudice, coram probis, et fide dignis viris attestatur dictam appellationem: Aliae sunt Reverentiales quibus testatur iudex, a quo, se ob reverentiam iudicis, ad quem, appellationem non distulisse, nec impediisse; Aliae denique sunt Refutatoriae, quibus tanquam levis, et frivola, appellatio retunditur, his visis.

SECUNDO Iudex, ad quem debet diligenter examinare iustitiam appellationis, num in ea fuerit gravamen rei, num causa deferta, etc.

TERTIO quicquid a Iudice, a quo actitatum est, ad se curet transferri, nisi nil ad causae declarationem, vel cognitionem testentur cap. Exhibita, de iudiciis; debet autem diligenter inspicere, quaecumque in Reum statuta sunt, et quantum fieri potest, consulere famae Iudicis a quo. Alia plura vide apud Bictum locis citatis, Elizaeum, tract. 11. per totum, Farin. tract. de Iudice, quaest. 5. et seqq. et alios apud istos.

Quaestio IX: An Praelatus Regularis possit dispensare cum suo subdito, Quis, et in quibus

An Praelatus Regularis possit dispensare cum suo subdito, Quis, et in quibus.

HANC in Praelatis potestatem existere supponit potius, quam probet Seraphicus Doctor, exposit. in Eccl. fol. 314. col. 2. Ratio est, quia Praelati Religiosi in Ordinibus exemptis, succedunt Episcopis; unde dicuntur habere potestatem, quasi Episcopalem; ut supra visum est, quaest. 2. Episcopi autem in multis dispensare possunt cum suis subditis: Ergo.

PRAETEREA exigit urgens necessitas Fratrum, ut cum ipsis aliquando in nonnullis dispensetur; durum autem esset ad Pontificem semper recurrere, vel ad alios ab ipso delegatos; cum interim possit publica, vel privata alicuius salus periclitari.

TANDEM Ius commune concedit Maioribus Praelatis, habentibus ordinariam iurisdictionem ut possint prospicere subditorum saluti per omnia; quod fieri nequit nisi habeant dispensandi potestatem; cuius actus spectat ad iurisdictionem ordinariam in Episcopis, vel in habentibus potestatem quasi Episcopalem.

RESTAT igitur videndum in quibus possint dispensare; Certum enim est non concedi Regularibus Praelatis dispensandi in omnibus potestatem; cum nec Episcopi eam habeant; sunt enim plura Summo Pontifici reservata; quae vero non reservantur, sed iure communi relinquuntur dispositioni Episcoporum, indubitatum est, ea etiam Praelatis Regularium relinqui pro sibi subditis.

QUARE solum dubitari potest de quaruot, in quibus valeat dispensatio Regularis, ut notat Suarez, tomo 4. de Relig. lib. 2. cap. 120. Haec sunt Vota, Irregularitates, praecepta Ecclesiae, et Regulae observantia.

QUOAD Vota, si sunt Religioni essentialia, in eis solus Papa dispensare potest, ut diximus supra: de votis cum D. Bonavent. in 4. dist. 38. art. 2. quaest. Si vero facta sunt in ipsa Religione, potest ea Praelatus irritare potestate dominativa, vel commutare; aut dispensare potestate Iurisdictionis, ut docet Suarez supra.

QUOAD Irregularitates, sicut ordinarie a Summo Pontifice ponuntur, ita et tolluntur; cum tamen nonnullae sint in iure communi, in quas potestatem habent Episcopi, dicendum in easdem posse Praelatos Regulares, quoad suos subditos. Dixi in iure communi, quia si aliquo speciali irregularitatum aliquarum dispensatio Episcopis conceditur, Regularibus probabiliter negatur apud Suarez n. 11. Quare arbitratur, irregularitates e crimine occulto contractas, quarum dispensatio in Concil. Trid. sess. 14. Episcopis datur, aliis Praelatis dispensandas non dari; affertque in specialis huius concessionis fidem, declarationem quamdam sacrae Congreg. his verbis: In hoc decreto (Scilicet Tridentini) non comprehenduntur inferiores, habentes iurisdictionem ordinariam, et quasi Episcopalem, sed tantum Episcopi, privative quo ad omnes alios.

QUAM OB REM absonum non arbitratur Suarez, num. 12. ut Religiosi, licet exempti, ad Episcopos recurrant pro absolutione talium irregularitatum, cum ab his per suos nequeant absolvi; quia actus dispensationis factus est a Concilio proprius Episcopi; quare non implicat, eos habere in hoc casu iurisdictionem, licet eam non habeant in aliis, sicut possunt Religiosi Indulgentiae Episcopalis participes esse, quia est in favorem, sicut et casus ille, de quo loquimur.

Quod si potestas in hac irregularitate dispensandi sit privilegio, vel delegatione concessa ipsis Praelatis Regularibus, poterunt prohibere subditos, ne ad alios pro absolutione recurrant; cum habeat Praelatus potestatem, ut nullus se intromittat ad suos subditos in his, quae ipse potest praestare; alias enim Regularis observantia, et pax facile perturbaretur; ut habet Suarez, cit. cap. 12. num. 15. Non desunt tamen, qui opinantur quicquid Praelatis Episcopalibus conceditur ad bonum regimen animarum, id ipsum ob rationis, et oneris paritatem, Regularibus non denegari, ut notat Suarez, et merito concedit, num. 24. Secus autem erit, si propter maiorem authoritatem, vel gravitatem, Episcopis conciliandam, ipsis tales concessiones fiant; nam cum inter saeculares rudes frequenter versentur, qui fidei Mysteria, aut Religionis orthodoxae Maiestatem parum venerantur; necesse aliquando habent specialia indulta obtinere, quibus authoritatem suam, maiori splendore, et augustiori veneratione suffultam, populo obtendant.

Idem esto iudicium de dispensatione in praeceptis Ecclesiae, ac in supra dictis. Communis enim Regula est: Quidquid Episcopis iure communi conceditur in animarum salutem, id Praelatis, Episcopalem quasi potestatem obtinentibus, non negari. Nam cum in observatione ieiunii, in auditione Missae die festo, in recitatione officii, et similibus praeceptis Ecclesiasticis frequenter occurrentibus, et non raro dispensatione indigentibus, non possit facile haberi recursus ad Summum Pontificem, nec ad ipsos etiam Episcopos, etiamsi Religio non esset exempta; moralis bene gubernandi necessitas exigit, ut penes Praelatos Ordinum, ad nutum haberi solitos, cum in conventibus suis iugiter resideant, haec potestas relinquatur.

Quae autem speciali iure Episcopis indulgentur, magis ad Ordinis functionem, quam ad iurisdictionis exercitium spectantia, Regularibus Praelatis non censentur permissa; ad quid enim serviret tale indultum? nisi forte dicti Praelati tales essent, ut Ordines minores conferre possent ex privilegio.

Hinc proponit dubium Suarez, an illa specialis Concessio, facta Episcopis a Concilio Trid. sess. 11. et 13. de promovendo ordinato ad altiorem ordinem ante annum, a quo priorem susceperit, sit etiam facta Ordinariis Regularibus, ita ut dimissoriis suis litteris valeant suos Religiosos ante annum a suscepto ordine mittere ad Episcopum, ut novos ordines recipiant, refertque declarationem Cardinalium in dictam, sess. 23. habitam apud Marzillam, lib. 3. tit. 13. cap. 9. his verbis: non potest Episcopus, ad quem dimissus est ordinatus, hoc iudicium ferre: Ergo spectat ad Episcopum, a quo dimittitur; talis autem est quicumque Ordinarius, ut patet ex alia particula eiusdem declarationis Cardinalium, in cap. 13. his terminis apud Suarez, num. 22. ob eminentiam Doctrinae, et bonum testimonium, et de consensu ordinarii, Summus Pontifex concedit, ut breviori temmpore, etc. quare cum nomine Ordinarii veniat Generalis, seu Provincialis; ad hos spectabit dimissorias litteras ordinandis concedere, non autem ad ordinantem Episcopum.

Confirmatur quia concilium illam promotionem ante finitum annum concedit ob necessitatem, vel utilitatem Ecclesiae, in qua Ordinandus militat; sed huius utilitatis, vel necessitatis iudicium stat penes Ordinandi Praelatum; ergo etiam stat penes ipsum dare dictas litteras.

Concludit tamen Suarez, his non obstantibus, cum tota rei executio pendeat ab Episcopo ordinante, qui potestates dimissorias refutare, licet ipsarum, validitas ab Ordinario magis pendeat; et revera usus obtinuit, ut utroque, Ordinario scilicet et Ordinante, concurrente, illa praefata promotio effectum sortiatur; ille quidem sufficientis litteraturae, et vitae probatis testimonium dat, simulque necessitatem, et utilitatem Ecclesiae intimat; hic autem, id acceptans, in interstitiis dispensare solet simplici voluntatis suae declaratione, quam ut plurimum saltem in Gallia praestat per suum Vicarium, ordinandorum examini praesidentem.

Denique quoad Regularem Observantiam: Multa sunt, quae ad ipsam conducunt. Quaedam generice, et essentialiter; quaedam specifice; et quaedam etiam contingenter: Generice, et essentialiter ad Regularem observantiam conducunt tria vota substantialia, in omni Religione emissa, sine quibus ipsa Religio stare nequit, ut dictum est supra, ubi de statu Religioso: In his autem nulli infra Summum Pontificem dispensare conceditur, ut iam supra proprie initium huius quaestionis assertum est; patetque e Concilio Trident. sess. 25. de Regul. cap. 1. VII. et ex communi omnium Ordinum Consuetudine; nusquam enim adhuc visum est, Religionum Praelatos hanc sibi potestatem usurpasse, et merito, cum sit in omnimodam ruinam.

Specifice ad statum, seu observantiam Regularem faciunt, ultra tria vota, omnibus Religiosis communia, quaedam vota particularia, quae sunt velut differentiae specificae talis Religionis, ut in Iesuitis obedire Summo Pontifici, in suscipiendis missionibus: in Minimis non vesci carnibus, etc.

In his etiam non posse Praelatum Regularem dispensare, certum est; licet possit in aliquo eventu declarare cessationem obligationis in uno, aut altero actu.

Potest primo, quia vota illa componunt Ordinem specialem Regularis observantiae intra talem statum; quem nullus Praelatus potest immutare, eo praecipue, quod dependeat a statutis in Capitulis Generalibus, quae sunt supra particulares Praefectos, non potentes in lege superioris dispensare; adde talia statuta, a Summo Pontifice approbata, in leges ab ipso conditas transire.

Dixi licet possit in aliquo eventu, etc. ubi enim subditi scrupulis divexantur dubii, num sibi liceat, occurrente aliqua speciali causa, aliquid agere contra talia vota; potest intervenire authoritas superioris ad amovendos scrupulos, declarando licet per modum concessionis, ipsos posse in tali casu operari, ut constat ex indulto Pii II. dato fratribus Minoribus apud Suarez, num. 46. his verbis: Praelati possint annuere, seu dispensare cum subditis debilibus, et infirmis, quae non sunt contraria Regulae.

Ubi adverte, quae in genere, vel pro tota Religione substantialia sunt, cessare pro particularibus in eodem genere obligationis unde licet in nostra Regula pro universo ordine statutum sit, ut nudis pedibus, solum Sandaliis induti, incedamus; tamen ipsa Regula declarat, aliquibus in particulari propter eorum necessitatem eam obligationem non incumbere; unde subdit Pontifex, postquam, dixerat, cum subditis debilibus, etc. quae non sunt contra Regulam, nimirum quia ipsa indulget infirmis, ut quae ad eorum solatium necessaria sunt, insumere possint.

Nec obstat, Pontificem uti voce, dispensare, quia hoc non est ius relaxare, sed declarare iuxta probabiliorem opinionem, quam docet S. Bonavent. in 4. dist. 38. art. 2. quaest. 3. et quam nos hic sustinuimus, tract. de voto, disp. 1. quaest. 29. ubi etiam ostendimus hoc ius dispensandi convenire Praelatis habentibus potestatem quasi Episcopalem: Advertendum tamen est vota subditorum esse duplicis generis; Quaedam enim sunt quae quisque in Religione iam professus emittit maioris devotionis, et pietatis causa, et haec Praelatus potest irritare, commutare, vel dispensare, pro ut ipsi melius videtur; etiamsi cum ipsius licentia sint emissa, ut dominus, disp. cit. de voto, supra; non enim emissione voti eximitur voluntas subditi a potestate Praelati, cui voti dispensatio magis ad Religiosi salutem conducere videri possit, quam ipsius observatio.

¶ QUAEDAM etiam vota omittuntur a subditis, quae ex Religionis statuto ad talem statum pertinent, ut supra innuimus. Et haec quidem pro tota Religione dispensare non est Praelati regularis, sed Summi Pontificis, ut probatum est: pro uno tamen, aut altero casu secus fieri potest, ut dictum est.

NEQUE dices: Ad quid ergo tot Pontificum indulta, etiam pro uno, aut altero casu Praelatis concedentia facultatem dispensandi, ut in singulis Religionibus experientia constat?

RESPONDET enim Suarez, cap. 12. num. 26. iure quidem hanc facultatem praelationi esse annexam; cum tamen possit ipse Praelatus scrupulis angi, utrum ea sit subditi maior, vel minor necessitas, et utrum talis sit rei, dispensationem exigentis, circumstantia, ut possit concedi, necesse esse ut Supremi Praelati authoritas interveniat ad hanc anxietatem removendam et ad talem rei circumstantiam approbandam, ut facilius, expeditius, et securius dispensetur; nam declaratio iuris, ut ab eius observantia aliquis eximatur, non ob docti viri, multo minus ambientis, iudicium sufficit, sed requiritur authoritativa Praelati, ad id potestatem habentis, definitio, ut ex mente S. Doctoris docui, ubi supra de voto.

¶ ULTIMO loco Quaedam ad observantiam Regularem faciunt iuxta cuiusque Religionis ordinationem, in Capitolis Provincialibus, vel aliis factam, vel laudabili consuetudine introductam; ut cellae ostiolum clavi non obserare, silentium statutis horis observare, alterius cubiculum non intrare, et similia: in his autem proprie non dispensatur, sed petita licentia conceditur; cum enim huiusmodi ordinationes sint tantum vel directivae, vel solum poenales ad arbitrium Superioris, non obligantes, ut plurimum, ad peccatum, nisi per accidens, non requiritur dispensatio, quae est propria iuris obligantis.

¶ DEINDE haec simpliciter non praecipiuntur, sed ut fiant debito modo, eum licentia scilicet Superioris: ergo haec sufficit, tamquam conditio, meriti materiam afficiens; unde licet absque causa, vel saltem ad animi oblectationem, vel ad socii petitionem subditus petat in his licentiam, licite, et valide ea utitur, quod tamen in dispensatione non admittitur: Nec debet Praelatus in his nimis esse severus, saltem si pravam aliquam consuetudinem inde progignendam non suspicetur; alioera enim Praelati austeritas in horum, vel similium licentiis concedendis, efficit, ut furtim contra eas actitandi occasiones arripiantur, pravique mores inde irrepant; unde torto nimis supercilio, aequo rigidiores Praelati eis aditum praecludere frustra saepe moliuntur.

¶ QUOAD Praelatos, qui has dispensationes, vel licentias concedere possunt, utrum scilicet sint Locales, Provinciales, vel Generales, Ius commune nihil determinavit; quod cum de solis Episcopis, vel Abbatibus loquatur, qui abbates licet essent conventuales Praefecti, tamen toti suo ordini singulus praeficiebatur; non possumus de Praelatis Regularibus aliter argumentari, quam iuxta consequentias, ab istorum potestate derivatas; Religiosi enim Praelati, si exempti, in illorum loca quoad subditorum gubernationem successere, ut non semel alibi in hac disputatione tetigi.

¶ CUM tamen singula Religio sibi ordinem inter Praelatos praestituit, ut dixi, quaest. 3. ille ordo, eiusque praxis servanda est; tradit tamen Suarez Regulam generalem huiusce praxis, scilicet, ut quilibet Praelatus in his possit dispensare, quae vel iure, vel ipsius Regula, dispensanda ei conceduntur; eamque tradi docet ab Innoc. in cap. 2. de eo, qui furt. Ord. suscepit, et communiter Doctorum approbatione firmari, ut patet e Sylvestro, et Angelo, V. dispensatio, et aliis, in cap. ut si Clerici, §. de adulteriis in indic.

¶ CUM autem in Regulis, et Constitutionibus Religionum quaedam reservati soleant Ministro Generali, quaedam etiam Provinciali; ea censentur inferioribus Praelatis permissa, quae non inveniuntur eis prohibita, aut superioribus specialiter reservata: Excipe Societatem Iesu e Bulla Greg. XIII. apud Suarez, num. 15. ubi docet, quicquid Praelatis huius Societatis non est specialiter concessum, censeri prohibitum.

¶ DENIQUE quoad personas, quibus dispensatio est impertienda, necesse est, ut sint aliquo iure subditi dispensanti; quare sunt in triplici differentia: Vel enim sunt ipsi Praelati medii, et infimi; vel subditi professi, quorum privilegiis, et exemptioni in multis gaudent Novitii; vel denique sunt saeculares, domestice Regularibus servientes.

¶ PRAELATUM infimum ad proximum superiorem pro dispensatione recurrere in his, quae ipsi sunt prohibita, vel ad supremum Religionis Superiorem, si ei sint specialiter reservata, communis praxis edocet.

¶ IDEM dic de Praelato etiam intermedio respectu supremi; hic autem secum per se ipsum dispensare potest: Hoc enim creditur Pontificis intentum, a quo iurisdictionem obtinet, alias non satis Religioni in suo capite provideretur, ut arguit Suarez, cap. 14. num. 5.

¶ PROFESSI autem subditi sunt propria materia, in quam cadit dispensatio; unde a suis Praelatis, quibus actu sunt subiecti, dispensandi sunt; non enim potest praelatus localis unius conventus dispensare cum subditis alterius; alias non recte esset institutus ordo Praelaturae in districtis locis.

¶ HINC Religiosi illi, qui iuxta particularia sui ordinis Statuta, constitutiones, vel Consuetudines, subduntur Praelatis locorum, per quae transeunt; non ab aliis, quam ab his dispensationes, aut licentias exquirunt. Nam cum hi sint pro eo tempore Praelati illorum, qui apud nos vulgo Forestieri nuncupantur, non possunt simul Praelatis propriae residentiae in actus alicuius executione subiici; alias confusio, et contradictio e diversis utriusque Praelati voluntatibus, seu mandatis nasceretur, ad quam tollendam ostendit Seraphicus Doctor, in 4. dist. 19. art. 3. quaest. 1. fundam. ult. Deum executioni iurisdictionis providisse per singularem unius Praelationem, sic per unum Parochum omnes unius Parochiae, per unum Episcopum omnes unius dioecesis, etc. gubernantur, ut a me ostensum est, tomb 4. de Actib. hum. disp. 17. quaest. 14. ubi etiam ostendi, Guardianum itineris, seu loci, per quem transitur, praecipientem Peregrino fratri, posse obligare, ut pro Conventus sui eleemosynis Missas applicet, licet oppositum prius praeceperit Guardianus residentiae talis Religiosi, nostrae enim Constitutiones nos subdunt, ex itineris causa, Praelatis conventuum, per quos transimus.

¶ QUOD si tamen fieri possit, ut a proprio Praelato dispensatio, eam differendo, petatur, nec tangat eius executio Praelatum loci itineris; ad pacis, et ordinis conservationem, melius expedit, ut differatur.

¶ NEC obstat nuper dictis, quod Sacra Cardinal. Congregatio, de Clericis forensibus declaraverit, eos Praelatis, sub quibus in itinere transeunt, non subiici quoad dispensationem, ut habet Suarez, cap. cit. num. 1. in fine, propter quam authoritatem; idem infert de Religiosis, non videns contrarium specialibus statutis Religionum ob strictiorem disciplinam servari: ubi autem est specialis Constitutio, contra ipsam non militat aliorum exemplum; alias non esset ratio, cur specialis esset.

PORRO dixi supra, Novitios in multis gaudere professorum Privilegiis, et exemptione; quia non in omnibus possunt Praelati erga illos aeque ac erga professos se habere; unde non possunt eis eas dispensationes impertiri, quae perpetuo sunt in effectibus duraturae, sicut dispensare in interstitiis, irregularitatibus, etc. ut ad ordines promoveantur; nisi habeant speciale ad id Privilegium; patet, quia potestas dispensandi cum subditis professis ideo Praelatis prudenter creditur collata, quia quantum ex se est, perpetuo illis subiiciuntur; Novitii autem status mobilis et incertus est, ut bene ostendit Suarez, loco citato.

TANDEM quoad personas, laicas vel saeculares, ministrantes in conventibus Regularium, horum Privilegiis non sunt eximendi a potestate Episcoporum, nisi in eis speciali titulo exprimantur; ut videtur in Indulto Eugenii IV. pro Monachis S. Hieronymi, quod per communicationem ad alios extenditur; ubi localibus Praelatis datur facultas dispensandi cum saecularibus, domestice servientibus, ut possint a ieiunio Ecclesiastico eximi, et carnibus, urgente necessitate, vesci, etc. pro quibus consule Compendia Privilegiorum Societatis, V. dispensatio.

Quaestio X: Quam potestatem habeat Praelatus Regularis ad solvendum, tam a culpis, quam a poenis

Quam potestatem habeat Praelatus Regularis ad solvendum, tam a culpis, quam a poenis.

CUM tractaturus de Ministro Sacramenti Poenitentiae 3. parte, tract. de hoc Sacramento, dicturus sim de his, qui possunt absolvere a casibus reservatis, censuris, et culpis, pauca hic restant discutienda, praeter principia quaedam generalia, unde facile quis inferre possit, quicquid in particulari sit afferendum.

PRIMO itaque indubitatum est, omnem Praelatum ordinarium habere facultatem absolvendi ab illis poenis, et culpis, quae ipsi speciali prohibitione non interdicuntur; cum autem Praelato illi Religionis, de quibus quaestionibus praecedentibus, sint Ordinarii, non est ipsis neganda haec potestas.

SECVNDO certum est per idem principium, hanc potestatem posse alteri delegari; hoc enim ad Iurisdictionem ordinariam semper consequitur. Imo tenet Suarez, cap. 15. num. 4. ususque obtinet, ut obligetur Praelatus ad hanc iurisdictionis delegationem; cum enim teneatur omni meliori modo subditorum saluti prospicere; et potestatis delegatio ad id sit medium aptissimum, et non raro necessarium, non a culpa vacaret, si sibi soli omnium confessiones reservaret, eoque magis, quod cum potestate vindicativa, vel dominativa possit coniungere notitiam in confessione habitam; inde varia scandala nascerentur, et subditi a Sacramento averterentur.

HINC Clemens VIII. in decreto, de reservat. casuum, pro Regularibus relato apud Suarez, loco citato, sic statuit: non liceat Superioribus Regularium confessiones subditorum audire, nisi quando peccatum aliquod reservatum admiserint: aut ipsimet subditi sponte, aut proprio motu id ab eis petierint. Unde solent Praelati in quolibet conventu deputare plures ad fratrum confessiones excipiendas, quorum quemvis poterit subditus sibi in confessarium eligere, ut liberius possit vacare suae saluti. Hic tamen confessarius, sic deputatus permanenter a Provinciali, vel alio Praelato, non obtinet iurisdictionem ordinariam, cum eam alteri subdelegare nequeat.

DUBITATUR autem, an habens iurisdictionem, delegatam a Pontifice, possit impediri, quo minus confessionem Religiosi alterius ordinis excipiat? Respondetur, talem Religiosum ex parte sui Praelati non posse impediri, posse tamen ex parte Praelati illius, qui velit confiteri; cum enim ea potestas intelligitur data supra materiam debitam, et Praelatus reddat suum subditum incapacem passivae absolutionis, non poterit tunc confiteri, nec propterea confessarius iurisdictionem aliquam in ipsum exercere: si tamen Pontifex expresse ita indulgeret, ut liceret, etiam Praelatis poenitentium contradicentibus, tunc indultum eo sensu teneret; usque tamen dum suam mentem ita, vel simili modo exprimat, praesumitur aliter voluisse.

CONFIRMATUR e declaratione Innoc. IV. facta ordini Praedicatorum, et habita in supplem. Minorum, et in Compedio Societatis, verbo, Confessarius, §. 5. ubi habetur, ut fratres Praedicatores obtinentes a Summo Pontifice facultatem, ut generaliter confessiones audiant, non posse tamen Religiosorum confessiones accipere, nisi hi a suis Praelatis ad id licentiam obtineant: similis concessio, facta Minoribus, et Carmelitis recensetur apud Rodriguez, tomo 1. quaest. 62. art. 4. et plura alia indulta commemorat Suarez, lib. 2. tomo 4. de Relig. cap. 16. num. 15. usus etiam omnium fere Religionum id ipsum confirmat, qui, dum a Pontifice scitur, nec improbetur, declarat eius mentem fuisse iuxta iam dicta.

HINC infer, Religiosum peregrinantem, et hospitio exceptum in conventu alterius ordinis, non debere ibi confiteri; idque specialiter quaelibet fere Religio pro suis subditis statuit; nisi gravis confitendi necessitas, vel scandalum ex omissione confessionis instet.

QUAERES, num Praelatis Regularibus liceat casuum reservatio.

INDUBITATA omnium assertio est eam licere: patet ex omnium Religionum praxi; patet insuper e Concilio Trident. sess. 14. cap. 7. ubi licet sermo sit de supremo Pontifice, et Episcopis, intelligit tamen omnes alios, qui quasi Episcopalem habent Iurisdictionem; cum non a charactere Episcopi huiusmodi potestas pendeat, nec eius soli dignitati concedatur, sed commodae, et efficaciori subditorum gubernationi; quae cum potiori ratione conveniatur in Praelatis Regularibus propter summam ad perfectionem conducendi necessitudinem, non est ipsis hoc medium a peccato avertendi denegandum.

PRAETEREA probatur ex tot Religionum Regulis, quas Summi Pontifices approbatunt; sic Honorius III. approbavit Regulam, in qua cap. 5. legitur: Si qui fratrum instigante inimico mortaliter peccaverint, pro illis peccatis, de quibus ordinatum fuerit inter fratres, ut recurratur ad solos Ministros Prouinciales, tenentur praedicti fratres ad eos recurrere, etc. ubi sermo est de notoriis, ut notat S. Doctor, in Regulam, cap. 7. vide Monumenta ordinum, concess. 66. uti et supplementum Minorum cum decreto Clementis VIII. de casibus reservatis Regularibus, specialiter ordinante, ut dicam aptius, et fusius, 3. parte, tractat. de Sacramento Poenitent. ubi de casibus reservatis. Hic solum notandum est e communi sententia, ut peccatum aliquod reservetur, debere esse mortale, et opere completum.

Ne autem casuum reservatio nimis frequens, et multiplex, tandem eo quod onerosa sit, odiosa pariter fiat, facta est Sacrae Congreg. declaratio, anno 1601. 9. Ianuarii, qua locorum Ordinarii (sub quibus etiam intellige ob rationis paritatem Regularium Praelatos) monentur, ut quam paucos possint, iuxta subditorum, et locorum veram exigentiam, casus sibi reservent.

ORDINARIIS vero Regularium dicto Clementis VIII. decreto iniungitur, ut undecim casus, inibi memoratos, vel quos illorum maluerint, tantum reservent; possunt tamen aliquod aliud peccatum, de nouo emergens reservare, modo pro Prouincia fiat in Capitulo Prouinciali, vel in Generali pro toto Ordine.

APUD nos autem Consensus totius Capituli Generalis Romae celebrato anno 1613. omnes dicti undecim casus reservantur, quos expendam, loco citato.

Ab his illius est absolvere, cuius est reservare, ided enim reservantur, ut recursus fiat ad Praelatum reservantem, et sic fraenum strictius peccandi pravae propensioni iniiciatur; Quod si ille potestatem ab his absolvendi delegaverit, vel aliquos confessarios iuxta decretum Clementis VIII. supra relatum, tam ad culpas, quam ad casus reservatos deputaverit; ut iam plerumque est in usu; casus videntur talibus confessariis reservari; cum in illos lapsi non teneantur Superiorem adire, dum ab illo deputatus data fuerit potestate functus: Inspicienda tamen est in his, et similibus, praxis, et ordinatio cuiusque Religionis; num scilicet cum aliquo onere a confessatio, vel ipsius poenitente praestando, fuerit concessa potestas? num cum onere se, vel poenitentem praesentandi Superiori reservanti? etc. quae pro cuiusque Religionis more sunt observanda: Et haec breviter dicta sint de priori parte quaestionis, pro ut huius loci interest.

SECUNDA pars quaestionis, an Praelati etiam a censuris valeant absolvere, iuxta supra dicta fere deciditur: censurae enim ab iisdem solvuntur, a quibus feruntur, unde cum ferre censuras necessarium sit ad officium Ordinarii rite exequendum, et ad Regularem aliquam observantiam; illas etiam tollere saepe eidem expedit; quare sive censura sit lata ab homine, vel a iure, per sententiam particularem, vel universalem, poterit Regularis Praelatus ab illa absolvere, nisi sit reservata Praelato superiori, in cuius speciales reservationes nihil potest inferior, licet a contra possit ille tollere censuras ab inferiori positas.

Si tamen Episcopus in casu sibi licito ferat censuras in Religiosum, sicut ferre posse definit Concilium Trident. sess. 25. cap. 13. de Regular. nunc ab ipso Episcopo, vel ab illo, quem delegaverit, sunt tollendae iuxta Regulam universalem iam traditam: ridiculum enim esset, et contra concilii intentum, ut possit Praelatus Regularis, quam posuerat Episcopus censuram, ad libitum ipso invito tollere; nec contra facit exemptio, quae pro tali casu cessat. In qua re solum considerare licet Authoritatem Pontificis, qui sicut omnino potuit Regularibus exemptionem elargiri, ita et pro nonnullis eis subiectionem mandate, ut videre est in variis decretis Concilii Trid. de Regularibus, ubi insinuatur Episcopos non agere praecise ut Ordinarios in censuris, contra Religiosos ferendis; sed ut habentes potestatem a Pontifice delegatam; quod maioris vinculi obligationem obstendit, ob maioritatem iurisdictionis, ut pote Pontificiae, ut notat Suarez citatus, cap. 20. num. 4. ubi obiter advertit ex Priuilegio Nicolai IV. relato, in Compendio Societatis, verbo, excommunicatio, §. 3. censuras quasvumque ab Episcopis in Religiosos latas non valere, nisi nominatim fuerint expressi: sic enim habetur, Nicolaus IV. noluit fratres ligari aliqua sententia excommunicationis, suspensionis, et interdicti, hominis, nisi nominatim fieret mentio, nec sufficeret, si diceret in sententia generali, ut perinde valeant, ac si essent nominati expressi. Unde infert Suarez, num. 5. non sufficere ut conventus, vel Religio talis nominetur; cum enim loquatur de fratribus, subditisque, nominatim, etc. requiritur ut hi in particulari significentur; alias Priuilegium ad parum serviret.

HABENT praeterea Regulares plura Priuilegia absolvendi a censuris, in iure reservatis Episcopo, quae videre licet apud compendiosum compilatores: Quo autem ordine, aut in quas personas Privilegiatam iurisdictionem exercere valeant, melius constat ex indultorum tenore, et e Religionum praxi, quam iuridica aliqua demonstratione, praesertim cum de hac materia ius commune nil expresserit, sed semper de caeteris Praelatis nomine Abbatis intelligitur, quorum Privilegia alia sunt concessa ipsis locis, in quibus resident, quare nequeunt trahi ad alias domus, esto eiusdem instituti; quia Privilegia tantum valent, quantum sonant; Alia autem sunt personalia, data ipsis Praelatis immediate; quod si fiat mentio de Praelato simpliciter, intelligitur facta de quocumque habente Ordinariam iurisdictionem, cum is sit vere Praelatus; quodipsum a fortiori tenet, si in plurali sermo sit de Praelatis; quia sic ad Conventuales, Prouinciales, etc. extenditur. Vide de his Suarez late differentem, Cap. 12. ubi supra.

Quaestio XI: An habeat Praelatus Regularis Potestatem administrandi temporalia, et quam

An habeat Praelatus Regularis Potestatem administrandi temporalia, et quam.

CUM res temporales sint in adminicula, et levamina necessitatum, quas humanum genus ex conditione suae constitutionis in via patitur, quantumvis Regularis persona a rerum saecularium cura, et contrectatione abstineat, necesse est, ut his communitas subsistat, earumque dominium, vel saltem usum obtineat. Verum cum si toti communitati administratio temporalium incumberet, inde perturbationes, suspiciones, aliaque incommoda nascerentur; non abs re in Ordine Monachali totum hoc onus ius canonicum in Abbates olim transtulit; et in Ordine nunc Religioso specialia cuiusque statuta idem praestitere, respectu Praelatorum Regularium.

ASSERO igitur, convenientissimum esse hunc administrandi modum, iure antiquo Abbatibus concessum, ut penes ipsos tota rerum temporalium dispensatio maneret. Hoc locupletissimis scripturarum testimoniis consequenter probat Seraphicus Doctor, toto libro de Paupert. Christi; ubi utramque bonorum abrenunciationem, communem, et propriam, approbat, licet hanc illa perfectiorem asserat; ipsum vide. Quare supposita hac renunciatione, et politia vivendi communitate, necesse est ut penes aliquem sit Potestas ministrandi; hoc autem convenientius nequit esse, quam penes Abbatem, seu Communitatis Patrem, tum quia haec ministratio est potestatis dominativae, quae in ipso resident; tum quia decens est, ut cui subiiciuntur personae, subdita sint etiam personarum bona, quia accessorium sequitur naturam principalis. Adde congruitatem, ut potestas dominii, et iurisdictionis in uno uniantur; unde expeditior erit modus gubernandi, si temporalia, et spiritualia ab uno dependeant, quam si a diversis; praesertim si priora bona sint immediate ordinata ad spiritualem profectum; ut in Monachis contingit, qui quantum necesse est ad vitae sustentationem, vel ad officiorum executionem de temporalibus possunt insumere.

PROBATUR secundo a S. Doctore exemplo ipsius Christi, qui voluit, dum Collegio Apostolico praeesset, ut ipse illis etiam temporalia ministraret; ad quem finem loculos per Iudam portari curavit, propter tres causas, ut notat, S. Doctor, loco citato, Prima est ad indigentiam pauperum, ostiatim mendicantium, supplendam. Secunda est ad infirmis compatiendum. Tertia erat, ad his, qui cum ipso erant in comitatu, ministrandum, cui addet ad levandam etiam extremam necessitatem, quae potuit imminere, dum tempore persecutionis alienigenarum terras pertransiret; unde Samaritanos aditurus, quos praevidebat nihil ipsi ministraturos, loculos parari fecerat, ut notat S. Bonavent. loco citato. Quare in imitationem huius ministerii temporalis, quod Christus exercere non est dedignatus, dum esset in Comitatu Apostolorum, ut patet Ioan. 13. et notat D. Bonavent. in Regulam ibi, existimarunt discipuli, dum diceret Iudae: quod facis fac citius, quod quia loculos haberet Iudas, dixisset ei Iesus, eme ea, quae opus sunt, etc.

Hinc Regularium Praelati bona temporalia suis subditis ministranda assumunt; ut advertit etiam Suarez, cap. 26. ita ut si paupertas sit solum in particulari, proprietas maneat apud Communitatem, usus vero penes Praelatum; si vero sit etiam in communi, ut in fratribus Minoribus, nudum pariter ministrandi usum habeant Praelati, non dependenter a Communitate, penes quam nullius rei est proprietas, sed dependenter a summo Pontifice, vel ab uno ex Eminentissimis Cardinalibus, quem ad id deputaverit, ut docet D. Bonavent. in caput, cit Regulae, et in Apologia pauperum, ubi docte communem eam usus, et dominii distinctionem explicat ad probandum unum ab alio esse separabile: Ipsum vide ibi resp. 3. cap. 1. ubi plura apponit, quae passim in Regulae expositoribus ampliantur, quae hic omitto; non est enim huius loci paupertatem propugnare, cum nullus iam Vigilantius eius impugnationi invigilet.

PROBATUR tertio a Seraphico, loco citato, exemplo primitivae Ecclesiae, cuius non solum cor erat unum, et anima una; sed bona etiam communia sub Apostolica administratione; ita ut omnes venderent possessiones suas, earumque pretia ad Apostolorum pedes deferrent ut indicarent proprietatem, quippe ingens malorum Seminarium, sub Praelati pedibus esse calcandam, ut e D. Hieronymo ad Demetrium epist. 8. notat S. Doctor, ubi supra; ubi etiam ex eodem subdit: dabatur autem singulis, prout opus erat, ab Apostolis scilicet; quare mortis ictu percussi, Ananias, et Saphira, ad pedes D. Petri cecidere, eo quod publicam eius ministrationem, in bonis fidelium communibus, privata proprietate contaminare sint ausi.

HINC Coenobiticam vitam originem, et formam sumpsisse ait Seraphicus, iuxta Glossam Bedae, ibid. eo quod unus omnibus communia ministraret; et hinc in multis Religionibus, ubi strictior est paupertas, nomen sibi Ministri vindicant Praelati, ut ostendant nil sibi in Religionis bonis, praeter nudum ministerium, assumendum.

PROBATUR quarto, ex cap. Nullam, 18. quaest. 2. ubi a Pelagio Pontifice statuitur: universa, quae vel ad divini cultus reverentiam, vel ad utilitatem Monasterii pertinent, Abbatis sollicitudo, ad quem potestas tota pertinere gonferet, debet adimplere, quod ius esse antiquissimum indicat S. Doctor, in cap. 1. Regulae; illudque non de novo esse constitutum, sed veteris iuris declarativum refert Suarez, num. 2. cap. 26.

CONFIRMATUR a S. Doctore in cap. 2. Regulae, litt. A. 2. ex diversis institutis D. Augustini, D. Benedicti, etc. ut habet etiam Suarez, num. 3.

PROBATUR quinto a D. Bonavent. dicto, cap. 2. Apologiae, fol. 423. lit. A. authoritate Gregorii IX. cuius Rescriptum ad fratres Minores sic legitur: Dicimus, quod nec in communi, nec in speciali debent proprietatem habere, sed usensilium, et librorum, et eorum, quae licet habere, Ordo usum habeat, et fratres secundum quod Generalis, vel Provinciales Ministri disponendo duxerint, his utantur: ubi totam administrationem in dictorum Ministrorum providentiam refundit, non excludens tamen Praelatos locales, qui immediatius hoc onus suscipiunt, sed quia ibi agebatur de graviorum rerum dispositione, quae debet semper esse penes Praelatos maiores, vide hic S. Doctorem. cap. 3. resp. 3. praeclare paupertatis Minorum Panegyrim attexentem, possessionem etiam in communi summopere laudantem, quippe tot Patriarcharum, Augustini, Benedicti, et aliorum Sanctorum exemplis nixam; hisce tamen ultimis temporibus, subrepente sensim avaritia, et tepescente charitate, necessarium ostendit, ut nonnulli sint, qui omnem cupiditatis radicem funditus evellant, sublimiorem tum in communi, tum in speciali paupertatem profitendo, quam Seraphicus, P. N. Franciscus, cap. 6. suae Regulae, his ditavit verbis: Haec est illa celsitudo altissimae Paupertatis, etc. Quare altissima? quaerit postillando S. Doctor. nisi quia a mundo remotissima, et per consequens caelorum regno vicinissima, illi etiam vitae aeternae, quantum est possibile, simillimae, ubi nil terrenum est proprium, vel commune.

RESTAT explicanda secunda pars quaestionis, qua, qualis sit potestas ministrandi temporalia in Praelatis Regularibus, quaeritur.

HIC distinguendum est caute inter omnimodam paupertatem voventes, et eam solum speciali voto promittentes; dispar enim potestas in utroque deprehenditur; Ambo tamen possunt quoad tria inter ministrandum considerari, quoad accipere scilicet, conservare, et alienare; omnis namque boni temporalis administratio ad hos tres actus reducitur.

DE potestate acquirendi nil limitat Ius commune, illud Praelati prudentiae relinquendo, generalibus terminis: fideliter. et studiose, universa, quae vel ad divini cultus reverentiam, vel ad utilitatem eiusdem Monasterii pertinent, etc. ratione quorum verborum potest Praelatus Communitatis, quae in communi non vovit paupertatem, quicquid iusto titulo donationis, testationis etc. ei offertur, recipere, sive sibi ipsi, vel communitati offeratur, huic tamen soli eius dominium semper acquiritur, non autem illi; nam licet Praelatus induat personam communem quoad illas bonorum dispositiones, quae cedunt in utilitatem Monasterii, nusquam tamen ipsi permittitur aliquid proprii possidere; quia quoad voti, quod emisit, observantiam, non desinit esse persona privata; quare quod alii etiam fratres acquirunt, transit in dispositionem, ut ait S. Doctor, dicto cap. 2. lit. E, non autem in dominum Abbatis.

PRAETER hunc communem modum acquirendi, sunt plura Religionum, et regularum statuta, acquisitionem Praelatorum, et subditorum modificantia, quae vel ipsorum arbitrio, vel Pontificum Privilegiis diversificantur: haec quisque Religiosus apud se melius videat.

ILLUD solum hic notandum est, in Religione Minorum iuxta puram regulae. observantiam, nec Praelato, nec Monasterio aliquid posse acquiri, quo ad quid iuris; sed tantum quoad quid facti, seu quoad purum usum, ita ut Dominium maneat penes dantem, vel si illud abdicet, transeat sub dominio summi Pontificis, seu Romanae Ecclesiae, ut docet sub his terminis D. Bonaventura loco cit. litt. E. et post eum caeteri Regulae expositores iuxta diversorum Pontificum declarationes, praecipue Gregor. IX. Nicolai III. et Clementis V.

NEC hoc novum est in iure, ut usus a dominio separetur, cum proprietas, possessio, ususfructus, et simplex usus sint plura concurrentia diversis titulis in eadem re, et inter se realiter distincta, ut docet S. Doctor hoc capite, et post eum Galitius, Crousers, Corduba, aliique plures in cap. 4. regulae, Ius autem, quod olim constituit, ut perpetuo usus a Dominio rerum non sit separatus, civile est, ac praeterea non habens locum in dispositionibus iuris Pontificii; Praeterea, notat S. Doctor litt. C. hoc ideo fuisse iure Civili cautum, ne dominium, usu perpetuo destitutum, inutile sit domino; haec autem ratio in spiritualibus cessat, ubi pro uno, quod in favorem pauperum dimittitur, centuplum accipitur.

Nec urgeri etiam prodest, quod tunc usus a dominio est separabilis, quando utrumque inconsumptum manet; non vero quando rei substantia usu disperditur, tunc enim secum indistinctum trahit dominium.

Huic instantiae, quam tanti fecere Minorum Adversarii, Respondet S. Doctor litt. C. 1. fol. 423. Eam quotidiana experientia falsissimam esse; 'nam ipso iure, ut ibi notat Seraphicus, filiusfamilias utitur peculio profectitio, illudque continuo usu absumit, nec tamen eius proprietatem, nequidem momento obtinet.

PRAETEREA quid urratius, quam divites lautis ferculis convivas excipere, eisque non solum esculenta, usu mox absumenda, verum et splendidissima utensilia in facti usum, non in iuris dominium cedere; quorum vel si aliquid quis sibi non utendum, sed possidendum arriperet, iniustitiae merito increparetur; nequaquam vero, quantumvis inter convivandum absumeret, licet sic cum usu dominium periret. Huius usus, absque dominio liciti, meminit Christus illis verbis: respicite volatilia caeli, quae nec serunt, nec metunt, ipsis tamen et seritur et metitur, dum aliorum messibus absque ulla iniustitia incubant, et usu quidem necessariae alimoniae ex aliorum dominio fruuntur; et tamen pater caelestis pascit illos, scilicet passeres, alienae segetis grana abripientes; quo non nimis absimili modo coram ipso domino: discipuli vellebant spicas, dum aliena pertransirent arva, ut quippe instantem famem obvio, licet a nullo oblato, beneficio sedarent; quis vero eos restitutioni dixerit obnoxios, eo quod dominium simul cum usu perire fecerint? cum nec ipse Dominus, omnis iustitiae fons, eos vel leviter culparet, quinimo ipsi Iudaei, qui detegendis discipulorum defectibus oculatissimi invigilabant; non rei alienae absumptionem, sed Sabbathi fractionem ipsis improperabant; Christus vero ab hac expresse, et ab illa vero tacite eos immunes declarabat, dicens, Lucae 6. Nec hoc legistis, quod fecit David, etc. ubi licet explicite doceat necessitates extremas non subiacere Sabbathi observantiae, tamen implicite vult ostendere licitum esse, et maxime meritorium, se suis rebus in communi, et in speciali votina renunciatione expoliare, et alieno victitare; cum voluntarie se discipuli in praedictam necessitatem proiecerint.

Hoc amplius enucleatur, si perpendatur natura dominii, quod sit libera potestas re sua independenter ab alio utendi, vendendi, alienandi, etc. ut uno ore omnes conclamant Iuristae; hinc est quod furiosus, et pupillus sine tutoris authoritate nequeant possidere, quia affectionem non habent tenendi, quae sit libera, licet manu, vel corpore res ipsas contingant, ut ex Iurisconsulto docet Sanctus Doctor loco cit. litt. B. 2. ubi etiam id ipsum exemplificat, de dormiente, qui manu rem aliquam conclusam reciperet, non enim eam dicitur possidere, quia careret libertate, sive animo ad possidendum necessario: Sic a pari, licet rerum usus, et contrectatio sit penes fratres Minores, cum tamen careant animo acquirendi, nihil acquirunt: libertas enim nolenti non acquiritur; nec beneficium invito confertur, nec damnosam haereditatem aliquis adire compellitur, ut ex iuris dispositione refert Seraphicus Doctor citatus; quamobrem sicut haereditas animo eam adeundi in Dominium transit eius, cui debetur, et contrario animo repudiatur, unde pro haerede se gerere non tam facti, quam animi est, ut ex Iuliano recitat S. Doctor; si Frater Minor animo acquirendi careat, imo animum repudiandi non tantum intus possideat, sed foris declaret, quomodo invitus dicetur acquirere id, ad quod alii plenis voluntatibus solent inhiare; haec ad rem, et fere ad verbum habet S. Doctor, quae apud Regulae expositores multa ampliatione ponderantur, et muniuntur. Atqui haec dicta sint quoad potestatem acquirendi, tam Praelato, quam subdito apud nos quoad proprietatem aeque prohibitam, secus vero quoad usum rerum, prout praxi servatur.

QUOAD potestatem conservandi, in qua est secundus actus Administrandi, haec patiter prudentis Praelati solertiae iuxta laudabiles religionum consuetudines relinquitur: Ius enim antiquum solum exigit, ut fideliter, et ad monasterii utilitatem res temporales dispensentur, ut habetur allegato cap. nullam: unde quo strictior est cuiusque Religionis paupertas, eo arctior hac in re est singuli Praelati obligatio; Quare si piaculum, et quodam genus sacrilegii apud primitivos monachos, in communi possidentes, putabatur vel modicum dilapidare, quod ad utilitatem Conventus spectaret, quanto potius id urgere debet nunc in Religionibus, saltem ubi proprietas etiam in communi abdicatur; vide Cassianum lib. 4. Instit. cap. 20. ubi non solum personas, sed res monasteriis oblatas, Sacrosanctas acclamat, easque non solum solerti cura, sed et magna reverentia fuisse tractandas monet.

Et ne quis haec intelligat de rebus, immediatius sacro altari servientibus, subdit: tantaque fide universa procurant, atque dispensant, ut etiam ea, quae defectui habentur, parvaque habentur, et vilia, sine loco moverint, vel competentius collocaverint, mercedem se consequuturos a domino tota credulitate confidant, quippe ea fuerat veterum Monachorum sincera, sanctaque simplicitas, ut cuncta contactu loci, Deo sacrati, facta reputarent. Haec notat Suarez num. 7.

CAETERUM haec conservandi res pauperum obligatio ex iustitia incumbit Praelato, illisque, quos creaverint in hunc finem officiales, et ministros, ita ut positive teneantur sui muneris memores esse; alii vero, non nisi negative (ut cum Suarez loquar) ad id tenentur, scilicet non indebite dare, vel tractare res monasterii, et haec obligatio potest pertinere sive ad iustitiam, qua quis obligatur, ut non suum sibi non appropriet, sive etiam ad paupertatis votum, quod suum dimisit, et multo magis alienum non admittit.

POTESTAS denique alienandi est ultima Praelationis appendix; et considerari potest quoad res mobiles, vel immobiles; item mobiles vel permanenter durant, ut libri, utensilia, et similia; vel mox consumuntur, ut esculenta, poculenta etc. Haec ultima cum in solo usu consistant, vix sub alia regula, quam sub frugali, et ordinata temperantia, iuxta decentiam cadunt.

VERUM potestatem alienandi, vel commutandi res mobiles durantes, sive etiam immobiles, ita pluribus sacris sanctionibus determinatur, et diversificarent summi Pontifices, ut apud se quaelibet Religio, quid hac in te possit, aptius videre queat: videndus est etiam Suarez, ample Pontificum constitutiones suae societati pro rerum alienatione indultas explicans toto cap. 27. et 28. usque ad finem.

ILLUD pro fratribus Minoribus observare, operae praetium est, quod a Religionis exordio Gregorius IX. sanxiverat, et refertur a D. Bonaventura in Apologia pauperum cit. resp. 4. cap. 2. Nec debent vendi mobilia, vel extra ordinem commutari, aut alienari quoquomodo, nisi Ecclesiae Romanae Cardinalis, qui fuerit ordinis Gubernator, Generali, vel Provincialibus ministris authoritatem super hoc praebuerit, vel assensum. Non quod rerum, quarum nobis conceditur usus, penes Eminentiss. Cardinalem, Religionis Protectorem, proprie sit dominium; cum illud sibi summus Pontifex reservet, ut passim in opusculis inculcat non raro S. Doctor, et praecipue quaest. 26. in determinationib. qq. circa Reg. S. Francisci; sed quod suam hoc in munere potestatem Pontifex in unum e Cardinalibus transferre soleat.

VERBA autem Seraphici Doctoris, loco proxime citato, haec sunt: Praesul sedis Apostolicae, qui est Generalis omnium pauperum ecclesiae provisor, specialiter nostri ordinis curam habens, omnium mobilium, quae ordini conferuntur, proprietatem sibi assumpsit, exceptis his, quorum dominium sibi conferentes retinuerunt, et nobis usum earundem rerum solum concedit, etc. post pauca vero subdit: Eleemosina, quae nobis a fidelibus datur transit in usum nostrum, et illius dominium, cui parati sumus, omnia, quae habemus cum iusserit, tanquam Domino, prout convenit, resignare.

HIC est primaevus Minorum status, in quo Praelati nihil habent iuris res Religionis quoquomodo alienandi, nisi iuxta concessiones supremi totius Ordinis dispensatoris; quae nonnullis sunt indultae, tanquam perpetua priuilegia, et illius regulae rigoris dispensationes, quem pro temporum vicissitudine plures praetendebant. Aliis vero sunt datae iuxta occurrentes necessitates, ita ut talium concessionum, sicut et caeterarum rerum, habeant potius usum transeuntem, quam ius, seu durationem permanentem.

Tractatus I: PRIMUS DE VIRTUTIBUS THEOLOGICIS

Proemium I: Prooemium

Disputatio I: DE FIDE

Quaestio I: Quid FIDES significet, et quid sit

Quaestio II: Quodnam sit FIDEI obiectum

Quaestio III: An obiectum FIDEI sit aliquod complexum

Quaestio IV: An FIDEI obiectum possit esse falsum

Quaestio V: An obiectum FIDEI possit esse evidens scientifice

Quaestio VI: An FIDES sit de his, de quibus habetur visio in via

Quaestio VII: An articuli FIDEI sint evidenter credibiles

Quaestio VIII: An credibilia recte per articulos sint disposita

Quaestio IX: Utrum articuli FIDEI, decursu temporum, creverint

Quaestio X: Utrum FIDES creverit quoad lumen

Quaestio XI: An Fides creverit certitudine

Quaestio XII: An Fidei articuli exponendi sint auctoritate aliqua, quae sit infallibilis magistra, et quae sit

Quaestio XIII: Quae sint notae verae Ecclesiae, apud quam stat authoritas exponendi FIDEM

Quaestio XIV: Quidnam sit necessario credendum, necessitate medii

Quaestio XV: Quae sint credenda necessitate praecepti

Quaestio XVI: An teneamur FIDEM confiteri, et quando

Quaestio XVII: An liceat de FIDE disputare, et quando

Quaestio XVIII: An Fides sit in Intellectu

Quaestio XIX: An Fides perficiatur per Charitatem, tanquam per formam

Quaestio XX: An certum sit, FIDEM sine CHARITATE manere

Quaestio XXI: An, et quomodo FIDES sit VIRTUS

Quaestio XXII: An FIDES sit UNA VIRTUS

Quaestio XXIII: An FIDES sit prima Virtutum

Quaestio XXIV: An FIDES sit certior quacumque scientia; vel habitu quocumque intellectivo

Quaestio XXV: An quis certo scire possit, se FIDEM habere

Quaestio XXVI: In quibusnam sit FIDES

Quaestio XXVII: An FIDES sit Donum DEI substantialiter

Quaestio XXVIII: Utrum differentia FIDEI, et aliorum actuum naturalium a supernaturalibus moralibus proveniat semper ex obiecto

Quaestio XXIX: De FIDEI effectibus

Quaestio XXX: De DONO INTELLECTUS

Dubitatio I: An INTELLECTUS sit donum Spiritus Sancti

Dubitatio II: Utrum DONUM INTELLECTUS possit esse simul cum FIDE

Dubitatio III: An DONUM INTELLECTUS consistat in contemplatione Creatoris, et Creaturae

Dubitatio IV: Utrum DONUM INTELLECTUS insit omnibus habentibus gratiam, et an his solis

Dubitatio V: Qua sit necessitas, et utilitas DONI INTELLECTUS

Dubitatio VI: Utrum* **DONO INTELLECTUS** *respondeat sexta beatitudo, scilicet Beati mundo corde, etc.

Dubitatio VII: An* **DONO INTELLECTUS** *respondeat, inter fructus Spiritus Sancti, Fides

Quaestio XXXI: De Dono Scientiae

Dubitatio I: An* **SCIENTIA** *sit donum Spiritus Sancti

Dubitatio II: An scientia sit de rebus Divinis

Dubitatio III: An donum scientiae sit speculativum

Dubitatio IV: An Dono Scientiae respondeat tertia Beatitudo: Beati, qui lugent, etc.

Disputatio II: De Infidelitate

Quaestio I: Quid, et quale peccatum sit INFIDELITAS

Quaestio II: An opera omnia Infidelium sint peccata

Quaestio III: Utrum infideles possint compelli ad FIDEM audiendam

Quaestio IV: An cogi queant Infideles ad FIDEM nostram, sufficienter propositam, amplectendam

Quaestio V: An Infideles non baptizati, cogi queant ad relinquendos errores, vel ritus, rationi naturali contrarios

Quaestio VI: An permittendi sint ritus Infidelium

Quaestio VII: An liceat cum infidelibus pacisci de eorum ritibus tolerandis

Quaestio VIII: An Infideles, non baptizati, possint retinere potestatem supra Fideles, et an possint ea privari

Disputatio III: De Haeresi

Quaestio I: Quid sit HAERESIS

Quaestio II: An dubitans de articulis FIDEI sit haereticus

Quaestio III: An, qui actu opinativo mero assentitur articulo FIDEI, sit haereticus

Quaestio IV: An, et Quae Ignorantia excuset ab Haeresi

Quaestio V: Qua pertinacia ad HAERESIM requiratur

Quaestio VI: An, ut quis censeatur Haereticus, necesse sit, ut fuerit baptizatus, et fidelis

Quaestio VII: Utrum Ecclesia cogere possit haereticos ad FIDEM Catholicam recipiendam

Quaestio VIII: De alio medio, quo utitur Ecclesia contra haereticos prohibendo eorum Libros

Quaestio IX: An teneamur haereticorum conversationem vitare

Quaestio X: Quae excommunicatio haereticis infligatur

Quaestio XI: De aliis Poenis spiritualibus haereticorum

Quaestio XII: De poenis temporalibus Haereticorum

Disputatio IV: De Spe

Quaestio I: Quid sit SPES

Quaestio II: Quodnam sit obiectum materiale SPEI

Quaestio III

Quaestio IV: An SPE certo obiectum exhibeatur, et speretur

Quaestio V: An Spes sit Virtus

Quaestio VI: An SPES sit Virtus Theologica

Quaestio VII: An aliquando SPES sit informis

Quaestio VIII: An SPES oriatur ex meritis

Quaestio IX: An Spes praecedat Charitatem

Quaestio X: Quodnam sit SPEI subiectum proximum

Quaestio XI: Utrum SPES maneat in Beatis

Quaestio XII: An detur praeceptum sperandi in DEUM

Dubitatio VI: Utrum* DONO INTELLECTUS *respondeat sexta beatitudo, scilicet Beati mundo corde, etc.

Dubitatio VII: An* DONO INTELLECTUS *respondeat, inter fructus Spiritus Sancti, Fides

Dubitatio I: An* SCIENTIA *sit donum Spiritus Sancti

Quaestio XVII: An omnia dona gratuita sint CHARITATE diligenda

Quaestio XVIII: An irrationalia ex CHARITATE sint diligenda