Palladium theologicum, Tomus quintus: De virtutibus
Gaudenzio da Brescia (1612–1672)
Reuerendi patris Gaudentij Bontempi, ... Palladium theologicum, seu Tota theologia scholastica in septem tomos distributa. Ad intimam mentem d. Bonauenturae seraphici doctoris ... Tomus quintus, De virtutibus
First published 1676
Bontempi's Palladium theologicum (Lyon 1676) is a complete scholastic theology composed ad mentem D. Bonaventurae, arranged in seven tractatus on the order of the Secunda secundae. This fifth volume, De virtutibus, treats the theological virtues (faith, hope, charity, with their gifts, beatitudes and fruits), the cardinal virtues and their opposite vices, and the states and offices of men (religious and prelates, bishops, princes), including the extensive disputations on contracts, religion, vows, fortitude, temperance and the judicial process. It is a significant example of the Bonaventurian scholastic school and a counterpart to the Thomist manuals of the period.
Tractatus I: PRIMUS DE VIRTUTIBUS THEOLOGICIS
Proemium I: Prooemium
Disputatio I: DE FIDE
Quaestio I: Quid FIDES significet, et quid sit
Quaestio II: Quodnam sit FIDEI obiectum
Quaestio III: An obiectum FIDEI sit aliquod complexum
HANC quaestionem agunt cum SS. Doctoribus Alens. 3. p. quaest. 79. membr. 5. Albert. in 3. dist. 24. art. 5. Altisiodor. lib. 3. tract. 3. cap. 2. quaest. 2. Richard. dist. 24. quaest. 2. Durand. ibi, et alii; nec ulla est fere difficultas.
PRIMA opinio est, obiectum fidei, esse quid Incomplexum, ut Deum, Incarnationem, etc. Sic, quoad Deum, obiectum principale videtur res clara.
HUNC modum redarguit S. Bonav. quia, licet Deus in se simplex sit, tamen non creditur incomplexe, sed complexe, ut notant etiam Valentia quaest. 1. p. 2. Mastrius disp. 6. quaest. 1. art. 1. Caspensis sect. 1. num. 9. Cum igitur debeat obiectum sumi non materialiter, ut res; sed sub ea ratione, qua respicitur ab habitu, et potentia, et potentia respiciat obiectum ut complexum; ideo sic enunciandum.
SECUNDA sententia est, obiectum fidei esse circa verum complexum, non solum quia fides respicit obiectum, ut enunciatur, et potentia intellectiva nostra non capit, nisi per modum compositionis; sed etiam, quia obiicitur secundum differentiam aliquam temporis, ut: Incarnatio est facta: Iudicium non est factum. Et si dicas, mutandam fidem, dum mutantur enunciabilia temporibus diversis. Respondent Nominales, non mutari enunciata, quia est idem enunciatum verum, te cursurum, te currere, te cucurrisse pro temporum diversitate. Deinde, esto mutentur enunciabilia; tamen aiunt, non mutari Fidem.
HUNC tamen modum repulit S. Bonav. in 1. dist. 41. quaest. ult. quia enunciabile significat non solum rem, sed et modum se habendi, et cum alius sit modus, quo se habebit Iudicium; et postea, quo se habet; et deind, quo se habuit; varia est etiam enunciatio, et variatur eius veritas. Et si ob immutabilitatem rationis sunt immutabiles enunciationes fidei; erunt etiam unus articulus, quia una est ratio omnes credendi.
ASSERIT igitur S. D. obiectum fidei, ut respicitur a fideli, secundum assensum, esse complexum.
PROBATUR a S. D. primo ex D. August. de praedest. Sanctorum, cap. 2. ubi ait: Credere, esse cogitare cum assensione.
SECUNDO, quia fides respicit obiectum, ut verum, et ideo asserendum. Confirmatur, quia fides opponitur errori; at error est circa complexum, attribuendo rei id, quod non habet: Ergo.
TANDEM, si obiectum fidei esset Incomplexum, puta adventus Messiae, aut Universale Iudicium: Ergo non errarent Iudaei dicentes, se credere adventum Messiae; sed adhuc non venisse: Neque erraret, qui diceret, Iudicium iam factum esse. Advertit ergo S. D. obiectum explicitum fidei includere etiam differentias temporis, ut credatur v. g. Incarnatio iam facta, etc.
ASSERO secundo, aliquod obiectum fidei, ut res est, puta Deum, esse incomplexum. Ita D. Thom. Valentia, Caspensis, Mastrius; nec dissentit S. Bonav. est enim Deus simplicissimus in se.
PROBATUR secundo a S. D. Nam credentes olim implicite Incarnationem, non credebant necessario sub aliqua differentia temporis, sed poterant suspendere: an esset natus; vel non.
OBIICIES contra primum assertum. Spes, et Charitas sunt circa incomplexa: Ergo et fides.
RESPONDET S. D. negando consequentiam, quia Spes, et Charitas sunt affectus, ideo respiciunt res, puta beatitudinem, Deum, etc. At fides negotiatur in intellectu, componendo, dividendo, etc.