Palladium theologicum, Tomus quintus: De virtutibus
Gaudenzio da Brescia (1612–1672)
Reuerendi patris Gaudentij Bontempi, ... Palladium theologicum, seu Tota theologia scholastica in septem tomos distributa. Ad intimam mentem d. Bonauenturae seraphici doctoris ... Tomus quintus, De virtutibus
First published 1676
Bontempi's Palladium theologicum (Lyon 1676) is a complete scholastic theology composed ad mentem D. Bonaventurae, arranged in seven tractatus on the order of the Secunda secundae. This fifth volume, De virtutibus, treats the theological virtues (faith, hope, charity, with their gifts, beatitudes and fruits), the cardinal virtues and their opposite vices, and the states and offices of men (religious and prelates, bishops, princes), including the extensive disputations on contracts, religion, vows, fortitude, temperance and the judicial process. It is a significant example of the Bonaventurian scholastic school and a counterpart to the Thomist manuals of the period.
Tractatus I: PRIMUS DE VIRTUTIBUS THEOLOGICIS
Proemium I: Prooemium
Disputatio I: DE FIDE
Quaestio I: Quid FIDES significet, et quid sit
Quaestio II: Quodnam sit FIDEI obiectum
Quaestio III: An obiectum FIDEI sit aliquod complexum
Quaestio IV: An FIDEI obiectum possit esse falsum
Quaestio V: An obiectum FIDEI possit esse evidens scientifice
Quaestio VI: An FIDES sit de his, de quibus habetur visio in via
Quaestio VII: An articuli FIDEI sint evidenter credibiles
Quaestio VIII: An credibilia recte per articulos sint disposita
Quaestio IX: Utrum articuli FIDEI, decursu temporum, creverint
Quaestio X: Utrum FIDES creverit quoad lumen
Quaestio XI: An Fides creverit certitudine
Quaestio XII: An Fidei articuli exponendi sint auctoritate aliqua, quae sit infallibilis magistra, et quae sit
Quaestio XIII: Quae sint notae verae Ecclesiae, apud quam stat authoritas exponendi FIDEM
Quaestio XIV: Quidnam sit necessario credendum, necessitate medii
Quaestio XV: Quae sint credenda necessitate praecepti
Quaestio XVI: An teneamur FIDEM confiteri, et quando
Quaestio XVII: An liceat de FIDE disputare, et quando
Quaestio XVIII: An Fides sit in Intellectu
Quaestio XIX: An Fides perficiatur per Charitatem, tanquam per formam
Quaestio XX: An certum sit, FIDEM sine CHARITATE manere
Quaestio XXI: An, et quomodo FIDES sit VIRTUS
Quaestio XXII: An FIDES sit UNA VIRTUS
Quaestio XXIII: An FIDES sit prima Virtutum
Quaestio XXIV: An FIDES sit certior quacumque scientia; vel habitu quocumque intellectivo
Quaestio XXV: An quis certo scire possit, se FIDEM habere
Quaestio XXVI: In quibusnam sit FIDES
Quaestio XXVII: An FIDES sit Donum DEI substantialiter
Quaestio XXVIII: Utrum differentia FIDEI, et aliorum actuum naturalium a supernaturalibus moralibus proveniat semper ex obiecto
Quaestio XXIX: De FIDEI effectibus
Quaestio XXX: De DONO INTELLECTUS
Dubitatio I: An INTELLECTUS sit donum Spiritus Sancti
Dubitatio II: Utrum DONUM INTELLECTUS possit esse simul cum FIDE
Dubitatio III: An DONUM INTELLECTUS consistat in contemplatione Creatoris, et Creaturae
Dubitatio IV: Utrum DONUM INTELLECTUS insit omnibus habentibus gratiam, et an his solis
Dubitatio V: Qua sit necessitas, et utilitas DONI INTELLECTUS
Dubitatio VI: Utrum* **DONO INTELLECTUS** *respondeat sexta beatitudo, scilicet Beati mundo corde, etc.
Dubitatio VII: An* **DONO INTELLECTUS** *respondeat, inter fructus Spiritus Sancti, Fides
Quaestio XXXI: De Dono Scientiae
Dubitatio I: An* **SCIENTIA** *sit donum Spiritus Sancti
Dubitatio II: An scientia sit de rebus Divinis
Dubitatio III: An donum scientiae sit speculativum
Dubitatio IV: An Dono Scientiae respondeat tertia Beatitudo: Beati, qui lugent, etc.
Disputatio II: De Infidelitate
Quaestio I: Quid, et quale peccatum sit INFIDELITAS
Quaestio II: An opera omnia Infidelium sint peccata
Quaestio III: Utrum infideles possint compelli ad FIDEM audiendam
Quaestio IV: An cogi queant Infideles ad FIDEM nostram, sufficienter propositam, amplectendam
Quaestio V: An Infideles non baptizati, cogi queant ad relinquendos errores, vel ritus, rationi naturali contrarios
Quaestio VI: An permittendi sint ritus Infidelium
Quaestio VII: An liceat cum infidelibus pacisci de eorum ritibus tolerandis
Quaestio VIII: An Infideles, non baptizati, possint retinere potestatem supra Fideles, et an possint ea privari
Disputatio III: De Haeresi
Quaestio I: Quid sit HAERESIS
Quaestio II: An dubitans de articulis FIDEI sit haereticus
Quaestio III: An, qui actu opinativo mero assentitur articulo FIDEI, sit haereticus
Quaestio IV: An, et Quae Ignorantia excuset ab Haeresi
Quaestio V: Qua pertinacia ad HAERESIM requiratur
Quaestio VI: An, ut quis censeatur Haereticus, necesse sit, ut fuerit baptizatus, et fidelis
An, ut quis censeatur Haereticus, necesse sit, ut fuerit baptizatus, et fidelis.
SUPPONO cum D. Bonavent. prima parte Centil. sect. 26. posse aliquem esse haereticum, etiamsi non sit apostata a fide omnino, vel ab Ecclesia; quod probat ex D. Hieronymo in cap. 5. epist. ad Galat. dicente, haereticum esse, qui Scripturam contra Ecclesiae sensum intelligit, quamvis ab ea non discedat. Erit igitur haereticus, si unum Scripturae locum invertat.
Non requiri ad notam haeresis, ut quis prius fuerit baptizatus, asserit Castro Lib. 1. de iusta haeret. punit. cap. 8. sic et Tanner. disp. 1. quaest. 8. dub. 3. adducens D. Thomam, quem ita refert etiam Bannes 2. 2. quaest. 10. art. 5. sed perperam, ut notant Caietanus, Aragon, et alii. Subscribit Fuliensis lib. 3. cap. 6.
HANC sententiam omnes alii reiiciunt, quos afferunt, et sequuntur Suarez disp. 19. sect. 5. Sanchez Lib. 2. in decal. cap. 7. num. 34. Hurtadus disp. 82. sect. 2. §. 11. Castro Palao tom. 1. tract. 4. disp. 3. p. 1. num. 20. Card. Lugo disp. 20. sect. 4.
RATIO innuitur a D. Bonavent. in 4. dist. 39. art. 2. quaest. 2. in corpore sumpta ex Apostolo prima Cor. 5. qua utitur Concilium Trident, sess. 14. cap. 2. Cum Ecclesia in neminem iudicium exerceat, qui non prius in ipsam per baptismi ianuam fuerit ingressus. Quid enim mihi, inquit Apostolus, de iis, quae foris sunt, iudicare. Quo fit, ut neque Cathecumenus queat censeri haereticus, si deficiat a credulitate articuli alicuius.
Advertit Eminentissimus Lugo, baptizatum baptismo invalido, ob defectum scilicet substantialem, non esse haereticum, si postea neget articulum aliquem. Ita et Sanchez cap. 7. num. 34. Castro Palao loco citato, Suarez sect. 5. num. 8. Hurtado disp. 82. §. 17. nam ibi adhuc ratio Concilii Tridentini valet.
DICES anno 1619. Maurus, qui adversus nostram religionem deliquit, punitus est, etiamsi non inveniretur esse baptizatus, et ipse id allegaret.
RESPONDET Card. Lugo, hunc punitum ob excessum in nostram Religionem: Ecclesiae enim licet punire Paganos, et Iudaeos subditos Principibus Christianis, sive quando negant articulos, quos habent nobiscum communes, ut credere in unum Deum Creatorem; sive cum Daemonibus sacrificant, sive cum seducere conantur Christianos, ut constat ex Bulla Gregorii XI. incipiente: Admodum dolemur audivimus, et Bulla Gregorii XIII. quae incipit: Antiqua Iudaeorum improbitas, quas refert Peña, inter litteras Apostolicas in fine directorii, de quibus agit Diana 4. p. Tract. 7. de poenis debit. etc. resol. 2. et Castro Palao §. 6. Ibi puniendi decernuntur illi etiam ob alias causas, puta si blasphemias haereticales evomant in Christum, dicendo, eum peccatorem; Deiparam non esse Virginem (ob id enim nuper Iudaeus, quem novi, flagris caesus est Cremonae) Si haereticos adiuvent: si libros prohibitos deferant, retineant, divulgent: si derisioni habeant Christianos, Sacram Hostiam, Crucem, Christum Dominum conspuentes: si Christianas nutrices habeant, vel cogant eas, quando communicant, effundere lac in cloacas in sacrae communis despectum.
DUBITARI solet etiam de dubie baptizato; vide Dianam Tract. 8. resol. 113. ubi refert sententiam Didaci Canterae in qq. crim. cap. 1. de haeret. num. 5. dicentis, si ille natus est, et educatus inter Christianos, praesumi baptizatum.
SECUNDA pars quaestionis exigit, an, qui puniendus est ut haereticus, debuerit prius fuisse fidelis, seu credidisse.
SENSUS Ecclesiae est, eum censeri haereticum, etiamsi non crediderit ante. Vide Suarez disput. 16. sect. 4. et disp. 19. sect. 5. et alios apud Cardinalem Lugum disp. 18. sectione tertia.