Palladium theologicum, Tomus quintus: De virtutibus

An liceat occidere hominem cum moderamine inculpatae tutelae, ad sui, vel suarum rerum defensionem.

TANQUAM rem certam asseverat S. Doctor posse hominem alium occidere, necessitate cogente defendendi suam vitam, suam animam, si fiat cum moderamine inculpatae tutelae. Itaque id licere sequitur quibuscumque personis, etiam perfectis, puta Religiosis, qui perfectioni tenentur, vel Episcopis, qui tenentur esse in statu perfecto. Ita serm. 6. de decem praeceptis.

UT autem sciamus; quodnam sit moderamen inculpatae tutelae, quo redditur homicidium impunibile in foro externo, et licitum in foro conscientiae, atque ab omni irregularitate immune, et ab excommunicatione.

FAGUNDEZ l. 5. cap. 5. illud in tribus ait consistere, in tempore, scilicet, in modo, et in causa.

IN Tempore; ut fiat incontinenter, seu in flagranti delicto invasionis, non ex magno intervallo. Si enim fiat post intervallum magnum, non erit vim vi actu repellere; sed erit vindictam sumere, quae nunquam licet, ut dicitur Ezech. 9. Mihi vindictam, et ego retribuam. Et Deuter. 32. Mea est ultio, et ego retribuam in tempore. Ita docet D. Bonav. serm. 6. Decal. ubi primam conditionem posuit, ut non fiat ex libidine vindictae, quod reperit omnibus fere oris supra allegatis. Sequuntur Sayrus l. 7. cap. 10. num. 28. et patet ex cap. significasti, 2. de homicid. Salomon. in repetit. Legis, ut vim, ff. de iustitia, et iure: Claudius num. 56. Bolognetus num 46. quia ait, id fieri incontinenter, quod fit rixa durante, vel aggressore ab illa non discedente. Cynus l. 1. num. 4. C. Unde vi, Bartol. ibi, num. 9. Baldus num. 8. Hostiens. in cap. significasti, 2. extra de homicid. num. 17. Ananias ibi, num. 18. Butrius in C. olim causam, de restit. spoliat. num. 37. Bellamera ibi, num. 22. Angelus de malef. in verbo, et dictus Titius, se defendendo, num. 18.

Quare non fit incontinenter, quando insultatus recipit se in domum, arma quaerens, et statim ad aggressorem regreditur, ut putat Cepolla cons. 42. et fere Mascard. de probat. l. 3. concl. 1126. num. 51.

Secundo consistit moderamen inculpatae tutelae in modo, quam conditionem exprimit S. Doctor, ut non fiat ex crudelitate: quo verbo ostendit, excedi quoad modum, quando modus defensionis sit, multiplicatis nimis vulneribus, confosso modis saevis corpore, ut trunco capite, aperto ventre. Illa vero moderatio facti, in repercussione, aequata percussioni aggressoris, ut in brachio pro brachio, non autem in capite, moraliter est impossibilis, ut ait Fagundez num. 7. Similiter illa, in aequalitate armorum, videtur inanis, saepe enim aggressor habet arma inferiora.

Tertio requiritur aequalitas Causae, et hoc explicat S. Bonav. dicens, esse necessitatem inevitabilem moraliter, sane adeo, ut aliter fieri non possit, neque occurrat alius modus seipsum conservandi a morte, vel periculo, et hoc est vim vi repellere. Ita Iaso in l. Vim vi. Bolognetus num. 89. Bartol. l. 1. C. Unde vi. Ananias loc. cit. Caepol. Consil. 43. num. 7. et in hoc fere solo moderamen hoc posuit Molina Tom. 4. tract. 3. disp. 11. apud Dianam p. 5. tract. 4. resol. 1. At ibi refert Vegam T. 1. cap. 127. casu 12. aliam conditionem ponentem, ut non ponatur maior diligentia in defensione, quam sit necessarium.

Ait autem ibi S. Doctor se, vel alium Religiosum, ne forte dedecus incurrat, non posse occidere, sed debere fugam arripere; alioqui non omnino excusari, si occidat. Quare videtur concedere cum Molina loc. cit. et Hurtado 1. 2. disp. 170. §. 135. ac Diana, allegante communem Doctorum sententiam, licere aggressorem interficere, si dedecorosum graviter sit invasori fugere: Sed de hoc infra.

Itaque assero licere occidere invasorem cum moderamine inculpatae tutelae. Est contra Accursium, et Gloss. Leg. vim vi, ff. de Iustitia, et iure, Richardum de S. Victore opusc. de Charitate. Ioan. Gersonem Tract. de Eucharistia, Augustinum de Ancona Tract. de potestate Ecclesiae, quaest. 2. art. 3. Hugonem dist. 50. C. de his Clericis. Abulensem in cap. 5. Matth. quaest. 109. Ita omnes sustinent Doctores apud Dianam loc. cit. et Fagundez in 5. Praeceptum decal. lib. 5. cap. 3.

Id probat Cicero pro Milone; imo Summus Pontifex Alexand. III. C si vero, de sent. excom. et D. August. l. 1. de lib. arb. ante medium; quia vim vi repellere omnia Iura permittunt.

Probatur secundo a S. Doct. ad ea verba Lucae 22. Et nunc qui non habet, vendat tunicam suam, et emat gladium, nempe ad defensionem.

Advertit etiam S. Doctor ad ea verba: et percussit unus ex illis servum Pontificis sacerdotum, et amputavit auriculam eius dexteram, Lucam non nominasse; et Ioannem ad zelum laudandum apposuisse nomen, Simon ergo Petrus, etc. de quo Glossa: Simon Petrus zelatus est eodem ardore mentis, sicut Phinees, de quo dicitur, quod sempiternum propterea consecutus sit a Deo Sacerdotium Numer. 25.

Graviter autem advertendum est, Seraphicum non excipere statum, vel gradum personae in hoc casu, neque locum etiam sacrum, ex quo multa deduces.

Primo enim habes, etiam in Ecclesia consecrata id licere, eaque non polluitur. Ita, etiamsi Sacerdos, ad altare celebrans, sit invasus, potest occidere invasorem, et statim Missam prosequi absque metu irregularitatis, etiamsi invasor occisus, sit clericus: Ita Abbas C. Clerici de vita cleric. Socin. in repert. C ad audientiam, num. 40. de homic. Decius in l. ut vim, ff. de Iustitia, et iure. Hippolytus in l. Is qui aggressorem, C. ad legem Cornel. Ioan. de Lignano C. de Iusto bello, cap. 26. D. Antonin. 3. p. tit. 34. §. 1. cap. 4. Lessius T. 1. lib. 2. cap. 9. dub. 8. num. 41. Suarez Tom 5. in 3. p. disp. 46. sect. 3. Iul. Clar. §. Homic. nur 29. Glossa in cap. significasti, de homicid. v. tutelae. Farinacius T. 4. quaest. 125. de homic. num. 14. 22. et 29. Capua l. 1. decis. aur. cap. 65. num. 9. Carrer. in pract. de homicid. et affinio, §. 5. excus. 3. Placa epur. delict. cap. 18. num. 4. et 6. et alii plures apud Farinacium, quibus subscribunt Fagundez num. 5. et alii.

Secundo, quoad personas habes etiam, personas posse invasorem, praelatum suum, occidere. Ita Farinac. loc. cit. num. 34. Decius in l. Ut vim, ff. de Iustitia, et iure, num. 8. Salon. num. 10. Bolognet. ibi, num. 16. Angel. in l. Quoniam multa, C. ad l. Iuliam de vi publ. num. 16. Hostiensis in C. significasti, 2. num. 19. de homic. Butrius num. 19. et communiter apud Fagundez num. 6.

Quaestio autem est: An possis occidere etiam Principem, iniquum aggressorem. Multi sane affirmant. Ita Farinac. T. 4. quaest. 125. de homic. num. 34. fol. 202. Marsil. consil. 1. Petrus Caleph. consil. crim. 103. Carter. de homic. §. quinto excusat. etc. Iulius Clar. §. Homicid. num. 23. Decian. in tract. crim. l. 7. cap. 49. num. 25. Azor. Tom. 3. l. 2. cap. 2. Less. T. 1. l. 2. dub. 8. num. 41. et alii.

Sed hoc nullo modo ita absolute admittendum, Ius enim, commune bonum dictat praeferendum privato; at ex morte Principis non raro innumera mala oriuntur, ut clamant Fagundez num. 8. Suarez de censur. disp. 46. sect. 1. et communiter Doctores apud Dianam p. 5. tract. 4. resol. 2. Baffaeum v. Charitas, num. 20. et v. Homicidium 1. num. 28.

Quidquid exaggeret Bisseldins de iniur. cap. 1. q. 5. concl. 5. Angel. v. defensio in Princ. Sylvest. v. bellum 2. quaest. 5. S. Antonin. 3. p. tit. 4. cap. 3. Aurea Armilla v. Defensio, Vasquez l. 1. Illustrium contr. cap. 18. n. 8. Card. Zabarell. in Clem. 1. de paenis.

Horum tamen Doctorum sententiam non renuerem in uno casu, quo invasus a Principe, sibi probabiliter instantem animae damnationem metueret. Ita Malder. 2. 2. tract. 3. cap. 1. dub. 7. et videtur sententia D. Bonav. loc. cit. serm. 6. ubi universaliter id concedit, ut impediat ipsum, ne perdat suam vitam, et animam; et dum haec conditio intervenit extendi etiam ad Monachos, nec ullam personam eximi. Quidquid dicat Diana cum aliis.

Oritur vero ex dictis quaestio: An liceat occidere invasorem ex iniuria gravi, puta illatam uxori, aggredientem.

Diana resol. 5. cum Villalob. T. 1. tract. 22. diffic. 10. Vega in summa, tom. 1. cap. 127. casu 11. Petrus Nauar. de restit. lib. 2. cap. 3. num. 361. Salon. 2. 2. quaest. 64. art. 7. controv. 1. Molina tom. 4. tract. 3. disp. 15. Bannes 2. 2. quaest. 64. art. 7. asserunt id impune fieri posse.

Mvltas rationes frivolas affert. Una mihi ratio ex D. Bonaventura adest valida; Si adultero instet damnatio, tunc poterit talem aggressorem occidere, ut ait Bannes, et Rodriquez Tom. 1. cap. 220. tunc enim ius naturale mihi dictat, etiam maius bonum praeferendum licere.

Caetervm, quoad vitam, adulter est iniquus aggressor etiam vitae mariti, quem provocat gravissime ad pericula mortis. Vide Navar. cap. 15. num. 7. esset vero actus eximius potius mori, ut ait Bassaeus loco citato.

Ex his habes, licere, etiam praevenire aggressorem, si necesse sit inevitabiliter ad mortem evadendam. Ita Diana resol. 5. et alii, ut Couar. in Clem. si furiosus, p. 3. §. unico. Aliter non licet praevenire, ut ait Bass. num 11. et 16.

Seraphicvs serm. 6. de decem praeceptis, ita loquitur. Si autem fuerit homicida, ex necessitate, hoc est dupliciter, vel ex necessitate inevitabili, vel evitabili: Necessitas evitabilis est, si possum effugere, sed dimitto propter verecundiam, vel aliam causam, et in isto casu excusatur a tanto, sed non a toto: quia melius esset quod fugeret.

Deinde subdit: Si autem sit necessitas inevitabilis, ut homo occidat alium hominem, non amore vindictae, sed amore conservationis vitae, et animae, ut non interficiat ipsum ex crudelitate, sed ut impediat ipsum, ne perdat suam vitam, et animam, ut fiat hoc moderamine inculpatae tutelae, hoc concessum est personis etiam perfectis, non solum imperfectis. Et hoc dicit August. lib. 1. de libero arbitrio, et excusatur a tanto, et a toto. Haec S. Bonav. Ibi S. August. cap. 5. interrogatus: An liceret occidere invasorem vitae, pudicitiae, et opum. Respondit, licere ob vitam, et pudicitiam; alia vero omittit.

Ex his attente perlectis habes, solum ob salvandam vitam, vel animam ex D. Bonavent. licere alium occidere, atque adeo neque excusari quamcumque personam, si fugam tanti pendat, vel aliud dedecus, ut, ad haec fugienda, occidat.

Hanc sententiam defendunt Sylvius 2. 2. q. 64. art. 7. quaeritur 9. Bisfeldius in com. de iniur. et damno, cap. 1. quaest. 5. concl. 8. Bolognetus in l. Ut vim, num. 42. ff. de Iustitia, et iure, Baldus l. 4. consil. 312. et alii. Rationes plurimas habes apud Sylvium, quarum eximia est D. Bonav. loc. cit. arguentis a statu Religioso, et Episcopali, non licere cuicumque Christiano id genus defendendi honorem. Homo Christianus, Episcopus, vel Religiosus tenetur fugere, si potest, et non licet aggressorem occidere, quia Religio Christi id exigit; at Christianus tandem Christi cultum in Baptismo spondet, abrenuncians omnibus pompis Sathanae. Hoc argumentum terret dicentes, id licere Christiano nobili; non plebeo, vel Clerico, aut Religioso, ut Bass. num. 22. ponentem excludi plebeos et num. 26. Clericos, etc. cum Diana p. 5. tract. 4. resol. 49. Lessio lib. 2. cap. 9. num. 86. et aliis; qui hoc Christiano licere aiunt; Bassaeus quidem ita habet num. 2. Less. dub. 12. num. 77. Diana p. 3. tract. 5. miscell. resol. 90. Adde Petr. Navar. l. 2. cap. 36. num. 389. et alios.

Urgeo ad hominem. Id, quod est iuris naturae, convenit omnibus indispensabiliter: Sed occidere Iniurium non convenit plebeis, Clericis, aut Religiosis per vos: Ergo merito Andreas Gail. observat. 100. num. 8. ait, oppositum dicentes, Politice magis quam Christiane docere.

Hoc tamen effatum immodestum clamat Diana resol. 9. oppositam sententiam secutus, allegans Nauarros ambos, Valentiam, Bannem, Salonium, Aragonium, quos citat, et sequitur Tanner. T. 3. disp. 4. quaest. 8. dub. 4. num. 7. Turrianum 2. 2. T. 2. disp. 28. dub. 5. Escobar. p. 1. de puritate, et nobilitate probanda, quaest. 1. §. 8. num. 13. Azorium Tom. 3. lib. 2. cap. 1. quaestio 14. Molinam tomo 4. tract. 3. disput. 17. Sotum de iustitia, quaest. 1. num. 8. Nauar. man. cap. 15. Gomez Tom. 3. variarum resol. cap. 3. num. 23. et dicit, esse communem.

Eandem sententiam tuetur Fagundez in 5. praeceptum, cap. 3. adducens Lessium Tom. 1. l. 2. dub. 11. num. 66. Farinacium cum aliis multis apud eum T. 4. quaest. 125. de homicid. tit. 14. num. 41. Salomonem in repetit. Legis, ut vim, ff. de Iusticia, et iure. Bouër. decis. 168. Toletum l. 5. summa, cap. 6. Ananiam in cap. suscepimus, de homicid. Sylvest. verbo homicid. 1. quaest. 15. Iulium Clarum l. 5. sent. §. Homicid. num. 26. Bartholum l. 1. num. 8. C. Unde vi. Angelum in l. Is qui aggressor, C. de sicaer. ubi ait hanc esse communem orbis practicam; adde Petrum Navarrum l. 2. de restit. cap. 3. num. 16.

Hinc inferunt aliqui ex allegatis, licitum esse viro nobili saeculari occidere sibi insultantem, qui fuste, vel alapa ipsum vult percutere, si aliter percussionem ignominiosam vitare nequit; Cruentum sane dogma, et dignum, quod in ipsum varias excommunicationes plures Pontifices fulminaverint.

His multos agglomerat Diana p. 1. Tract. 15. resol. 15. dicentes, licere post impactam alapam, fustem, vel vulnus, fugientem insequi, et occidere: Navar. Man. cap. 14. num. 4. Petrum Navar. de restit. l. 2. cap. 3. num. 382. Victoriam de Iure belli, quaest. 2. num. 5. Henriquez sum. lib. 14. cap. 10. num. 3. qui alios adducit, Fernandez in Exam. p. 1. cap. 9. §. 1. eandem tuetur Diana p. 5. Tract. 4. resol. 11. adducens insuper Merchantium in summa resol. Pastor. ad decal. cap. 5. quaest. 3. casu 3. Fabrum in 4. dist. 15. disp. 52. cap. 1. num. 29.

His tamen se opponunt agmine constipato post D. Bonav. loc. cit. Ioannes de la Cruz in Direct. p. 2. praecept. 5. dub. 6. Tolet. l. 2. cap. 6. man. 16. Rodriquez 41. cap. 135. num. 11. Turrian. 2. 2. quaest. 27. dub. 3. citantes Bannem, et Sotum. Salon. 2. 2. quaest. 64. art. 7. cont. 2. Malder. 2. 2. tract. 3. cap. 1. dub. 14. et alii.

Ex adversariis progrediuntur alii dicentes, licere occidere contumeliosum, quando aliter ea iniuria arceri nequit. Ita Escobar. p. 1. de puritate, et nobil. quaest. 1. gloss. 4. num. 14. Petr. Navar. de restit. l. 2. cap. 3. num. 376. et Henricus Strouersdorf. de Iustitia, et iure, in 2. 2. quaest. 64. art. 7. Baldell. in Theol. Mor. l. 3. disp. 24. num. 24.

Hanc tamen reprobant Diana resol. 12. loc. cit. Hurtad. 2. 2. disp. 170. sect. 15. §. 123. Petrus Binfeldius de iniur. cap. 1. quaest. 9. Molfes. tom. 1. tract. 11. cap. 19. num. 74. Lessius l. 2. cap. 9. dub. 13. num. 78. Filliuc. tom. 2. tract 29. cap. 3. num. 49. Azor. t. 3. l. 2. cap. 1. quaestio 17. Bassaeus num 23. sed frigide.

Hinc magis refellitur opinio Strouersdorf, posse occidi eum, qui dixerit viro honorato: mentiris, cum carpit Diana Resol. 13. Bass. num. 23. sane occidendo non te probas veracem. Quandonam vero liceat contumelioso dicere: mentiris. Vide Hurt. t. 2. t. 2. disp. 70. sect. 14. num. 116. Culpatium in casu 13. militari. Addit Bass. num. 17. fugiendo, non admitti in praxi, licete occidere criminantem apud iudicem; Imo damnatum ab Alexandr. VII. 1665. 14. Sept. Authores affert Bass. num. 17. et 24.

Nobis iam pro vera Seraphici sententia est pugnandum. Est autem Lex Christi, quam professi sumus in baptismo, abrenunciantes Satanae, et omnibus operibus, et pompis eius. Lex enim Christi docet, Matth. 5. Qui te percusserit in maxillam unam, praebe illi et alteram. Et ideo Christus Ioan. 18. accepit alapam, nec ultus est. Et Ioan. 8. audivit: Daemonium habes. Poterat autem iuste ulcisci. Ubi Chrysostomus homil. 82. in Ioan. Horreas caelum, excessum mentis patiaris terra. Creator mundi, filius Dei aeternus accepit alapam, et servus eam dedit, qui omni poena dignus, scilicet aut caelesli igne incendi, aut terra debisciente sorberi, aut correptus Daemonio volutari. Et addit S. August. tract. 113. Et tamen qui per potentiam iubere posset, per quem factus est mundus, patientiam docere maluit. Et quaerens, cur alteram maxillam non praebuerit, iuxta praeceptum, Matth. 5. ait: Quod hinc potius demonstravit, quod demonstrandum fuit, sua scilicet magna praecepta patientiae, non ostentatione corporis, sed cordis praeparatione facienda. Et idem S. August. epist. 5. ad Marcellinum, ait, quod illa praecepta de praebendo maxillam, etc. magis ad praeparationem cordis pertinent, quam ad opus. Haec omnia prosequitur S. Bonaventura ad 18. Ioannis.

Et ad 6. Lucae in ea verba: Et qui te percusserit in maxillam unam, praebe illi et alteram advertit S. Doctor, poni maxillam pro parte nobiliori corporis, quae, cum percutitur, praecipua iniuria irrogatur; et notat, Christum patientiam praecepto imperasse, iuxta id Deuter. 31. Mihi vindictam, et ego retribuam, dicit Dominus. Et ideo Apostolus Rom. 12. Non vosmetipsos defendentes charissimi, sed date locum irae. Ideo Matth. 18. praecipit: Si peccaverit in te frater tuus, vade, et corripe eum inter te, et ipsum solum. Unde sequitur, correptionem faciendam; ideo S. August. serm. 10. de verbis Domini: Si iniuriam pateris, et taces, et proximum non corripis, plus peccas negligendo, quam ille affligendo.

Idem probat S. Doct. ad 6. Lucae in ea verba: Qua mensura mensi fueritis, remetietur vobis, scilicet nocendo, iuxta id Apoc. 18. Quantum glorificavit se, et in deliciis fuit; tantum date illi tormentum, et luctum. Et Iohel. 3. Cito velociter reddam vicissitudinem vobis super caput vestrum.

Ideo ibi observat S. Doct. illam protestationem Christi: Dimittite, et dimittemini. Alioqui non salubriter oratur: Dimitte nobis debita nostra, etc. Si enim non dimiseritis hominibus, nec pater vester dimittet vobis peccata vestra. Et ideo Eccles. 28. Relinque proximo tuo nocenti te: et tunc deprecanti tibi peccata solventur. Haec est Lex honoris, quam nos Christiani profitemur.

Ex quo habes, non de solis Clericis, et Religiosis id esse verum; de quibus sane asserunt communiter DD. teneri fugam arripere, ut refert Fagundez lib. 5. cap. 7. num. 9. sed omnibus Christianis haec Lex data est. Quare christiano diplomate sancivit Alexander VII. ut nullus sub poena excommunicationis, summo Pontifici reservatae, doceret, virum equestrem posse duellum acceptare, ne notam timiditatis incurrat, utique fugiendo, aut respuendo, uti probatum habes, tomo proxime praecedenti disp. 17. q. 10. sect. 1.

Ratiuncula vero, quam ex tot proceribus assert Diana, sumpta a minori: Licet ad defensionem rei familiaris occidere furem: Ergo et honoris, qui maior est, invasorem; Haec attritu digitorum conteritur, negatur enim cum plurimis Antecedens, ut mox negandum ostendam.

Hinc male Bassaeus v. Homic. 1. num. 11. ait licere occidere etiam laedentem in honore.

An teneatur in aliquo casu invasus occidere aggressorem.

Vidimus in aliquo casu id licere: videndum iam est: an aliquando sit praeceptum.

Communiter asserunt DD. teneri ordinarie invasum suam vitam defendere, et nisi aliter eam tueri queat, teneri aggressorem occidere. Ita Farinac. T. 4. quaest. 125. de homicid. tit. 14. Paulus de Castro in l. utim. ff. de Iust. et iure, Salon. ibi, num. 15. Iacobus Ayrerius tract. de homicidii necessitate, p. 1. num. 395. Fagundez in quintum praeceptum Decald. 5. cap. 3.

Probatur ab omnibus ratione sumpta ex D. Bonav. in 3. dist. 29. quaest. 4. nam ordo charitatis est, ut vitam nostram vitae proximi praeferamus: Igitur graviter peccat, qui vitam suam perire gladio sinit, sicut qui perire sineret vitam proximi extra hanc comparationem.

Aliquas tamen causas allegant, ob quas posset invasus sinere se occidi. Prima, si is est in conscientia sua sine peccato mortali; at invasor in peccato mortali. Sed haec ratio semper fere in aggressore supponitur: Si enim est iniquus aggressor, est iniustus, et in peccato. Secunda, si invasor sit persona necessaria Reipublicae.

Diana vero p. 5. Tract. 4. resol. 14. videtur non admittere universaliter, teneri ex lege ordinis charitatis invasum occidere aggressorem, sed solum, si invasus ipse sit Princeps, vel Reipublicae necessarius, aut familiae suae. Idem tenent Soto de Iustitia, l. 5. quaest. 1. art. 8. Sylvius 1. 2. quaest. 64. art. 7. et ibidem Aragon, et alii cum Bassaeo, v. Homicid. 1. num. 14.

An liceat ob defensionem propriorum bonorum occidere furem.

Prima sententia videtur D. Bonav. loco citato, dub. 1. non licere. Eam sequuntur Accursius, et alii, quos citat Navar. in Man. cap. 15. Idem tenent Archid. et Panormit. quos citat Sylvester, v. homic. 1. quaest. 4. Idem videtur Tabiena, v. Homicid. quaest. 7. et v. Irregularitas, 2. num. 25. Negant absolute Gerson tract. de Euch. August. de Ancona de authoritate Ecclesiae, Abul. in cap. 15. Matthaei apud Dianam p. 5. Tractatu 5. resol. 17. eandem tuentur Farinac. t. 4. quaest. 225. de homicid. tit. 14. num. 221. fol. 220. constat ex cap. 2. in fine, extra de homic. in quo perpetua poenitentia imponitur presbytero, occidenti furem pro liberatione rei sibi furatae cum morte furis, Zabatella ibi, ante numerum primum Hostiensis num. 9. v. presbyter et ex C. suscepimus, eodem titulo, ibi. Ioan. Audr. ibi n. 1. Butrio num. 4. Felinus 1. not. 1. Hi canonistae dicunt consequenconsequenter, incurrit irregularitatem et etiam excommunicationem, si fur sit clericus.

Secunda sententia est, licere quidem saecularibus, non autem Ecclesiasticis, Panormit. cap. suscepimus, de homic. Tolet. lib. 5. summae, cap. 6. n. 14. Caietanus 2. 2. quaest. 64. art. 7. D. Anton. 3. part. tit. 4. cap. 3.

Tertia sententia, id absolute omnibus licere contendit. Ita Bartol. Lib. 1. num. 2. Cod. unde vi. Butrio cap. olim, 1. de restit. spoliat. Angelus in Leg. Is qui aggressorem, num. 2. Cod. ad Leg. Cornel. de sicav. Iaso in Leg. ut vim, num. 10. ff. de Iust. et iure, Paulus Paris. in cap. Dilectissimi filii, num. 36. de except. Alex. consil. 109. Glossa in cap. significasti, 18. de homic. Abbas ibi, Socin. in cap. ad Audientiam de homicid. Villadiego tract. de irregular. Nauar. sum. cap. 15. num. 5. Plouuius de Irregul. reg. 36. Hi vero dicant, fieri tamen irregularem interfectorem. Hoc tamen negant alii huius sententiae; Suarez de censur. disp. 46. sect. 2. Petr. Nauar. Lib. 3. de restit. cap. 3. num. 414. Tolet. Lib. 5. summae, cap. 6. Henricus Boicins in cap. 2. de homic. num. 13. Annan. ibi, num. 9. Felinus in dictum cap. num. 5. Iacobus AEmilianus conf. 2. num. 54. Couar. in Clem. si furiosus 3. part. Fortunius in Leg. ut vim, ff. de Iustitia, et iure; sed hi duo formidant, Castro Lib. 2. de lege poenal. cap. 14. Sotus 5. de iust. quaest. 2. art. 8. Hinc neque excommunicationem incurret cap. si quis suadente diabolo, quae ob solum mortale incurritur, ut docent communiter apud Suarez disp. 22. de cens. sect. 1. num. 25. Molina Tomo 3. de iust. tract. 5. disput. 51. num. 6. et haec doctrina urget etiamsi dubium sit: an fur veniret animo solo furandi; an et necandi, quia in dubio vitae, potest etiam clericus se defendere, ut docent Farinaq. quaest. 125. de homic. tit. 14. num. 224. Polyd. tract. de tempore nost. cap. 24. rubr. de fure, num. 53. Iacobus Aixer. de homic. necessit. par. 1. num. 139. Hos allegat, et sequitur Fagundez Lib. 5. cap. 3.

Hanc sententiam secuti sunt alii apud Dianam part. 5. tract. 4. resol. 17. quam dicit communem. Ita Tanner Tom. 3. disp. 4. quaest. 8. dub. 4. num. 41. qui citat Syluestrum, Nauar. Sotum, Valentiam, Aragonium, Bannes, et Lessium. Adde Turrianum 2. 2. Tom. 2. disp. 27. dub. 2. num. 15. Marchantium in summarefol. pastor. ad Decal. cap. 5. quaest. 5. Baldellum Tom. 1. Lib. 3. disp. 26. num. 10. Layman lib. 3. sect. 5. tract. 3. part. 3. cap. 3. Petrum Binsfeldium de iniuriis, cap. 1. quaest. 5. Molinam tomo 4. tract. 3. disp. 16. Azorium Tom. 3. lib. 2. cap. 1. quaest. 19. Filliucius tom. 2. tract. 19. cap. 3. num. 36. Bassaeum V. Homic. 1. num. 19. laxe loquentem.

Quoad Religiosos tamen negant Binsfeldius, et D. Antoninus; Sed assertiue sustinent Diana loco cit. num. 97. Syluest. quaeritur 8. cum Lessio lib. 2. cap. 9. dub. 11. num. 72. Malder. 2. 2. tract. 3. cap. 1. dub. 13. Becano 2. 2. Tom. 2. quaest. 7. de homicidio.

Addit Diana, posse furem fugientem occidi, si cum re surata fugiat, quia inuasio rei durat, donec in tutum se recipiat, et adducit allegatos.

Addit Strouersdorf de Iustitia, quaest. 64. art. 7. in 2. 2. sufficere, ut interficere possis, quod nequeas aliter rem custodire, etiamsi posses recuperare postea, quia nullus videtur teneri pati, ut res eripiatur, etiamsi postea valeat recuperari.

Hoc tamen Doctorum torrente non rapior, nec moueor a prima sententia.

Assero igitur, non licere rem familiarem defendere, necando furem.

Probatur a D. Bonauent. ad 6. Lucae, illis verbis: Et ab eo qui aufert tibi vestimentum, etiam tunicam noli prohibere. Ubi aduertit S. Doctor, loqui Christum de raptoribus per iniuriam rerum grauium, de quibus Iob. 24. Nudos dimittunt homines indumenta tollentes, etc. et his dici: Etiam tunicam noli prohibere, scilicet rixando, vel contradicendo, exemplo Saluatoris; de quo Psalm. 21: Diuiserunt sibi vestimenta mea.

Addit vero, hoc esse mandatum, prohibens contentionem, et libidinem vindicandi; Libidinem sane immoderatam clamans, quae pro rebus transitoriis tam acriter in alios exardescit, ut habetur cap. suscepimus, de 2. homicidio, ubi Pontifex argumento D. Bonauenturae utitur.

Probat secundo ex D. Augustino epist. 5. ad Marcellinum: Cavendum est ne vindicandi cupiditate amittatur ipsa patientia; quae pluris habenda est, quam omne bonum, quod potest inimicus inimico auferre. Igitur concludit, non prohiberi hic, correptionem proximi, nec impeditionem, vel prohibitionem mali, vel punitionem sceleris ab eo, qui potest, et debet praepedire, cuiusinodi est iustitiae minister; sed prohiberi hic ulciscendi libidinem, et quantum ad manum, et quantum ad signum, et quantum ad animum.

Ex hoc testimonio S. Augustini eruitur ratio, qua utuntur authores primae sententiae: Scilicet maius bonum non est pro minori exigendum, quia est contra iustitiam; sed vita proximi est maius bonum se familiari: Ergo.

Respondet Diana nomine omnium; etsi ex natura sua is ordo seruetur, tamen ex malitia inualoris peruerti potest.

Contra; nam cum aequalitas iustitiae sit aequalitas rei principaliter, nequit malitia addere; vel minuere, ita ut peruertatur ordo earundem rerum, eisdem circumstantiis indutatum.

Fagundez num. 17. cum Tannero ita respondet, Charitatem Christianam nos non obligare ad praeferendam vitam praedonis nostris rebus magni momenti, nisi quando fuerit in extrema necessitate; At in casu praesenti non est in extrema necessitate, sed in voluntate iniqua.

Deinde; nemo intendit, adimere ei vitam, sed res suas recuperare, neque illum furem esse in possessione plena suae vitae. Addit Valentia quod ad Charitatem proximi, negatiue se habere.

Ego Metaphysicas istas probationculas non intelligo. Christus enim optime nouerat iura, et melius, quam Fagundez; tametsi longa tessera Iurisperitorum sociatus; et tamen negat hos ordines esse ineptos. Aliud enim est, me non teneri in extrema necessitate profundere rem familiarem; aliud est, raptam velle defendere morte alterius. Deinde extrema est necessitas, quae est aestimanda supra rem familiarem, etiamsi ipse ad eam venerit sua culpa; nam adhuc vita est ordinis inferioris, neque res familiaris, cum sit ordinis superioris aufert ius boni superioris, idest vitae: Tandem contra Valentiam tenemur positiue ordine Charitatis, quando res amandae, actu concurrunt simul.

Probatur tertio a D. Bonauent. serm. 8. de decem praeceptis, ex D. Augustino Lib. 1. de Lib. arb. cap. 1. et 5. ubi expresse id videtur negare esse licitum, ut fatetur Valentia disp. 5. quaest 8. puncto 4. neque bene respondet, intelligi in casibus, in quibus non adhibeatur moderamen inculpatae tutelae.

Contra enim est; Nam propositis bonis, pro quibus occidi potest, absque tamen vindictae libidine, nempe vita, et pudicitia, omnino praetermittit honorem, et rem familiarem; de qua fuerat interrogatus. Igitur neque cum moderamine licere concedit.

PROBATUR quarto a S. Bonavent. in confessionali, cap. 3. particula 14. ex cap. 2. extra de homicidio, ubi perpetua poenitentia imponitur Praesbytero, etiam cum moderamine, interfectori Latronis; saeculari vero dicitur: ut si potuerit, ieiunet ob imaginem Dei occisam, et eleemosynas faciat largiter.

RESPONDet Fagundez num. 17. ibi loqui supposito excessu in moderamine inculpatae tutelae, quod responsum colligit ex cap. suscepimus, ubi refertur excessus.

ENIM vero locus a me nunc allegatus nullum supponit excessum, imo addit: Si autem sine odii mediatione, te, tuaque liberando huiusmodi diaboli membra interfecisti, secundum indulgentiam dico, propter imaginem Dei, si aliquid ieiunare potueris, bonum est tibi, et eleemosynam fac largiter; si presbyter eadem fecerit, non deponatur, tamen quamdiu vivit, poenitentiam agat.

EN in solo facto homicidii cum quocumque moderamine, ponit culpam, et poenitentiam imponit, eo quod manus iniectae sint in Imaginem Dei.

TEXTUS vero ille suscepimus, etsi reprehendat excessum illius Monachi; tamen etiamsi sine excessu id factum fuisset, damnat, tanquam libidinosum excessum, argumento e Christo assumpto Lucae 6. quo nititur S. Bonavent. ait enim: Verum quoniam expediebat potius post tunicam relinquere pallium et rerum sustinere iacturam, quam pro conservandis vilibus rebus, et transitoriis, tam acriter in alios exardescere abstineat iste humiliter ab Altaris ministerio, et uterque peccatum suum ad arbitrium tuum studeat expiare. Itaque etiamsi necessarium fuisset pro illis rebus conservandis, utpote vilibus, si vitae hominis comparentur, non fuisse hominem occidendum decernit; et homicidium execratur.

NEQUE satisfaciunt Canonistae illi secundae sententiae, qui de solis Religiosis id decretum esse aiunt. Fateor, ibi scribi ad Religiosos; sed argumentum sumptum est ex Evangelio, quod omnes praecepto colligat: sumptum est enim ex ordine Charitatis, qui communis est omnibus iure naturae, ut ob vilia servanda non occidatur vita hominis, quae est altioris ordinis.

DEINDE observa, textum non excludere ab irregularitate occidentes ad conservandas opes solas, nisi sit necesse etiam ad servandam vitam a Latrone, eum interficere. Ideo Pontifex ait: te, tuaque liberando, etc. ut supra, et in Clementina, Si furiosus solum excepit defensionem propriae vitae; ibique eum, qui mortem aliter vitare non valet, excusat.

NEQUE satisfacit Fagundez dicens num. 15. in Clement. non dici irregularem occidentem ob defensionem opum. Scio; sed exceptio firmat regulam, ibi enim solum pro vitae defensione eximitur.

Deinde in cap. 2. de homicidio, salvat solum eum, qui occiderat, se, suaque liberando. Neque dicat Fagundez cum Suarez num. 8. particulam, que, sonare, vel; hoc enim gratis excogitatur, in decretis maxime sanciendis, adeo verba immutare; ut quae dicunt coniunctivam, exprimant praecisivam.

COLLIGE falso Bassaeum num. 20. asserere, posse occidi, qui falsitatibus in iudicio me conetur evertere, nisi aliter valeas impedire. Hoc damnatur ab Alex. VII. 24. Sept. 1665. uti videri potest tomo priori diss. 17. de conscientia, quaest. 10. sect. 18. ubi etiam sect. 2. habes explicatum, quid de fure nocturno occidendo, siue etiam diurno, vitam armis aggrediente senserint veteres aliqui Canones cum D. Augustino.

An ad defensionem Pudicitiae liceat Invasorem occidere.

LICITUM esse adolescenti, vel mulieri castitatis invasorem occidere, cum aliter se defendere non potest, etiamsi invasor sit clericus, vel Religiosus, afferunt plurimi apud Fagundez in Quintum praeceptum, Lib. 5. cap. 3. num. 24. Ita Tolet. Lib. 5. summae cap. 6. Lessius tom. 1. Lib. 2. dub. 12. num. 76. Sylvester V. homic. 1. quaest. 5. num. 9. Petrus Navar. Lib. 2. de restit. cap. 3. num. 393. Fatinac. tract. 4. quaest. 125. de homic. tit. 14. Baldus in Leg. ut vim, ff. de Iust. Decius ibi, num. 32. et patet ex text. in L. 1. §. item, Decius ff. ad Legem Cornel. de sicar. Divus Adrianus rescripsit, eum, qui stuprum sibi, vel suis vim inferentem, occidit, dimittendum, et Glossa ibi, Alberici L. 1. num. 17. Cod. Unde vi. Iodocus in pract. cap. 80. Bossius tit. de homicid. num. 81. Hugolin. de censur. part. 2. cap. 11. Iacobus Ayrerius de homic. necessitate, part. 1. num. 135. Sylvius 2. 2. quaest. 64. art. 7. quaeritur 9. Rodriquez in sum. tomo 1. cap. 220. num. 14. Diana part. 5. Tract. 4. resol. 36. ubi ait esse communem sententiam.

FALLITUR tamen una cum Tannero Tom. 3. disp. 4. quaest. 8. dub. 4. num. 68. dicens, D. Augustinum hac de re dubitasse Lib. 1. de lib. arb. cap. 5. nam S. Augustinus solum ob periculum consensus videtur id concedere, quia tunc periret anima, et hoc idem tenet cum eo S. Bonaventura serm. 6. Decalogi.

AT Toletus loco cit. et Sylvest. §. 8. cum Fagundez, dicunt, praeciso periculo consensus, posse non occidere, et pati illam iniuriam, quae apud Deum duplicabitur ad coronam; hi tamen duo dicunt securius esse occidere, si possit, sed magis pie S. Doctor solum admittit cum D. Augustino imminente periculo animae, per consensus periculum, sic et Bassaeus V. Homic. 1. num. 21.