Palladium theologicum, Tomus quintus: De virtutibus

Quid sit CHARITAS.

SUPPONO primo, Charitatem hic accipi pro amore supernaturali. Potest enim supponi pro amore naturali, qui dividitur in Amicitiam, et Concupiscentiam. Secundo pro amore supernaturali, qui eodem modo dividitur. Omitto divisionis tertium membrum amoris turpis, qui sane improprie dicitur Charitas, Iudit. 9. Percuties eum labiis charitatis meae, idest labiis simulantibus amorem blandum. Vide D. Bonavent. Lib. 5. Compend. Theol. cap. 24. Dicitur vero Charitas a charis, quod significat gratiam in Graeco, ut notat D. Bonavent. dist. 27. quaest. 3.

Est autem Charitas, Dilectio, et amor Dei, idem, ut notat D. Bonavent. de profectu Religiosi, Libro 2. cap. 23. Itaque Charitas est amor.

Ideo enim Christus primo quaesivit a Petro: Diligis me plus his? et postea: Amas me? Propterea S. Dionysius, et S. Augustinus, infra citandi apud D. Bonavent. in primo, dist. 10. dub. 1. reprehendunt dicentes, Amorem significare affectum libidinosum: Dilectionem vero ordinatum: Attamen aliquam distinctionem invenit in his tribus S. Doctor, ut Amor significet affectus adhaesionem ad amatum; quare S. Dionysius cap. 4. de divin. nom. ait: Amorem unitivum dicimus. Dilectio vero praeterea dicit electionem, dicitur enim dilectio e pluribus, ut habetur Can. 5. Dilectus meus, electus e millibus. Chatitas vero addit praeappretiationem; charum enim dicitur, quod magni aestimatur. Sic Apostolus 1. Timot. 1. vocat fideles charissimos. Idem docet S. Doctor, in primo, expositione Prologi, dub. 4. quod spectat ad Ethymologiam Charitatis; quo ad amorem vero, et charitatem simul dist. 10. primi sent. dub. 4. Alias distinctiones afferam infra.

Suppono secundo cum D. Bonavent. in primo, dist. 17. part. 1. quaest. 1. et 2. ut ostendam etiam quaestione 4. ut ostendi prima secundae, tract. 5. disp. 3. q. 2. Charitatem esse habitum creatum, Teste autem Apost. Rom. 5. ea diffusa est in cordibus nostris per Spiritum Sanctum, qui datus est nobis, ubi sermo est de charitate, qua Deum diligimus, ut docet D. Augustinus Lib. de Spiritu, et littera, cap. 32. et prima Corinth. 13. Manent fides, Spes, Charitas, tria haec: maior autem horum est Charitas. Quare Concilium Trident. sess. 6. cap. 7. definit, in iustificatione infundi fidem, Spem, et Charitatem inhaerentem. Hanc multis modis definiunt, ut refert S. Doctor in 3. dist. 27. dub. 1.

Definitur a D. Augustino Lib. 1. de moribus Ecclesiae, cap. 11. Charitas est animi affectio iustissima, coniungens nos cum Deo, et in soliloq. Charitas est virtus, qua Deum videre, eoque perfrui desideramus, et Lib. de Spiritu, et anima, cap. 16. Charitas est vita copulans amantem cum amato, et ab Apostolo, prima Timot. 1. finis praecepti est charitas de corde puro, conscientia bona, et fide non ficta.

Ut autem has definitiones explanet, aliquid contra singulas opponit.

Contra primam. Idem est dilectio, et charitas; cum ergo Magister definit charitatem per dilectionem, definit idem per se ipsum. Deinde amori naturali in statu innocentiae conveniebat haec definitio: Ergo non est propria charitatis.

Contra secundam, quia affectio animi est ab animo: Charitas autem est a Deo. Deinde haec definitio potest convenire Spei: Ergo non est propria Charitatis.

Contra tertiam. Visio respondet fidei, et fruitio est ad omnem virtutem: Ergo male definitur charitas per videre, et frui. Deinde desiderium est in absens, et quid imperfectum; sed Charitas est perfectissima: Ergo male definitur per Desiderium.

Contra quartam est, quia unire amantem cum amato, competit omni amori, ut docet D. Dionysius, cap. 4. de divin. nomib. part. 4. Ergo non est proprium charitatis. Deinde vita est perfectio absoluta: copulatio amantis cum amato, est qualitas respectiva: Ergo male definitur: Charitas est vita copulans.

Contra ultimam obiicit. Charitas est radix virtutum, et principium metendi: Ergo non est finis. Deinde puritas cordis est a fide, ut dicitur Actorum 15. fide purificans corda: Ergo non est a charitate.

Respondet S. Doctor. Charitatem secundum multiplicem comparationem multipliciter definiri.

Comparatur enim Charitas ad obiectum, et hoc modo definitur a Magistro. Quamvis autem sint idem amor, et dilectio realiter, tamen ratione differunt formali. Dilectio enim latius patet, quam Charitas. Unde solet dici: Amor est naturae; dilectio voluntatis deliberativae; et Charitas gratiae. Praeterea Charitas nominat habitum: Dilectio nominat actum; et ita definitur Charitas per dilectionem, tanquam minus commune, per magis commune, et habitus per suum actum, neque conveniebat in statu innocentiae quo ad motivum, sed quoad rationem formalem.

Secundo potest Charitas comparari ad actum proprium, et sic definitur a D. Augustino de moribus Ecclesiae, et Lib. de spiritu, et anima, et cum dicitur: Est animi affectio, ibi est praedicatio causalis, neque convenit Spei, cuius proprium est erigere, non unire: Fidei enim est dirigere; Spei erigere; et Charitatis unire: copulare etiam modo Autonomastico convenit charitati, ut dicit in actu secundo relationem.

Tertio potest comparari ad finem ultimum, et sic definitur a D. Augustino in soliloquiis: nam desiderium videndi Deum est a charitate, Definitur autem charitas viae, quae est imperfecta: Vel dic, poni desiderium, excluso fastidio, quod est etiam rei praesentis, ut de Angelis ait: D. Petrus, epist. 1. In quem desiderant Angeli prospicere.

Quarto potest comparari ad habitum, qui est charitatis principium. Sic definitur ab Apostolo. Neque repugnat, eam esse formam, et finem, ac efficientem: hae enim causae coincidere possunt. Sic enim forma est finis generationis, et efficiens operationum compositi.

Easdem definitiones charitatis affert S. Doctor Lib. 5. compend. cap. 23. ubi latius exprimit descriptionem Apostoli. Dicitur enim finis, idest, complementum legis, et finis ad quem omnia ordinantur praecepta, ut augeatur ipsa charitas. Dicitur: de corde puro, idest intellectu, seu intellectione, ut ait Glossa; ab intellectione enim causatur actus charitatis: quanto enim homo Deum purius, et perfectius intelligit, tanto aptior est ad diligendum. Dicitur: de conscientia bona, idest conscientia pura, quam qui habet, secure sperat, et fide non ficta, idest non fragili, nec simulata, sed inter adversa forti.

Affert ibi amplam discriptionem Charitatis ex D. Prospero Lib. 3. de vita contemplativa, cap. 13. Charitas est recta voluntas ab omnibus terrenis, et praesentibus, ac futuris prorsus aversa, iuncta Deo inseparabiliter, et unita, igne quodam Spiritus Sancti, a quo est, et ad quem refertur, incensa, inquinamenti omnino extranea, corrumpi nescia, nulli vitio mutabilitatis obnoxia, super omnia, quae carnaliter diliguntur, excelsa, affectionum omnium potentissima, divinae contemplationis avida, in omnibus semper invicta, summa bonarum actionum, salus morum, finis caelestium praeceptorum, mors criminum, vita virtutum, virtus pugnantium, palma iustorum, sanctarum mentium armatura, causa meritorum bonorum, praemium perfectorum: sine qua nullus Dei placuit, cum qua aliquis Deo displicere non potuit, fructuosa in poenitentibus, laeta in proficientibus, gloriosa in perseverantibus, victoriosa in Martyribus, operosa in omnibus omnino fidelibus, ex qua, quidquid est boni operis, vivit.

Haec definitio complectitur perfectiones charitatis pro omni statu, non autem pro sola via. Eam rursus definit opusc. Declaratio terminorum Theologiae: Charitas est virtus, qua diligitur Deus propter se; et proximus propter Deum: Amorem vero ait esse naturalem affectionem, communem rationalibus, et irrationalibus: Dilectionem esse affectionem rationalium. Eandem definitionem charitatis habet opusc. de tribus ternariis pecc. cap. 4.

Exacte vero de septem Itineribus aeternitatis, itinere 4. definitionem tradit Charitatis.

Praelibat autem primo, in divinis pro eodem posse sumi Amorem, Dilectionem, et Charitatem, ut habent SS. Dion. cap. 4. de divin. nominibus, et D. Augustinus Lib. 8. de Trinitate, cap. 10.

Ut autem magis Divinum amorem segreget, observat, dari multos amores. Primus est naturalis, qui est inclinatio ad bonum, non supponens cognitionem; sic omnes res amant sui conservationem. Ideo Iob 37. Frumentum desiderat nubes, idest, naturalem habet inclinationem ad hoc bonum. Secundus est amor animalis, supponens cognitionem sensibilem, et hic est in solis animalibus. Tertius est amor intellectualis, supponens cognitionem intellectivam; et hic est duplex, alius supponens cognitionem intellectivam tantum naturalem, seu lumen; et est a voluntate non deliberata: quidam supponit cognitionem deliberatam respectu boni relati ad aliud, ut finem; et hic est amor electivus: ille vero dicitur adhuc naturalis. Quod si ille amor sit ad bonum supernaturale, erit a charitate supernaturali, sicuti fundatur cognitione superna fidei. Hic etiam in Angelo est Angelicus.

Igitur Amor est virtus unitiva amantis cum amato proportionaliter, modis dictis.

Ut autem magis aliorum affectuum amoris scoriam ab auro charitatis separet, in homine iterum distinguit quinque amores.

Primus est affectus naturalis, qualis est cuiuslibet ad corpus suum: Nemo enim unquam carnem suam odio habuit, Ephes. 5. Item matris ad filium, de quo Isa. 49. Numquid oblivisci potest mulier infantem uteri sui? Hunc sane affectum, sicut non nocere impossibile est, nisi ratione fraenetur; ita non sequi, summae virtutis est.

Semper iste affectus delicata libenter amplectitur; aspera vero refugit. De hoc immoderato loquitur Christus, Ioan. 12. Qui amat animam suam, perdet eam. Proinde S. Augustinus tract. 51. Si male amas, tunc odisti, si bene oderis, tunc amasti. Hinc capies dictum Ciceronis de amicitia: Charitatem, quae est inter parentes, et liberos, dirimi, nisi detestabili scelere, non posse. Loquitur enim quo ad naturalem moderatam inclinationem.

Secundus est affectus carnalis, qui duplex est. Alius, quaedam propensio ad aliquam habitudinem alicuius, puta eloquii suavitatem, vultus elegantiam, sic Exodi 2. filia Pharaonis Moysen, infantem vultus elegantis amavit, et in filium adoptavit. Alter vero ad noxia pellicit; talis fuit Davidis 2. Reg. 11. et Salomonis 3. Reg. 11. Hunc affectum vocat S. Dionysius de Ang. Hier. cap. 2. Longinquum Idolum veri amoris, estque plenus anxietate; at Charitas iucunda est.

Tertius affectus est officiosus, seu officialis, ut ait Richardus de Trinitate, Lib. 3. cap. 3. qui ad obsequia, et officia animos inclinat, qui grati animi est signum: Ergo admittendus, tametsi periculosus sit. Ab hoc affectu distat charitas, quae non quaerit, quae sua sunt, prima Corinth. 13.

Quartus est Rationalis, de quo D. Gregorius Lib. 10. moral. cap. 4. qui ex consideratione alienae virtutis oritur. Hic est affectus, qui ex praeclare maiorum gestis animum ad eximia animat exantlanda. Differt a charitate, quae ab interiori Spiritus Sancti afflatu oritur.

Quintus est affectus spiritualis, et hic est triplex: Alius immissus a Spiritu maligno; alius a Spiritu humano; alius a Sancto Spiritu. A Spiritu maligno afflatus Amnon exarsit in Thamar, 2. Reg. 13. et Iudas in aurum contra Christum Ioan. 13. A Spiritu humano oriuntur Spiritus similes charitati; sic multi animam pro patria, et civibus posuere, ut referunt D. Augustinus Lib. 5. de civit. cap. 18. et Cicero Lib. 1. de offic. ubi refert, duo fuisse Platonis praecepta, data volentibus Reipublicae prodesse. Primum, ut utilitatem civium sic tueantur, ut quaecumque agant, ad eam referant, obliti suorum commodorum. Secundum, ut totum corpus Reipublicae curent principaliter, ne dum aliquam partem tuentur, reliquas deserant. A Spiritu autem Divino affectus charitatis infunditur.

Differt vero hic ab aliis. Primo origine, quia a Deo solo infunditur, ut dicitur Rom. 5. Naturalis vero cum natura enascitur, et altera acquiritur. Secundo differt formaliter, quia est vita animae; non sic ille. Tertio, quia est forma aliarum virtutum, non sic ille. Quarto in fine, quia haec est ad finem supernum, educens e culpa, et in gratiam conducens; non sic alii. Has differentias innuunt S. Bernardus serm. 50. in Cant. et D. Bonavent. loco citato.

Ex hac doctrina elicit S. Bonavent. quid sit Charitas: Charitas est virtus creata supernaturalis, qua homines Deum diligunt, quatenus Bonum quoddam spectans ad ordinem supernaturalem propter se, atque adeo eius obiectum est bonitas Dei immediate, ideo est virtus Theologica. Ita communiter Theologi apud D. Thom. quaest. 23. Valentiam disp. 3. quaest. 1. puncto 1. Palaum tract. 6. disp. 1. p. 1. Caspensem tract. 17. disp. 1. sect. 2. Morandum tract. unico, quaest. 21.

Nomen charitatis in Haebreo est חבה : Haabat. Non Nabaa, ut legit Valentia disp. 3. quaest. 1. puncto 1. significat gratuitum amorem, Hierem. 31. In charitate perpetua dilexi te.

Igitur charitas definitur, Virtus, quae sane est in genere habitus boni: eam vero probabo esse habitum, et bonum, esseque virtutem specialem Theologicam. Dicitur supernaturalis Haabat. Deinde dicitur charitate amari Deus propter se, ut est bonus, non mihi, sed in se. Quamvis autem S. Augustinus in primo solil. cap. 6. dicat, charitatem esse desiderium videndi Deum, non obstat; nam et hoc desiderium refert beatitudinem in Deum ipsum, ut dicam cum D. Bonavent. quaest. 17. et advertit Caspensis disp. 1. sect. 1. num. 5. Porro quaestionibus explicabitur Definitio.