Palladium theologicum, Tomus quintus: De virtutibus
Gaudenzio da Brescia (1612–1672)
Reuerendi patris Gaudentij Bontempi, ... Palladium theologicum, seu Tota theologia scholastica in septem tomos distributa. Ad intimam mentem d. Bonauenturae seraphici doctoris ... Tomus quintus, De virtutibus
First published 1676
Bontempi's Palladium theologicum (Lyon 1676) is a complete scholastic theology composed ad mentem D. Bonaventurae, arranged in seven tractatus on the order of the Secunda secundae. This fifth volume, De virtutibus, treats the theological virtues (faith, hope, charity, with their gifts, beatitudes and fruits), the cardinal virtues and their opposite vices, and the states and offices of men (religious and prelates, bishops, princes), including the extensive disputations on contracts, religion, vows, fortitude, temperance and the judicial process. It is a significant example of the Bonaventurian scholastic school and a counterpart to the Thomist manuals of the period.
Tractatus I: PRIMUS DE VIRTUTIBUS THEOLOGICIS
Proemium I: Prooemium
Disputatio I: DE FIDE
Quaestio I: Quid FIDES significet, et quid sit
Quaestio II: Quodnam sit FIDEI obiectum
Quaestio III: An obiectum FIDEI sit aliquod complexum
Quaestio IV: An FIDEI obiectum possit esse falsum
Quaestio V: An obiectum FIDEI possit esse evidens scientifice
Quaestio VI: An FIDES sit de his, de quibus habetur visio in via
Quaestio VII: An articuli FIDEI sint evidenter credibiles
Quaestio VIII: An credibilia recte per articulos sint disposita
Quaestio IX: Utrum articuli FIDEI, decursu temporum, creverint
Quaestio X: Utrum FIDES creverit quoad lumen
Quaestio XI: An Fides creverit certitudine
Quaestio XII: An Fidei articuli exponendi sint auctoritate aliqua, quae sit infallibilis magistra, et quae sit
Quaestio XIII: Quae sint notae verae Ecclesiae, apud quam stat authoritas exponendi FIDEM
Quaestio XIV: Quidnam sit necessario credendum, necessitate medii
Quaestio XV: Quae sint credenda necessitate praecepti
Quaestio XVI: An teneamur FIDEM confiteri, et quando
Quaestio XVII: An liceat de FIDE disputare, et quando
Quaestio XVIII: An Fides sit in Intellectu
Quaestio XIX: An Fides perficiatur per Charitatem, tanquam per formam
Quaestio XX: An certum sit, FIDEM sine CHARITATE manere
Quaestio XXI: An, et quomodo FIDES sit VIRTUS
Quaestio XXII: An FIDES sit UNA VIRTUS
Quaestio XXIII: An FIDES sit prima Virtutum
Quaestio XXIV: An FIDES sit certior quacumque scientia; vel habitu quocumque intellectivo
Quaestio XXV: An quis certo scire possit, se FIDEM habere
Quaestio XXVI: In quibusnam sit FIDES
Quaestio XXVII: An FIDES sit Donum DEI substantialiter
Quaestio XXVIII: Utrum differentia FIDEI, et aliorum actuum naturalium a supernaturalibus moralibus proveniat semper ex obiecto
Quaestio XXIX: De FIDEI effectibus
Quaestio XXX: De DONO INTELLECTUS
Dubitatio I: An INTELLECTUS sit donum Spiritus Sancti
Dubitatio II: Utrum DONUM INTELLECTUS possit esse simul cum FIDE
Dubitatio III: An DONUM INTELLECTUS consistat in contemplatione Creatoris, et Creaturae
Dubitatio IV: Utrum DONUM INTELLECTUS insit omnibus habentibus gratiam, et an his solis
Dubitatio V: Qua sit necessitas, et utilitas DONI INTELLECTUS
Dubitatio VI: Utrum* **DONO INTELLECTUS** *respondeat sexta beatitudo, scilicet Beati mundo corde, etc.
Dubitatio VII: An* **DONO INTELLECTUS** *respondeat, inter fructus Spiritus Sancti, Fides
Quaestio XXXI: De Dono Scientiae
Dubitatio I: An* **SCIENTIA** *sit donum Spiritus Sancti
Dubitatio II: An scientia sit de rebus Divinis
Dubitatio III: An donum scientiae sit speculativum
Dubitatio IV: An Dono Scientiae respondeat tertia Beatitudo: Beati, qui lugent, etc.
Disputatio II: De Infidelitate
Quaestio I: Quid, et quale peccatum sit INFIDELITAS
Quaestio II: An opera omnia Infidelium sint peccata
Quaestio III: Utrum infideles possint compelli ad FIDEM audiendam
Quaestio IV: An cogi queant Infideles ad FIDEM nostram, sufficienter propositam, amplectendam
Quaestio V: An Infideles non baptizati, cogi queant ad relinquendos errores, vel ritus, rationi naturali contrarios
Quaestio VI: An permittendi sint ritus Infidelium
Quaestio VII: An liceat cum infidelibus pacisci de eorum ritibus tolerandis
Quaestio VIII: An Infideles, non baptizati, possint retinere potestatem supra Fideles, et an possint ea privari
Disputatio III: De Haeresi
Quaestio I: Quid sit HAERESIS
Quaestio II: An dubitans de articulis FIDEI sit haereticus
Quaestio III: An, qui actu opinativo mero assentitur articulo FIDEI, sit haereticus
Quaestio IV: An, et Quae Ignorantia excuset ab Haeresi
Quaestio V: Qua pertinacia ad HAERESIM requiratur
Quaestio VI: An, ut quis censeatur Haereticus, necesse sit, ut fuerit baptizatus, et fidelis
Quaestio VII: Utrum Ecclesia cogere possit haereticos ad FIDEM Catholicam recipiendam
Quaestio VIII: De alio medio, quo utitur Ecclesia contra haereticos prohibendo eorum Libros
Quaestio IX: An teneamur haereticorum conversationem vitare
Quaestio X: Quae excommunicatio haereticis infligatur
Quaestio XI: De aliis Poenis spiritualibus haereticorum
Quaestio XII: De poenis temporalibus Haereticorum
Disputatio IV: De Spe
Quaestio I: Quid sit SPES
Quid sit SPES.
NON ago de Spe, ut est passio, quae definitur, lib. 2. Rhet. cap. 5. ab Aristotele Spes est suspicio summi boni, ut refert S. Doctor 3. p. Coemil. sect. 39. et in 3. dist 26. dub. 2. sed pro ut est virtus Theologica.
Definitur primo a Magistro dist. 26. apud Seraphicum, ea dist. dub. 2. Est virtus, qua spiritualia, et aeterna bona sperantur, idest, cum fiducia expectantur.
Observat autem S. Doctor, hic definiri Spem in ordine ad obiectum, quod est bonum aeternum, et gloriosum, hoc autem est duplex: Increatum, quod est Deus; et creatum, quod est beatitudo, ad quam reducuntur etiam gratia, venia, perseverantia, et caetera ad gloriam perducentia. Dum igitur dicuntur, bona spiritualia, tangitur obiectum genericum; dum vero dicitur, aeterna, tangitur obiectum specificum.
Definitur secundo a Magistro ex Haymone, ut refert S. Doctor locis citatis: Spes est certa expectatio futurae beatitudinis, veniens ex Dei gratia, et meritis praecedentibus. Quae definitio lata est in ordine ad obiectum, et ad principium, ut advertit S. Doctor ibi.
Definitur tertio a D. Augustino Lib. de civitate Dei passim: Spes est virtus, qua quis se ad illud, quod credit, perventurum praesumit. Quae definitio lata est in ordine ad obiectum, et habitum.
¶ ALIO modo has definitiones distinguit S. Doctor. Prima lata est per genus, et differentiam; et est Formalis. Secunda Causalis, lata per actum, et causam. Tertia partim est causalis, partim formalis, quia datur per obiectum Spei, et praeambulam virtutem fidei.
Considerat deinde dub. 3. S. Doct. tam Spem, quam fidem esse de invisibilibus, ut ait Magist. sed fides est de invisibilibus, in quantum non sunt visa, at Spes est de invisibilibus, ut sunt non habita.
Observat etiam dub. 4. Spem, etiam ut passionem, et ut virtutem, differre a gaudio, et dolore, quia sunt de obiecto praesenti; sed Spes est de futuro, et per hoc differt Spes etiam a beatitudine; convenire vero cum amore, qui est etiam de futuro.
Differre autem a Timore, quia hic est respectu mali; Spes vero respectu boni. Quare si aliquando respectu mali dicitur spes, improprie dicitur, ut cum Cicero Lib. 1. ad Atticum, spem malorum dicit, et Virg. AEneid. 4.
Hunc ego si potui tantum sperare dolorem.
Id observat S. Doctor cum D. Augustino, cap. 8. Enchiridii.
Potest autem sic definiri Spes nostra: Est Theologica Virtus, qua voluntas fertur in Deum, ut est beati- tudo nostra, ardua ad consequendum, quae obtineri tamen queat Dei auxilio. Dicitur Virtus, quia reddit bonum moraliter, eam habentem; haec enim est nota virtutis insignis, ex Aristotele 2. Eth. cap. 6.
Dicitur Theologica; versatur enim circa Deum, excedentem nostram naturalem capacitatem, ut dicitur prima Corinth. 2. Oculus non vidit, etc. Spem autem esse Dei donum, habetur Rom. 15. Deus autem spei repleat vos omni gaudio, etc. ut abundetis in spe, et Prima Petri, primo. Qui regeneravit nos in spem vivam. Ideo Concilium Trident. sess. 6. can. 7. definit, eam infundi; et can. 3. ait, esse donum gratiae.
Reliquae particulae definitionis explicabuntur in quaestionibus, dum Obiectum Spei examinabimus et subiectum eius discutiemus. Hanc definitionem colligo ex D. Bonavent. locis adductis, et in opusculo Declaratio terminorum Theologiae, et in Diaeta, tit. 5. cap. 4. ubi praeclare Speim pretiosis rebus assimilat, et Lib. 5. Compend. Theologiae, cap. 2.