Palladium theologicum, Tomus quintus: De virtutibus

BASSEUS, v. Furtum, 2. num. 6. ait, capientem e rebus monasterii non necessariis, vel sine licentia, quantum saeculares de suis, esse furem.

RELIGIOSI sane non servorum sortem subeunt, sed filiorum, ut docet D. Bonavent. in Apolog. pauperum, respon. 3. cap. 1. et patet ex C. litteris, de sepultur. in 6. et Leg. qui in potestate, ff. de testamen. et Authent. Ingressi. Cod. de Sacrosanctis Ecclesiis, Nauar. cap. Non dicatis 12. quaest. 1. num. 61. Sanchez l. 7. de Relig. cap. 21. num. 31. Rebell. p. 1. lib. 3. quaest. 15. s. 8. 3. num. 22. Unde male Iurisperiti eos inter suos computant, volentes, eos acquirere Monasterio, more servorum, quidquid acquirunt.

Ex his deducunt Doctores indicari quaest. 4. in fine, furta Religiosorum consideranda ad modum furtorum filiorumfamilias, non ditissimorum, sed mediocrium, atque adeo quinque argenteos, vel circiter esse materiam gravem; etsi Caspensis, ibi adductus, aliquid amplius exquirat, et Fagundez l. 7. cap. 5. num. 15. ducentorum dipendiorum, seu vingenatum decem.

UNA, e conditionibus excusantibus religiosos a furto, et proprietate, est, si sit de rebus comestibilibus ad proprium usum, quod si licet servis, ut ostendi quaest. 5. multo magis licet filiis aliqua comestibilia consumere.

AD largiendum vero, non debere excedere valorem trium Iuliorum, sensere Bartholom. a S. Fausto Thesauro, l. 8. quaest. 218. Paulinus Berti super Bullam Clement. VIII. de largitione munerum. Vide etiam Fabrum in 4. disput. 45. cap. 5. num. 122. Dianam p. 1. Tract. de paupertate Religiosa, resol. 14.

MIHI sententia Suarez videtur discreta T. 3. de relig. l. 8. cap. 11. num. 41. ubi sic asserit.

De bonis Monasterii, usu consumptibilibus, pertinentibus scilicet ad cibum, et potum, si tantum ad proprium usum actualem, ut sic dicam, et transitorium, a Religiosis aliquid sumatur, regulariter non videtur peccatum mortale, nisi inde damnificatio Religionis esset nimia, et in re extraordinaria, et pretiosiori; extra huiusmodi vero casum, res reputantur levioris conditionis. Et quamvis praelatis hoc displiceat, non tamen ita sunt involuntarii, ut illam reputent materiam gravem in ordine ad paupertatem, sed solum in ordine ad decentiam, et perfectionem Religiosam.

ACCEDIT, quod Religiosi quoad usum huiusmodi rerum tractantur ut filii; inter parentem autem, et filium non censetur similis actio gravis; secus vero esset, si huiusmodi res in magna quantitate acciperentur; et occulte retentae, paulatim consumerentur, nam illud posset esse grave peccatum, quamvis ad id discernendum in particulari magna prudentia necessaria sit. Ita Suarez, cui arridet Diana p. 1. Tract. 6. de paupertate, resol. 30. Vide etiam Sanchez T. 2. l. 7. cap. 19. num. 53. Tannerum 2. 2. disp. 7. quaest. 1. dub. 4. num. 106. ubi ait: Nulla etiam Praelati severitas eiusmodi acceptiones, quoad substantiam rei acceptae, iniquas reddere potest. Vide rursus Dianam ibi, resol. 35.

LEDESMA in addit. ad Summam, Tom. 2. cap. 4. et Cenedo tract. de paupertate Religiosa, dub. 20. num. 10. octo, vel novem Reales ponit materiam mortiferam in Religiosis; maiorem vero quantitatem in comestibilibus exigit.

RODRIQUEZ vero Summa Tom. 4. cap. 118. num. 27. et 29. summam duorum aureorum praescribit religiosis; eam docuit etiam Sotus de Iust. l. 4. quaest. 3. ad 3. Aragon. 2. 2. quaest. 66. art. 6. conclus. 3. ea tamen non placet Dianae resol. 36.

BASSEUS cum Miranda in Manuali prael. t. 1. quaest. 28. art. 17. putat, quantitatem notabilem in furtis Religiosorum determinandam esse in particulari, pro temporum, locorum, personarum, Religionum, et aliarum circumstantiarum differentia, arbitrio boni viri. Mendoza vero quaest. 8. posit. de paupertate, concl. 9. num. 12. docet, duos argenteos non esse quantitatem notabilem. Ioan. de la Cruz de statu relig. l. 1. c. 3. dub. 5. et Sanchez Summa Tom. 1. l. 7. cap. 20. num. 3. et 6. putant, esse quatuor argenteorum. Subscribit Diana, Bartholomaeus a S. Fausto l. 8. quaest. 193. num. 2. t. ait, in Monasteriis ditissimis, tres argenteos; in Monasteriis vero mediocriter dotatis, duos argenteos; in pauperibus vero, unum sufficere ad proprietatem mortalem.

NOSTER vero Sanctes pauperrimus unum Iulium in cap. 6. Regulae posuit; Non recordabatur haec furta fieri ditissimo Pontifici; Fateor tamen ea fieri de pauperum penu.

QUAE sane pauperrima opinio est; neque enim ullus adeo religiosus opprimit, neque ipse recte affert Nauarrum. Sed hic Doctor in hac, sicut et in multis aliis decisionibus Regulae, est severior aequo nimium.

ADDIT Diana resol. 41. ex Ioan. Cruz de statu relig. lib. 1. comp. 3. dub. 3. concl. 3. posse Religiosum accipere prandium, aut alia comestibilia ex Lopez in Instruct. p. 1. cap. 6. dicente: Potest Religiosus accipere a saecularibus aliqua munera electuariorum, vel confectionum cordialium, bina vascula, vel par perdicum, vel gallinarum, vel aliquid simile; sed quia in comestibilibus magni valoris non praesumitur ita facile concedenda licentia a Superiore; ideo caute in tali casu procedendum.

Haec mihi videntur ad mentem D. Bonaventurae in 4. dist. 15. p. 2. art. 2. quaest. 1. et hoc pacto intelligendus canon. 12. quaest. 1. ubi dicitur: Certum est, quod Monachus nihil habere, vel dare, vel accipere sine superioris licentia debet, nisi forte ille, qui indiget, sit in extrema necessitate, tunc non debet obedire Abbati, quia manifeste faceret contra Deum. Ibi etiam docet, non esse proprietatem, nisi sit expresse contra voluntatem Praelati. Et addit cap. 2. speculi animae haec verba: Quarto, circa furtum Religiosorum in retentione proprii, notandum est, quod dicit August. serm. 1. ad Fratres in Eremo de religiosis. Si quis rem sibi collatam celaverit, furti iudicio condemnetur; tunc autem intelligo, hoc celari, et habere proprii rationem, quando sic celatur, quod si etiam Praelatus in virtute sanctae obedientiae praeciperet, quod revelaretur; adhuc celaretur. Nec aliter intelligo mortale, nisi quando contra voluntatem Praelati praeceptoriam detinetur. Hoc etiam notandum de religiosis, et dispensatoribus, et filiisfamilias, et uxoribus, quod furtum possunt committere, si notabiliter Dominos rerum in dispensando damnificant contra voluntatem, et intentionem dominorum; cum autem intuitu pietatis etiam commune bonum procurando, nec mala intentione dant aliqua, vel dispensant, non est iudicandum mortale. Idem e D. August. refert in speculo disciplinae ad Novitios, p. 1. cap. 4.

Ubi habes primo, Religiosos cum filiis, et uxoribus connumerari in hoc. Deinde non solum licentiam praesumptam non esse necessariam ad vitandum furtum, et proprietatem religiosam; sed requiri retentionem contra voluntatem Praelati, etiamfi foret praeceptoria, ut is proprietarius sit.

Haec sane est tacita licentia, dum praelati non prohibent, et haec sufficit, quia taciti, et expressi eadem est virtus, Leg. cum quod, ff. de rebus creditis, et cap. 2. de rescriptis, et ita docent Sanchez l. 7. de Relig. cap. 9. num. 7. Fagundez lib. 7. cap. 5. num. 12. qui addunt usum, et consuetudinem receptam in religione invectam, dandi, et accipiendi absque licentia in licitos usus, excusare Religiosos. Idem dicendum in ordine ad retinendum.

Qvare praecipuum signum proprietatis, quod est retinere aliquid sine legitima licentia, ut docent Navar. C. non dicatis, 12. quaest. 1. Suarez de Relig. T. 3. l. 8. cap. 12. num. 2. et habetur, C. Monachi, de statu Monachorum, aufertur, si accipiat, ac retineat ea intentione, quod si Praelatus praeciperet, ipse nollet retinere.

Etenim S. Doctor consideravit, graves poenas, ibi iniunctas, non esse ob quamlibet omissionem licentiae iniungendas. Ibi enim praecipitur, ut removeantur ab altari, nisi resipiscant, et in morte priventur suffragiis, et sepultura Ecclesiastica, si in eo statu moriantur, et in vita priventur biennio voce activa, et passiva, et olim e Monasterio expellebantur, ut habetur cap. cum ad Monasterium. Verum est, hanc poenam esse correctam per cap. Finale de regularibus, ut notant Sanchez l. 7. de Relig. cap. 20. num. 77. et Abbas in C. praedicto. Cum ad Monasterium, num. 13. et Fagundez cap. 5. num. 13.

Notat autem optime Sanchez, poenas proprietarii non incurri a dantibus, vel recipientibus, sine licentia, sed tantum a possidentibus proprium, de his vero loquitur C. Monachi.

Notandvm etiam, ad incurrendas has poenas proprietatis, non sufficere qualecumque peculium proprium, aut proprietatem, sed opus esse, ut Monachus inveniatur habere magnum peculium. At quanta illius peculii quantitas esse debeat, non invenitur apud Doctores tractatum, ut ait Fagundez num. 4. solum reperitur apud Ioannem Andream, C. cum ad Monasterium, de statu Monach. numer. 4. et Hostiensem numero 7. Anchar. num. 10. et alios, debere Monachum proprietarium sepeliri extra Ecclesiam cum parte aliqua pecuniae, et peculii proprii inventi, his verbis: Pecunia tua tecum sit in perditionem. Et addunt, hanc partem debere esse tringinta argenteos, eo quod Christus Dominus eo pretio venundatus sit, hoc est, ducata tria. Ex quo habes maiorem ista quantitatem esse debere, ut sit proprietarius, et sic existimat Fagundez, esse posse triginta ducatorum.

Excvsat secundo Religiosum a proprietate, praesumpta voluntas superioris pro illa vice, et dicitur quaedam epickeia. Ad hanc autem necessarium est, ut res urgeat, et ut Superior sit absens, ut nequeat adiri. Ita docet D. Bonavent. p. 1. Speculi disciplinae ad Novitios, cap. 4. in fine D. Thom. 2. 2. quaestione 32. articul. 8. ad 1. Lessius Tom. 1. lib. 2. cap. 41. de statu religion. dub. 9. Lopes p. 1. cap. 156. Rodriquez Tomo 2. summae, cap. 31. quos allegat, et sequitur Fagundez in septimum Praeceptum, l. 7. cap. 5. num. 20. Unde ait Suarez Tomo 3. de Relig. lib. 9. cap. 9. num. 28. Si Fratri Minori S. Francisci occurrat necessitas subveniendi parenti, graviter laboranti, et indigenti, accipiendo oblatam ab aliquo pecuniam, et tunc non habet opportunitatem accedendi ad superiorem, et non sit spes, aliam similem occasionem habendi, potest per epikeiam accipere pecuniam illam; idem insuper affirmat, si superior iniuste eam licentiam negaret.

Qvaervnt autem: An qui tali modo Epikeiam adhibuit, teneatur postea superiori referre. Respondetur cum D. Bonau. si res adhuc extat, et potest superior revocare, vel emendare, tenetur referre superiori, ne sit proprietarius. Idem sensere Sanchez de Relig. lib. 7. cap. 19. num. 8. Fagundez num 22.

Si vero probabiliter non crederet, superiorem revocaturum, vel emendaturum, non tenetur eum adire, etiamsi res adhuc exstet. Ita Sanchez, et Fagundez loc. cit. Nauar. in commentario, 2. num. 20. de regular. mendic. quaest. 8. quodlib. concl. 8. Graffius p. 1. l. 3. cap. 5. num. 54.

Porro accipere, vel dare hac intentione, ut postea velimus licentiam petere, non admodum tutum existimat S. Doctor loco adducto.