Palladium theologicum, Tomus quintus: De virtutibus

Quid FIDES significet, et quid sit.

FIDES dicitur ex fit, et dicitur, eo quod fit, quod dicitur. Ita D. Augustin. epist. 19. ad Hieronymum. Sumpsit autem hoc ex Tullio, lib. 1. offic. ubi ait: Credimus, quia fiat, quod dictum est, appellatam fidem.

HINC decem modi emanarunt, quibus Fides accipitur apud D. Bonaventuram. Primo enim sumitur pro Sponsione, quo sensu de nonnullis ait Apostolus, prima Timoth. 5. Habentes damnationem, quia primam fidem irritam fecerunt; idest, primam fidem ex voto debitam, quia voverunt, et non reddiderunt, ut explicat S. August. psalm. 75. et eodem sensu, L. de Spiritu, et lit. cap. 31. Aliter (inquit) dicimus, non mihi habuit fidem: aliter autem, non mihi servavit fidem. Nam illud est, non credidit quod dixi: istud, non fecit, quod dixit. Inde fides sumitur secundo pro Fidelitate in servando promisso. Sic Deus dicitur fidelis, Psalm. 144. et prima Corinth. 10. Idem e regione Hierem. 7. ait de hominibus: Periit fides in terra. Tertio sumitur Fides pro Conscientia, Rom. 14. Omne, quod non est ex fide, peccatum est. Quarto sumitur pro Sacramento fidei, seu Baptismo, quo sensu D. August. epist. 23. ad Bonifacium ait: Non est aliud, parvulos habere fidem, quam habere fidei Sacramentum. Quinto sumitur pro Assensu conclusionis, per rationem probatae. Secundum hoc ait Boët. Argumentum est ratio rei dubiae, faciens fidem. Sexto sumitur pro Cognitione comprehensionis. Sic dicitur Rom. 1. Iustitia Dei revelatur ex fide in fidem. Glossa: In fidem spei, quae dicitur fides, quia fidentissima, et certissima est. Septimo sumitur pro Habitu fidei informis, Iacobi 2. Fides sine operibus mortua est. Octavo pro Habitu fidei formatae, Rom. 1. Iustus ex fide vivit. Nono pro Actu fidei, ut dicit S. Augustinus Tract. 40. in Ioan. Fides est credere, quod non vides. Decimo sumitur pro Obiecto fidei, ut dicitur in Symbolo Athanasii: Haec est fides Catholica. Apoc. 2. Non negasti fidem.

SUMITUR latius etiam pro bona existimatione: ut cum dicitur aliquis nullius esse fidei. Eccl. 17. Qui detegit arcana, fidem perdit; E contra, dicitur fide dignus, qui dicitur habere creditum.

His modis analogia quadam nominatur Fides. Nos vero in hac disputatione agemus de fide Theologica, quae est Habitus ad intellectum pertinens, quo infallibiliter, et sine ulla formidine credimus revelatis a Deo, ob Dei revelantis authoritatem; et est nostrae Iustificationis initium, et reliquarum virtutum Radix, et Fundamentum.

PORRO illa fides, de qua Iacob. cap. 1. Postulet autem in fide, nihil haesitans: et Matth. 14. Modicae fidei quare dubitasti? Et Marci 11. Si habueritis fidem, dicetis monti huic, etc. Potius ad Spem reducitur, et est fiducia, ut monet Suarez sect. 1. tametsi Caspensis disp. 1. sect. 1. velit includere fidem Catholicam, quod non renuo. Ideo enim arbitror dixisse Apostolum: Et si habuero omnem fidem, ita ut montes transferam, etc. prima Corinth. 13.

FIDEM suae cum Spe connexam ostendit definitio fidei, tradita Heb. 11. Est sperandarum substantia rerum, argumentum non apparentium. Dicitur: substantia, seu subsistentia rerum sperandarum, quia est fundamentum spei, nam per eam subsistunt quodammodo in nobis res, quas speramus, quia proprium est fidei fulcire Spem, et Fiduciam; non enim posset homo sperare, nisi crederet. Dicitur argumentum, sive convictio, quia fides debet esse assensus non minus ex Divina authoritate firmus, quam sit assensus evidens, quo intellectus convincitur, et ex necessitate inducitur. Additur non apparentium, quia fides debet esse de rebus, quae non videntur. Ita exponitur a D. Bonavent. quaest. 3. adducta ex D. Augustino lib. 2. de peccatorum meritis, et remiss. cap. 21. et aliis. Patribus. Quapropter insulse, et insolenter Erasmus negat, hanc esse fidei definitionem. Vide S. Doctorem, et Valentiam disp. 1. quaest. 4. puncto 1. cum D. Thom. quaest. 4. art. 1. Morandum Tract. de fide, quaest. 12. Cum hac conveniunt aliae definitiones fidei, allatae a Patribus, e quibus aliquas refert Tannerus quaest. 7. dub. 5.

Hanc vero esse veram fidei definitionem, docent omnes Theologi cum sanctis Patribus, Basilio in psalm. 115. Gregorio Nyss. lib. de vita moysis ante medium, Chrysostomo homil. 21. in epist. ad Heb. Augustino supra, Hieron. in cap. 5. epistolae ad Galat. Bernardo epist. 190. Fatetur tamen D. Thom. eam non tradi terminis Scholasticis.

Probatur vero a D. Bonavent. eam definitionem esse quidditativam, cui subscribunt D. Thomas, Richardus 3. dist. 23. Nam Habitus virtutis potest e duplici capite notificari, nempe ex Obiecto, et Fine ultimo; primo quidem vocatur substantia habitus virtutis quidam intellectualis firmus, et certus, qui sit initium, et fundamentum salutis, adeoque inchoatio vitae aeternae. Sicut enim substantia est fulcrum accidentium; et materia formae, et ipsorum accidentium; ita transumptive, fides dicitur substantia, quia est fundamentum totius fabricae spiritualis, et ideo S. Damascenus lib. 4. de fide, cap. 11. sic definit: Fides est hypostasis eorum, quae sperantur; et redargutio eorum, quae non videntur, ut observat S. Doctor ad 1.

¶ Deinde ex actibus, et obiecto explicatur eius essentia; nam habitus per actus, et actus per obiecta dignoscuntur, seu etiam specificantur: Sic igitur explicat actus eius circa ultimum finem creditum, idest Deum, qui nondum possidetur, sed speratur, et ideo ait; sperandarum. Et ut ostendatur assensus ille circa ultimum finem inevidens, dicitur: non apparentium, in hoc enim distinguitur Fides a scientia; et ut tamen assensus ille agnoscatur certissimus, dicitur argumentum, seu convictio, ut legunt alii.

Ibi autem loqui Apostolum de Fide Theologica constat ex Conciliis, quae, ut ostendant necessitatem fidei, afferunt ex hoc loco Apostoli testimonia. Confirmatur; nam ibi cap. 10. affert Apostolus illud Abac. Iustus ex fide vivit. Vide S. Doctorem de pluribus Martiribus sermone 18.

Obiicies primo: Nullus habitus est substantia; Fides est habitus: Ergo.

Respondet S. Doctor, vocari fidem substantiam transumptive, ut dixi.

Obiicies secundo: Nulla virtus est argumentum. Fides est virtus: Ergo. Si dicas sumi argumentum transumptive. Contra; quia implicat esse argumentum, et tamen non apparentium.

Respondet S. Doctor, dupliciter dici argumentum, proprie, et transumptive. Proprie accipitur quadrupliciter. Primo dicitur Ratiocinatio, quae dividitur in sex species principales: Syllogismum, Inductionem, Enthymema, Exemplum, Soritem, et Dilemma. Secundo, argumentum dicitur brevis collectio prolixi discursus. Tertio, dicitur argumentum ipsum medium, in quo stat robur arguitionis. Quarto, dicitur argumentum ipsa maxima propositio, in qua consistit tota vis illationis. His omnibus modis, fides dicitur argumentum, quia mentem arguit, et illuminat ad firmiter obiecto adhaerendum. Et dicitur: argumentum rerum non apparentium: quia firmius facit adhaerere obiecto credito, quam Demonstratio faciat obiecto demonstrato.

Obiicies tertio. Haec definitio potest convenire etiam Spei, quae est substantia rerum sperandarum, et argumentum non apparentium; quia per eam certificamur, nos esse habituros res, quas non videmus.

Respondetur, Fidem esse substantiam, seu fundamentum omnium virtutum; non autem Spem, quae neque est argumentum, etc. quia non facit assentiri veritati.

Obiicies quarto. Ad Fidem spectat credere etiam poenas aeternas; quae non sperantur, sed timentur: Ergo non satis dicitur argumentum rerum sperandarum.

Respondet S. D. supplicia contineri sub rebus sperandis, quasi sub fine, licet non ut sub obiecto; ideo enim quis credit aeterna supplicia, ut assequatur bona aeterna speranda.

Obiicies quinto. Non debet definiri res prior per posteriora, et ignotiora: Sed Fides est posterior Spe; et notior quam ea, quae non apparent: Ergo.

Respondet S. Bonav. negando Minorem; Nam definitur per finem, et obiectum; licet autem, finis ipsius fidei, quae sunt res sperandae, sit posterior in executione; tamen est prior in intentione. Licet etiam obiectum fidei in veritate non apparente sit homini infideli incognitum; tamen cognitum est homini fidem habenti. Quamvis etiam sit incognitum, quale sit; tamen notum est, ipsum non apparere, et ita definitio non est per posterius, et per incognitius, sed per prius notum.

Obiicies sexto. Ad evidentiam definitionis spectat, ut priora praemittantur posterioribus. Si ergo cognitio praecedit affectionem, et fides, in quantum argumentum, respicit cognitionem: in quantum vero substantia rerum sperandarum, respicit affectionem; ergo confusa est definitio, dum prius dicitur: substantia rerum sperandarum.

Respondet S. D. quod intellectus sequitur affectum, quando inclinatur ad assentiendum alicui rei ex imperio voluntatis, et hoc modo fides est Virtus, quia eius assensus est a principio voluntatis, et ideo recte Apostolus prius ponit id, quod respicit affectum, quam id, quod spectat ad intellectum.

Obiicies septimo. Fides est fundamentum non modo Spei, sed etiam Charitatis, et totius aedificii spiritualis: Ergo est substantia etiam rerum amandarum, et non solum sperandarum; et eo magis debuit ea recensere, quo nobiliora sunt. Item est de rebus, et praeteritis, et futuris: Ergo male definitur, esse solum rerum sperandarum.

Respondet S. D. definiri fidem in ordine ad finem, ad quem tendit; et ideo in ordine ad res sperandas definitur, quae sunt finis virtutis, et totius nostrae, per viam, expectationis de beatitate, quae in visione, et amore Dei stat.

Obiicies octavo. Fides informis est vera fides; et tamen non est fundamentum Fabricae spiritualis. Ergo male definitur, sola fides formata.

Respondet S. D. in corpore, quod si accipiatur fundamentum pro actuali, et sufficienti; sola fides formata intelligitur, nam informis est adhuc informe fundamentum. Idipsum intendit D. Thom. quaest. 5. art. 7. ad 4. ut notat Valentia ad 3.

Obiicies nono. Fidelis desperans habet fidem sine spe.

Respondet Valentia, Ideo dici fidem esse fundamentum rerum sperandarum, non speratarum. Ex dictis ruunt definitiones Calvini, et Kemnitii, fidem esse certam credulitatem benevolentiae Divinae et gratiae erga nos. Hae enim supponunt haeresim illam, teneri nos credere, nosmet praedestinatos esse, et in gratia.