Palladium theologicum, Tomus quintus: De virtutibus

Quid sit Homicidium, et quotuplex.

HOMICIDIUM sic definitur a D. Bonaventura p. 1. Centil. sect. 31. Homicidium est hominis occisio, ab homine facta. Hanc definitionem sequuntur Ioannes de Anania in rubric. de homicidio, num. 1. et alii. Dicitur hominis occisio, ad differentiam necis, quae infertur animalibus brutis. Dicitur ab homine facta, ad distinctionem illius occisionis, qua homo occiditur ab aliquo bruto animali. Respicit autem haec definitio magis vim nominis (ut vidit Catterius in pract. tract. de homicidio, et assassinio, initio) quam essentiam peccati, quod advertit etiam Fagundez in quintum praeceptum, capite 1.

IDEO Catterius, et Iurisperiti communiter apud Prosperum Farinacium quaest. 119. Tom. 4. et Theologi apud Fagundez loc. cit. ex D. Bonaventura sermone de decem praeceptis, cap. 6. definiunt, prout prohibetur in 5. praecepto: Est iniusta hominis occisio. Est autem homicidium iniuste factum illud, quod a privata authoritate fit, non servato moderamine inculpatae tutelae; vel a publica, non servata debita iustitia, et iuris ordine, ut observat Fagundez ex D. Bonau. loc. cit. et in 3. dist. 37. dub. 5. lit. et in qq. De utraque autem agendum.

MULTIS modis homicidium dividitur. Primo in Spirituale, et Corporale a D. Bonau. locis adductis, et ab aliis utriusque Iuris Doctoribus; de qua divisione agit praesertim Farinac. loco citato ex Iacobo Boulent. in repert. legis capital. §. Famos. num. 63. ff. de poenis.

SPIRITUALE dicitur primo, quo detractor iniuste famam denigrat. Sic enim in Iure detractor dicitur homicida, cap. Homicidiorum, de poenit. dist. 2. Secundo illud, quo quis proximum suum odio habet, prima Ioan. 3. Qui odit fratrem suum, homicida est. Tertio illud, quo suadet alteri; ut proximo noceat, quia in iure etiam tam suasor mali, quam odio alterum habens homicidae appellantur, C. Noli putare de poenit. dist. 1. C. Homicidium. Quarto illud, quo quisque proximo suo aliquo modo nocere studet C. Homicidium, de poenit. dist. 2. Quinto illud, quo aliquis fratri suo extreme indigenti negat alimenta, ut habetur dist. 86. ex Ambrosio: Pasce fame morientem; si non pavisti, occidisti.

HOMICIDIUM vero corporale est illud, quo corpus hominis occiditur; maxime vero homicidium spirituale est, quo quis inducitur ad mortem animae per peccatum, ut notat S. Bonau. in Confessionali, cap. 2. particula 3.

HOMICIDIUM igitur, ut a Theologis definitur, gravissimum, et atrox peccatum est, gravius, quam furtum, et adulterium. Est enim homicidii damnum irreparabile, et per illud inferimus homini maximum omnium nocumentum, quae illi inferre possumus; ut late, et docte probat Socinus consil. 157. num. 8. lib. 2. argumentis ex D. Bonaventura.

PRIMUM argumentum est. Graviora sunt peccata, quibus infertur nocumentum corpori, quam ea, quibus infertur nocumentum rebus hominis externis, et bonis illius, et ita pro unico homicidio imponitur poena mortis; non sic pro unico furto, nisi fuerit vestitum gravissimis circumstantiis, ut refert S. Doct. in Confessionali.

SECUNDUM argumentum, quia in decem praeceptis Decalogi prius ponitur praeceptum vetans homicidium, quam praeceptum prohibens furtum, et adulterium, ut arguit S. Doct. in 3. dist. 37. art. 2. quaest. 2.

TERTIUM; quia in Decretalibus prius ponitur Titulus homicidii, quam Titulus adulterii, et furti.

QUARTUM, quia facilius dispensatur cum fure, quam cum homicida voluntario, ut patet ex C. sicut dignum, de homicidio, num. 2. fol. 315. Decian. in tract. crim l. 9. cap. 17. num. 18. Matfil. in l. 1. num. 3. ff. ad legem Cornel. de sicar. cum Socino, Grauius esse homicidium adulterio, probant ex textu in C. si quid verius, dist. 30. quaest. 2. L. Quamvis e circumstantiis, ut in adulterio, et furto famoso, contrarium dicendum sit, ut docet Decius consil. 65. l. 1.

VERA autem ratio totius assumpti est, quia damnum illatum per mortem est irreparabile; at damnum ex adulterio, et furto, est per se reparabile, cum sit circa bona magis extrinseca, ut ait Fagundez cap. 1. num. 3. cum S. Bonau. ac sane homo simpliciter pluria aestimat vitam, quam diuitias, famam, et honorem, ut ait S. Doctor in 3. dist. 37. art. 2. quaest. 1. in corpore; est enim contra ipsius esse individui, et contra bonum magis intrinsecum.

QUAMVIS autem ibi addat, fornicationem esse contra debitam conservationem speciei, tamen damnum illatum proximo est minus; neque tanta est damnificatio speciei in una moechia, quantum est in homicidio.

HOMICIDIUM, inquit D. Bonau. supra cum S. August. epist. 54. bipartite accipitur: Aut enim est ab authoritate privata, aut a publica; et utrumque, si illicito modo fiat, prohibetur Exodi 20. Deuter. 5. Erit autem illicitum privatim, si fiat absque necessitate inculpatae tutelae; publicum vero a Iudice, vel Principe, si contra iustitiam aliquis occidatur. Quamvis enim Principibus praecipiatur, ut scelestos puniant, etiam morte, sicut dictum est Moysi Exodi 23. Maleficos non patieris vivere; tamen simul etiam praecipitur ne contra iustitiam insontem, aut nec ipsum reum indebitis modis interficiant, ut docet S. Doct. in 3. loc. cit.

NECESSARIUM est sane saluti Reipublicae, ut latrones, sicarii, assassini, et proditores puniantur, et haec potestas, seu hic gladius iustitiae datus est a Deo, ut ait Apostolus Rom. 13. Omnis anima, hoc est, omnis homo, ut exponit S. August. tract. 105. in Ioan. potestatibus sublimioribus subdita sit. Si malum feceris, time: non enim sine causa gladium portat. Portant enim ad referenda mala, quae grassantur per orbem in corpore Reipublicae, ut docet D. Thom. 2. 2. quaest. 64. art. 1. Sicut enim membrum publicum praescinditur in corpore humano, ut saluti totius corporis consulatur; ita membrum Reipublicae noxium merito e medio tollitur, ne totum corpus politicum corrumpat. Tunc autem homo occiditur a Iudice, non ut homo, sed ut scelestus; et ideo odio malitiae, zeloque iustitiae, iure, ac merito perimitur, ut edisserit S. Doct. in 2. dist. 44. art. 3. quaest. 1. et in 3. dist. 37. dub. 5. litt. et opusculo de decem praeceptis, cap. 6. ubi plures alios modos subdiuidit, quibus homo privatim occiditur, de quibus infra.

Ex dictis habes, non vetari omnem occisionem cuiuscumque viventis, sed solum hominum. Itaque licet secare plantas, et herbas, ut dicitur Genesi 1. Ecce dedi vobis omnem herbam, et universa ligna, ut sim vobis in escam, et cap. 9. Omne quod movetur, et vivit, erit vobis in cibum. Et hoc agnovit etiam Aristoteles lib. 1. Polit. cap. 5. et 6. Ideo S. August. lib. 1. de civit. cap. 20. Iustissima ordinatione Creatoris et vitam, et mortem omnium animantium nostris usibus subdidit. Id vero plurimis scripturis probatur a S. Doctore passim. Quare deducit allegatis locis cum D. Thom. art. 1. quos alii imitantur, insulsos, et stultos fuisse Manichaeos, qui hoc praecepto clamabant, prohiberi occidere ne dum bruta, sed etiam plantas. Sunt enim omnia haec facta propter hominem ad usum eius, ut protestatur Dominus allatis locis, et arguunt SS. Doctores nostri. Hinc concesso hominibus Genes. 9. occidere animalia, subditur prohibitio occidendi hominem, cuius rationem affert Dominus: Ad imaginem quippe Dei factus est homo. Quibus autem modis illicitum sit, et quibus licitum hominem occidere, infra edisseram.