Palladium theologicum, Tomus quintus: De virtutibus
Gaudenzio da Brescia (1612–1672)
Reuerendi patris Gaudentij Bontempi, ... Palladium theologicum, seu Tota theologia scholastica in septem tomos distributa. Ad intimam mentem d. Bonauenturae seraphici doctoris ... Tomus quintus, De virtutibus
First published 1676
Bontempi's Palladium theologicum (Lyon 1676) is a complete scholastic theology composed ad mentem D. Bonaventurae, arranged in seven tractatus on the order of the Secunda secundae. This fifth volume, De virtutibus, treats the theological virtues (faith, hope, charity, with their gifts, beatitudes and fruits), the cardinal virtues and their opposite vices, and the states and offices of men (religious and prelates, bishops, princes), including the extensive disputations on contracts, religion, vows, fortitude, temperance and the judicial process. It is a significant example of the Bonaventurian scholastic school and a counterpart to the Thomist manuals of the period.
Tractatus I: PRIMUS DE VIRTUTIBUS THEOLOGICIS
Proemium I: Prooemium
Disputatio I: DE FIDE
Quaestio I: Quid FIDES significet, et quid sit
Quaestio II: Quodnam sit FIDEI obiectum
Quaestio III: An obiectum FIDEI sit aliquod complexum
Quaestio IV: An FIDEI obiectum possit esse falsum
Quaestio V: An obiectum FIDEI possit esse evidens scientifice
Quaestio VI: An FIDES sit de his, de quibus habetur visio in via
Quaestio VII: An articuli FIDEI sint evidenter credibiles
Quaestio VIII: An credibilia recte per articulos sint disposita
Quaestio IX: Utrum articuli FIDEI, decursu temporum, creverint
Quaestio X: Utrum FIDES creverit quoad lumen
Quaestio XI: An Fides creverit certitudine
Quaestio XII: An Fidei articuli exponendi sint auctoritate aliqua, quae sit infallibilis magistra, et quae sit
Quaestio XIII: Quae sint notae verae Ecclesiae, apud quam stat authoritas exponendi FIDEM
Quaestio XIV: Quidnam sit necessario credendum, necessitate medii
Quaestio XV: Quae sint credenda necessitate praecepti
Quaestio XVI: An teneamur FIDEM confiteri, et quando
Quaestio XVII: An liceat de FIDE disputare, et quando
Quaestio XVIII: An Fides sit in Intellectu
Quaestio XIX: An Fides perficiatur per Charitatem, tanquam per formam
Quaestio XX: An certum sit, FIDEM sine CHARITATE manere
Quaestio XXI: An, et quomodo FIDES sit VIRTUS
Quaestio XXII: An FIDES sit UNA VIRTUS
Quaestio XXIII: An FIDES sit prima Virtutum
Quaestio XXIV: An FIDES sit certior quacumque scientia; vel habitu quocumque intellectivo
Quaestio XXV: An quis certo scire possit, se FIDEM habere
Quaestio XXVI: In quibusnam sit FIDES
Quaestio XXVII: An FIDES sit Donum DEI substantialiter
Quaestio XXVIII: Utrum differentia FIDEI, et aliorum actuum naturalium a supernaturalibus moralibus proveniat semper ex obiecto
Quaestio XXIX: De FIDEI effectibus
De FIDEI effectibus.
§ D. Thom. quaest. 7. per duos articulos.
Geminos fidei effectus recenset D. Thomas, scilicet Timorem, et Purificationem cordis. Utrumque colligit e Scriptura: Timorem quidem ex 2. Iacobi: Daemones credunt, et contremiscunt: Purificationem, ex 15. Act. Fide purificans corda.
ENIM vero elegantius S. Bonav. serm. 1. de pluribus Martyribus, considerans caput illud 11. ad Hebr. ubi Apostolus definitionem fidei ponit, eamque fundamentum totius spiritualis aedificii statuit, Omnia fere bona e fide derivari ostendit.
PROBAT autem, quia Omnis causa quanto est prima, tanto universalis ad omnes effectus producendos, ut habetur in lib. de causis. Hoc autem exemplis confirmat; nam in Ecclesiam plus influit summus Pontifex, quam Archiepiscopus; et hic magis, quam Episcopus; et hic magis, quam Archidiaconus. Similiter caeli, quo superiores sunt, eo universaliores effectuum causae. Tandem radix influit magis, quam Truncus; et hic magis, quam rami ad fructus producendos. Cum itaque fides sit fundamentum, et radix virtutum; oportet, ut plurimos effectus habeat.
PRIMO igitur fidem esse Scutum ad resistendum adversario, atque vincendum, asserit cum Apostolo ad Ephes. et Hebr. 11. Sancti per fidem vicerunt regna, etc. Hoc elogium fidei adscribit D. Cyrillus Hierosol. catech. 5.
DEINDE ait, opera bona e fide exurgere: Unde dicitur Hebr. 11. Operati sunt iustitiam idest bona opera, quae late in Sanctis erecto Amphitheatro enumerat. Tertio dicitur fides esse initium salutis: Adepti sunt repromissiones.
Quarto, fidem esse illuminativam intellectus asserit, et purgativam affectus, et effectus fortificativam, et ita omnes potentias regere, quae satis dividuntur in Cognitivam, Volitivam, et Operativam.
EST igitur illuminativa, veluti Solis radius. Sicut autem radius magis illuminat, quod subiectum est dispositum, v. g. aërem, quam aquam; aquam, quam terram, et tabulam auream, magis quam argenteam, et argenteam, plus quam ligneam; ita etiam fides; unde Petrus 2. cap. 1. relata gloriosa filii Dei transfiguratione in figuram Solis, ait: Habemus firmiorem propheticum sermonem: cui benefacitis attendentes, quasi lucernae lucenti in caliginoso loco, donec dies illucescat, et Lucifer oriatur in cordibus vestris. Pergit S. Doct. solem illuminare magis, et calefacere corpora quieta, quia homo fit sapiens, et intelligens, dum anima quiescit, ut ait Aristoteles 7. Phys. t. 20. Ideo Sol calefacit aquam quietam, non defluentem. Sic igitur mentes quietas radio fidei illuminat, et calefacit. Ex quo infert, haereticos, quia instabiles sunt, et inquieti, nunquam illuminari, vel calefieri. Vide Seraphicum mirabili discursu eloquentem.
Propterea ait, caecum illum Lucae 18. a Fide lucem accepisse: Respice, fides tua, te salvum fecit. Haec enim est primum Lumen ad salutem. Ideo Hebr. 11. dicitur: Est argumentum non apparentium.
SECUNDO Fidem probat esse purgativam. Id vero probat cum D. Thom. primo ex illo Act. 15. Deinde, quia anima, cum sit nobilissima imago Dei, impuritates ebibit, dum terrae miscetur per culpas, et a Deo dissimilis, monstrosa apparet. Fides autem, veluti Sol expurgat terreas faeces, humores elevat ad caelum, in imbres resolvit, et defluentes in pluvias emittit ad ornandam floribus, et fructibus ditandam terram, eamque hyeme semimortuam, horribili rigore iacentem, vivificat. Ideo dicitur Rom. 1. dare vitam: Iustus ex fide vivit; est enim Fides, dici Aurora, fugans tenebras noctium. Unde et Baptismus, qui est Sacramentum luminis, ut dicitur eadem epistola ad Hebr. et regeneratio, dicitur Sacramentum fidei. Vide S. Doctorem.
TERTIO fidem operativam ostendit; nam virtus quanto prior est, et radix; ac fundamentum, tanto plus influit operationis. Sic (ait) virtus cordis, quae est omnium membrorum radix, sive fundamentum, maxime influit, et robustiorem facit partem, in quam e viciniori influit, sic partem dexteram reddit fortiorem, unde brachium dextrum fortius est ad pugnandum. Ex quo ait Aristoteles lib. 2. de hist. animalium cap. 2. Leonem primum movere pedem dextrum ad ambulandum; Et mulier, quae praegnans est masculo, subito vocata, prius mover pedem dextrum, quam sinistrum. Iam vero fides est fundamentum, seu substantia Hebr. 11. quia sicut substantia est omnium fundamentum, et basis accidentium; ita et Fides, virtutum. Hinc allato cap. recensentur altissima, et gloriosa opera Sanctorum: Sancti per fidem, etc. Vide Seraphicum, cuius piget verba transferre loc. cit. prolixe disserentem.
PERGIT vero ostendere, Fidem esse Timoris principium; Servilis quidem est principium fides informis; nam per fidem timemus poenas creditas aeternas; Filialis vero timoris initium est fides formata, quae nobis proponit Dei beneficia, bonitatem, promissiones, etc.
FIDEI fructus enumerat S. August. serm. 10. de verbis Apostoli. Ambrosius serm. 8. in Psalm. 118. et alii Patres apud D. Bonav. in Pharetra lib. 2. cap. 23. et in Diaeta, tit. 5. cap. 3. et tit. 8. cap. 5. et p. 1. Brevil. cap. 2. et sequentibus: et lib. 5. Compendii Theologicae veritatis, a cap. 19. ad 21. His locis mira dicit, quae arduum esset pro dignitate referre, nisi transcripta ad verbum. Nec minus praeclara in sermonibus Hexaemeronis 2. 6. 8. edisserit. Similiter et in aliis opusculis, quae si referrem, plurima replerem folia, sed consulto ad Fontem remitto, unde Paradisi venas haurietis. Revertor ad sermonem illum, in quo visus est S. Doctor, Fidem informem daemonibus concedere; sed intelligit, iuxta dicta a nobis cum illo quaest. 26.