Tractatus I: PRIMUS DE VIRTUTIBUS THEOLOGICIS

Quaestio I: Quid sit STATUS, et quotuplex

STATUS pro peculiari vitae conditione, et quasi forte acceptus apud Tullium pro Balbo, sic potest describi cum D. Thom. Status est quaedam moralis, sive spiritualis conditio vitae, pertinens ad aliquam libertatem, vel subiectionem, sive servitutem, cum quadam immobilitate.

HINC enim omnes vitae conditiones sunt status, ut quod sit aliquis dives, vel pauper. Quamvis autem varii sint status, tamen eos solos pertractamus, qui ad aliquam peculiarem perfectionem spectant, et quidem status proprie perfectionem habet, ut notat D. Bonavent. in 2. dist. 4. dub. 3. litt.

ET quia status immobilitatem affert, hinc, licet dicatur status coniugatorum, virginum, et viduarum passim a Doctoribus, praecipue a D. Bonavent. tamen non sunt proprie status, quia non habent immobilitatem, nisi cum viduitate, et virginitate sit votum. Status vero coniugatorum nunc non agitur; tum quia de eo agam 3. parte Tract. de matrim. tum quia hic agitur de statibus, habentibus specialem perfectionem.

MULTIS modis dividuntur status, Primo ex parte actionum, et officiorum, quae varia sunt. Quo pacto alius est status Episcoporum; alius Religiosorum; alius Laicorum, de quibus S. Doctor de Ecclesiast. Hierarchia, egregie et lib. 1. Pharetrae. In his sunt varia officia, et gradus.

SECUNDO dividuntur status ex parte personarum, quae in statu aliquo ad perfectionem pertinente constitutae sunt. Hinc vero alius est status Incipientium; alius Proficientium; alius Perfectorum, quos eximiis sanctorum PP. assertis erudite prosequitur S. Doctor lib. 1. Pharetrae, a cap. 33. et D. Thom. art. 4.

STATUS Incipientium stat in pugna continua contra vitia, ut docet D. Bonav. c. 33. l. 1. lib. Pharetrae, e D. Gregorio homil. 17. in Ezech. Bernardo serm. 4. in Assumptione B. Virginis.

STATUS Proficientium est, devicto utcumque impetu passionum, in virtutum insudare confectione. De quo mira sunt, quae ex Patribus refert S. Doctor cap. 34.

STATUS perfectorum]est eorum, qui ardore Charitatis incensi, sine magno labore vitam cum Deo tranquillam degunt. Hunc late prosequitur aureis sanctorum effatis D. Bonaventura cap. 35.

Hi autem tres status sic explicantur a D. Bonavent. c. 36. a D. Thom. art. 4. status spirituales in studio humano consistunt, qui iuxta alia, cum habeant principium, medium, et finem, exigunt Initium perfectionis, Medium, et Apicem, proportionatis operibus firmatum.

OBIICIES primo. Ad eundem omnino pertinet incipere, progredi, et perfici: Ergo est unus omnium horum status. Anteced. patet ex SS. PP. Bernardo serm. 3. et 4. in Cant. Hieronymo in Prol. super libros Salomonis, Gregorio passim in moralibus, praesertim lib. 24. cap. 7. lib. 25. cap. 3. et homil. 10. et 14. in Ezech. Isidoro de summo bono, lib. 2. cap. 7. sent. 7. et aliis apud D. Bonavent. loco cit. Pharetrae, quos allegat Valentia disp. 10. quaest. 1. puncto 2.

RESPONDETUR primo cum D. Bonavent. cap. 36. ex ipso D. Gregorio 24. moral. cap. 7. hos esse modos diversos, qui status distinguunt hominum spiritualium pro diversis temporibus.

RESPONDETUR secundo cum eodem D. Bonavent. ibi, ex D. Ber. serm. 3. de assumptione, hos tres status recenseri respectu diversorum, ut incipientes sint diversi a proficientibus, eos autem penes vitam diversam distinguit, ut Incipientes in Lazaro: Proficientes in Martha: Perfecti in Maria exprimantur; Utraque bona responsio, sed prior melior, ut notat Valentia.

OBIICIES secundo. Status dicit immobilitatem; at hi morum dicunt.

RESPONDET primo Valentiam, immobilitatem sumi, non quoad modum, sed quoad essentiam status; hi autem sunt tres modi status. Addit Secundo, etiam hos modos esse status, quia non facile ab incipientibus ad proficientes transimus.

GRAVIS nobis est quaestio cum haereticis circa varios Ecclesiae homines, qui varios status constituunt: sunt enim primo, ut dixi, status Laicorum, Clericorum, et Religiosorum, ac Episcoporum, quos late prosequitur S. Doctor lib. 1. Pharetrae.

RURSUS status Laicorum dividitur in coniugatos, viduas, et virgines. De his S. Doctor in Pharetra lib. 1. Status Clericorum in constitutos in Minoribus, Subdiaconos, Diaconos, et Sacerdotes, qui per varios status non intersectantur, sed varios gradus, varia faciunt officia.

STATUS Episcopalis, dividitur in Episcopos, Archiepiscopos, Primates, Patriarchas, Cardinales, et Pontificem.

STATUS Religiosorum diversus est: Aliqui enim vitam activam; alii contemplativam; alii mixtam colunt. Illorum aliqui sedant operibus misericordiae corporalibus, alii spiritualibus. Contemplativi aut in solitudine vitam degunt, et Anachoretae dicuntur, aut in societate, et multorum fratrum congregatione, et dicuntur Coenobitae. Hi rursus, vel sibi ipsis solis proprie vacant; neque ex instituto clericalibus deserviunt, et Monachi vocantur. Alii ex vi instituti Clericalibus officiis, et functionibus destinentur, et dicuntur Clerici. Utrique rursus ex instituto, vel ex mendicato vivunt, et Mendicantium privilegiis gaudent, et vocantur Mendicantes: aut sine mendicatione ex redditibus aluntur, et vocantur non Mendicantes. Denique utrique pro ratione sui institutoris varias sortiuntur appellationes: Alii Augustiniani; alii Benedictini; alii Franciscani: alii Dominicani, et sic de caeteris, quos recenset Tannetus disp. 6. quaest. 1. dub. 1. et D. Thom. q. 183. art. 2. et 3. et fusius q. 188. Latius vero D. Bonav. lib. 1. Pharetrae, et in Apologiis pro religiosis, et serm. 22. Hexaëm. ubi omnium Instituta prosequitur.

PORRO officiorum diversitas, atque adeo ministrorum oritur in Ecclesia, seu differentia administrationum, et actionum, quae necessariae sunt ex Divina Institutione ad hoc, ut fideles in beatitudinem ducantur.

ET quidem huiusmodi actiones tres sunt generatim loquendo, videlicet. Disseminatio verbi Dei per praedicationem: Administratio Sacramentorum; et Gubernatio, sive regimen animarum.

QUAE tres actiones recte reducuntur ad tres illos actus Hierarchicos, quos habet S. Dionysius c. 5. et 6. de Eccl. Hierarch. videlicet Purgare, Illuminare, et Perficere; nam Praedicatio verbi Divini pertinet ad purgationem: Illuminatio vero, ut ipse Dionysius ait, ad Sacramentorum administrationem, quibus gratiae splendor fidelibus communicatur: Perficere autem pertinet ad eos, qui regunt, maxime ad Episcopos, quos S. Dionysius vocat Perfectores. De his ample S. Doctor lib. 1. Pharatra, et de Eccl. Hierarch. et serm. 22. Hexaëmeronis.

ET quidem concionandi muneri destinantur peculiariter Praedicatores verbi Dei in Ecclesia, de quibus agam infra, subquaest. unic. Administrationi vero sacramentorum varii incumbunt ministri secundum varios gradus, qui in sacramento ordinis continentur.

DENIQUE regimen dividitur variis gradibus, nam inter Presbyteros aliqui sunt Parochi, alii Archipresbyteri, alii Praepositi, alii Archidiaconi, alii Primicerii, alii Abbates. Rursus status Episcoporum plures habet, Episcoporum, Metropolitanorum, Patriarchatum: Qui gradus tesenuntur cap. Perlectis, 25. dist. supremus autem Gubernator est Romanus Pontifex, ut ostendi p. p. Tract. 1. in locis Theologicis, e S. Doctore in serm. 20. et 22. Hexaëmeronis.

FINIS totius ordinationis huius, ac diversitatis eo est consummatio sanctorum, iuxta Apostolum Ephes. 4. hoc est Charitatis Dei, qua fideles cum Deo coniunguntur, et ut ait Dionysius lib. Eccl. Hierarch. et D. Bonavent. ibidem, perficiuntur, ac redduntur Deo similes, ut exponit Apostolus, Coloss. 1. Docentes in omni sapientia, ut efficiamus omnem hominem perfectum in Christo Iesu, in quo labore, etc.

HANC castrorum aciem invadunt haereticorum phalanges. Primo statum religiosorum detestantur. Deinde officium concionandi omnibus dant. Utrunque errorem Vualdensibus adscribunt AEneas Sylvius lib. 1. de origine Bohem. et alii. Illos secuti sunt Vuicleph. Ioan. Hus, et Lutherus, qui etiam varietatem graduum, et sacramentum ordinis negat lib. de capt. Babylonica.

EXECRANTUR vero praecipue potestatem Ecclesiasticam, quam tyrannicam conclamant, et a Pontifice Romano, et Episcopis usurpatam.

Hos errores refutavi Tom. 1. p. p. de locis Theol. et Tract. de legibus. Nunc diversitatem horum statuum in Ecclesia, maxime utilem ostendamus.

ASSERO igitur primo: Congruentissimum est, atque Deo gratissima ea varietas statuum in Ecclesia.

PROBATUR primo a D. Bonav. serm. 10. Hexaëmer. Ecclesia enim nihil aliud est, quam concinna, et harmonica castrorum ordinatio, ut dicitur Cant. 7. Quid videbis in Sulamite, nisi choros castrorum, at in castris est ordinatio hierarchica, ut milites sub Decurionibus; hi sub centurionibus; isti sub Ducibus, et omnes sub uno Imperatore militent.

PROBATUR secundo a S. Bonav. ibi et serm. 21. Ecclesia est veluti firmamentum, in quo sunt variae stellae; sex magnitudinum sunt planetae, inter quos sunt Luna, et Sol, a quo caeteri pendentes, maius, vel minus lumen pro capacitate recipiunt. Hinc dicitur Cant. 6. Quae est ista, quae progreditur, pulchra ut Luna, electa ut Sol, terribilis ut castrorum acies ordinata?

PROBATUR tertio a S. Doctore serm. 20. et 21. Hexaëmer. et in 4. dist. 24. art. 2. quaest. 1. Ecclesia militans est similis triumphanti; dicitur enim Heb. 9. haec, quae in Ecclesia sunt, esse exemplata eorum, quae in caelesti Hierusalem: at in triumphante sunt ordines Hierarchici officii, et ministerii varii, alii aliis praecedentes; alii aliquos erudientes, illuminantes, et perficientes: Ergo et in Ecclesia nostra. Hoc argumentum late prosequitur toto serm. 22. Idcirco Ecclesia est mulier illa Apoc. 12. visa, amicta sole, et Luna sub pedibus eius, et in capite eius corona stellarum duodecim, ut observat S. Doctor serm. 20. et 22. et 23. loco cit.

Ut autem similis agnoscatur civitas haec Ecclesiae supernae Ierusalem, Ioanni illa caelestis apparuit e caelo descendens. Utramque vero comparat, et nectit lapis angularis, et illa huius imago describitur a D. Paulo ad Galat. Vide S. Doctorem serm. 23. Hinc enim Apostolus vocat haec Exemplaria caelestia Heb. 9. et 10. et S. Dionysius cap. 1. de caelest. Hier. ait, distinctionem ordinum caelestium a Divina bonitate variis huius Ecclesiae sacerdotibus, et ordinibus expressam esse, ut late demonstrat S. Doctor serm. allegato, et opusc. de Eccles. Hierarchia.

¶ Confirmatur a S. Doctore sermonibus allegatis, nam Ecclesia antiqua fuit figura nostrae, ut saepe disserit Apostolus 1. Cor. 9. Heb. loco cit. at in antiqua erant varii ordines hominum ministrantium: Ergo.

¶ Praeterea Christus instituit regimen Ecclesiae suae Monarchiam, ut Apostoli inaequales simul cum aliis omnibus subiicerentur Petro, ut dicitur Matth. 16. Ioan. 21. quae latissime ostendi p. p. Tract. 1. disp. 4. et 5. et eleganter prosequitur Turrianus lib. 1. de Hierarch. ord. cap. 6. et 10. Hanc autem Ordinum Hierarchiam institutam, usque ad finem mundi duraturam ibidem ostendi. Est enim Ecclesia semper unum corpus, ut dicitur 1. Cor. 12. Rom. 12. in corpore autem est caput, a quo alia membra hauriunt vitam, et sensum, ita igitur hic, ut ibi diffuse disserui, et disserit S. Doctor serm. 22. ubi a Capite princeps membrorum sumit, etsi Cor princeps a Philosopho dicatur. Idem argumentum habet in 4. dist. 24.

¶ Probatur a S. Doctore locis allatis, authoritate Patrum, e quibus aliquos referam: Contemplamini, quid sit populo sancto praeesse, et considerate quale sit divinis sacramentis insistere. Adducitur in Pharetra lib. 1. cap. 20. e D. Augustino de singularitate clericorum: Sed advertitur in margine esse apud Pamelium, ut dictum S. Cypriani.

Hieronymus in Sophoniam cap. 3. Qui Episcopatum, inquit, desiderat, bonum opus desiderat. Videte quid dixerit, opus, non dignitatem. Si autem solum aspexerit dignitatem, cito corruet, ex Pharetra, lib. 1. cap. 19.

D. Augustinus in Dial. ad Oros. quaest. 65. Sciat, se non esse Episcopum, qui praeesse desiderat, non prodesse, et lib. 19. de civitate, cap. 19. Episcopus nomen est operis, non honoris. Scopos enim Graece, Latine superintendere possumus dicere, ut intelligat, non se esse Episcopum, qui praeesse delexerit, non prodesse, ex Pharetra loco citato.

D. Ambrosius de dignitate sacerd. cap. 3. Quantum prae caeteris gradus Episcopalis altior est, tanto, si per negligentiam dilabatur, ruina gravior est: ex Pharetra, loco citato.

D. Gregorius in Pastorali, 2. part. cap. 1. Tantum debet actionem populi actio transcendere Praesulis, quantum distare solet a grege vita Pastoris. Oportet namque ut metiri se se sollicite studeat, quanta tenendae rectitudinis necessitate constringatur, sub cuius aestimatione, populus grex vocatur.

D. Dionysius lib. de Eccl. Hier. cap. 5. Quia divinarum actionum imagines sunt Sacerdotales distinctiones ornatissimae, atque inconfuse divinarum operationum ordinis insitos sibi fulgores indicantes in primas, ac medias, et ultimas sanctas actiones, atque ordines Pontificali discretione distinctae sunt. Hanc sententiam mandat opusc. de Eccl. Hierar. saepe.

S. Ignatius epist. ad Smyrnenses: Omnia bene vobis ordinate, quae mandata sunt in Christo, Laici Diaconis subditi sint; Diaconi Presbyteris, Presbyteri Episcopo; Episcopus Christo, sicut ipse Patri. Hanc sententiam digerit sermonibus Hexaëmeronis citatis.

S. Gregorius Nazianzenus Apolog. 1. Deus haec in Ecclesiis constituit, ut alii pascantur, imperiumque accipiant (quibus id utile est,) ac eum sermone, tum opere ad officium dirigantur; alii contra ad concinnitatem, perfectionemque Ecclesiae Pastorum, magistrorumque munere fungantur.

Et in oratione ad cives, timore perculsos, alloquens Principes sic: Vos quoque potestati meae, meisque subselliis lex Christi subiicit. Imperium enim ipsi quoque gerimus adeo etiam praestantius, ac perfectius. Hoc dictum graviter probat sermonibus Hexaëmer. cap. 1.

D. Isidorus de offic. Eccles. lib. 2. cap. 5. Episcopo, dum consecratur, baculus datur, et eius indicio subditam plebem, vel regat, vel corrigat, vel infirmitates infirmorum sustineat, e Pharetra lib. 1. c. 19.

¶ Probatur vero ratione a S. Doctore, indicata initio opusc. de Eccl. Hierar. et D. Thom. hic, art. 2. nam sicuti conveniens fuit, ut perfectio Dei, qui est causa universi, diversimode a variis, et inaequalibus creaturis participaretur, ut ita perfectius illa innotesceret; si quidem Invisibilia Dei, per ea quae facta sunt, intellecta, conspiciuntur, Rom. 1. et a magnitudine speciei, et creaturae cognoscibiliter poterit horum Creator agnosci, ut dicitur Sap. 6. Sic convenit, ut multiplex gratia in Christo universali capite Ecclesiae unita participaretur, et ostenderetur in variis Ecclesiae membris, iuxta id Ephes. 4. Quosdam dedit Apostolos, quosdam Evangelistas, etc. in consummationem sanctorum. Hanc rationem late prosequitur serm. 20 Hexaëmer.

¶ Secunda ratio est D. Thom. loco cit. et D. Bonavent. serm. 22. Hexaëmer. hoc enim facit ad ornamentum Ecclesiae, et pulchritudinem; ut sicuti in civitate ordinata, et pacifica sunt varia officia subordinata; ita et hic. Unde Cant. 6. dicitur pulchra, veluti Hierusalem, quia assimilatur Hierusalem per dispositionem graduum hierarchicorum.

¶ Tertia hinc ratio eruitur e D. Thom. et D. Bonavent. Sicut enim in ordinata civitate praestantius exequuntur cives, et primores ea, quae ad eius optimam administrationem, et conservationem spectant variis ministeriis, officiis, etc. ita et in Ecclesia, ubi distribuuntur concinne officia varia, ordines sunt diversi. Haec vero quo pacto fiant, eleganter edisserit S. Doctor serm. 22. citato.

¶ Assero secundo, recte in Ecclesia esse tres illos status, Coniugatorum, Religiosorum, et Episcoporum. Ita S. Doctor locis allatis, praecipue serm. 21. Omnes enim a Deo laudantur. Primus Matth. 19. Quod Deus coniunxit, homo non separet. Secundus Matth. 19. Sunt eunuchi, etc. Qui potest capere capiat. Tertius vero habetur Ephes. 4. Quosdam dedit Apostolos, hi autem fuere Episcopi, ut dicitur Act. 20. Posuit vos Episcopos regere Ecclesiam Dei: obligationem vero huius status innuit Christus Ioan. 10. ut edisserit S. Doctor ad eum locum, et de Eccl. Hier. et in 4. dist. 24. part. 2. art. 2. quaest. 3.

¶ Multa de his habent SS. Patres; D. Augustinus in Psalm. 131. ait, eos significatos illo triplici hominum genere; de quo Christus Lucae 17. Duo erunt in agro, Duo in lecto, Duae in mola. Eos enim, qui sunt in agro, ait, significare Praelatos, qui laborant in vinea Domini, de quibus Apostolus 1. Cor. 3. Neque qui plantat, est aliquid; neque, qui rigat, etc. Illi vero, qui sunt in lecto, significant religiosos, quieti contemplationi deditos. Denique molentes sunt coniugati, curis obvoluti, ut refert Valentia disp. 20. q. 1. puncto 3. et D. Bonav. exponit p. p. Hierar. Eccl. c. 1. ad calcem.

S. BERNARDUS serm. ult. vig. Nat. et serm. primo Nat. et D. Gregorius lib. 1. moral. cap. 13. comparant hos tribus viris, de quibus Ezech. 14. Noë, Danieli, et Iob; ut in Daniele, qui vitam duxit caelibem, religiosi signentur: Noë, qui arcam gubernavit, Praelati, Per Iob, qui filios habuit, et opibus abundavit, Coniugati; ut notat Valentia disp. 10. quaest. 2. puncto 1. ex D. Bonavent. de Eccl. Hier. part. 1. cap. 1. ad finem.

TRES item status nuncupatos, Virginum, Viduarum, et Coniugatarum, sententiis sanctorum PP. explicat S. Doctor lib. 1. Pharetrae, a cap. 38. ad 42. quem vide praeclare differentem.

ASSERO tertio: expedit, in Ecclesia esse ministros sacros, a laicis segregatos.

PROBATUR a S. Doctore primo in 4. dist. 24. part. 1. art. 2. quaest. 1. et 2. quia omnis sapiens institutor disponit res agendas modis proportionatis: At Christus est sapientissimus institutor Ecclesiae ordinatae ad finem supernaturalem per media proportionata: Ergo instituit etiam-sacros dispensatores horum mediorum, quae cum sint Sacramenta, non debuerunt omnium manibus exponi, ne in contemptum venirent.

CONFIRMATUR a S. Doctore quaest. 3. nam lex Evangelica est sanctior, quam antiqua, et res magis sacras, et Sacramenta diviniora habet; sed in veteri testamento erant ministri sancti, ut habetur in Exodo, Levitico, et Deuterom. 10. Unde 2. Paral. 29. ait Ezechias: Vos elegit Dominus, ut stetis coram illo, ministretisque illi, et colatis eum, et cremetis ei incensum.

IGITUR si Deus convenienter Ecclesiam instituit ad sui cultum religiosum, constituit etiam sacros ministros in sacris functionibus. Hanc rationem agnovere et Pagani. Hinc Aristoteles 6. Polit. ait: Oportet esse in Republica, qui Deorum curam gerant. Hinc Exodi 18. Ietro sacerdos Madian dixit Moysi: Esto tu populo in his, quae ad Deum pertinent, ut referas, quae dicuntur ad eum : ostendasque populo caeremonias, et ritum colendi, ut observat S. Doctor in Bibl. pauperum, cap. 21.

ASSERO quarto, necessarium esse etiam deputari personas selectas ad conciones. Est de fide ex Concil. Constantiae sess. 8. et hoc decernitur in Concilio Trident. sess. 24. cap. 4. de reformatione, ne quisquam concionetur absque approbatione Episcopi. Leo Magnus epist 60. et 61. Cavit ne quisquam, praeter sacerdotes, concionetur. Hinc D. Hieron. epist. 2. ad Nepotianum, apud D. Bonavent. lib. 1. Phar. cap. 15. Sacerdotis Christi os cum mente concordet, et in Concilio Later. sub Innocent. III. can. 3. et 6. Synodo Gener. can. 64. Laici id munus usurpantes excommunicantur. Haec indicat S. Doctor loco citando in quaestionibus.

HINC D. Ambrosius lib. de Virginibus, apud D. Bonavent. in Phar. lib. 1. cap. 14. Debet is, qui docet, super eum, qui docetur, excellere.

ET D. Hieronymus in Mich. lib. 2. cap. 2. Si in Apostolorum loco, et ordine sumus, non solum sermonem eorum imitemur, sed et conversationem, apud D. Bonavent. lib cit. Phar. cap. 15.

PROBATUR secundo a D. Bonavent. in quaest. ad regulam, quaest. 2. nam Christus non omnes indifferenter misit ad praedicandum, sed aliquos, quibus dona sapientiae, scientiae, et linguarum est impertitus. Ideo et de Evangelio vivere conceditur electis ad hoc munus, prima Cor. 9. et 2. Tim. 3. habetur argumentum; quia enim omnes non sunt apti scripturas explanare, et praecepta Divina tradere; Ideo Sancta mater Ecclesia, a qua est omnis lex spiritualis, canones, etc. decrevit, aliquos eruditos, aptosque ad hoc munus destinandos, ut supra ostendi. Eadem indicat Libello Apologetico, in eos, qui Ordini Fratrum minorum adversantur quaest. 2.

CONFIRMATUR a D. Bonav. quaest. 4. ad 9. Lucae; nam Deus antiquitus aliquos seligebat ad conciones, ut Moysen, et Hieremiam, qui etiam id recusabant, tanquam insufficientes: Deus vero eos idoneos suis donis reddere volebat.

IDEO Hierem. 23. conqueritur: Ipsi currebant, cum ego non mitterem eos, scilicet praedicare, et Paulus Rom. 10. Quomodo praedicabunt, nisi mittantur, et Christus Ioan. 7. Non a me ipso veni, sed ille me misit. Haec S. Doctor, quae caeteri adhibent ad hoc probandum, praecipue Alphonsus de Castro summa de haeres. v. Praedicatio, Valentia disp. 10. quaest. 1. puncto 3. et inter omnes idem D. Bonavent. ad 9. Lucae, unde observat, nec Isaiam ausum praedicare, nisi mitteretur: Ecce ego, mitte me, cap. 6.

ASSERO quinto, in Ecclesia etiam esse debere potestatem ad gubernationem spiritualem, cui omnes etiam Principes saeculares pareant. Haec latius tractavi p. p. tract. 1. disputationibus proaemialibus, et rursus tractabo 3. part. Tract. de Poenit. disp. de potestate clavium.

DE hoc agit Anacletus epist. 1. Alexand. I. epist. 1. Gelas. Papa epist. 4. ad Anastasium, Imperatorem, et refertur 96. dist. can. Duo quippe Imperator Auguste sunt, quibus hic mundus regitur, regalis authoritas, et authoritas Pontificum.

OBIICIES primo. Apostolus prima Cor. 14. optat omnes prophetare, et loqui linguis: et 2. Cor. 6. omnibus loquitur eodem sensu.

RESPONDetUR, optare quidem omnes fieri aptos, non tamen sine approbatione. Ita D. Bonavent. ad 9. Lucae: approbatio autem residet penes Romanum Pontificem, et Episcopos, ut declarat etiam Concil. Tridentinum.

OBIICIES secundo. In primitiva Ecclesia Episcopi, et Presbyteri non distinguebantur, ut asserit D. Hieron. in cap. 3. epist. ad Titum, ubi ait: hanc differentiam non tam ex dispensatione dominicae veritatis, quam ex consuetudine Ecclesiae inductam esse.

SUPPONO D. Hieronymum agnovisse differentiam inter Episcopos, et Presbyteros, ut constat ex epist. ad Evagrium, et probat Franciscus Turrianus lib. 1. de Hierarchicis ordinationibus, qui observat, D. Hieronymum loco cit. solum dixisse, eandem personam fuisse Episcopum, et presbyterum, quia pauci erant; ideo Episcopus fungebatur officio etiam Parochi, etc. Postea vero separatim Episcopos, et presbyteros fuisse constitutos, aliosque ordines variis dispersos, ut respondet etiam S. Doctor in 4. dist. 24. q. 1. ad 3. art. 2.

CASTRO verb. Episcopus, non admittit ullam de hoc expositionem, sed D. Hieronymum errantem facit. Hoc mihi absonum est omnino, cum D. Hieronymus Damaso Pontifici fuerit consiliarius, tempore, quo omnia Ecclesiae statuta antiqua notissima erant in illa aula, ut observat S. Doctor serm. 16. Hexaëmer. Quis enim mihi dicet, Hieronymum ignorasse, Timotheum Episcopum super presbyteros declaratum a Paulo 1. cap. 5. et inde Aërium damnatum, quia hanc praeeminentiam negabat, ut habetur apud D. Augustinum lib. de haeres. cap. 53. quis autem dicet, Hieronymum, Graecae linguae peritissimum, neque scivisse ethymologiam Episcopi ab Epi, quod est supra? ut docet D. Bonavent. 4. dist. 24. part. 2. art. 2. quaest. 3.

Dubitatio I: In quo consistat Perfectio hominis

Assero, perfectionem Christianam consistere praecipue in Charitate. Ita D. Bonav. in Apol. pauperum, cap. 3. primae responsionis, D. Thom. art. 1. et 3. et communiter Valentia disp. 10. quaest. 2. puncto 1. Tannerus disp. 6. quaest. 3. dub. 1. num. 9.

PROBATUR a D. Bonavent. primo. In eo potissimum consistit perfectio, quod est radix, forma, finis, complementum, et vinculum perfectionis: Talis est Charitas: Ergo. Minor probatur Rom. 13. finis ergo legis est dilectio, Matth. 22. In hoc mandato universa lex pendet. Prima Cor. 13. Charitatem autem non habuero, nihil sum. ad Coloss. 3. super omnia autem Charitatem habete, quod est vinculum perfectionis.

PROBATUR secundo a D. Bonavent. hic, et cap. praecedenti, et a D. Thom. art. 1. optima ratione, Tunc unaquaeque res, ordinata ad finem, perfecta est, quando suo fini coniungitur; sed homo coniungitur suo fini, idest Deo, per Charitatem: Ergo. Minor patet prima Ioan. 4. Qui manet in Charitate, in Deo manet, et Deus in eo.

OBSERVAT autem S. Bonavent. perfectionem quidem simpliciter consistere in Charitate Dei, et secundario proximi; sed tamen secundum quid consistere in quibusdam aliis, tanquam dispositionibus, et instrumentis, quibus Charitas utitur, et consuetur. iuxta id 1. Cor. 13. Charitas patiens est, benigna est, etc. Sicuti enim naturalis vita non solis partibus essentialibus constitit, sed quibusdam etiam dispositionibus, sic dicitur vita in sanguine; ita et vita spiritualis: Subscribit D. Thom. ad 2. et Valentia disp. 10. q. 2. Sic observat cum D. Thom. ad 3. ex D. Iacobo cap. 1. dici, Patientiam opus perfectum operari in ordine ad Charitatem, e qua oritur tolerantia, ut dicitur Rom. 8.

Hinc etiam percipies verum esse id, quod S. Bonavent. hic, et D. Thom. art. 3. docent, perfectionem hominis essentialiter consistere in praeceptis divinis observandis, accidentaliter vero in consiliis; nam essentialis perfectio stat in Charitate Dei, et proximi, et in quibusdam aliis virtutibus, quae sunt praeceptae; consilia vero ducunt ad Charitatem, non necessario; nam sine illis esse potest Charitas; facilius tamen potest esse cum illis.

Unde S. Doctor observat, Charitatem habere triplicem statum. Unum quidem infimum in observantia mandatorum legis: Secundum medium in observantia consiliorum. Tertium summum in fruitione sempiternarum iucunditatum: Ideo triplex assignatur in scriptura perfectionis differentia. Una necessitatis, de qua Deuter. 18. Perfectus eris, et absque macula coram Domino Deo tuo, Glossa ait: absque macula criminali. De hac S. Prosper, lib. de vita contemplat. lib. 3. c. 15. Perfecti sunt, qui volendo, quod Deus vult, nullis peccatis, quibus offenditur, acquiescunt.

Secvnda est perfectio supererogationis, de qua dicitur Matth. 19. Si vis perfectus esse, vade, vende omnia, quae habes, et da pauperibus. De hac ait D. Hieron. epist. ad Heliodorum: Perfectus servus Christi, nihil, praeter Christum, habet, aut si praeter ipsum aliquid habet, perfectus non est.

Tertia est perfectio ultimatae plenitudinis; De qua Proverb. 4. Iustorum semita, quasi lux splendens crescit, et procedit usque ad perfectum diem, idest, Divinae visionis Charitatem. De hac D. Augustinus, solil. 1. cap. 6. Vere perfecta virtus est ratio perveniens usque ad finem, quem beata vita consequitur. Omnia vero tam consilia, quam praecepta referuntur ad Charitatis impletionem, et observantiam, quam sic describit Apostolus, 1. Tim. 1. Charitas est finis praecepti de corde puro, conscientia bona, et fide non ficta.

Hinc colligit S. Doctor, distingui perfectionem ex praecepto a perfectione ex consiliis; nam haec comparatur ad alteram, ut magis perfectum ad minus perfectum, ut ait D. Ambrosius lib. 1. de offic. cap. 11.

Haec autem differentia consistit in hoc; ut ait S. Doctor; quod perfectio essentialis, seu praecepti talis est, ut circa bonum naturale feratur ita conformiter, ut si non feratur, turpitudinem in actu, et deformitatem inveniamus; circa vero praecepta Divina positiva, ut si non prosequamur, inveniamus Deum succensum, et punitorem: at in consiliis ita prosequendis invenimur, ut ab eis destitentes, neque deformitatem, neque iram Dei incurramus.

Hinc S. Doctor prosequitur ostendere, unde dignoscamus praeceptum a consilio in lege Divina: Multas huius rei notas tradit Valentia, sed melius S. Doctor ait, Illud censendum tradi per modum consilii, quo Deo Christo conformamur secundum bona, quorum carentia non est illico contra virtutem Charitatis, vel aliam necessariam, et adnexam; sed malum, quod declinandum proponitur, non est virtuti contrarium, ut illico, si illud incurramus, vel bonum oppositum prosequamur, simus deformes, et nobis Dei inimicitia iniungatur. Illud vero praeceptum agnoscitur. quod si omittatur, illico avertamur a Deo, et convertamur ad aliquod bonum e tribus illis, idest: Aut concupiscentia carnis, aut concupiscentia oculorum, aut superbia vitae.

ERIT quidem consilium, quo ad vitandas occasiones, et incentiva. Sic ad vitandam concupiscentiam oculorum suadent, ut omnia temporalia relinquantur. Matth. 19. Si vis perfectus esse, vade, vende omnia, quae habes, et da pauperibus. Ad declinandam perfecte superbiae vitae occasionem, ait Matth. 16. Qui vult venire post me, abneget semetipsum, et tollat crucem suam, et sequatur me. Ad perfecte autem declinandam concupiscentiam carnis edocet, ut omnis experientia secundum generativam potentiam abscindatur, inquiens, Matth. 19. Sunt Eunuchi, qui se castraverunt propter regnum caelorum, qui potest capere capiat.

IN hac igitur triplici supererogativa declinatione, triplicis originis omnis mali primam partem Evangelicae perfectionis consistere, et sacra Scriptura insinuat, et veri Doctores astruunt, ac SS. Patres, religionum Institutores affirmant. Haec S. Doctor.

E quibus etiam habes, distinctionem rerum praeceptatum a Consiliis sumendam e Scriptura, et iudicio Ecclesiae, ut optime etiam Valentia docet.

HINC etiam colligit simul cum D. Thom. non indici perfectioni essentialiter necessarium relinquere omnia, sed perfectioni accidentali supererogationis.

OBIICIES. Consilia sunt de his, ad quae praeceptum ordinatur: Ergo non est duplex perfectio. Anteced. probatur: nam consilia ad Charitatem, quae in unione cum Deo stat, ordinantur; ad haec autem ordinatur praeceptum Charitatis, ut magis, et magis Deum diligamus, et hoc est, consilia esse de meliori bono.

RESPONDEtUR, Consilia esse de meliori bono superaddito praeceptis, et ita non est de meliori bono stante intra fines praecepti Charitatis, ut diligamus Deum ex toto corde, sed de meliori bono, quod opere additur, ut benefacere inimico etiam extra necessitatem, ut dicitur Matth. 5. Quare ibi etiam additur: Estote perfecti, sicut et Pater vester perfectus est; est enim perfectio alie Deum illum imitans, qui largiflua benignitate benefacit abundanter, etiam inimicis. Ita respondet S. Doctor, et cum eo Valentia disp. 10. quaest. 2. puncto 1.

Dubitatio II: Quae Perfectio in hac vita haberi queat

Quae Perfectio in hac vita haberi queat.

CUM in Charitate consistat perfectio essentialis, et nequeat diligi Deus a nobis, vel ex parte obiecti, quantum est diligibilis; vel ex parte potentiae, ut semper, et intensissime actu diligat, sed tantum possit diligi, ut praeponatur aestimatione rebus caeteris, et vitentur quidem res, quae sunt Charitati impedimento, eas relinquendo, puta divitias, etc. non autem valeant vitari omnia venialia. Hinc SS. DD. inferunt, in hac vita non posse haberi summam perfectionem Charitatis. Perfectio incipientium est relinquere ea, quae Charitati opponuntur. Eadem, sed perfectior, est etiam proficientium: Perfectorum vero, et religiosorum est relinquere ea, quae non sinunt libere in Deum tendere.

QUOAD incipientes probatur a D. Bonavent. lib. 1. Pharetrae, cap. 33. et 34. ex Patribus.

D. GREGORIUS lib. 31. moral. cap. 17. Conversorum initia bonis moribus, malisque permixta sunt: quia, et nova vita iam per intentionem agitur, et vetus adhuc ex usu retinetur. et homil. 13. in Ezech. Via Dei et inchoantibus angusta est, et perfecte iam viventibus lata. Et dura sunt, quae contra consuetudinem spiritualiter animo proponimus, et tamen onus Dei leve est, postquam hoc ferre coeperimus.

CASSIODORUS in Psalm. Initium perfectus est carnalia vitia relinquere, etc.

D. BERNARDUS serm. 4. de Assumpt. solet inter primordia conversionis acrius insurgere tentatio pravae consuetudinis, et vix possunt extingui iacula ignita diaboli.

DE proficientibus affert alias Pattum authoritates, cap. 34.

D. GREGORIUS homil. 10. in Ezech. ait: Quanto plus proficimus in cognitione, tanto nobis indignamur amplius de perverso opere.

D. HIERONYMUS epist. 4. ad Rusticum monachum: Obtutus posteriorum, semper priora solliciteris, nequaquam considerans quid alii male faciant, sed quid boni tu facere debeas. Nec peccantium ducaris multitudine, sed sanctorum exempla potius imiteris.

IDEM epist. 14. Crescat in te cum annis gratia, crescat cum aetate iustitia, et fides tua eo perfectior esse videatur, quo senior es.

S. AUGUSTINUS serm. 15. de verb. Apost. Semper tibi displiceat, quod es, si vis pervenire ad id, quod nondum es. Nam ubi tibi placuisti, ibi remansisti. Si autem dixisti: sufficit, periisti. Vide alia ibi.

DE perfectis, c 35. alias sent. SS. Patrum profert.

D. GREGORIUS lib. 19. moral. cap. 8. Tanto quisque perfectus est, quanto perfecte sentit dolores alienos, et lib. 8. cap. 30. Valde perfectorum est, sic de offenso opere auctoris gloriam quaerere, ut de oblata laude privata nesciant exultatione gaudere.

Et lib. 6. cap. 8. Perfectus quisque cum in seipso vitia vicerit, statim mentem etiam contra vulnera passionis accingit.

Et lib. 5. cap. 13. Ille vero perfectus est, qui ad imperfectionem proximi impatiens non est. Nam qui alienam imperfectionem ferre non valens, proximum deserit, ipse sibi testis est, quod perfecte nondum perfecit.

D. AUGUSTINUS lib. de spiritu, et litt. c. 36. Quantum mihi videtur in ea, quae perficienda est iustitia, multum in hac vita ille profecit; qui quam longe sit a perfectione iustitiae, proficiendo cognovit.

IDEM D. Augustinus de vita beata, disp. 3. Nullus perfectus aliquo eget, et quod videtur corpori necessarium sumet, si affuerit; si non affuerit, non eum istarum rerum franget inopia.

D. ISIDORUS, de summo bono, lib. 2. cap. 29. Sicut falsitatis crimen a proficientibus pertimescitur, ita otiosa verba a perfectis viris sollicite vitantur.

IDEM, cap. 18. Peccata, quae incipientibus levia sunt, perfectis viris gravia reputantur.

D. BERNARDUS epist. 34. Nemo perfectus, qui perfectior esse non appetit.

IDEM in vita B. Malachiae: Habes de iusto, quod lex Dei in corde eius, et non in codice. Nec perfectionis is gradus. Perfectus carere et necessariis paratus est.

IDEM serm. 57. in Cant. Perfectus omnis reputatur, in cuius anima tria haec congruenter, atque opportune concurrere videbuntur, ut scilicet noverit gemere pro se, et exultare in Deo, et proximorum utilitatibus potens sit subvenire, placens Deo, cautus sibi, utilis proximo.

De tribus hisce statibus, cap. 36. affert Isidorum, et D. Bernardum.

D. ISIDORUS, lib. 2. cap. 7. de summo bono: Tripartitus describitur uniuscuiusque conversi profectus, scilicet primus corrigendi a malo; secundus faciendi bonum; tertius consequendi boni operis praemium.

D. BERNARDUS epist. de vita solitaria. Incipientium status dici potest animalis, proficientium rationalis, perfectorum spiritualis.

IDEM serm. 4. in Cant. Sunt bi tres animarum affectus, sive profectus, expertis duntaxat satis noti, et manifesti, scilicet cum aut de actibus malis indulgentiam, aut de bonis agendis gratiam, aut ipsius etiam indultoris, et benefactoris sui praesentiam, licet (eo quidem modo, quo in corpore fragili possibile est) obtinent intueri.

Duo autem errores extremi in hoc reperiuntur: alter Beguardorum, damnatus in Concil. Vien. Clem. Ad nostram, iactantium, posse obtineri summam Charitatem, qua in hac vita reddamur impeccabiles. Hic error damnatur etiam in Concilio Trident. sess. 6. cap. 11. can. 23. ubi asseritur omnes, quantumlibet perfectos, esse in hac vita obnoxios venialibus, secluso privilegio.

Alter error e diametro est sectariorum negantium, posse vitari peccata mortalia. Confutata vero sunt haec Tract. de gratia, disp. 1. prima secundae, et Tract. de Charitate, secunda secundae, disp. 8. quaest. 15.

Quaestio I: An EPISCOPUS sit in statu perfectionis

CERTUM est, eos esse in statu perfectionis. Probatur ex insignibus titulis, datis Episcopo.

PROBATUR a D. Bonavent. primo in Apolog. Pauperum, cap. 3. respons. prima, ad finem, ex D. Dionysio, de Eccl. Hier. cap. 1. ubi ait: Sicut qui dicit Hierarchiam, summatim dicit universorum sacrorum ornatum, ita dicens Hierarchiam, monstrat in Deo manentem, et Divinum virum, in quo omnis Hierarchia perficitur. Hinc idem Sanctus cap. 5. et 6. vocat Episcopos perfectores, etiam respectu religiosorum, ut notat etiam Valentia disp. 10. quaest. 2. puncto 4.

DEINDE affert D. Hieronymum, epist. 128. ad Fabiolam : Tanta esse debet scientia, et eruditio Pontificis Dei, ut gressus eius, et motus, et universa vocalia sint; veritatem mente concipiat, et toto eam habitu resonet, et ornatu, ut quidquid agit, quidquid loquitur, sit doctrina Apostolorum.

OBSERVAT vero cum D. Hieronymo epist. 85. ad Oceanum, non teneri quidem Episcopum in omnibus praecellere, alioqui non posset esse Episcopus, nisi esset Virgo, sed congruit, ut in his praecellat, quae ad pascendi gregis spectant officium : Idco ait S. Hieronymus : Futurus Pastor Ecclesiae talis eligatur, cuius comparatione subiectorum populus merito grex dicatur.

AFFERT etiam D. Gregorium 2. part. Pastoralis, cap. 1. ubi ait : Tantum debet actionem populi actio praecedere Praesulis, quantum distare solet a grege vita Pastoris: eundem refert in Pharetra loco citando. Quapropter infert D. Gregorius : Ad praelationis statum non congruit accedere, nisi perfectum, ut Virtutibus pollens, coactus ad regimen veniat; Virtutibus vacuus, nec coactus accedat.

PROBATUR etiam a D. Bonavent. lib. 1. Pharetrae, cap. 19. ex perfectionibus, quas sancti Patres in Episcopis exigunt.

D. GREGORIUS in Registro, lib. 5. cap. 129. Episcopus cum loco mutet mentem : Non sibi credat, solam lectionem, et orationem sufficere, ut remotus ab aliis studeat sedere, et de manu nihil fructificare, sed largam manum habeat, necessitatem patientibus occurrat, alienam inopiam, suam credat : quia si hoc non habet, vacuum Episcopi nomen tenet.

IDEM lib. 8. cap. 119. Tota mente fraternitas vestra se exhibere festinet in prosperis humilem, et in adversis, si quando adveniunt cum iustitia erectam, amicam bonis, contrariam perversis. Nullius unquam faciem pro veritate loquentem premens; misericordiae operibus iuxta possibilitatem substantiae insistens, et eisdem insistere etiam supra posse cupiens; infirmis compatiens, benevolentibus congaudens, aliena damna propria deputans, de alienis gaudiis tanquam de propriis exultans, in corrigendis vitiis saeviens, in fovendis virtutibus auditorum animum demulcens : in ira iudicium sine ira tenens : in tranquillitate autem severitatis suae sententiam non deserens.

IDEM 2. part. Pastoralis, cap. 1. Tantum debet actionem populi actio transcendere praesulis, quantum distare solet a grege vita Pastoris. Oportet namque, ut metiri sese sollicite studeat, quanta tenenda rectitudinis necessitate constringatur, sub cuius aestimatione populus grex vocatur.

D. ISIDORUS lib. 2. de offic. Eccles. cap. 5. Episcopo, dum consecratur, baculus datur, ut eius iudicio subditam plebem, vel regat, vel corrigat, vel infirmitates infirmorum sustineat.

D. AUGUSTINUS in Dial. q. 65. ad Oros. Sciat se non esse Episcopum, qui praeesse desiderat, non prodesse.

Idem lib. 19. de civitate, cap. 19. Episcopus nomen est operis, non honoris : scopos enim Graece, Latine superintendere possumus dicere, ut intelligat, non se esse Episcopum, qui praeesse dilexerit, non prodesse.

D. AMBROSIUS de dignitate Sacerd. cap. 3. Quantum prae caeteris gradus Episcopalis altior est, tanto si per negligentiam dilabatur, ruina gravior est.

D. HIERONYMUS in cap. 3. Sophoniae : Qui Episcopatum desiderat, bonum opus desiderat, videte quid dixerit, opus, non dignitatem. Si autem solum aspexerit dignitatem, cito corruet.

D. BERNARDUS epist. 42. In omnibus, exemplo Apostoli, honorificabilis ministerium vestrum, ministerium, inquam, non dominium, ipsum quidem horificabitis, non vos. Nam qui quaerit, quae sua sunt, se cupit honorari, non ministerium. Honorificabis autem non cultu vestium, non fastu equorum, non amplis aedificiis, sed moribus ornatis, studiis spiritualibus, ac bonis operibus.

IDEM ibidem longe ante medium : In omnibus actibus suis, vel dictis nihil suum quaerat Episcopus, sed tantum aut Dei honorem, aut proximorum salutem, aut utrumque.

IDEM lib. 4. de consideratione : Domum Episcopi decet sanctitudo, decet modestia, decet honestas, et morum disciplina.

PROBATUR etiam a S. Doctore part. 2. Eccl. Hierar. cap. cit. ubi Episcopos Dominationibus caelestibus comparat, quae, ut ait D. Dionysius de coelest. Hier. cap. 3. sicuti supra alios inferiores choros elevantur, ita eos elevant in Deum. Episcopi enim excelsis ministeriis sunt destinati regendi populos ad finem supernum, ingrediendi Sanctum Sanctorum, ut mediatores inter Deum, et nos, consecrandi Sacerdotes, chrismate ungendi, imo et Chrisma, et Oleum sanctum conficiendi, claves adhibendi, iudicandi, excommunicandi rebelles, pascendi doctrina oves, easque dirigendi, ut pro eis animam dare non renuant. Quae, et alia munera heroicam exigunt Charitatem; maiorem enim Charitatem nemo habet, quam ut animam suam ponat quis pro amicis suis. Hinc Zacharias, c. 6. cit. loquens de Pontifice antiquo, adumbrante nostros Episcopos, ait : Sedebit, et dominabitur, et erit sacerdos in solio suo ; et erit consilium pacis inter eos, et erunt coronae memoriales in templo Domini.

Ideo Petrus prima cap. 5. Pascite, qui in vobis est, gregem Dei, etc. neque ut dominantes in cleris, sed formae facti gregis ex animo.

Idem ostendit S. Doctor ex epistolis Pauli ad Timotheum, et Titum, in quibus normam sanctitatis praescribit, qua praeclare fulgentes Episcopi, tamquam exemplaria, valeant alios erudire, corrigere, sintque vita magis, quam verbis, vitiorum censores.

Probatur etiam a S. Doctore serm. 22. Hexaëmer. ante medium, quia Episcopi non modo altissimo sacrificio destinantur, Regibus non concesso, unde et illis in hoc praecellunt, ut ait D. Bernardus serm. de Caena Domini apud D. Bonaven. part. 2. de Eccles. Hier. c. 1. sed etiam Chrismari, et ordinationibus dispertiendis, ac dando spiritum sanctum, quod solis Apostolis erat concessum. Quare et Apostolis in alta dignitate succedunt, atque adeo Apostolicam sanctitatem aemulari tenentur. Itaque oportet Episcopum adeo esse sanctum, ut potens sit exhortari in doctrina sana, et eos, qui contradicunt, arguere; ut dicitur Tit. 1. Ideo Episcopi esse perfecti debent, et inter eos Pontifex summus, perfectissimus. Haec S. Bonavent. loco citato.

Obiicies primo. Appetere statum perfectionis, laude est dignum: at Episcopatum appetere non est laudabile: ergo non est perfectionis status.

Respondet S. Doctor loc. cit. in Pharetra, ex D. Hieronymo: Episcopatum desiderare esse, opus bonum optare, dum desideratur opus, non dignitatis eminentia.

Obiicies secundo. Ad perfectionem requiritur paupertas, quae in Episcopo non est.

Respondet S. Doctor in Apol. pauperum, loc. cit. paupertatem non esse cuique perfecto necessariam, sed alicui requiri etiam opes, dummodo corde segregatus a cupiditate sit. sunt enim Episcopi destinati ad regimen populi, ad pauperum, et cleri sustentationem, aliaque praeclara impensa, ideo proventus habere debent. Hoc late prosequitur S. Doctor in Apol. pauperum responsionis tertiae, cap. 2. ad finem.

Ideo in Pharetra, loc. cit. affert illud D. August. serm. 52. ad Patres in eremo. Non est Episcopi servare aurum, et revocare a se mendicantis manum.

Ex dictis habes, undenam Episcopi obligationem perfectionis contrahant.

Respondetur enim primo, oriri ex officio pascendi gregem verbo, et exemplo, ut late prosequitur S. Doctor supra.

Respondetur secundo, oriri etiam ex fidelitate, nam Episcopus est Sponsus Ecclesiae, Can. licet. et Can. inter extra. de trasl. Episcopi, et Can. sicut cui, 7. quaest. 1. ut ait Valentia puncto 4. debet enim sanctus esse, ut sanctum connubium exerceat, quae sursum sunt, sibi, aliisque quaerens. Hoc autem significari sandaliis Episcoporum, supra apertis, ait D. Bonaven. ad Psal. 119.

Quaestio II: Qualem oporteat esse qui ad Episcopatum assumitur

Qualem oporteat esse qui ad Episcopatum assumitur.

Suppono, hunc non teneri esse omnium optimum perfectione absoluta, sed perfectione relativa in ordine ad regimen.

Conditiones eligendi in Episcopum optime describit Apostolus in litteris ad Timor. et Titum, ad quos remittit S. Doctor in S. Luca, ubi Episcopos, Apostolis successores, viros Apostolicos esse teneri asserit, irreprehensibiles, etc.

De his multa a Gratiano afferuntur testimonia a dist. 24. usque ad 51. Agunt hac de re Concilium Carthag. IV. Trident. sess. 6. 24. et 25. c. 1. D. Gregorius lib. de cura Pastorali. D. Augustinus lib. de Pastoribus, Chrysost. libris de Sacerdotio. Bernardus libris de Consider. et passim Pontifices in suis Epistolis Canonicis. Nos breviter ea recensebimus.

Primo debet is esse immunis ab omni iuris impedimento, scilicet ne sit irregularis, ne bigamus, ne quicquam eorum habeat, quae recensentur dist. 51. Can. qui in aliquo, et multa referuntur a S. Bonav. in Confessionali, cap. 5.

Reliquae vero praerogativae, Episcopis debitae, recensentur passim a Patribus, praecipue supra relatis quaest. 1.

Prima est vitae integritas, quae charitate, aliisque virtutibus continetur.

Hanc colligit Valentia quaest. 3. puncto 1. ex multis causis necessariam. Primo enim ideo Christus Petrum Instituturus Pontificem, interrogat de charitate. Ioan. ult. ut observat S. Doctor, ibi ubi excludit Hominem amantem se ipsum, quem excludit Paulus Timot. 3. et adducit etiam Chrysost. Homil. 8. in Ioan. Unde concludit, eum, qui in Pastorali cura Petro succedit, et non diligit Deum, nec pascit oves, posse dici: Pastor, et Idolum. Zach. 12.

Secundo quia Episcopus debet exemplo aliis praecedere, tanquam Dux, magister, et exemplar, iuxta illud Ioan 10. Ante illas vadit. Ut observat S. Doctor, ibi ponderans, et eleganter differens ibi notatas conditiones boni Pastoris, praecipue sanctitatem, et sapientiam. prima ibi refertur, ut intret per Christum, non per astutiam, vel simoniam aut violentiam, vel propter cupiditatem avaritiae, et ambitionem, magis quaerendo se ipsum, quam Dei gloriam, et salutem animarum, de quibus Ezech. 34. Vae Pastoribus Israel, qui pascebant semetipsos. Igitur bonus Pastor intrat per ostium, Christum: Ego sum ostium. Qui autem intrat per ostium, Pastor est ovium. Sic intravere Apostoli 2. Cor. 5. Pro Christo legatione fungimur. Igitur debet intrare humiliter, et sancta intentione, ut Deo recte ministret, et summum Pastorem imitetur, ut ait D. Augustinus tract. 45. in Ioan. officio suo fungens ad Dei honorem, et animarum salutem.

Secundo debet doctrinam Dei annunciare, erudire, docere, etc. ibi: Vocem eius audiunt.

Tertio debet recte agnoscere vultum pecoris sui, ut dicitur Prov. 27. ideo hic dicitur: Proprias oves vocat nominatim.

Quartum officium est, per vias iustitiae oves deducere: et educit eas, idest, ex Egypto vitiorum ad terras fluentes lacte, et melle.

Quinto praecedit exemplo: Ante eas vadit. Hinc numer. 27. dicitur: Provideat Deus hominem, qui sit super multitudinem hanc: qui possit exire, et intrare ante eos, et educere illos. Tunc autem Pastorem oves sequuntur praecedentem. Ideo ait Petrus prima cap. 5. Pascite, qui in vobis est, gregem; et sequitur: Formam facti gregis ex animo. Ultimo, debet animam ponere pro ovibus.

Hinc S. Doctor lib. 2. Eccl. Hierar. alias rationes affert, nempe quia Episcopus est Hierarcha, qui debet actus Hierarchiae exercere, purgando a vitiis subditos, illuminando, perficiendo, et ut docet D. Dionys. cap. 11. Eccl. Hier. Ideo etiam tenetur esse sanctus, et eruditus.

TANDEM quia Pontifex esse debet mediator inter Deum, et nos, ut habetur Heb. 5. Omnis Pontifex ex hominibus assumptus, pro hominibus constituitur in his, quae sunt ad Deum, ut offerat sacrificia pro peccatis; ideo sanctus, et illuminatus esse tenetur.

Ex allatis testimoniis colligit S. Doctor loco cit. et in Pharetra, lib. 3. cum sanctis Patribus allatis quaest. 1. sanctitatem Episcopi esse debere solidam; firmatam, non recentem, ideo non Neophytum vult Episcopum, ut observat S. Doctor ad 6. Lucae. De hoc vero agit D. Leo P. epist. 82. et 85. Innocentius epist. 12. et 24. Caelestinus I. epist. 2. ad Episcopos Hispaniae.

RATIO est, quia fieri non potest, ut inveterata peccandi consuetudo non minuat authoritatem, et libertatem animi, ut notat S. Hieronymus ex cap. 3. ad Titum.

REQUIREBATUR antiquitus etiam, ut in Ecclesiae ministeriis esset diu, multumque versatus, ut patet epistolis citatis, et epist. Nicolai P. ad Michaelem Imperatorem; nunc autem requiritur ut per sex saltem menses fuerit in sacris ordinibus, ex Concil. Trident. sess. 22. cap. 2. de Reform.

REQUIRITUR etiam scientia in Episcopis, Malach. 2. Labia sacerdotis custodiunt scientiam, et legem requirent de ore eius. De hoc late Gratianus dist. 36. can. Qui Ecclesiasticis. In Concilio autem Trident. sess. 22. cap. 2. de Reform. requiritur, ut eligendus Episcopus, sit in iure Canonico, vel in Theologia magister, aut Doctor, aut Licentiatus, aut saltem habeat publicum testimonium alicuius Academiae, profecisse adeo in alterutra istarum scientiarum, ut possit alios docere; Et si regularis est, a suis Praelatis testimonium tale requiritur.

UTRA vero sit magis necessaria, Host. et Panormit. ad cap. 1. de affinit. et consang. dicunt, ubi haereses grassantur, utiliorem esse Theologiam; alibi vero Ius Canonicum.

DICO tamen, simpliciter utiliorem esse Theologiam. Ita Valentia quaest. 1. puncto 1. Sotus lib. 3. de Iust. quaest. 2. art. 6. Caiet. hic, et alii. Ratio est, quia maxime debet Episcopus in fidei mysteriis populum erudire, iuxta id Matth. ultimo: Praedicate Euangelium, haec autem maxime docet Theologia. Ideo cum Episcopus ordinatur, interrogatur, non an sciat Ius Canonicum, sed utrunque testamentum.

TERTIA Episcopi pars est magnitudo animi, et constantia, nam oportet Episcopum Tyrannis, et haereticis resistere. Item punire improbos, etiam potentes. Unde illud Ecclesiastici 7. est Episcopo perpendendum: Noli fieri iudex, nisi valeas virtute irrumpere iniquitates: ne forte extimescas faciem potentis. Hinc Hierem. 1. Ne formides a facie eorum, et Ezech. 3. Ecce dedi faciem tuam valentiorem faciebus eorum, frontemque duriorem frontibus eorum. Hinc Timoth. 3. Argue, obsecra, increpa, etc. Sed notandum hanc severitatem mansuetudine esse mitigandam. De quo admonet Episcopos D. Leo epist. 90. et Concil. Trident. sess. 13. cap. 1. de Reform. Quae omnia late prosequitur S. Doctor lib. 2. de Eccl. Hierarch. et opusc. de sex alis Seraphim, ut mox dicam.

TANDEM Episcopo necessariam esse prudentiam, quis ignorat? est enim ars artium regimen animarum, ut ait D. Gregorius initio Pastoralis.

INTEGRUM hac de re opusculum edidit S. Bonavent. quod titulum habet: de sex alis Seraphim, ut intelligatur, debere Episcopos illis Seraphinis esse similes, qui super altare Deo assistebant, sex alis ornati, duabus velabant faciem, duabus pedes, et duabus volabant, Isa 6.

PROFITETUR autem S. Doctor in hoc sectari Apostolum, atque eas Episcoporum conditiones assignare, quas ipse Timotheo duabus epistolis tradidit, ut scias (ait 1. cap. 3.) quomodo oportet te in domo Dei conversari, quae est Ecclesia Dei: Sic enim alloquitur eum, quem Ephesinae Ecclesiae Episcopum praefecerat.

PRAEMONET autem cum D. Bernardo, non omnes, qui in se boni sunt, esse aptos regimini, sed debere eos bonitate relativa fulgere. Unde Exodi 18. Moyses praecipitur eligere viros gnaros, et idoneos regimini. Prius sane debet is esse bonus in se, ut Christum imitetur, qui coepit facere, et docere, Actorum 1.

MONET etiam, necessarium exercitium aliquod, et praxim, ut supra dicebam, qui enim incipientes sunt, non sunt apti magistri, sed egent magistro, Heb. 5. Indigetis, ut vos doceamini, quae sint elementa exordii sermonum Dei: egent enim sicuti filii a matre retrahi a periculis, Proverb. 2. servabit te, ut eruaris de via mala, et ab hominibus, qui perversa loquuntur.

IGITUR qui debent esse aliorum magistri, tenentur esse adeo illuminati, ut inoffenso pede euntes alios tuto ducant, ut dicitur prima Cor. 10: Sine offensione estote Iudaeis, et Gentibus. Debent esse adeo humiles, ut neque prosperis extollantur, neque deprimantur adversis, ut omnes excessus cogitationis, locutionis, et omissionis ad aurificum revocent trutinam, subtiliter diiudicent, et in his omnibus adeo ex habitu firmi, ut nec levitate, nec distractione aliqua, nec difficultate, vel metu a statu suo valeant immutari. Unde Apostolus Rom. 8. Quis nos separabit a Charitate Christi? etc. Quia vero pauci tantam perfectionis metam attingunt; egent subesse, ita, ut et virtutibus fulgeant, quibus suis Praelatis obediant, et quibus suis subditis praesint; ut irreprehensibiliter vivant.

LICET autem omnes virtutes habere debeant, tamen quia numerus senarius est primus perfectorum numerus, sui generis perfectione constans ex suis partibus aliquotis; Ideo bonus animarum Rector tenetur veluti sex alis Seraphim praeditus esse, ut inter praeeminentiora coelestium spirituum agmina eniteat.

PRIMA ala Episcopi est zelus iustitiae, quo non valet aliquid iniustum sine cordis murmure in se, et in aliis sustinere. Tanto enim quis est bonus, quanto est a malo alienus; quantum enim res diligitur, tantum de eius destructione doletur. Hi Christum imitantur summum Pastorem, qui cum in se beatus esset, tamen non fuit contentus, nisi forma servi accepta, retrahens homines a malo, filios secum in gloriam adduceret, ut dicitur ad Heb. Zelus enim iustitiae aestuat charitate Dei, et proximi, charitas autem non quaerit, quae sua sunt, primo Cor. 13.

IGITUR verus Zelator iustitiae cavet primo, ne malum faciat, vel doceat: deinde ne in subditis illud permittat, ne cum Heli simul cum filiis perdatur 1. Reg. 4. Ideo Ezech. 33. si non fueris locutus, ut custodiat se impius a via sua: ipse impius in impietate sua morietur, sanguinem autem eius de manu tua requiram. Ostendat ergo bonus zelator, quantum diligat Deum in eo, quod beneplacitum eius in se, et in aliis promoveat, nec ab hoc zelo mollescat per desidiam.

SECUNDA ala huius Ecclesiastici Seraph est pietas, sive faterna compassio, ut sicut cum charitas Dei ad zelum iustitiae inflammat, ita fraterna dilectio ad pietatem informet. Nam et si vitiis debetur virga feriens, infirmitati tamen necessarius est baculus sustentans, dicente Propheta, Psal. 22. Virga tua, et baculus tuus, ipsa me consolata sunt.

Sic et ille Samaritanus vulneribus illius semivivi vulnerato infudit vinum zeli ferventis, et oleum pietatis mitigantis.

VIDE S. Bonaven. ex parallelis cum infirmitatum curationibus, educentem Praelatos ad pietatem. Ad hoc autem potest conducere, si et ipsi experti sunt necessitates; sic de Christo dicitur, Heb. 4. Non habemus Pontificem, qui non possit compati infirmitatibus nostris.

DEBENT autem compati suis ovibus exemplo ducto Iacob Genes. 33. Nosti quod parvulos habeam teneros, et oves, et boves faetas mecum: quas si plus in ambulando fecero laborare, morientur una die cuncti greges. Ideo ex insignioribus antiqui testamenti Rectoribus, praecipui fuere in schola Pastorum edocti.

AUT si mavis, a matribus, et nutricibus exemplum sumant, ut dicitur prima Thessal. 2. e contra enim de duris conqueritur Dominus, Ezech. 34. Quod infirmum fuit, non consolidastis, et quod aegrotum, non sanastis, et quod confractum, non alligastis, et quod, perierat, non quaesivistis. Ideo ait D. Bernardus, serm. 23. in Cant. Ut quid gravatis iugum vestrum, cum cernitis Discipulorum, quorum vos potius iugum portare debetis? Ponite onera, producite ubera, pectora lactate, quiescant: Et si interim severitate opus sit, paterna sit, non tyrannica, iuxta illud numer. 11. Porta eos in sinu tuo, sicut portat mulier infantulum suum, et defer in terram pro qua iurasti, etc.

TERTIA Ala Ecclesiastici Seraph est patientia, et constans longanimitas: et haec sane multas ob ingruentes causas, est necessaria. In huius umbram tectum tabernaculi, et interiora erant munda, et pulveres, imbres, ac grandines excipiebat. Sic Gallina pro pullis se miluo obiicit.

PRIMO quidem necessaria est Episcopo patientia ob multiplices labores, curas, et occupationes, non modo in spiritualibus, sed etiam in temporalibus, saepe enim etiam temporalia subditis providere tenetur, sicut de se, et de aliis Apostolis narrat Paulus Galat. 2. Ita et Dominus turbas, quas verbo nutrierat, pane etiam pavit Marci 6.

OCCUPATIONES etiam variae, tam ex domesticis curis, quam extraneis hominem frangunt, sicuti de se Moyses fatebatur Deuter. 1.

DEINDE necessaria est patientia pro tardo profectu illorum, pro quibus fatigatur, et pro ingratitudine eorum, pro quibus sudores expendit, valetudinem collimat, vitamque consumit.

IN his ita se gerere tenetur. Primo ut modeste singulis, et benigne respondeat, ne verbis, aut gestibus impatientiam ostendat. Sic Gedeon viris Ephraim contra se iurgantibus modeste respondens compescuit spiritum, quo tumebant Iudicum 8. Nam teste Sapiente Prov. 15. Responsio mollis frangit iram, sermo durus suscitat furorem. Vix enim commotio commotione sedatur. Impatientia enim Praelati confundit ea, quae promovere debuit bona. His modis alios scandalizat, iuxta illud Prov. 14. Qui impatiens est, exaltat stultitiam suam. Reddit eum contemptum, Prov. 12. Qui vanus, et excors est, patebit contemptui. Facit eum exosum, Eccl. 9. Terribilis est in civitate sua homo linguosus, verbo suo odibilis erit. Provocat alios ad iram, Prov. 15. Vir iracundus provocat rixas: Qui autem patiens est, mitigat suscitatas. Non audent ei subditi suas necessitates aperire, iuxta id Iob 4. Si coeperimus loqui tibi, forsitan moleste accipies: Replet domum murmure. Prov. 11. Qui conturbat domum suam, possidebit ventos. Teneros mente fugat, et pusillanimes facit. Prov. 18. Spiritum ad irascendum facilem, quis poterit sustinere? Nemo audet eum admonere de hiis, quae forent emendanda.

SECUNDO debet esse pacificus, ne inimicitias ulciscatur exemplo summi Pastoris, Lucae 6. eritis filii Altissimi, quia ipse benignus est super ingratos, et malos. Hinc ait S. Doctor, multos Episcopos, et Praelatos fuisse sanctificatos; quia sic ad virtutum culmen pervenere. Ideo ait Paulus prima Timot. 3. Qui Episcopatum desiderat, bonum opus desiderat, etc.

TERTIO sit patiens, et studiosus ad exequenda, quae sui sunt muneris; Ideo dicitur secundo Paral. 15. Vos ergo confortamini, et non dissolvantur manus vestrae, erit enim merces operi vestro. Vide S. Doctorem, praeclare disserentem.

QUARTA Ala est, ut sit exemplaris in vita; debet enim esse norma vivendi, ut quae docet verbis, ostendat actionum figuris, sicut qui docet Geometriam, pingit in tabulo figurarum demonstrationes, ut quod dicit, melius capiatur; dicitur enim, Act. primo. Iesus coepit facere, et docere. Et Ioan. 13. exemplum dedi vobis, ut quemadmodum ego feci vobis, ita et vos faciatis. Et Iudit. 3. Gedeon: Quod me facere videritis, hoc facite. Sic ad Titum 2. In omnibus te ipsum praebe exemplum bonorum operum. Vide S. Doctorem, mira promentem.

QUINTA Ala huius Ecclesiastici Seraph. est discretio, et provida faciendorum consideratio. Haec est sapientia, quam petiit Salomon ad regimen, 3. Reg. 3. Dabis ergo Domine servo tuo cor docile, ut iudicare possit populum, etc. Et Sapien. 6. Ad vos ergo Reges sunt hi sermones mei, ut discatis sapientiam, et non excidatis. Et Psal. 2. et nunc Reges intelligite, erudimini, qui iudicatis terram. Et Matt. 5. Vos estis lux mundi.

DUPLEX ergo circumspectio est episcopo necessaria, ut sciat quid agendum sit, et qualiter. Nam nec bonum simpliciter bonum est, nisi bene fiat, idest, sicut decet, unde ait Bernardus serm. 49. in Cant. Tolle discretionem, et virtus vitium erit, ipsa ipsa zelus praecipitat, teste Apostolo: AEmulationem Dei habent, sed non secundum scientiam, Rom. 10. item compassio condescendit nimis sub specie pietatis. Proverb. 13. Qui parcit virgae, odit filium. Patientia sine discretione reddit in regendo remissum. Ideo Levit. 2. In omni sacrificio offeres sal. et Rom. 12. rationabile obsequium et Genes. 4. Si recte offeras, recte autem non dividas, peccasti, iuxta LXX. Hoc est, bona facete non sufficit, nisi discrete, qualiter, quando, ubi, et quare agendum fuerit, videatur.

QUATVOR autem sunt praecipue in quibus Episcopi discretio debet lucere. Ideo Exod. 28. Pontifex gerebat in pectore Rationale, ornatum quatuor ordinibus gemmarum, ut quilibet ordo tres gemmas contineret.

QUATVOR autem ad regimen spectantia debet in pectore versare. Primum, quomodo in statu debito subditos gubernet, ut boni sui proficiant, et persistant.

Secundum, quomodo lapsos, et devios corrigat. Tertium, exteriora negotia, quae requiruntur ab eo, congrue disponas. Quarto, in his se getar. Vide Sanctum Doctorem, singulis ternas gemmas aptantem.

SEXTA Praelatorum Ala est devotio. Haec unctio Spiritus docet omnia, 2. Ioan. 2. Vide haec omnia in S. Doctore praeclarissime digesta; piget enim ad litteram transcribere; ibi sane Ecclesiae Hierarcham seraphinum spirantibus lineamentis exhibet contemplandum. Vide etiam quaest. 1. supra ex patribus, conditiones Episcoporum.

SIMILITER part. 2. Eccl. Hierar. c. 1. Dominationibus Episcopos assimilat. Dominationes enim dicuntur Angeli primi ordinis mediae Hierarchiae, quia inferioribus Angelis dominantes, eos instruunt, et informant, qualiter in Praelationis officio debeant subditos ad deificam similitudinem revocare, et fine tyrannide subditorum facta liberaliter ordinare, ut docet D. Isidorus lib. 7. Ethymol. c. 5. eadem fere habet S. Dionysius de caelesti Hierarchia, c. 3.

DICUNTUR ergo Episcopi, et Praelati spirituales, quia verum dominium est, quando superantur vitia, atque virtuosa opera in regno animae, sive Ecclesiae dominantur. Vide S. Doctorem eximie applicantem regimini Episcoporum statum Dominationum caelestium.

Tractatus I: PRIMUS DE VIRTUTIBUS THEOLOGICIS

Proemium I: Prooemium

Disputatio I: DE FIDE

Quaestio I: Quid FIDES significet, et quid sit

Quaestio II: Quodnam sit FIDEI obiectum

Quaestio III: An obiectum FIDEI sit aliquod complexum

Quaestio IV: An FIDEI obiectum possit esse falsum

Quaestio V: An obiectum FIDEI possit esse evidens scientifice

Quaestio VI: An FIDES sit de his, de quibus habetur visio in via

Quaestio VII: An articuli FIDEI sint evidenter credibiles

Quaestio VIII: An credibilia recte per articulos sint disposita

Quaestio IX: Utrum articuli FIDEI, decursu temporum, creverint

Quaestio X: Utrum FIDES creverit quoad lumen

Quaestio XI: An Fides creverit certitudine

Quaestio XII: An Fidei articuli exponendi sint auctoritate aliqua, quae sit infallibilis magistra, et quae sit

Quaestio XIII: Quae sint notae verae Ecclesiae, apud quam stat authoritas exponendi FIDEM

Quaestio XIV: Quidnam sit necessario credendum, necessitate medii

Quaestio XV: Quae sint credenda necessitate praecepti

Quaestio XVI: An teneamur FIDEM confiteri, et quando

Quaestio XVII: An liceat de FIDE disputare, et quando

Quaestio XVIII: An Fides sit in Intellectu

Quaestio XIX: An Fides perficiatur per Charitatem, tanquam per formam

Quaestio XX: An certum sit, FIDEM sine CHARITATE manere

Quaestio XXI: An, et quomodo FIDES sit VIRTUS

Quaestio XXII: An FIDES sit UNA VIRTUS

Quaestio XXIII: An FIDES sit prima Virtutum

Quaestio XXIV: An FIDES sit certior quacumque scientia; vel habitu quocumque intellectivo

Quaestio XXV: An quis certo scire possit, se FIDEM habere

Quaestio XXVI: In quibusnam sit FIDES

Quaestio XXVII: An FIDES sit Donum DEI substantialiter

Quaestio XXVIII: Utrum differentia FIDEI, et aliorum actuum naturalium a supernaturalibus moralibus proveniat semper ex obiecto

Quaestio XXIX: De FIDEI effectibus

Quaestio XXX: De DONO INTELLECTUS

Dubitatio I: An INTELLECTUS sit donum Spiritus Sancti

Dubitatio II: Utrum DONUM INTELLECTUS possit esse simul cum FIDE

Dubitatio III: An DONUM INTELLECTUS consistat in contemplatione Creatoris, et Creaturae

Dubitatio IV: Utrum DONUM INTELLECTUS insit omnibus habentibus gratiam, et an his solis

Dubitatio V: Qua sit necessitas, et utilitas DONI INTELLECTUS

Dubitatio VI: Utrum* **DONO INTELLECTUS** *respondeat sexta beatitudo, scilicet Beati mundo corde, etc.

Dubitatio VII: An* **DONO INTELLECTUS** *respondeat, inter fructus Spiritus Sancti, Fides

Quaestio XXXI: De Dono Scientiae

Dubitatio I: An* **SCIENTIA** *sit donum Spiritus Sancti

Dubitatio II: An scientia sit de rebus Divinis

Dubitatio III: An donum scientiae sit speculativum

Dubitatio IV: An Dono Scientiae respondeat tertia Beatitudo: Beati, qui lugent, etc.

Disputatio II: De Infidelitate

Quaestio I: Quid, et quale peccatum sit INFIDELITAS

Quaestio II: An opera omnia Infidelium sint peccata

Quaestio III: Utrum infideles possint compelli ad FIDEM audiendam

Quaestio IV: An cogi queant Infideles ad FIDEM nostram, sufficienter propositam, amplectendam

Quaestio V: An Infideles non baptizati, cogi queant ad relinquendos errores, vel ritus, rationi naturali contrarios

Quaestio VI: An permittendi sint ritus Infidelium

Quaestio VII: An liceat cum infidelibus pacisci de eorum ritibus tolerandis

Quaestio VIII: An Infideles, non baptizati, possint retinere potestatem supra Fideles, et an possint ea privari

Disputatio III: De Haeresi

Quaestio I: Quid sit HAERESIS

Quaestio II: An dubitans de articulis FIDEI sit haereticus

Quaestio III: An, qui actu opinativo mero assentitur articulo FIDEI, sit haereticus

Quaestio IV: An, et Quae Ignorantia excuset ab Haeresi

Quaestio V: Qua pertinacia ad HAERESIM requiratur

Quaestio VI: An, ut quis censeatur Haereticus, necesse sit, ut fuerit baptizatus, et fidelis

Quaestio VII: Utrum Ecclesia cogere possit haereticos ad FIDEM Catholicam recipiendam

Quaestio VIII: De alio medio, quo utitur Ecclesia contra haereticos prohibendo eorum Libros

Quaestio IX: An teneamur haereticorum conversationem vitare

Quaestio X: Quae excommunicatio haereticis infligatur

Quaestio XI: De aliis Poenis spiritualibus haereticorum

Quaestio XII: De poenis temporalibus Haereticorum

Disputatio IV: De Spe

Quaestio I: Quid sit SPES

Quaestio II: Quodnam sit obiectum materiale SPEI

Quaestio III

Quaestio IV: An SPE certo obiectum exhibeatur, et speretur

Quaestio V: An Spes sit Virtus

Quaestio VI: An SPES sit Virtus Theologica

Quaestio VII: An aliquando SPES sit informis

Quaestio VIII: An SPES oriatur ex meritis

Quaestio IX: An Spes praecedat Charitatem

Quaestio X: Quodnam sit SPEI subiectum proximum

Quaestio XI: Utrum SPES maneat in Beatis

Quaestio XII: An detur praeceptum sperandi in DEUM

Dubitatio VI: Utrum* DONO INTELLECTUS *respondeat sexta beatitudo, scilicet Beati mundo corde, etc.

Dubitatio VII: An* DONO INTELLECTUS *respondeat, inter fructus Spiritus Sancti, Fides

Dubitatio I: An* SCIENTIA *sit donum Spiritus Sancti

Quaestio XVII: An omnia dona gratuita sint CHARITATE diligenda

Quaestio XVIII: An irrationalia ex CHARITATE sint diligenda