Palladium theologicum, Tomus quintus: De virtutibus

ASSERO primo, eum, qui dementavit maleficio, aut medicamine pravo, teneri ad restitutionem damnorum. Patet apud Valentiam disp. 5. quaest. 6. punct 3. Tannerum disp. 4. quaest. 6. dubio 3.

ASSERO secundo, qui absque dolo, vi, fraudeve, suadens, tantum induxit ad peccatum, non tenetur restituere illum ex iustitia, quantum ex se est ad statum primum, sed solum ex Charitate. Ita Soto lib. 4. de Iust. quaest. 6. art. 3. Nauar. in Manual. cap. 14. num. 45. Bass. 21. Valentia quaest. 6. punct. 5. Tanner. disp. 4. quaest. 6. num. 90. Caspens. disp. 9. sect. 1. contra Scotum 4. dist. 15. quaest. 3. Richardum eadem dist. art. 5. quaest. 2. Paludanum ibi, et Adrianum de Restitutione.

RATIO est, quia volenti non fit iniuria contra Iustitiam, atque ideo, cum non delinquat contra Iustitiam, neque tenetur ad restitutionem, ut notat Valentia. Neque dicant, maius esse damnum iacturam gratiae Dei, quam totius facultatis; nam cum hoc damnum inferatur volenti, non infertur iniuria contra Iustitiam.

ET adhuc, ut reor, vult S. Doct. in speculo animae, cap. 1. ubi damnificationem solam temporalium in ordine ad restitutionem recenset, quia spiritualia non amittuntur, nisi voluntate amittentis. Et de his vetum est, quod nullus laeditur, nisi a seipso. Nulla enim vis potest ad peccatum voluntatem cogere; fraus vero, et dolus, ponentes obstaculum ignorantiae invincibilis, non inducunt peccatum. Tenebitur sane is, qui infert vim, dolos, vel fraudes affert, ea removere ex iustitia, et in libertate constitutum relinquere. Imo hortari ad poenitentiam, quia invito censetur auferre. At si is sciens nunc suum statum, nec resipiscit, censetur vim condonasse, ut ait Bass. num. 21. cum Petr. Nauarro.

OCCURRIT vero difficultas circa eum, qui aliquem avertit, ne Religionem ingrediatur dissuadendo. Concedunt autem communiter, grave esse peccatum sine iusta causa id facere, ut videre est apud Fagundez in septimum praeceptum, lib. 7. cap. 31. An vero teneatur ad restitutionem.

PROBABILIUS est, non teneri restitutioni, quia ius nullum religionis violavit, cum ille adhuc liber sit; atque adeo nihil tenetur Religioni. Et hac eadem de causa, nec tenetur ipsi dissuaso, tum quia libere agit, tum quia nullum ius habet ad religionis bona. Vide Sayrum lib. 11. cap. 1. num. 35. Aragon. 2. 2. quaest. 62. art. 2. Nauar. summa Latina, cap. 22. num. 44. et hoc, etiamsi fiat vi, vel fraude.

OPPOSITUM tamen asserunt Vasquez de restit. cap. 8. dub. 2. num. 38. Less. lib. 2. cap. 8. dub. 3. Rebell. p. 1. lib. 4. quaest. 15. Turrianus 2. 2. disp. 15. dub. 2. Molina Tom. 4. de Iustitia, tract. 4. disp. 51. Fagundez loc. cit. num. 6. Bannes quaest. 62. art. 2. disp. 3. Aragon. diffic. cit. ad 4. Tanner. disput. 4. quaest. 6. dub. 3. dubitans Bass. num. 22. si fiat vi, fraude etc.

AN vero Nouitium removens, non tamen per vim, metum, aut fraudem, teneatur ad restitutionem. Communiter negant Doctores apud Fagundez num. 15. contra Rebellium p. 1. lib. 4. quaest. 15. num. 5. Ineptos autem amovere non est malum. Sic enim et Christus Matth. 8. talem reiecit, ut notat S. Bonau. in cap. 2. Regula Fratrum minorum.

SI vero extrahat professum sine vi, cum fraude tamen; primo certum est, non teneri aliquid ipsi religioso, quia volenti non fit iniuria. Quaestio est: an teneatur religioni; et teneri definiunt Molina Tom. 4. tract. 4. disp. 51. Vasquez de restit. cap. 8. dub. 2. Turrianus 2. 2. disp. 15. dub. 2. Azorius Tom. 3. lib. 5. cap. 2. Valentia disp. 5. quaest. 6. punct. 5. §. 1. cap. 2. Reginald. Tom. 1. lib. 10. tract. 4. cap. 21. num. 309. Tanner. num. 99. et alii. Sed negant Sotus lib. 4. de Iust. quaest. 6. art. 3. Sayrus lib. 11. cap. 1. Bassaeus num. 22. Lessius lib. 2. cap. 8. dub. 5. Malder. tract. 8. dub. 3. Filliuc. Tom. 2. tract. 32. cap. 7. quaest. 8. et alii apud hos. Utramque esse probabilem ait Fagundez, sed ad priorem inclinat. Ipsum vide.

Quae res sint restituendae ratione modi, quo fuerunt acquisitae

ACTUM est de bonis restituendis, quatenus in se ipsis considerantur; nunc videndum est de iis, prout inique acquiruntur, seu iniusto titulo possidentur; alia enim contractibus acquiruntur, in quibus formae, quas nec licite, nec valide potest quis transgredi, praescribuntur; his etiam contractibus personae habiles, seu capaces supponuntur; aliae inhabiles a lege declarantur. Alia possidentur donatione; quae suas etiam habet regulas, ut valida sit: Multa titulo praescriptionis in alterius Dominium abeunt; sed ad hanc leges varias conditiones requirunt, ut infra expendam: Quaedam titulo mercedis ratione functionis officii, aut prostitutionis meretriciae intuitu dantur; nonnulla quoque Aucupio, Venatione, Piscatione, rerum communium usu, Ludis illicitis, ac denique insperata inventione in unius possessionem, et dominium adsciscuntur; de quibus leges varia statuunt; de his per sequentes Dubitationes inquirendum; an, quomodo, et quando debeant propriis Dominis restitui.