Palladium theologicum, Tomus quintus: De virtutibus

DE illo timore praecipue disputandum est, unde incipit Deus menti sapere, creaturaeque desipere; de hoc dicit Seraphicus de septem Donis, cap. 3. de Dono timoris, quod a sapientia nunquam recedit, sed cum ea crescit, et proficit in perfectum diem: affertque Hugonem de S. Vict. lib. 2. de Arca morali, cap. ult. dicentem: In cordibus Sanctorum per timorem Sapientia seminatur, per gratiam rigatur, per dolorem moritur, per fidem radicatur, per devotionem germinat, per compunctionem oritur, per desiderium crescit, per charitatem roboratur, per Spem viret, per circumspectionem frondet, et expandit ramos, etc. Hac gradatione ostendit etiam Seraphicus in hoc timore Sapientiae crepusculum, meridiem, et vesperam: verum cum spei videatur identificari, ideo de hoc primo videndum est.

VIRTUTI Spei adnexum est Timoris donum, quod in fuga mali insudat, ut constabit ex dicendis.

NOTA, Timorem aliquando sumi pro affectione sensibili, quae in fuga mali apprehensi consistit. Secundo pro fuga mali, apprehensi intellectu. Tertio pro fuga alicuius mali futuri, quae ordinem aliquem habeat ad Deum, et tali modo consideratur a Theologo, et inter hos Timores, est etiam Timoris donum.

ASSERO, hunc Timorem a Spe differre.

PROBATUR a D. Bonav. primo, quia secundum Sanctos, et Philosophos, quatuor sunt affectiones animi distinctae. Gaudium, et Dolor: Spes, et Timor. Sic autem retinent sua essentialia in ordine ad quodcumque malum.

SECUNDO: Quia sicut affectiones de praesenti opponuntur, ut Gaudium, et Dolor; ita et affectiones, quae respiciunt futurum, ut Spes, et Timor.

TERTIO. Plus differt habitus virtutis ab habitibus donorum, quam habitus virtutum ab invicem: Sed habitus Timoris computatur inter Dona: Habitus spei inter virtutes, ut ait D. Greg. 11. Moral. cap. 4.

QUARTO: Quando aliqua sunt separabilia, distinguuntur realiter: sed Timor Domini sanctus permanet in saeculum saeculi, Psal. 18. spes autem evacuatur in patria, ut ostendi disp. 4. quaest. 11. Ergo.

QUINTO: Quorum effectus opponuntur, etiam causae opponuntur. Sed Timor pavidum reddit; spes securum: Ergo.

SEXTO. Quorum actus formales sunt diversi, etiam habitus sunt diversi; sed actus spei est quaedam confidentia, et erectio in bonum aeternum arduum; Timoris vero est fuga a malo; Ergo. Quod etiam diversi sint actus, venit ex varietate obiectorum, nam Potentiae per actus, et actus per obiecta distinguuntur, ut habet Aristoteles 2. de anima, 33. ut docet D. Bonav. 1. dist. 7. art. 1. quaest. 1. ad argumenta, et quaest. 3. ad argumenta, et in 2. dist. 7. p. 1. art. 2. quaest. 1. ad arg. et dist. 24. p. 1. art. 2. quaest. 1. ad arg. et in 3. dist. 23. art. 1. quaest. 3. ad arg. et dist. 26. art. 1. quaest. 2. ad arg. distinguuntur inquam, saltem a posteriori per obiecta, ut habent rationem motivi. Sed obiectum spei est bonum, futurum, aeternum, arduum: obiectum Timoris est malum futurum superabile: Ergo.

OBIICIES primo: Eadem virtus abstrahit ab uno extremo, et attrahit ad alterum, sic enim idem pondus abstrahit a summo, et detrahit ad centrum. Eadem autem est virtus in spiritibus, quod in corporibus est pondus, ut ait D. August. lib. 11. de civit. cap. 18. et lib. 6. de Trinit. cap. 10. et lib. 13. confess. cap. 9. Ergo unus est habitus, quo refugimus a malo timendo; et tendimus in bonum sperando.

RESPONDET S. Doct. negando paritatem; nam in motu locali eodem motu recedimus a termino a quo, et accedimus ad terminum ad quem. Idco, quia motus localis est inter duo extrema, quorum alterum habet rationem principii: alterum termini. In voluntariis autem secus evenit; quando enim sunt duo opposita, potest anima affici circa unum, nihil circa alterum considerando; potest enim affici circa bonum, nihil considerando circa malum, et e contra; et ideo diversis affectibus movetur circa opposita.

OBIICIES secundo: In disciplinis una est oppositorum disciplina, ut recti, et curvi, sani, et aegri: Sed habitus virtutis est quaedam ars: Ergo dirigit ad opposita: Ergo idem movet ad prosequendum bonum, et ad malum fugiendum.

RESPONDET S. Doct. negando similitudinem cum habitibus virtutum, duplici de causa: Prima est, quia voluntas separat ea, quae realiter sunt coniuncta, unde aliquis vult antecedens; et tamen non vult consequens: Cognitio autem non separat ea, quae naturaliter sunt coniuncta; unde qui novit, et asserit antecedens, asserit et consequens. Quoniam vero per consequentiam in ipso ad opposita, oppositae consequuntur proprietates, per quas habent cognosci, ut si album congreget, nigrum congreget, hinc est, ut unus possit esse habitus cognitivus oppositorum, quamvis non sit unus habitus affectivus.

SECUNDA dissimilitudo est, quia potentia cognitiva consimili actu negotiari potest super utrumque oppositum: iudicat enim de recto, et obliquo per regulam ipsius recti; sed affectiva non sic; imo si appetit unum oppositorum; alterum respuit; Si amat unum, alterum odit, per se loquendo; ratio est, quia affectiva magis unit ipsi appetibili, quam cognitiva cognoscibili, unde amor transformat amantem in amatum; et propterea non sequitur, quod si una esse possit scientia oppositorum; etiam valeat esse una affectio, vel una virtus affectionis directiva.

OBIICIES tertio. Duorum extremorum unum est medium: sed inter Desperationem, et Praesumptionem mediat Spes, et Timor: Ergo sunt unum.

RESPONDET S. Doct. inter duas extremitates unam esse medietatem dividentem ex aequo, et haec est punctum: at late sumpta medietate, quae non est inter extrema indivisibiliter, possunt esse plures medietates: Sic inter Brixiam, et Venetias est Verona, Vincentia, Patavium. Igitur inter extrema praesumptionis, tionis, et Desperationis sunt Spes, et Timor, ita tamen, ut Timor magis ad desperationem; Spes magis declinet ad praesumptionem; neutra tamen ad alterutrius defectum pertingat.

ALITER etiam respondet S. Doctor, illud intelligi de medietate, quae consistitur ex utroque extremo, sicut Largitas inter Prodigalitatem mediat, et Avaritiam: Spes autem, et Timor, non mediant hoc pacto.

TERTIO respondet, negando, Timorem, et Spem esse medietates eorundem extremorum: Spes enim medium tenet inter Desperationem, et Praesumptionem; sed Timor inter Temeritatem, et Timiditatem, sive pusillanimitatem; et sic non oportet, ut Timor, et Spes conveniant in unitate virtutis, unitate affectionis, etc.

OBIICIES quarto. Genitum est simile generanti; sed Spes gignitur e fide, quae credit bona, et mala: Ergo et Spes tendit in bona, et fugit a malis.

RESPONDET S. Doctor negando, in hoc esse debere similitudinem, eo magis, quod producitur Spes a fide, ut causa aequivoca; nam fides, quia respicit bona, et mala sub ratione veri revelati, potest utraque respicere: Spes autem, et Timor sunt habitus affectivi, qui non respiciunt bonum, et malum. Deinde fides est habitus spectans ad cognitionem, quae non diversificatur propter obiectorum contrarietatem; at vero habitus affectivi diversi esse debent, quia respiciunt sub diversa ratione; bonum quidem sub ratione convenientis; malum vero sub ratione noxii.

OBIICIES quinto. Oppositorum eadem est ratio; sed vitium, oppositum virtuti, avertit a bono, et convertit ad malum: Ergo eadem virtus idem praestat.

RESPONDET S. Doctor, actus aversionis a Deo, et conversionis ad creaturas, esse duos; licet possint esse circa unum peccatum relati; quia unum, et idem potest ad diversa comparari, et referri; et sic non est simile de affectione Timoris, et Spei, quia non potest simul, et semel una potentia uno actu circa diversa contraria affici, propterea non sequitur, quod si aversio, et conversio possunt esse circa unam actionem, et formam; similiter Timor, et Spes habeant esse circa unam, et eandem affectionem.

TIMOR habet pro obiecto malum, professo fugiendum.

Observat autem S. Doctor dub. primo, et secundo, hic, quatuor esse Timores: Primus mundanus, et est is, quo quis, timens aliquod huius vitae incommodum, ut hoc effugiat, offendit Deum.

Ab hoc cavere docuit Christus Matth. 10. Nolite timere eos, qui occidunt corpus. Secundus Timor est servilis, quo quis terretur a peccatis ob poenas: Hic autem duplex est; alius mere servilis mechanicus, qui ita poenis terretur, ut si illae non imminerent, adhuc resolute peccata committeret; et hic est adhuc inordinatus, qui propterea ab omnibus, maxime a D. Bonavent. vituperatur; alius vero est servilis, non excludens fugam culpae, qualis est hominis, qui atteritur de peccatis commissis ob metum gehennae, et talis est bonus, et donum Spiritus Sancti, ut docet Concilium Trident. sess. 14. cap. 4. et sess. 6. can. 8. ut dicam quaest. 3. Hunc timorem iniungit Christus statim loco cit. Matthaei: Timete eum, qui postquam occiderit corpus, habet potestatem mittendi in Gehennam, et prima Ioan. 4. Timor non est in Charitate: sed perfecta Charitas foras mittit timorem. Hoc textu innuitur etiam tertius Timor, qui dicitur Initialis, quo quis adeo timet Dei offensam, ut simul timeat poenam; et hic tangitur loco cit. dum dicitur: Timor non est in Charitate: sed perfecta Charitas foras mittit timorem: Vult dicere, hunc non esse cum charitate, sane perfecta, quod constat illa coniunctione, sed perfecta Charitas, etc.

QUARTUS Timor est filialis, qui est detestans malum, quatenus est contra Deum, et in eius offensam redundat. De hoc dicitur, Rom. 8. Non accepistis spiritum servitutis iterum in timore; idest, non accepistis timorem servilem, sicuti veteres, qui legis observantiam terroribus et minis audiere; Sed accepistis Spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus Abba (Pater.) De quo timore dicitur etiam Psalm. 18. Timor Domini Sanctus, permanens in saeculum saeculi. Ubi Augustinus, et alii legunt: castus, Iusti enim comparantur Deo, ut sponsa castissima ad sponsum, operantes timore quidem, ne sponsum laedant; sed cum amore. Sic prima Corinth. 10. Despondi enim vos, etc.

OPORTET deinde adnotare cum D. Bonav. opusc. 15 de septem Donis: De Dono Timoris, cap. 1. Varietatem Timorum ex varietate amorum nasci; Timor enim est amor fugiens quidquid adversatur, ex D. Augustino 14. de civit. Dei cap. 7. Et in Glossa ad Ioan. 10. quae est S. Augustini, habetur: Timor est fuga, ne perdat homo, quod amat. Igitur Timor oritur ex amore, et ita ex amore ordinato oritur timor ordinatus: et ex amore inordinato, inordinatus timor; et qualis est amor boni, talis est timor mali oppositi.

Hinc Adam, qui primo amabat Deum filialiter, timebat eum offendere, postquam vero ex inordinato amore offendit, timuit serviliter, et ait: Domine audivi vocem tuam, et timui, Genesis 3.

HUNC Hugo lib. 2. de sacr. part. 13. cap. 5. quinque distinguit Timores: Primus est Humanus, seu naturalis, quae est passio, oriens ex naturali amore, quo quisque timet naturae nocumentum; passionibus autem nec meremur, nec demeremur, quia non subiacent libero arbitrio, nisi quando quis rationabiliter se habet circa eas. Isto timore Christus timuit mori, sed non nisi quantum voluit nobis in exemplum, et documentum.

SECUNDUS est Mundanus, qui sane ex inordinato amore nascitur vitae praesentis, vel rerum ad eam pertinentium, et est semper malus; quia, ut ait Ioan. prima c. 2. Qui diligit mundum, inimicus Dei constituitur. Hic vero iuxta varietatem bonorum mundi, carnis, etc. amatorum, subdividitur materialiter, ut notat D. Bonavent. dub. 1. litterali.

TERTIUS est Servilis, qui a Deo est (ut ait S. D.) non ut mere servile sonat, sed ut implicite excludit offensam; de hoc Psalm. 118. Confige timore tuo carnes meas, et D. Augustinus, enarrat. 25. Timor servilis, legis paedagogus nova, praecessit, qui ad Christum ducit, oritur ex amore aeternorum, ne ea perdat aeterna damnatione, qui est duplex, ut dicam quaest. 3. circa finem argumentorum.

QUARTUS est filialis incipientium, de quo dicitur: Initium sapientiae Timor Domini, et est a charitate inchoata: Ideo de hoc dicitur, non esse cum charitate, idest perfecta, quia: perfecta charitas foras mittit timorem, prima Ioan. 4. et D. Bernardus serm. 22. in Cant. ait: Non immerito hic Timor dicitur initium sapientiae, qui saepe se insipientiae primus opponit. Hic enim timor est quidam ingressus ad sapientiam.

QUINTUS est Timor filialis, qui ex charitate oritur perfecta, ut dixi.

OBSERVA tertio cum D. Bonavent. hic dist. 34. dub. 3. dividi hunc ultimum timorem in ordine ad obiecta specifica, ut alius sit Timor castus, qui est sponsae: Alius amicabilis, idest, Amici; alius filii: filius enim timet offendere Patrem: Amicus amicum: sponsa sponsum; At in ordine ad Deum, unus est, tum ex motivo, in quo generice etiam allati conveniunt; tum quia una est gratia in ordine ad Deum, constituens animam filiam, sponsam, et amicam Deo.

ADVERTIT etiam dub. 4. Timorem initialem, et servilem, aliquo modo convenire, nam uterque est initium sapientiae, sed servilis incipit extra; alter vero per aliquam charitatem. Dicitur vero Timor initium sapientiae, quia incipit gradatim ad dona ascendere usque ad supremum, quod est sapientiae.

Ex dictis igitur elice cum D. Bonavent. dub. 1. Timorem respicere malum fugiendo; et quia ex variatis obiectis oritur varietas Timorum, hinc lata divisione possunt etiam ferri definitiones cuiusque timoris. Timor igitur sic definitur a D. Augustino Tract. 46. in Ioan. Timor est fuga animi, ne amittat quod amat. Fugit enim malum, quod est carentia boni amati. Definitur etiam a Damasceno 2. de fide, cap. 18. Timor est expectatio futuri mali, sumitur vero expectatio late pro aestimatione, imminens periculum horrescente; sic enim nuncia infausta expectantur, ut advertit S. Doctor dub. 1. Igitur Timor in genere est fuga mali ardui ad vitandum, et boni ad reverendum, ut docet S. Bonavent. 3. part. centil. sect. 45.

HINC vero data divisione Timorum, ex variis motivis possunt singuli definiri. Sic Timor naturalis: est fuga mali noxii naturae. Timor mundanus definitur: est inordinata fuga a malis huius vitae. Timor servilis: est fuga malorum poenalium, non exclusa fuga offensae in Deum, et sic de reliquis.

Timor itaque quicumque, est resilitio ab arduo, quod est malum in allatis timoribus; et etiam bonum in timore perfecto filiali; resilit enim, non quidem a bono, sed ab arduitate, quae est excellentia boni, sed resilit cum reverentia, et ob id etiam in patria Timorem filialem admittunt, ut dicitur Psal. 18. Permanens in saeculum saeculi, sane in hac vita resilit a malo, ut est offensa, ut dicam quaest. 7.

Ex hac obiectorum varietate deducit S. Doctor non esse unum omnium obiectum specificum univocum, sed analogum; nam bonum, quod est obiectum timoris filialis perfecti, qui timet amittere bonum summum in via; et in patria reverenter in bonum illud sublime fertur, sunt obiecta analoga.

PROBATUR igitur a S. Doctore, Obiectum Timoris esse arduum secundum fugam; nam sicuti spes fertur in arduum prosecutione, ita opposito modo Timor fuga debet ab eo arduo resilire, cum opposito modo se habeat. Sicut autem Spes in bonum tendit arduum, quod est obiectum prosecutionis; ita timor in malum, quod est obiectum fugae; sub ratione autem mali includitur etiam boni arduitas; Quod explicabitur suo loco.

An mundanus Timor semper sit malus.

ASSERO, ita rem se habere.

PROBATUR a D. Bonavent. locis adductis, et praecipue de septem donis; Quia Timor mundanus oritur ex amore mundano; sed amor mundanus est iniquus: Ergo. Maior probatur ex definitionibus allatis Timoris: Minor probatur a S. Doctore; quia talis amor praefert creaturas Creatori. Sic probatur etiam a Caspensi disp. 2. sect. 2.

ADVERTE autem, amorem mundanum ex intensione mera absoluta sua non esse peccatum, ut putavit Adrianus quodl. 2. quaest. 2. nam intensio, quae est augmentum secundum magis, et minus, non variat speciem: sic amor sui crescens, non facit civitatem Diaboli, nisi quatenus pervenit comparative ad contemptum Dei, ut habet D. Augustinus 14. de civit. cap. 28. sic etiam Christus passus est timorem intensissimum usque ad mortem, neque tamen peccavit, ut monet Caspensis num. 13. ex D. Bonavent. loco cit. de septem donis.

Tunc igitur est malus, cum pervenit ad praeferendum bonum temporale Deo; et si quidem in illo bono temporali finem ultimum constituit, erit mortale. Si vero leviter praeferat rem creatam Deo, puta mentiendo, vel furando dipondium, erit veniale, ut ait S. Augustinus 22. de civit. cap. 26. et hoc sensu loquitur etiam S. Hieronymus contra Iovinianum.

OBIICIES. Teneremur omnibus renunciare, Lucae 15. Omnis, qui non renunciaverit omnibus, non potest meus esse discipulus; sed qui intense diligit creaturas, non habet animum paratum ad eas spernendas propter Christum: Ergo.

RESPONDET S. Doctor ad locum illum, duplicem esse discipulatum Christi; alterum necessitatis; alterum supererogationis, seu perfectionis: Discipuli ex necessitate tenentur omnibus renunciare affectu; idest uti rebus mundanis, non frui; sed tendere in aeterna, ut non velint temporalia praeferre aeternis, atque adeo propter ea Deum offendere, ut notat etiam Caspensis num. 14.

Discipulatus vero ex perfectione debet omnibus renunciare, etiam effectu, eaque relinquere. Unde Matth. 19. Ecce nos reliquimus omnia, et secuti sumus te.

DICES: Amor, si intenditur in creaturas, debet remitti in Deum.

RESPONDETUR, intensionem non tollere amorem Dei appretiativum, ut notat S. Bonav. et Caspens. n. 15.

An Timor servilis sit honestus, et Donum Dei.

HAS duas quaestiones S. Bonaventurae coniungo, quia multa habent communia et uno probatur alterum; Si enim est donum Spiritus Sancti, certe est bonum.

ASSERO ASSERO, timorem servilem esse honestum, et donum Spiritus Sancti.

VIDETUR definitum in Concilio Trident. sess. 14. cap. 4. ubi docet, Attritionem, qua detestamur peccata propter metum poenae aeternae, esse donum Dei, et fieri ex impulsu Spiritus Sancti.

Sic et D. Bonavent. ait, dub. 1. Timor vero ex gratia, vel est ex gratia gratis data, et sic est servilis; vel ex gratia gratum faciente, inchoata, et sic est initialis; aut ex gratia perfecta, et sic est filialis. Hoc sensu loquitur etiam Concilium Trident. definiens etiam sess. 6. can. 8. Si quis dixerit, gehennae metum, per quem ad misericordiam Dei de peccatis dolendo confugimus, vel a peccando abstinemus, peccatum esse, aut peccatores peiores facere; anathema sit. Hinc quaest. 1. ait esse donum Spiritus Sancti, quod asserunt etiam Alensis 3. part. quaest. 76. memb. 2. et D. Augustinus, et D. Gregorius citandi.

PROBATUR a S. Doctore authoritatibus Scripturae, et Patrum.

Isaix 26. Sicut quae concipit, cum appropinquaverit ad partum, dolens clamat in doloribus suis: sic facti sumus apud te. Ubi S. Bonavent. iuxta LXX. legit: A timore tuo Domine concepimus, et parturivimus Spiritum salutis. Ubi S. Hieronymus, timorem servilem prophetas vocat Spiritum salutis.

Affert etiam in Diaetae id Psal. 118. Confige timore tuo carnes meas, iuxta expositionem D. Augustini enarr. 25. relatum quaest. 2. et cap. 4. ibi, et hic affert illud Eccles. 1. Initium sapientiae timor Domini, ut exponit S. Augustinus Tract. 9. in epist. Ioan. Quod docent etiam Sancti: Basilius oratione in princ. Proverb. Beda in cap. primo. Proverbiorum. Gregorius homil. 19. in Ezech. Bernardus homil. 23. in Cant. Magister cum Scholasticis dist. 34. et ad 12. Lucae affert S. Bonavent. id. Nolite timere eos, qui occidunt corpus, animam autem non possunt occidere; sed timere eum, qui postquam occiderit, habet potestatem mittere in gehennam. Ubi primo divertit a timore mundano. De quo etiam Isaiae 51. Quis tu, ut timeres ab homine mortali, et a filio hominis, qui quasi foenum ita arescet, et primo Machab. 2. A verbis viri peccatoris ne timueritis: quia gloria eius stercus, et vermis est.

Deinde timorem servilem sanctum suadet: Timete, etc. Sic est Hierem. 10. Nolite timere ea, quia nec male possunt facere, nec bene. Et post: Quis non timebit te o Rex gentium? etc. ab indignatione eius commovebitur terra. Et Psal. 32. Timeat Dominum omnis terra: ab eo autem commoveantur omnes inhabitantes orbem. Et Isa 8. Ipsum Dominum sanctificate: ipse pavor vester, et ipse terror vester. Et Hierem. 5. Me ergo non timebitis, ait Dominus: et a facie mea non dolebitis? Addit hic illud Proverb. 15. In timore Domini declinat omnis a malo.

Hinc S. Doctor quaest. 2. eruit, esse bonum, quia huius habitus est donum Dei: Ergo et actus. Probatur consequentia, quia quales sunt habitus, tales sunt actus; alioqui si usus eius esset malus, non esset a Deo.

PROBATUR secundo a S. Doctore ex Glossa, ad id Rom. 8. Non accepistis iterum spiritum servitutis, ubi habet: Cave ne ex eo, quod ait, spiritum servitutis, et adoptionis, diversum intelligas spiritum, cum sit unus, atque idem spiritus, sed Spiritus adoptionis est donum Spiritus Sancti: Ergo. Confirmatur. Nam docet, spiritum servitutis acceptum divinitus ab antiquis, ut notat Bellarminus. Deus enim dedit etiam legem veterem.

DEINDE id probat ex D. Augustino in Psal. 127. Bonus est timor servilis, et utilis, per quem sit paulatim consuetudo iustitiae.

PROBATUR tertio a S. Doctore quaest. 1. et 2. in fundamento, ratione. Id, quod praeparat ad iustitiam, et gratiam, est a Spiritu Sancto: Timor servilis est huiusmodi: Ergo.

Hoc est argumentum, quo utitur Concilium Trident. supra, ubi etiam declarat, eum tantum esse, qui voluntatem peccandi excludat, quo pacto loquitur etiam S. Doctor locis allegatis.

PROBATUR quarto a S. Doctore. Plus est timere Deum, quam credere: Multi enim credunt, qui non timent; et Sanctus timor oritur ex fide vitae aeternae, etc. Sed fides est donum Dei, ut ostendi disput. prima: Ergo.

PROBATUR quinto. Id qnod aperit cor, ut Deum per gratiam sanctificantem accipiamus, est donum Dei; nam dispositio est ad formam supernaturalem, atque adeo eiusdem ordinis esse debet: sed timor servilis est huiusmodi ex Concilio Trident. Ergo: Minor explicatur a S. Augustino tract. 9. in epist. Ioan. apud D. Bonav. quaest. 3. in corpore: Si nullus timor, non est qui intret charitas. Sicut videmus per setam introduci linum, quando aliquid suitur, seta prius intrat, sed nisi exeat, non succedit linum; sic timor primo occupat mentem, non autem ibi remanet timor, quia ideo intravit, ut introduceret Charitatem. Explicat enim id Ioan. Charitas perfecta foras mittit timorem. Probatur deinde minor a D. Bonavent. ex opposito, illis verbis, Isa. 63. Indurasti cor nostrum, ut non timeremus te: indurat enim Deus, non dando gratiam, ut notat Bellarminus ex D. Augustino epist. 105.

PROBATUR sexto a S. Doctore. Actus sumit suam speciem ab obiecto; obiectum autem timoris servilis est bonum honestum, scilicet poena aeterna, faciens displicere peccatum ex motivo Divinae iustitiae, et propter illarum poenarum timorem cessat homo a peccatorum perpetratione, licet non omnino cesset a voluntate, ut dicit Glossa ad Psal. 118. quae est D. Augustini supra; quod totum (ait S. Doctor) est ex divino munere. Unde concludit, esse donum Spiritus sancti; quaest. autem 1. et quaest. 2. infert esse bonum, quia eo vitantur peccata.

Pro intelligentia horum verborum adverte ex D. Bonavent. quaest. 2. duos quasi gradus posse distingui in timore servili sancto. Primus est, quando impedit opus peccati externum, sed quia coniunctus est cum mala voluntate, non gignit Contritionem, neque Attritionem. Secundus est, quando non solum actum externum impedit, sed etiam voluntatem coercet, et hic est Timor, de quo loquitur Concilium Trident. esse motivum attritionis, et sacramento accedente iustificare, ut retuli ex Concilio Tridentino sess. 14. cap. 4. dicens, Attritionem disponere ad iustificationem, si voluntatem peccandi excludat: Et est melior.

De priori autem locutus est D. Augustinus conc. 25. in Psalm. 118. ad ea verba, quae refert quaest. 1. S. Doct. in corpore, et quaest. 2. ad 1. Confige timore tuo carnes meas: Timor, quo non amatur iustitia, sed timetur poena, servilis est, quia carnalis est, et ideo non crucifigit carnem. Vivit enim peccandi voluntas: quae tunc apparet in opere, quando speratur impunitas. Cum vero poena creditur secutura, latenter vivit, vivit tamen: mallet enim licere, et dolet, non licere, quod lex vetat: quia non spiritualiter delectatur eius bono, sed carnaliter malum metuit, quod minatur. Haec est Glossa, quam affert D. Bonavent. qui ait, per hunc timorem non omnino cessare voluntatem peccandi habitualiter, licet aliquo cesset modo; unde est malus; nam si adhuc manet voluntas actu resoluta; talis voluntas peccandi, si poena non esset, iam esset inordinata, ut ait S. Bonavent. quaest. 2.

Igitur timorem servilem supra allatum sic accipit hic S. Doctor, et de septem donis, loco cit.

PROBATUR secundo a D. Bonavent. locis allegatis, et in Bibliis pauperum, cap. 38. etenim Deus ipse ideo incussit in scripturis terrores poenarum, ut a peccatis deterretet: sane vero Deus timorem malum non immitteret, ut patet, Exodi 14. et 20. dum legem dabat. Unde et Iob 31. semper quasi tumentes super me fluctus, timui Deum. Deuter. 32. Ignis succensus est in furore meo, et ardebit usque ad inferni novissima. Psalm. 7. Nisi conversi fueritis, gladium suum vibrabit. Isa 33. Quis poterit habitare de vobis cum igne devorante? Ionas 3. Adhuc quadraginta dies, etc. Matth. 3. Omnis arbor, quae non facit fructum bonum, excidetur, etc. Matth. 5. 13. 24. 25. Marci 9. Lucae 12. et alibi.

ACCEDANT Sancti Patres relati a Bellarmino Lib. 2. de Poenitent. cap. 17. ubi eisdem mediis S. Bonavent. utitur.

Ex quibus eluitur error Lutheri, qui initio suae perversionis Timorem hunc damnavit, tametsi Lutherani iam cum nobis eum confiteantur utilem. Quibus accedit Calvinus Lib. 3. instit. cap. 3. §. 7.

OBIICIES primo. Omne donum Spiritus sancti stat cum ipso; sed dum infunditur Spiritus sanctus per gratiam, aufertur timor servilis: ergo. Minor est D. Augustini supra ad epist. Ioan.

RESPONDET S. Doctor, falsam esse Maiorem de dono Spiritus sancti, qui est dispositio, et praeparatio ad gratiam; talis est timor servilis, qui adveniente gratia Sanctificante neque tollitur omnino, sed perficitur. Falsa est etiam Minor.

OBIICIES secundo. Donum Spiritus sancti habet exemplar correspondens in Deo; sed in Deo, non est exemplar timoris: Ergo.

RESPONDET S. Doctor extare exemplar solum quo ad ea, quae dicunt perfectionem, ut in timore est avertere a malo: Deus enim malum aversatur.

OBIICIES tertio. Dona Spiritus sancti dantur ad erigendam animam ad praeclara; sed timor servilis potius deprimit: Ergo.

RESPONDET S. Doctor, timorem servilem sanctum amovere a malo, et ad bonum erigere. Eo enim incipit Deum revereri.

OBIICIES quarto sic se habet timor, sicut amor: at Deum amare ob bona temporalia non est donum Spiritus sancti. Ergo nec timere.

RESPONDET S. Doctor, amorem in Deum ob temporalia, ut ordinant ad eum ut finem supernum, esse sanctum: sic et timorem Iustitiae Dei ex poenis aeternis, vel etiam temporariis, ut flagellis ad excitandum ad Dei iustitiam reverendam, eumque reverendum esse sanctum; non ut praecise vitam respiciunt hanc. Idco ait, non semper, etc.

OBIICIES quinto. Ad timendum suspendium non eget latro Dono sancto: Ergo minus ad timendas poenas graviores. Sunt autem pares hi, timentes solum poenas.

RESPONDET S. Doctor negando esse pares; nam timor Dei est ex fide, et est alicuius bonitatis disponens ad gratiam. Neque enim est infructuosus ad hoc, sed solum ad meritum, ut ait S. Bonavent. in fine corporis, quaest. 2. Sicuti de fide etiam ait S. Paulus prima Corinth. 3. Si habuero omnem fidem, etc. Neque est hypocrisis, quia non fit simulate, neque corde reduplicative a Deo averso, ut fingit Lutherus, imo hinc incipit conversio peccatoris. Neque est malus, eo quod magis respicit poenam, quam culpam, quamvis ipse habens, quia servus est, imperfecte adhuc agit; unde haec malitia est subiecti, non formae, esto et ipsa imperfecta sit. Vide Bellarminum in fine. Neque est ex timore, licet sit ex timore; sed timor, et superbia potest esse concomitans ratione subiecti, quod est peccator nondum iustificatus. Et hoc sensu ait D. Gregorius apud D. Bonavent. Cum poena timetur, et Dei facies non amatur, timor ex timore est.

OBIICIES quinto. Omnis timor oritur ex amore; nam timemus, ne bonum amatum rapiatur, ut docet D. Augustinus allatus quaest. 2. sed Timor servilis non oritur ex Charitate in peccatore, neque ex amore naturali; alioqui esset timor naturalis: Ergo ex libidinoso.

RESPONDET S. Doctor, non oriri ex Charitate; sed ex amore sui boni aeterni, quod timet per gehennam sibi eripi, quam novit ex fide; et ita est ab amore naturali, et gratuito, orto ex cognitione supernaturali fidei, licet non ex habitu charitatis.

OBIICIES sexto. Nullus actus, Charitati incompossibilis, est bonus: Actus timoris servilis est huiusmodi: Ergo. Maior est evidens, quia Charitas bono non repugnat. Minor probatur ex D. Augustino tract. 9. in primam Ioan. et Apostolo Rom. 8. ubi spiritus servitutis dicitur repugnans spiritui adoptionis.

RESPONDET S. Doctor, actum, qui ex intrinseco est incompossibilis charitati, esse malum; sed actus timoris servilis non est intrinsece repugnans charitati, quia potest iustus ex motivo gehennae timere Deum: repugnat vero per accidens ratione subiecti; Unde non sequitur esse malum.

OBIICIES septimo. Sicuti se habet amare Deum, sic et timere; sed amare Deum propter bona temporalia est malum: Ergo et timere propter poenas.

RESPONDET S. Doctor negando simile; nam amans propter temporalia solum ponit in eis finem et ideo pravus est, dum fruitur utendis; non sic qui timet Deum propter poenas, modo dicto ad 4.

Deinde alia ratione negatur paritas; nam qui amat Deum propter temporalia, duo amat: sed qui timet Deum propter poenas, unum timet; qui enim timet habentem gladium, timet simul gladium, et ictum, ut unum et idem.

OBIICIES octavo. Timor servilis dicitur a servitute peccati: Ergo nullus serviliter timet absque circumstantia peccati.

RESPONDET S. Doctor, circumstantiam poni in subiecto, non in actu, qui non deformatur ratione subiecti, cum essentiam sumat ab obiecto, a quo est bonus.

PRIMA opinio est, eum expelli quo ad deformitatem adnexam subiecti hominis, qui iustificatur, non ratione ipsius doni.

SECYNDA opinio est, pelli formaliter, quia habet adnexam imperfectionem essentialem, quae repugnat Charitati, nempe operari ex motivo magis poenae, quam alicuius boni, et hic videtur sensus D. Augustini allati q. praecedenti, ubi dicit, timorem servilem respectu charitatis se habere veluti setam caligarii respectu fili, quae filum inducit, sed ab eo pellitur.

TERTIA Tertia opinio media, tria distinguit in timore servili. Primum est materiale, timere scilicet poenam aeternam. Secundum formale, quod est moveri principaliter a poena. Tertium est adnexum, nempe habere voluntatem deformem.

Assero primo, Timorem tolli quo ad formale, adveniente gratia.

Probatur a D. Bonavent. primo ex D. Augustino loco cit. ad ea verba Ioan. prima, cap. 5. Perfecta charitas foras pellit timorem.

Secundo Spiritus adoptionis, et servitutis, repugnant ex cap. 8. Rom. Sed gratia est Spiritus adoptionis; Timor servilis venit e Spiritu servitutis: Ergo.

Tertio, quia habens charitatem, movetur amore, non timore poenae principaliter: Ergo tollitur quo ad hoc Timor, adveniente Charitate.

Quarto. Sicut se habet amor, qui est ante gratiam sanctificantem, ad charitatem infusam; ita et Timor servilis ad initialem. Sed amor charitatis alius est ab amore, praecedente iustificationem: Ergo et timor: Et cum servilis nequeat fieri initialis, seu in eum mutari: Ergo pellitur.

Respondet tamen S. Doctor negando paritatem, quia Charitas non potest fieri informis, et transmutari, ut patet, cum aliquis cadit a charitate, et tamen post lapsum remanet timor gehennae. Et si obiicias, quod amor est radix timoris? Ergo debet currere pari passu. Respondetur, non valere, quia similiter est radix Spei, et tamen Spes potest esse informis, et formata; et ita non concludit, quod timor omnino expellatur, quia habet aliquid, quod potest esse simul cum Charitate, et sine ea; Charitas vero tota tollitur.

Assero secundo, non tolli timorem quo ad materiale operandi ex metu gehennae. Hoc probant argumenta afferenda; quae tamen solvit, quia materiale non facit, ut res dicatur permanere.

Probatur primo; quia sicut se habet fides ad gratiam, ita et donum timoris; sed fides non tollitur, sed formatur: Ergo.

Respondet tamen S. Doctor, non esse simile, quia fides manet quo ad essentiam, nempe assentiendi veris ex revelatione: At timor servilis, adveniente gratia, non fugit malum, principaliter e motivo poenarum.

Probatur secundo. Plus distat natura a gratia gratum faciente, quam gratia gratum faciens a gratia gratis data; sed adveniente gratia sanctificante, non tollitur natura: Ergo nec donum gratiae: Ergo nec sanctus timor.

Respondet tamen S. Doctor, non esse simile, quia natura datur permanens, ut a gratia perficiatur; At vero sunt aliquae gratiae, quae dantur ad tempus, ideo tolluntur superveniente gratia, tanquam statui imperfecto convenientes.

Probatur tertio: Quod aliud continet, aliquid addendo, non destruit illud contentum, sed perficit: Timor initialis continet servilem; nam ambo operantur ob motivum poenae: Ergo.

Respondet S. Doctor, id, quod addit differentiam oppositam, non perficere, sed auferre: sic timor filialis addit differentiam oppositam timori servili, quae est operari non principaliter motivo poenae; Ideo ipsum tollit.

Probatur quarto. Gratia secundum se non repugnat, nisi peccato. Sed Timor servilis non est peccatum: Ergo non pellitur a gratia.

Respondet S. Doctor; timorem servilem respicere poenam, quae est ex peccato. Ideo gratia, quae est dos filiorum Dei, non sinit operari magis principaliter ex poena, esto sinat respicere etiam poenas, quia filii operantur diverso modo, ac servi non adhuc reconciliati, sed solum tendentes ad reconciliationem.

Oportet utriusque obiectum discernere, ut distinctionem habituum percipiamus.

Circa obiectum Timoris initialis aiunt, medium esse inter obiectum Timoris servilis, quod est poena; et obiectum timoris filialis, quod est ratio offensae Dei. Itaque obiectum Timoris Initialis est tam offensa, quam poena; sed principalior offensa. Obiectum vero Timoris filialis habet pro obiecto malum culpae, ut est offensa Dei, non simpliciter, sed attendens summam Patris reverentiam.

Probatur a S. Doctore de septem donis. De Dono Timoris, et hic dist. 36. art. 2. quaest. 1. quia oritur ex charitate filiali, qua diligimus Deum, nullo habito respectu ad nostrum commodum, vel incommodum et hoc modo timet separationem a Deo, ut ostendit S. Doctor dub. 3. litt. ita, ut non sit timor separationis a Deo, quatenus est bonum nostrum, ut putat Durandus 3. dist. 34. dicens, poenam sensus respici, et fugi a timore servili; poenam vero damni a Timore filiali; sane timor hic separationis esset ab amore concupiscentiae, non autem a Charitate perfecta, seu amore amicitiae, ut notat Caspensis disput. 2. sect. 1. num. 5.

Hinc igitur assero, hos amores dividi in diversos, saltem modaliter.

Probatur a S. Bonavent. primo, quia sic Timores dividuntur a D. Augustino, a Magistro, et aliis Patribus in Initialem, Filialem, etc.

Deinde, quia diversa sunt obiecta principalia, ut ostendi, nam Initialis respicit principalius poenam, quam offensam: At filialis principalius offensam Dei refugit.

Obiicies. Si unum oppositorum non multiplicatur; neque multiplicatur alterum; sed Spes, opposita Timori, non multiplicatur: Ergo neque Timor.

Respondet S. Doctor, maiorem esse veram de divisione univocorum, ut testatur Aristoteles in post praedic. cap. de oppositis: et 3. Metaph. tract. 4. At spes, et timor non opponuntur univoce. Dividitur autem magis Timor, quam Spes, quia haec semper in unum bonum tendit summum; Timor vero e multis malis, principalius fugit, secundum diversos status, ut dixi.

Obiicies secundo. Magis, et minus non variant speciem: sed Timor initialis, et filialis differunt, ut minus perfectum a magis perfecto: Ergo.

Respondet S. Doctor, non esse ibi proptiam differentiam; alioqui deberemus etiam alterum timorem medium ponere, idest proficientem. Deinde respondet, non differre solum, ut minus perfectum a magis perfecto; sed per motivum principale, licet unum quodammodo supponat alterum, et quod erat formale respectu initialis, fiat materiale filiali.

Obiicies tertio. Si libet sic distinguere Timorem; potest distinguere se Amorem, a quo Timor manet, in Initialem, et Perfectum: Sed Amor per has differentias non distinguitur specie: Ergo neque Timor.

Respondet S. Doctor negando paritatem, quia amor non habet diversa motiva, sed solum ratione status perficitur.

Obiicies quarto. Qualis causa univoca, talis effectus; sed uterque iste Timor oritur ex amore gratuito ex D. Augustino Tract. 43. in Ioan. Ergo.

Respondet S. Doctor amorem non esse causam univocam Timoris, unde ex uno amore genitantur, non modo diversae differentiae Timorum; sed etiam tria genera affectionum, ut docet D. Augustinus Tract. 9. in epist. Ioan.

Obiicies quinto. Si plures sint Timores gratuiti: ergo dona Spiritus sancti sunt octo.

Respondet S. Doctor, unum timorem, qui est initialis, includi in alio quo ad id, quod dicit nobilitatis; et ideo includi in uno Spiritu Timoris Domini.

Obiicies sexto. Si Timores isti differunt, quia Initialis refugit etiam poenam, et Filialis offensam Dei, Tunc sic: In offensa est Deum offendere, quod est culpa; et a Deo separari per inimicitiam, quae sunt diversa: Ergo duo Timores.

Respondet S. Doctor. Timorem initialem ad duo respicere; sed ad unum principaliter; ad alterum consequenter: Similiter et Filialem; ideo est unum motivum principale, diversum in ambobus, unde variari debent Timores. Ratio vero offensae, prout dicit separationem, quae est poena, minus respicitur a Filiali; et principaliter ab Initiali.

An crescente Charitate Timor decrescat.

Multas hac de re sententias refert S. Doctor. Prima est, crescente charitate quo ad habitum, crescere etiam Timorem quo ad habitum, quia habitus gratuiti sunt aequales; At quo ad usum, crescente charitate, decrescere Timorem; quantoque magis urget usus charitatis, tanto minus vigere usum Timoris, et illud experimento apparet: Homo enim initio suae conversionis multa ex timore facit, sed cum gustaverit Spiritum devotionis, et dulcedinis, quae est in amore, approximans ad statum perfectionis, iam ad bene operandum magis trahitur liberalitate amoris, quam stimuletur poenalitate timoris.

In hoc modo tamen invenit S. Doctor implicantiam; si enim magnitudo habitus dignoscitur ex magnitudine actuum; decrescentibus actibus, debet argui decrescere etiam habitum; vel si habitus crescit; et intendentur etiam actus.

Secunda sententia est, Timorem quidem, nedum poenalem, imo Initialem decrescere crescente charitate, quia iste Timor communicat cum servili, operans metu etiam poenarum: Timorem vero filialem non minui crescente Charitate; quia quanto magis aliquis Deum amat, tanto Divinam refugit offensam. Haec est opinio D. Thomae.

Sed contra arguit S. Doctor; quia timor filialis, quo quis timet Deum offendere, poenam habet, et multum affligitur anima illa formidine. Beatus autem Ioannes prima, cap. 4. dicit: Perfecta charitas foras mittit Timorem, propter adnexam poenalitatem,

Tertia igitur opinio est, duplicem esse usum timoris gratuiti. Alter est quo cor hominis sollicitatur e consideratione suae fragilitatis: Alter, quo humiliatur e consideratione suae parvitatis, et divinae maiestatis; et primus usus minuitur, cum charitas perficitur, quia confidentia consurgit ex perfectione charitatis, ut iam homo dicat illud Apostoli: Quis nos separabit a Charitate Christi? Alter vero usus crescit, charitate crescente, sicut timoris habitus: Unde quanto quis habet plus de Spiritu amoris, tanto plus habet de Spiritu timoris.

Assero primo, crescente charitate, minui Timorem quo ad anxietatem.

Probatur a S. Doctore, ex illa prima Ioan. 4. et D. Augustino Tract. 9. ibi.

Probatur secundo a S. Doctore; quia quanto crescit charitas in aliquo, tanto magis is sperat: Ergo minus timet separari a Deo, quia strictius Deo alligatur.

Tandem crescente amore, crescit delectatio: Ergo minuitur Poena.

Assero secundo, crescente charitate, crescere reverentialem timorem.

Probatur a S. Doctore primo. Augmentata causa, augetur effectus; sed fides, et amor causant timorem gratuitum: Ergo fide, et charitate crescente, crescit Timor gratuitus. Hac ratione utitur etiam D. Thomas sed moderatur eam S. Bonavent. ut supra.

Secundo. Quanto aliquis amat, tanto arctius tenet bonum, et illud aestimat; et si excedit, reveretur.

Tandem. Quanto alicuius intensior est charitas, tanto maior sollicitudo ad serviendum Deo, ne Dei voluntatem offendat, iuxta id Micheae 6. Indicabo tibi o homo quid sit bonum, et quid Deus requirat a te. Et postea: et sollicitum ambulare cum Deo tuo, quanto autem est maior sollicitudo, tanto maior est timor amittendi bonum.

Respondet S. Doctor, non omnem sollicitudinem esse ex timore: sollicitudo enim, qua quis animo erigitur, ut Deo inserviat, oritur ex Charitate.

Dices: Sollicitus est is etiam ne offendat.

Respondet S. Doctor, illam esse sollicitudinem diligentiae, quae in viris perfectis non adeo haerentem habet timorem, nisi ad aliquod tempus, dum ex consideratione divinorum iudiciorum animo concutiuntur.

Ex his elicit alium modum respondendi quaestioni, quod usus alicuius habitus dupliciter dicitur crescere, vel decrescere: Primo intensione: Secundo numero actuum. Igitur crescente charitate, decrescit timor filialis actuum numero; quia vir perfectus non eget sollicitari tam saepe, sicut imperfectus, qui tum ratione culpae praeteritae, ne forte adhuc remissa sit; tum ratione futurae ne ex fragilitate recidat, anxiatur.

An Timor gratuitus maneat in patria.

Difficile est quidem, in Beatis Timorem, quantumvis sanctum, admittere; et tamen omnes Scholastici illud admittunt, ne dono insigni Spiritus sancti eos expolient; adeo ut illum beatis negare erroneum dicat Valentia disp. 2. quaest. 2. puncto 5. nam in Missa etiam dicitur: Tremunt potestates. Varii modi dicendi extant, ut salvent motivum timoris filialis, qui est Divinae offensae fuga; etenim beati sunt impeccabiles.

PRIMUS modus dicendi est Suarez disp. 1. sect. 4. num. 20. Timoris donum manere in Beatis eo modo, quo Temperantia infusa, et aliae virtutes, quae manent in eis, non modo quoad habitus, sed quo ad actus simplices voluntatis, quibus complacent in suis obiectis, et honestatibus eorum, et detestantur oppositas turpitudines; Quia odium mali formaliter, et expresse est amor boni contrarii, v. g. odium tenebrarum est amor Lucis, ut ait Hurtado disput. 113. sect. 9. subscribit Caspensis disp. 2. sect. 1. num. 10. Cum igitur timor sit odium peccati, aut poenarum, est formaliter amor carentiae poenarum, aut peccati, quam carentiam amant Beati, sed tanquam rem non contingentem, cum sint impeccabiles.

SECUNDUS modus est Medinae apud Caspensem disput. cit. Timorem Domini in patria amittere nomen Timoris filialis, quia iam non invenitur peccatum, quod timeatur, neque, ut est separatio a Deo, neque ut offensa eius, et inducere nomen timoris reverentialis, quia novo modo tendit in Deum.

TERTIUS modus est Caietani, et Bannes, art. cit. D. Thom. Timorem reverentialem patriae respicere omnipotentiam Dei, ut potest sane inferre malum, seu poenae, inferendo; sive culpae, permittendo; non tamen ut actu inferet. Sic enim reverentiali quodam timore demittuntur. Huic arridet Valentia citandus infra.

QUARTUS modus est, timorem illum beatorum non esse fugam, cum non amplius sint in pugna, sed reverentialis prosecutionis, ortum ex consideratione suae parvitatis, et Dei magnitudinis, et iustitiae, quae potuisset punire, et tamen miserta est, et praemiat ultra condignum, et ita prosternuntur reverentes. Neque est admiratio, ut infert Caspensis num. 10. sed humiliatio profunda, esto cum admiratione. Ita sentiunt cum D. Bonavent. hic, D. Thomas in corpore, Valentia disp. 2. quaest. 2. puncto 5.

ASSERO igitur primo, Timorem filialem esse in Beatis.

PROBATUR a D. Bonaventura, primo, ex illo Psalm. 18. Timor Domini sanctus permanens in saeculum saeculi.

SECUNDO ex illo Isaiae 11. ubi ait: Requiescet super eum Spiritus Domini; Spiritus Timoris. Christus autem fuit semper comprehensor.

TERTIO, Plenitudo sapientiae Timor Domini, Eccl. 1. ergo cum in beatis sit plenitudo perfectionis sapientiae, erit et Timor.

QUARTO. Sicut summae bonitati debetur summus amor, ita summae maiestati, summus reverentialis Timor.

TANDEM in corpore, innuit testimonia Scripturae, et Ecclesiae, asserentia, Timorem istum in Angelis esse. Sic in Apoc. 14. et 15. Hierem. 10. Iob 26. et in Praefatione Missae: Tremunt Potestates. Addunt igitur Sancti nostri DD. ex D. Augustino 14. de civit. cap. 9. ex Gregorio Lib. 7. moral. cap. 15. ad ea verba Iob 26. Columnae caeli contremiscunt, et pavent ad nutum eius; diversum esse timorem filialem viae, et patriae; et etiam timorem illum in Christo fuisse diversum a nostro, ostendam 3. part. Tract. 1.

OBIICIES primo. Perfectior est Spes, quam Timor: sed illa non manet in patria: Ergo.

RESPONDET S. Doctor, quoad actum resiliendi a malo, perfectiorem esse Spem, sed quo ad reverendam summam Maiestatem resiliendo in propriam parvitatem, excellentiorem esse actum Timoris.

CAETERA resolvuntur per distinctionem timoris fugacis, et reverentis.

EGREGIE autem hac de re discurrit S. Doctor de septem Donis. De Dono Timoris, cap. 2. ubi etiam edisserit, qui timor in via excludatur a perfectione charitatis, supponit autem illud Ioan primae, cap. 4. Perfecta charitas foras mittit timorem.

PERFECTOS autem alios perfectione necessitatis distinguit, qui sunt in gratia; de quibus Deuter. 18. Perfectus eris, et absque macula coram Domino. Alios perfectione excellentiae. Utrosque distinguit S. Prosper Lib. 3. de vita contemplativa, cap. 15. Perfectos autem excellentia vocat eos, qui maximo enixu ad virtutes properant, de quibus etiam Bernardus in epistolis ait: Et haec Charitas horum pellit omnem timorem, qui poenam habet. Quid enim timebit Charitas ait Gilbertus, serm. 19. in Cant. veteres offensas? Nam Charitas operit multitudinem peccatorum, ex 1. Petri 4. Quid? Infirmitatem conscientiae? Fortis est, ut mors dilectio, Cant. 8. Quid? temporales molestias? Cum nec etiamsi aeterna sint, diffatigari, aut evanescere poterit dilectio consummata? Non ideo amat Charitas ne pereat, sed magis vult perire aeternum, quam privari usu amoris interni aeternaliter. Si enim dederit homo omnem substantiam pro charitate, quasi nihil despiciet eam; idest substantiam.

CONCLUDIT, perfectam Charitatem consummatam non expellere timorem filialem perfectissimum, qui iam fere est amor, cum fere desierit esse timor, qui non habet quid timeat, nec offendere metuit. Hunc timorem ait esse reverentiam, et votivam subiectionem; est enim necessitas obsequendi, sive conditionis, sed necessitatem ignorat libertas dilectionis.

QUIDAM dicunt, ut Bernardus Lib. de diligendo Deo, circa Finem, quod Timor filialis augetur, augmentata Charitate; et Charitate perfecta, perficietur, et ideo habebit in patria eundem omnino actum, quem habet modo, et illi adducunt authoritatem Augustini Lib. 14. de civitate, cap. 9. ubi ait: Timor ille castus permanens in saeculum saeculi, si erit in futuro saeculo, non erit timor exterrens a malo, quod accidere potest, sed tenens se in bono, quod adimi non potest, et ita alium actum habebit, quam modo. Haec S. Bonavent. Ratio huius est, quia ubi boni adepti amor immutabilis est, profecto si dici potest, mali cavendi timor securus est.

PRAECLARE vero cap. 3. ostendit, quo pacto Timor Domini, quasi Lux primae diei faciat nobis Mane, et Auroram vitae spiritualis, Meridiem, et Vesperam, permanens in saeculum saeculi. Ipsum vide.

DEINDE cap. 4. Timorem Domini convivium nobis parare ostendit caelicum, unde exclamat psalmista, Psalm. 30. Quam magna multitudo dulcedinis tuae Domine, quam abscondisti timentibus te. Ipsum Lege obsecro, et Paradisi epulas degustabis ad eius mensam.

Nititur autem illo Eccles. 1. et Psalm. 111. Initium sapientiae, idest, sapidae cognitionis. Timor Domini; Timor Domini delectabit cor. Ipsum vide.

BEATITUDINES non sunt habitus distincti a Virtutibus, et Donis, sed actus ab eis eliciti. Per paupertatem vero Spiritus intelligit S. Augustinus humilitatem; quia humilis non est Spiritu inflatus. Ambrosius vero intelligit abdicationem rerum temporalium, et utroque sensu paupertas Spiritus est elicita a Timore filiali, ut notat Caspensis disp. 2. sect. 4. num. 26. et D. Bonavent. 5. part. Brevil. cap. 6. et 3. part. Centil. sect. 45. et 46. et opusc. de septem donis, cap. 3.

PROBATUR a S. Doctore; quia ad perfectionem primo recedendum est a malo, ut dicitur Psalm. 33. Declina a malo, et fac bonum. A malo autem primo deterretur poenarum minis; deinde timore initiali, etc. ut etiam docet Concilium Trident. sess. 14. cap. 4. et quia radix malorum est cupiditas, prima Timot 6. Ideo Timor disponit ad paupertatem, in qua simul iungitur humilitas cum paupertate, ut sic elongetur homo a fonte omnis culpae, idest, cupiditate, de qua dixi, et superbiam; nam Initium omnis peccati superbia. Vide ibi S. Doctorem egregie dicentem.

PROBATUR secundo a S. Doctore, Lib. 5. compendii Theolog. cap. 48. ex D. Gregorio lib. 16. moral. cap. 20. Pauperes spiritu, sunt humiles, et Deum timentes.

MULTOS sanctos effectus ibi, cap. 59. Timoris Domini recenset S. Bonavent. expellere peccatum Eccles. 1. Sapientiam gignere. Eccles. 7. Mentem stabilire. Eccles. 27. Ditare opibus Spiritualibus Psalm. 32. Bona opera cumulare Eccles. 15. Cor delectare. Eccles. 1. Vitam prolongare, Prov. 10. Devotionem irrigare, Proverb. 14. AEternaliter remunerare, Eccles. 1. Pergit docere ibi, Timorem servilem esse a Spiritu Sancto, etiamsi non cum eo, sed pellitur, ut Sera a filo caligatii, ut ait D. Augustinus Tract. 9. in primam Ioan. Initialem vero incipere intrinsece perfectionem, probat cap. 41. et perficere, ostendit cap. 42. Vide S. Doctorem.

MULTA, eaque praeclara de hac beatitudine tradit S. Doctor ad cap. 6. Lucae in ea verba: Beati pauperes Spiritu, ubi ostendit Timore Domini nobis aperiri coelum: Beatus enim qui semper est pavidus. Beatus vir, qui timet Dominum, in mandatis eius cupit nimis, o vere aurea verba. Psalm. 111. cuius vide praeclaram Seraphici expositionem.

Ex effectibus Timoris Domini intelligitur, extare praeceptum. Sic Deuter. 10. Quid Dominus Deus petit a te, nisi ut timeas Dominum Deum tuum. Loquitur de Timore filiali; et de servili, Lucae 12. Timete eum, qui postquam occiderit corpus, habet potestatem, et corpus, et animam perdere in gehennam.

ADDIT Caspensis in fine num. 34. haec praecepta timoris Dei non esse specialia, sicque non distingui a praeceptis aliarum virtutum, quatenus exigunt timorem filialem, et servilem, ut per hos retrahatur homo a peccatis, tam contra charitatem, quam contra alias virtutes; et proinde ex defectu timoris nunquam committit speciale peccatum, quod sit necessario in confessione explicandum, ut observat etiam Valentia disp. 2. quaest. 4. punct. 2. Sanchez Lib. 2. cap. 33. num. 4. Et probatur; quia de hoc neque confessarii eruditi interrogant, ut ait Fagundez num. 19.