Palladium theologicum, Tomus quintus: De virtutibus

An solus Deus ex Charitate diligendus sit; an etiam proximus.

Duo praecepta Charitatis sunt: Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, etc. Et proximum, sicut te ipsum, Deuter. 6. Matth. 22. Itaque amor proximi includitur in obiecto Charitatis. Ideo Ioannes prima, cap. 4. Hoc mandatum habemus a Deo: ut qui diligit Deum, diligat et fratrem suum.

Distinguit autem, quibus modis actus respiciant proximum simul cum Deo, vel ut obiecta distincta terminantia, vel ut alter, nempe Deus, sit obiectum, et finis ultimus; proximus vero sit obiectum, tanquam medium amatum in finem.

Si est in unum, tanquam in obiectum, et in alterum, ut finem ultimum; sic potest uno, et eodem motu, et actu tendere in utrumque, quia eodem motu volumus finem, et media, ut talia ad eum. Sic autem diligimus proximum, volendo Deo hoc bonum, scilicet proximum, et ideo id etiam, quod datur proximo, dicitur datum Deo Matth. 25. Cum igitur diligamus proximum in ordine ad Deum, ut in Deo sit; sub una ratione diligimus Deum, et proximum, atque adeo uno actu, ut ait D. Thom. et D. Bonavent. in argumentis primo loco.

Quod si considerentur Deus, et proximus praecise, ut sunt duo obiecta, terminantia amorem, sic distinguit adhuc: Diligere enim, est velle bonum; potest autem bonum duplex esse obiectum Charitatis, et id, quod est volitum, et is, cui est volitum. Si igitur comparetur Deus cum proximo uniformiter, tanquam is, cui volumus bonum; sic alio motu fertur in Deum; alio in Proximum, quia amantur ut termini distincti, et unus est intensior, alter remissior; et ita duo praecepta exigunt; si autem comparentur difformiter, ut proximus sit bonum, quod optat, et Deus sit is, cui optatur bonum, sic uno actu amat Proximum; cumque amat Deo.

Asserit igitur primo S. Doctor, duobus actibus amari Deum, et proximum, ut terminos materiales.

Probatur a S. Doctore primo: Motus numerantur subiecto, tempore, et termino, sive obiecto; sed alius est terminus, sive obiectum dilectionis Dei; alius dilectionis Proximi: Ergo. Maior est Aristotelis 5. Phys. textu 38. Minor patet ex dictis.

Probatur secundo a S. Doctore: Quod diversas considerationes praeexigit; diversis etiam actibus appetitur; sed non possumus uno actu praecognoscere Deum, et Proximum, ut terminos praecisos: neque amare. Maior probatur ex 2. Top. cap. 4. in declarat. loci 33.

PROBATUR tertio a S. Doctore. Idem non potest esse motus simul intensior, et remissior; sed motus dilectionis in Deum est intensior, quam in proximum: Ergo est alius, et alius.

PROBATUR quarto a S. Doctore, magis conformatur in ratione obiecti diligibilis Petrus, et Paulus, quam Paulus, et Deus; sed non potest unus motus dilectionis esse in Petrum, et Paulum: Ergo.

PROBATUR quinto a S. Doctore. Praeceptum respicit usum, et actum virtutis, sed duo sunt praecepta Charitatis: Ergo.

ASSERIT secundo, unum esse actum in Deum, et proximum primo modo, tanquam in medium, et finem, et tanquam in bonum, Q. d est Bonum, Cui.

PROBATUR a S. Doctore primo. Idem est motus in finem, et medium, ut tale est ad illum, quia motus non numeratur secundum differentiam medii, sed extremi; sed motus Charitatis est in Deum, tanquam in finem; et in proximum, ut medium: Ergo.

PROBATUR secundo a S. Doct. Ubi est unum dilectum, ibi unus actus dilectionis; nam motus specificatur ab obiecto, saltem quo ad nos; sed in proximo non diligitur, nisi Deus, per actum Charitatis: Ergo.

SI autem dicas, diligi proximum in seipso ob naturam rationalem nobis similem, vel ob eius virtutes, non est actus Charitatis, ut notat D. Bonavent. hac dist. 27. art. 2. quaest. 2. et dist. 9. art. 2. quaest. 4. D. Thom. 2. 2. quaest. 109. art. 3. ad 2. Vasquez Lib. 1. de adorat. diff. 6. cap. 2. et Lib. 3. disp. 1. cap. 6. Caspensis de Charitate, disp. 3. sect. 1. Idem sentiunt Turrianus, Coninchius, et Arriaga apud Mastrium disp. 6. quaest. 22. de quo agam quaest. 29.

PROBATUR tertio; Sicut adoratur imago D. Petri in ordine ad D. Petrum uno actu, ut ait Damascenus Lib. 4. de Fide, cap. 17. quia honor imaginis transit ad prototypum; Sic etiam dilectio proximi refertur ad Deum; atque adeo unus est actus, quo diligitur Deus, et proximus, ut ad Deum prototypum.

In hoc tamen est disparitas, quia honor non terminatur ullo modo ad imaginem; sed totus transit ad D. Petrum; at proximus aliquo modo terminat actum amoris, et hoc sensu, diverso praecepto iubetur amare; esto modo dicto, ut finis, et medium, etc. uno actu amentur.

PROBATUR quarto: Ubi unum propter aliud, ibi est unum tantum; sed proximus diligitur propter Deum: Ergo una dilectione. Hoc tamen verum est, ita ut etiam tanquam duo termini, possint esse obiectum amoris.

PROBATUR quinto, quia tametsi sint plures Divinae personae; tamen una amantur dilectione, quia una est ratio obiectiva bonitatis: Similiter una est ratio summae bonitatis, propter quam amatur Deus, et proximus.

ADVERTIT tamen, diversam esse in hoc rationem, quia non est eadem omnino terminativa bonitas proximi et Dei, eo modo, quo est bonitas trium personarum, communicantium in una essentia; unde differenti modo se habet; et quia ex diversitate comparationum consurgit diversitas actuum; ex unitate vero rationis principalis motivae exurgit unitas habitus; hinc est, ut actus, quo amatur Deus, et proximus, unus sit, licet motus alius, et alius.