Palladium theologicum, Tomus quintus: De virtutibus

An DONUM INTELLECTUS consistat in contemplatione Creatoris, et Creaturae.

QUAERIT S Doct. qui sit actus proprius doni Intellectus, et quod obiectum. Supponit autem, cognitionem de Deo posse tripliciter haberi. Primo per simplicem, et immediatum assensum, et hoc est fidei. Secundo per rationis adminiculum, nempe percipiendo Spiritus Sancti instinctum, quo ad assensum fidei. ¶ Tertio per simplicem intuitum, et hoc est illius beatitudinis, quae stat in munditia cordis, cuius est Deum videre.

Quoniam ergo rationes, seu motiva, quibus iuvantur ad credita intelligenda, accipiuntur non solum a conditionibus Creatoris, sed etiam a conditionibus Creaturae spiritualis, quae inter creaturas viciniorem habet assimilationem ad Creatorem; hinc est, ut donum Intellectus, cuius actus est in contemplationem Summi veri elevari per lumen, quod non solum facit assentire, sed etiam per congruas rationes credita intelligere, non solum attenditur in contemplatione creatricis essentiae, sed etiam spiritualis creaturae.

Ex his deducit, quis sit actus, et obiectum doni Intellectus. Obiectum enim eius est Verum aeternum, in quantum intelligibile, non solum secundum proprias conditiones, sed etiam secundum proprietates creaturarum Deo similium, ut dicit Magister. Actus vero eius est contemplari ipsum Verum creditum, ut devotius credatur, et ardentius diligatur.

Ex quo fit, ut actus eius sit speculativus, quia respicit assensum fidei, sed practicus etiam, quia respicit articulos, ut ordinatos ad Charitatem; nam fides per dilectionem operatur, ut ait Apostolus Galat. 5. Itaque donum Intellectus ad quaedam operabilia se extendit, non quidem, ut circa ea principaliter versetur; sed in quantum in agendis regulamur rationibus aeternis, quibus conspiciendis, et consulendis, secundum August. 12. de Trin. cap. 7. adhaeret superior ratio, quae dono intellectus perficitur, ut docet etiam D. Thomas. Id confirmat S. Doct. cum D. Thom. illo Psalm. 110. Intellectus bonus omnibus facientibus eum.

ASSERIT igitur, obiectum huius Doni esse CREATOREM, etiam ut relucentem in creaturis spiritualibus, quae sunt Imagines Dei.

PROBATUR a S. Doct. primo ex Magistro in littera dicente Intelligentiam non tantum de aeternis esse, sed etiam de rebus invisibilibus, et Spiritualibus, in tempore exortis.

SECUNDO ex D. Dionysio cap. 1. de coelesti hierarchia, circa medium, ubi habet: Impossibile est quamdiu in via sumus, relucere nobis divinum radium, nisi circumvelatum; hoc autem velamen ostendens Deum in imagine, est creatura spiritualis: Ergo si intellectus est ad Creatorem, debet etiam esse ad creaturae cognitionem.

TERTIO. Non est perfectus amor in Deum, nisi ametur Deus in se, et in sua imagine: Ergo similiter non est perfectum donum Intellectus, nisi Deus per illud cognoscatur, et quoad conditiones suas, et quoad conditiones creaturarum, quae sunt ei similes.

QUARTO de eisdem est Intellectus, et Fides, ex D. Gregorio 1. Moral. cap. 18. dicente, quod: Deus intellectum dat, dum de auditis mentem illustrat; sed Fides non tantum respicit divinam essentiam in se, sed etiam in comparatione ad creaturam: Ergo donum Intellectus ad duo illa contemplanda ordinatur. Vide S. Doct. in Dicta loc. cit. ubi Libros aperit, in quibus CREATOR in creaturis legitur, quem imitatur Glielmus in suis discursibus, Italice conscriptis.

OBIICIES primo. Donum Sapientiae circa aeterna versatur: Donum vero Scientiae circa creata, ex D. August. 12. de Trinitate, cap. 14. Ergo aut donum Intellectus superfluit; aut actus eius non est circa illa duo.

RESPONDEt S. Doct. diverso modo versari Sapientiae, et Intellectus dona circa aeterna: nam Sapientiae donum respicit aeterna secundum aeternas rationes; secundum quod illae aeternae rationes sunt via ad gustum, et experimentalem cognitionem divinae suavitatis; Donum vero Intellectus negotiatur circa aeterna, secundum rationes aeternas, quae sunt via ad cognitionem veritatis, quo sic a Spiritu Sancto redditur mobilis ad veritates fidei percipiendas. Hinc D. Bernardus donum Intellectus, fidei appropriat: donum vero Sapientiae, appropriat Charitati, cuius est disponere ad gustandum Deum.

SIMILITER donum Scientiae diverso modo versatur circa creata; nam respicit ens secundum rationes creatas, unde negotiatur etiam circa creaturas corporeas, quae habent rationem vestigii: Donum vero Intellectus negotiatur solum circa creaturas secundum rationes aeternas. Et ideo est tantum circa creaturas spirituales, in quibus rationes aeternae relucent, ut in imagine.

OBIICIES secundo. Sapientia, et Scientia differunt, quia haec versatur circa temporalia; illa vero circa aeterna. Igitur non potest donum Intellectus versari circa ambas has rationes oppositas, quae sunt obiecta diversorum bonorum habituum.

Respondet S. Doct. negando consequentiam; quia Sapientia, et Scientia, ut dixi versantur circa ea obiecta, ut opposita; at donum Intellectus respicit creata, ut ordinata ad rationes aeternas, et unum est propter aliud; atque adeo unum obiectum. Hinc deducit S. Doct. donum Intellectus esse infra sapientiam, et supra scientiam; et ita in medio.

OBIICIES tertio. Aut donum Intellectus consistit in cognoscendo tantum, aut in cognoscendo, et afficiendo. Si primum: Ergo non est meritorium, quia actus cognitivus non est meritorius. Si secundum: Ergo non differt a Sapientia.

RESPONDEt S. Doct. diverso modo se habere Sapientiam, et donum Intellectus; nam illa consistit in experientia divinae suavitatis; hoc vero in cognitione extensa ad praxim, ut via ad gustum; sicut cognitio fidei ad delectationem, seu dilectionem Charitatis, quae quidem viam sternit ad sapientiam gratuitam, quoniam super assensum fidei fundatur, et insuper ordinat ad sapientiae gustum. Nihilominus in dono etiam Intellectus est quaedam delectatio de veritate, quae est beatitudo quaedam. Huc revocat in Dicta ad Psal. 33. Gustate, et videte quoniam suavis est Dominus. Gustare, ad sapientiam pertinet: Videre, ad intellectum, et allegat D. Gregorium homil. 19. in Ezech. Summa huius differentiae est, quod donum Intellectus est proprie penetrativum; sed donum Sapientiae est proprie saporativum.

OBIICIES quarto. Si donum Intellectus respicit creaturas, ut ex eis consurgat in Dei cognitionem, debet respicere non modo spirituales, sed etiam corporeas; nam etiam in his relucet Divina Bonitas.

RESPONDEt S. Doct. in creaturis corporeis relucere Dei bonitatem solum obscure, ut in vestigio, in spiritualibus vero clarius, ut in imagine; et quia ad donum intellectus spectat contemplatio clarior, quam sit cognitio fidei; hinc est, ut respiciat eas tantum creaturas, in quibus clarius elucet Deus; hae autem sunt, quae habent rationem imaginis.

OBIICIES quinto. Dona, quae invicem combinantur, circa idem versantur: Tale est donum Intellectus, quod dono Sapientiae combinatur: Ergo: Sed donum Sapientiae est solum circa aeterna, ergo et donum Intellectus.

RESPONDEt S. Doct. quod quia donum Sapientiae consistit in gustu; donum vero Intellectus in lumine rationis, et altius ascendit affectio, quam ratio, et unio, quam cognitio, ut ait S. Dionysius; hinc est, ut donum Sapientiae non sic indigeat adminiculo creaturae, sicut donum Intellectus. Ideo hoc versatur etiam circa creaturas, ut adminicula ad ascendendum in Deum. Itaque cum dicitur, dona, quae invicem combinantur, habere idem obiectum; id verum est de obiecto principali, non de adminiculante.

Obiicies sexto. Donum Intellectus versatur circa creaturas, ut ducunt ad Creatoris notitiam: Ergo contemplatur Deum per speculum: Ergo non differt a Fide.

Respondet S. Doct. diverso modo fidem, et donum Intellectus contemplari Deum in speculo; sunt enim varii gradus cognitionis speculantis. Fides igitur habilitat ad assentiendum articulis fidei, immediate, praecedente tamen per creaturas cognitione illius, quod per tale, nomen dicitur. Sic movet ad assentiendum articulo Trinitatis, praevia tamen cognitione numeri ternarii. At vero donum Intellectus ulterius illuminat ad cognoscendum motivum, propter quod debeat Trinitas poni in Divinis; nempe, quia videt in creatura rationali egressum Verbi e mente per viam generationis, et Amoris, ab utroque per viam connexionis. Et ideo constat ratio, ob quam debeant esse habitus diversi.

Ex his habes; quodnam sit obiectum doni Intellectus; et quis actus illius; et quae sit huius doni ab aliis habitibus differentia.