Tractatus I: PRIMUS DE VIRTUTIBUS THEOLOGICIS

Quaestio VI: An metus incussus reddat Votum invalidum

An metus incussus reddat Votum invalidum.

QUAESTIO haec admodum gravis est, et plurima supponit, traditque necessaria etiam pro aliis Tractibus, etiam de matrimonio.

SUPPONO autem primo ex prima 2. Tract. 1. disp. 3. quaest. 5. Voluntatem, quoad actus elicitos, non posse cogi.

SUPPONO secundo ex eadem disput. quaest. 8. ea quae metu fiunt, non esse involuntaria. Ita habet etiam Iurisconsultus l. si mulier 21. §. si metu coactus, ff. de eo, quod metus causa. et l. cum proponas C. de hered. instit. et C. si privatus, ff. qui et a quibus. Ratio est clara, quia potest elicere, et non elicere actum.

EST autem metus instantis periculi, vel futuri causa mentis trepidatio. Ita Ulpianus Iurisc. l. 1. ff. de eo quod metus causa. Sic definitur etiam a D. Bonav. 3. p. Centil. sect. 55. et in 4. loco citando.

DIVIDITUR autem metus in Concussivum, qualis est, qui per minas infertur, et in Impressivum, qui dicitur metus Facti, ut cum acta interveniunt, puta verbera, etc. Ita D. Bonav. loc. cit. de quibus Zasius Instit. de actione, §. quadrupli, num. 10. Bursatt. consil. 72. num. 11. vol. 1. ubi alios refert; Sanchez l. 3. de matrim. disput. 12 num. 8. Alium metum addunt Compulsivum a potente, qui etiam dicitur Violentus; quia vis, metum incutiens, est vir praepotens: Alium metum esse dicunt tacitum, seu reverentialem, ut filiae erga Patrem. Ultimum vocant timorem perfidiae, qualis est aegroti timentis, a medico perfide curari.

METUS igitur dicitur aliquis cogi conditionaliter, quia secluso metu voluntas nollet, non tamen absolute, quia adhuc potest nolle, et ideo dicitur vis conditionata.

AT violenta, seu vis absoluta ea est, quae est ab extrinseco, non conferente vim passo ex 3. Eth. cap. 2. veluti si Christianus traheretur ad Mesquitam, et cogeretur impulsibus offerre Idolo thura, quam vim sic definit D. Bonav. loc. cit. Centil. et in 4. loco citando ex Iurisconsulto l. 2. ff. de eo quod metus causa: Vis est maioris rei impetus, qui repelli non potest, qui sane caret penitus voluntario:

CELEBRIS autem est divisio metus, quam habet D. Bonav. in 4. dist. 29. quaest. 1. in corpore, et loc. cit. Centil. et habetur c. Considerationi, c. veniens, el. 2. de sponsal. cap. cum dilectus de his quae vi, et a Iurisconsulto l. metu, l. 2. ff. de eo quod metus causa. Decio cap. final. de appell. c. causam matrimonii, num. 4. de off. deleg. Menochio de arbitrariis l. 2. Centur. 2. casu 135. n. 1. Flaminio de resignatione benef. l. 13. q. 1. n. 54. Abb. c. cum dilectus n. 3. D. Thoma in 4. dist. 29. quaest. un. art. 2. et alibi passim cum caeteris Theologis, et Summistis.

Alius dicitur metus cadens in constantem virum, qui et dicitur Timor iustus, c. Finali de appell. dicitur etiam probabilis a D. Bonav. loc. cit. et Goffredo de his, quae vi, num. 2. Angelo verbo metus. Sylvest. quaest. 1. Sanchez lo. cit. num. 19. Dicitur etiam metus gravis a D. Bonav. et aliis cum Iurisconsulto lege metum, l. 2 ff. de eo quod metus causa, ubi ait, esse non vani hominis, quia eo etiam fortes concutit.

Alius dicitur metus hominis inconstantis, diciturque metus levis, e regione praecedentis, quia inconstantiae, levitatis, et vanitatis indicat eum, qui eo concutitur, et inducitur ad operandum contra appetitum.

Quinque autem conditiones assignat S. Bonav. locis adductis, quem caeteri imitantur, ad metum, ut sit prioris generis. Prima est, ut malum, quod timetur, grave sit l. Metum, l. 1. de eo quod metus causa, ibi metum accipiendum Labeo dicit, non quemlibet timorem sed maioris mali.

Ex ultimis verbis ansam arripiunt dicendi, hunc timorem non debere absolute esse magnum, sed comparative, ita ut sit maior alio, licet in se sit levis. Ita Sylvest. v. metus, quaest. 1. Veracruz p. 1. speculi, art. 8. concl. 3. Carbon. de restit. quaest. 46. fundamento 3.

At D. Bonav. in 4. loc. cit. in corpore, et loc. cit. Censil. vult, esse gravem in se, puta mortis, infamiae, vel mutilationis; quem sequuntur Sotus 4. dist. 29. quaest. 1. art. 2. Sanchez num. 12. Ratio est D. Bonav. loc. cit. quia timore huiusmodi rescinduntur contractus, quippe impediat consensum cap. Cum locum de sponsal. at quando malum est leve, quamvis graviori malo anteponatur, non censetur impediri libertas consensus in viro forti.

Ad verba illa dico, comparativum illud esse abusivum, et positive significare tantum magnum, ut explicat Glossa ibi.

Secunda conditio metus, cadentis in constantem virum, est, ut aestimatio mali gravis sit probabiliter imminentis, non autem levis suspicio. Ita D. Bonav. in 4. loc. cit. et habetur l. Metum la 2. ff. de eo quod metus causa. Vir enim constans non adeo leviter terretur, ita etiam D. Thom. in 4. dist. 29. quaest. unica, art. 2. in corpore. Scotus ibi quaest. unica, §. de primo contradictio. Durandus ibi quaest. 2. Richard. art. 1. quaest. 1. Gabriel in 3. dist. 39. quaest. 1. art. 1. Sotus 4. dist. 29. quaest. 1. art. 2. Palacios ibi, disp 1. Ledesm. dub. 23. de matrimonio. Et ex Iurisperitis Torcremata 31. quaest. 2. in summa, num. 6. Sylvest. v. metus, quaest. 1. Tabiena v. impedimentum, impedimento 9. quaest. 1. Burlat. consil. 72. num. 30. vol. 1. Alphaeus collectariis suis, collect. 877. Sanchez num. 15. Hinc Aristoteles, 3. Eth. cap. 9. dicit, fortem esse impavidum, quia non timet leviter, sed ubi recta ratio timendum dictat.

Hinc infero cum D. Bonav. loc. cit. in resol. non requiri veram, et realem poenarum illationem quia sic non timor, sed damnum dicitur; sed sat, esse probabilem timorem futurae, vel imminentis illationis Leg. nec timorem 7. ff. de eo quod metus causa et l. 15. tit. 2. p. 4. et docent Glossa c. el. primo vero metuebant de electione. Bartolomaeus l. metum autem, in principio, num. 1. ff. de eo quod metus causa. Sylvest. v. metus, quaest. 1. Lopez ea l. 15. Cucus l. 5. instit. Maiorum, tit. 12. num. 157.

Addunt aliqui, metum debere esse praesentem, non expectatum, licet malum sit tantum futurum. Id colligunt ex l. metum autem 9. ff. de eo, quod metus causa. Ita exponunt multi apud Sanchez num. 16.

Alii tamen putant, sufficere probabilem metus suspicionem, et sic satis esse ad rescindendum actum, Leg. novissime, ff. de falso tutore ibi, quod enim sic metu compulsus, aut metuens, ne compelleretur. Ita Bartol. l. 2. lectura 2. C. quod metus causa. Baldus leg. interpositas ad finem C. de Transact. Alex. cons. 99. n. 6. vol. 3. Parisius consil. 60. num. 15. vol. 3. Romanus l. 5. ob turpem, num. 10. C. de condonatione ob turpem causam. Hostiens. c. Cum dilectus de his, quae vi super verba, nec metum mortis, et ibi Anchar. num. 7. Rebuff. Tom. 2. consil. Gallicarum, tit. de rescissione contractuum, art. unico Glossa 2. 2. num. 6. Alex. Tartagnus inter consilia matrimonialia Tileti cons. 21. num. 5. Sylvest. v. metus Villalobos in communi opinione, litt. N. verbo metus, num. 70. Anton. Gabr. tom. 2. commun. l. 11. v. metus, fol. 107. Burgos de Paz cons. 25. num. 73. Padella l. cum proponas, la 1. num. 3. C. de transact. Decisio Pedemontana 170. num. 3. Ioan. Garzia de nobilitate, gloss. 17. num. 14. Mascard. de probat. concl. 1055. num. 26.

Illa tamen Lex mihi aliter sonat, rescindi eius contractum, qui metu compulsus, aut metuens non compelleretur, idest, vi ad rem, puta si cogeretur subscribere l. nam timor violentiae inferendae vitiat electionem. Sic Glossa C. bone, CL. 1. verbo metuebant de electione, quam omnes ibi sequuntur, Alex. cons. 98. vol. 3. Rebuff. Mascad. loc. cit.

Ideo adverto, Legem non dicere, aut probabiliter cogitans, ne metus incuteretur, sed metuens (ait) ne compelleretur, idest, vi.

Tertia conditio, ad metum gravem requisita, assignatur a D. Bonav. loc. cit. in corpore; estque, ut metum incutiens, potens sit minas exequutioni mandare; non enim fortis Ducis est terreri minis rusticulis, ut notat D. Bonav. l. Famosi, ff. ad legem Iul. maiest. ibi nam et persona spectanda est: an potuerit facere, Gloss. l. metum, v. iactationibus, C. de his, quae vi. Anchar. c. ad Audientiam, num. 2. de his, quae vi. Baldus l. metum q. C. de his quae vi, et ibi Alex. Salicetus num. 2. Sebastianus de medicis, de casibus fortuitis, quaest. 1. num. 67. Flaminius de resign. benef. l. 13. quaest. 1. n. 116. Cucus l. 1. Instit. Mai. tit. 12. num. 165. Rolandus consil. 83. num. 28. vol. 2. Angelus v. metus, Sotus l. 7. de Iustitia, quaest. 2. art. 1. ad 2. Aragon. 2. 2. quaest. 88. art. 3. §. Pro explicatione, fol. 988. Carbo de restit. quaest. 46. fundamento 4. et omnes, quos sequitur Sanchez num. 19.

Nota tamen, non ita accipiendum, ut minas vere de facto possit implere, sed ut timens rationabiliter existimet, posse eum implere, quamvis de facto vere non possit ob aliquam rationem, timenti incognitam. Quod egregie significavit D. Bonav. loc. cit. quem sequitur Richardus ibi art. 1. quaest. 1. ut refert Sanchez num. 19. Quare perpendenda est qualitas, et potentia metum incutientis, et passi, ut si ille erat vir potens, et hic infirmior, ut bene docent Beroius cap. 1. n. 30. de off. deleg. Sotus, Arag. Carbo, et Sanchez loc. cit. et Henriquez l. 11. de matrim. cap. 9. post D. Bonav. loc. cit. Censil.

Quarta conditio est D. Bonav. loc. cit. Censil. quam indicat in 4. ut verisimile sit, minantem exequuturum minas; eo quod ita solitus sit, non autem sit ex Cospettonibus illis, qui minas iactant, sed non exequuntur. Constat ex l. unica, C. Si quis Imperatori, ibi ex personis hominum dicta pensemus. Et leg. Famosi, ff. ad Leg. Iul. maiest. et Leg. metum, C. de his, quae vi ibi: Metum non iactationibus tantum, vel contestationibus, sed atrocitate facti probari convenit. Et ita docet Bartolus, Paulus, Alex. Baldus, Salicet. et Aretinus: Abbas vero cap. 1. num. 3. de offic. deleg. et cap. causam matrimon. numer. 5. eodem titul. et cap. Cum dilectus, numer. 8. Anchard. capite ad Audientiam, num. 2. de his quae vi. Navo cap. consultatione, num. 12. de sponsal. et cap. finali, num. 17. de appel. Felinus cap. 1. de offic. deleg. ibi Decius, et cap. causam matrim. eodem tit. num. 21. Crottus leg. stipulatio hoc modo concepta, num. 67. ff. de verb. oblig. Vitalis de Cambaris tract. de clausulis; clausula non vi, tit. de metu uxoris, habetur Tom. 18. tract. noviorum, Iacobinus leg. interpositas, num. 10. Cod. de transact. Couar. 4. decret. 2. part. cap. 3. §. 6. Tiberius Decianus consil. 18. num. 128. vol. 1. Bursatus consil. 72. num. 35. et 42. vol. 3. Flaminius lib. de resignatione, benef. lib. 15. quaest. 1. num. 174. Mascardus de probat. consil. 1055. num. 18. Antonius Gabriel. Tom. 2. com. lib. 11. v. metus, fol. 106.

Ex Theologis Henriquez lib. 11. de matrim. cap. 9. Lopez 2. part. Instruct. de matrim. cap. 40. fo. 1071. et Sanchez num. 20. qui num. 21. addit, requiri ut is solitus sit exequi comminatum malum in eodem genere mali comminati, per doctrinam Baldi leg. finali ad finem, ff. de haered. instit. ubi ait, ex diffimilibus non sumi coniecturam; sic Cynus, quem refert, et sequitur Alexander leg. metum, num. 2. Cod. de his, quae vi.

Ultima conditio est, ne possit timens aliter occurrere malis indictis, quam vovendo; si enim posset aliter obviare, non esset timor viri, sed homuncionis, cuius est metuere mala, quae facile possit evadere. Haec tamen conditio videtur mihi implicita in secunda, qua malum est imminens, tunc enim fere irreparabile est.

Statim vero Sanchez disputat: an eligens maius malum, puta Christum negare, ut vitet minus, puta mortem, possit dici constans vir, et ille timor minoris mali, esto gravis in se, sufficiat, ut invalidentur extrinseci actus, tanquam involuntarii, eo quod sit metus cadens in constantem virum, cum sit gravis, iuxta primam conditionem metus.

Plurimi asseverant, malum, etiamsi grave, non sufficere ad timorem incutiendum constanti viro, si ad aliud maius vitandum eligatur, voto, dicere, non censeri constantem virum, si eligat maius malum, puta culpae, ut vitet minus poenae, puta mortis; ratio est, quia talis non movetur metu rationabili; sed irrationabili; constans autem vir operatur rationabiliter.

Et quidem id tenent D. Bonavent. loco cit. ad ultimum, D. Thom. in 3. dist. 29. quaest. unica, art. 2. in corpore, Scotus quaest. unic. §. de prima contradictio, et §. hic dicitur, Durandus quaest. 1. Richardus art. 1. quaest. 1. ad Paludanum quaest. unica, art. 2. concl. 2. num. 13. Gabriel. in 3. dist. 39. quaest. 1. art. 1. et art. 3. concl. 8. Victoria sum. de matrim. num. 168. Sotus in 4. dist. 29. quaest. 1. art. 2. Palacios in 4. dist. 29. dub. 1. fol. 655. Veracruz p. p. speculi, art. 8. et alii, quos refert Sanchez lib. 4. de matrim. disp. 2. num. 2. ubi asserit, hos Doctores locutos de metu in ordine ad matrimonium, et alios contractus rescindendos, nempe ut sit metus cadens in virum constantem, sufficiens irritare matrimonium, requiri, ut eligatur minus malum a viro, alioqui non erat constans, sed inconstans.

Alii tamen explicant, hos Doctores velle hanc conditionem eligendi minus malum requiri, ut metus excuset a culpa, non tamen ut sufficiens sit ad contractus rescindendos, et hoc sensu locutus est D. Bonavent. in 3. dist. 29. art. 3. quaest. 2. ad 3. ubi metum cadentem in virum constantem ipsi concedit quo ad contractus humanos; tamen quo ad ea, quae sunt iustitiae universalis id negat, iuxta id Matth. 10. Nolite timere eos, qui occidunt corpus. Ideo talem metum motis apud Deum non reputari causam sufficientem ad excusandum hominem a reatu peccati, vel ob obligationem iuramenti, esto eximat a contractibus humanis, iuxta Iurisperitorum Axioma, supra relatum.

In loco vero adducto a Sanchez in quarto sent. in fine quaestionis citatae, dicit, timorem cadentem in virum constantem esse de iis rebus tantum, quae non sunt contrariae nostrae saluti, et ita nullum timorem poenae respectu peccati perpetrandi posse cadere in virum constantem, ideo rationabiliter debet pati potius mortem, quam peccare; matrimonium autem non est de his, quae sunt saluti contraria, unde infert, respectu eius posse cadere metum constantis viri, qui metus reddat involuntarium; quo fit, ut haec conditio eligentis minus malum, ut sit constans vir, in casu nostro non veniat in voto, vel iuramento, sed solum in his, quae culpam per se ferunt, quae etiam si venialem tantum culpam praeferant, tamen maius malum sunt, quam quaelibet poena, etiam mortis, ut docet D. Bonavent. in 3. dist. 38 quem imitantur alii post D. Augustinum, relatum cap. ne quis 22. quaest. 2.

Quae cum ita sint, non recte Sanchez disputationem secundam lib. 4. de matrimonio, instituens: An metus viri constantis necessario petat eligi minus malum, idest, poenam, potius quam culpam, dicit B. Bonaventuram, D. Thomam, et alios asserere, tale malum debere praeeligere in ordine ad matrimonium; nam cum matrimonium non comparetur, ut malum respectu metus, et consequenter non possit dici minus malum, quam malum certe minatum a minitante, nisi matrimonium ineas, non video, quo fundamento Sanchez dicat, hoc sensu locutum D. Bonaventuram, D. Thomam, et alios, ut eligendo potius matrimonium, quam mortem, aut mortem potius, quam matrimonium, dicatur eligere maius, vel minus malum, et hinc argui vir constans, aut inconstans. Ut arguit subtiliter D. Bonavent. loco cit. et ipse Sanchez disp. 5. num. 16. ubi metum excommunicationis iustae ait, non incutere timorem gravem ad aliquem contractum, quia non eligitur unum, ut malum prae alio, cum utraque bona sint.

Is igitur metus non modo requiritur ad rescissionem matrimonii, et aliorum iustorum contractuum, ut asserunt Soto in 4. dist. 29. quaest. 1. art. 4. Nauar. summa lat. cap. 22. num. 51. et alii, quos sequitur Sanchez num. 3. sed neque potest intervenire.

Id sane bene definit Sanchez disp. 3. metum hunc gravem, qui dicitur in constantem virum cadens, non esse aequaliter secandum; sed proportionaliter, ut qui est levis viro, sit gravis foeminae, vel puero cap. indignanti, 13. quaest. 6. ut notat Tiraquel, lib. 1. connub. num. 71. Glossa cap. cum locum de sponsal. v. metu, ubi Anton. num. 12. Abbas num. 6. Alexand. de Nevo, num. 23. et alii.

Praeterea nota, non requiri ad metum gravem, qui constantem deterreat, ut malum in personam propriam timeatur, sed satis est timeri in personis filiorum leg. isti quidem §. fine, ff. de eo, quod metus causa.

Idem de aliis consanguineis in cap. sciam cuncti de electione, in 6. quem textum esse notabilem ait Iason leg. de pupillo, ff. si quis ipsi, num. 12. ff. de operis novi nuntiat. Felinus cap. Ecclesiae sanctae Mariae, n. 99. ubi metus, illatus consanguineis electoris ad incutiendum metum electori, censetur electori ipsi incussus.

IDEM de amicitiae vinculo arcte coniuncto docent Sanchez num. 9. Quia amicus est Alter ego. Adhuc alia adverte circa malum grave, sufficiens incutere timorem viro constanti.

ET quidem quod ad ea mala, quae iure non sunt declarata gravia, id iudicio Iudicis est definiendum leg. 3. ff. ex quibus causis. Maior ratio est, quia nequeunt omnes casus exprimi; hoc autem iudicium non requiritur ad ea mala, quae iure constant gravia. Ita Baldus cap. 2. de his, quae ad finem, ratio eius est quia arbitria data sunt quo ad ea, quae sub regula comprehendi nequeunt ob humanam varietatem, ut notatur leg. non possunt, ff. de legibus. Idem advertit Sylvester V. metus, quaest. 4. erit tale iudicandum, an aestimatio mali impendentis esset natura rationabilis.

QUOAD mala certe gravia D. Bonavent. loco cit. in corpore, enumerat mortem, habetur cap. cum dilectus, de his quae vi, et leg. nec timorem 7. ff. de eo quod metus causa. Ratio est, quia omnium terribilium maxima est mors, teste Aristotele 4. Eth. Ita et Sanchez disp. 5. num. 4.

IDEM asserit S. Bonavent. de mutilatione; est enim quaedam mors partialis, cap. si quis absciderit disp. 55. et habetur expresse dicta leg 7. Idemque de gravi corporis cruciatu habetur expresse dicto cap. cum dilectus, et dicta leg. 7. ad quod gravia verbera reducuntur. Idem dicendum de metu armorum leg. 3. in principio, versu qui armati, ff. de vi, et vi armata.

IDEM asserit S. Bonavent. de metu servitutis. Habetur leg. ego puto, et leg. isti quidem, ff. de eo, quod metus causa. Idem dic de captivitatis timore, et gravis exilii. De carceris timore habetur leg. nec timorem, et leg. qui in carcerem, ff. de eo, quod metus causa.

IDEM asserit S. Bonavent. de timore honoris amittendi; habetur leg. 7. tit. 33. part. 7. Videtur id sentire Glossa cap. cum dilectus, v. metum de his, quae vi.

HUC spectat metus stupri, ut ait S. Bonavent. loco cit. et habetur leg. isti 8. ad finem, ff. de eo, quod metus causa, et leg. ff. 15. tit. 2. part. 4. quae loqui videntur de virgine; haec enim non corrupta stuprum pati potest. Idem sentiunt D. Thom. 4. dist. 29. quaest. unica, art. 2. ad 2. citatur et D. Bonavent. quaest. 1. et alii a Sanchez disp. 5. num. 12. ubi idem de alia muliere honesta intelligit, quod idem sensisse arbitror Seraphicum, non enim ibi declarat de stupro stricte, et colligitur ex leg. isti quidem adducta, quae includit etiam viros, quibus non est signaculum virginitatis, et praeterea addit rationem honestatis, cum viris bonis iste metus maior esse debeat, quam mortis, quae ratio etiam in vidua honesta militat.

QUOAD infamiam gravem, licet sit in controversia, neque S. Bonavent. aliquid de ea expresserit; arbitror tamen, inclusisse in metu mortis, cui aequiparatur leg. insta, ff de manumiss. vindic. Vel potest includisse in metu stupri, qui infamiam secum fert plerunque. Vel S. Bonavent. tenuit, infamiam non esse inter haec mala. Idem docuit D. Thomas in 4. dist. 23. quaest. unica, art. 2. ad 3. Durandus quaest. 2. num. 4. Carthus. ibi quaest. 2. Sylvester V. metus, quaest. 4. et colligitur ex leg. nec timorem, ff. de eo, quod metus causa, ibi: Nec timorem infamia hoc edicto contineri Pedius dixit; et tenet ibi Glossa V. infamiae, quando est infamia facti. Imo de infamia iuris, est lex ipsa adducta, et tenet Tabiena V. impedimentum, impedimento 9. quaest. 1. num. 2.

ADDUNT alii metum excommunicationis. Alii eum negant.

HIC valet regula D. Bonavent. qua utitur Sanchez num. 17. Vel enim excommunicatio est iusta, et tunc eius metus non cadit in virum constantem, quia est medicinalis, et bona, nec comparatur, ut malum aliquod vitandum, vel timendum, vel est iniusta, et haec timenda est, quia sic habetur 11. quaest. 3. cap. 1. ut notat Sanchez num. 17. post D. Bonavent. in 4. dist. 18. part. 2. dub. 2. et infamiam affert.

AMISSIONEM bonorum non enumerat S. Bonavent. inter ea, quae metum gravem incutiunt, quia sic videtur excludi 32. quaest. 7. ibi: Nolo mihi proferas damna rei familiaris, et cap. cum dilectus de his, quae vi, omittitur. Idem sentit Paludanus 4. dist. 29. quaest. 1. art. 2. concl. 2.

VEL forsan includit in metu mortis, cui aequiparatur, ut docet Tiraquellus de nobilitate, cap. 31. num. 369. nam bona sunt quaedam hominis vita leg. advocati 14. Cod. de advoc. divers. iudic. ibi Glossa, et probatur Hesiodi carmine:

Pecunia est anima miseris mortalibus —

Sic Glossa cap. unic. verb. coactus de his, quae vi in 6. ibi Ioan. Monach. num. 5. Alphonsus Brunus inter consilia feudalia, consil. 82. num. 7. et plures alii apud Sanchez num. 22.

NOTAT adhuc Sanchez disp. 6. metum solum reverentialem absque minis non cadere in virum constantem, nec sufficere ad irritandos contractus cap. ex litteris de despons. impuberum, et cap. 2. de pactis, in 6. et aliis plurimis.

QUAESTIO igitur est: An metus gravis, incussus ad votum extorquendum, illud irritet, et qua ratione.

PRIMA opinio est, tale votum nullo iure esse irritum, sed aiunt iure Ecclesiastico irritandum. Ita Cardinalis cap. 2. quaest. 1. casu 4. de his, quae vi. Sylvester verb. metus, quaest. 8. et verb. votum, 2. quaest. 12.

SECUNDA opinio de solis votis simplicibus id asserit; at professionem ita emissam solam esse irritam, quia unica lex votum irritans invenitur, et est cap. 1. de his, quae vi, quod de sola loquitur professione, sic Penna apud Lopez loco citando, et alii Recentiores eruditi.

TERTIA opinio est, omne votum tale esse irritum, sive simplex, sive solemne. Ita plurimi, qui ex traditione id astruunt, licet forsan alias scripta lex irritans perierit. Ita Glossa finalis ad finem cap. 2. de his, quae vi. Abbas ibi num. 11. et cap. sicut nobis, num. 5. de regular. Maior in 4. dist. 38. quaest. 4. col. penult. vers. His rationibus, Rosella V. votum, 1. num. 4. et v. metus, num. 3. ibi Angelus, num. 8. Tabiena V. votum, 1. quaest. 1. Fortunius de ultimo fine, illatione 1. num. 4. 18. Rota in novis. 4. To decis. 20. num. 15. Sotus lib. 7. de Iustitia, quaest. 2. art. 1. ad 1. et 2. Navar. summa, cap. 14. §. 6. Arag. 2. 2. quaest. 88. art. 3. fol. 988. Angles flor. 2. part. quaest. unic. de voto, art. 3. difficult. 18. Toletus lib. 4. summa, cap. 17. Sà V. votum, num. 8. et v. metus, num. 2. Valentia 2. 2. disp. 6. q. 6. puncto 4. Manuel 7. Tomo, cap. 93. Lopez p. p. Instruct. cap. 45. Azor. lib. 11. Instit. moral. cap. 15. quaest. 7. Philiat. de offic. sacerd. Tom. 1. part. 2. lib. 3. cap. 18. Sanchez in summa, lib. 4. cap. 3. num. 13.

Et hoc verum esse advertunt multi, etiamsi vovens veram intentionem se obligandi habuerit, alioqui absque intentione procul dubio ex se irritum est, subscribit Tanner. disp. 5. quaest. 4. dub. 1. num. 8.

EX his aliqui volunt, esse irritum iure Divino, et naturali. Ita Sotus lib. 7. de Iustitia, quaest. 2. art. 1. ad 2. et lib. 8. quaest. 1. art. 7. col. 17. et aliqui Recentiores, et in simili casu, nempe matrimonii, id tenent D. Bonavent. in 4. dist. 29. quaest. 1. D. Thom. ibi quaest. unica, art. 3. quaestiuncula 1. supplem. Gabriel. ibi quaest. 2. art. 2. Almain. quaest. 1. Carthuf. quaest. 2. Sotus quaest. 1. art. 3. Richardus art. 1. quaest. 1. Altisiodor lib. 4. summae, tract. 9. cap. 7. quaest. 5: Scotus 4. dist. 20. quaest. unica, §. De secundo dico, D. Anton. 3. part. tit. 1. cap. 7. Veractuz p. p. speculi, art. 8. concl. 1. Angles flor. 1. part. de matrim. quaest. 3. de consensu coacto, art. 1. diffic. 1. fol. 546. Ledesma dub. 23. de matrim. concl. 3. Philiarc. de offic. sacerd. tom. 1. part. 2. lib. 2. cap. 8. et cap. 6. Molina tom. 2. de Iust. Tract. 2. disp. 226. ad 2. eamque probabilem afferunt Victoria summa, de matrim. num. 268. Palacios 4. dist. 29. disp. unica, Lopez 2. part. Instruct. de matrimonium. cap. 40. fol. 1063.

Ex Iurisperitis eam tenent Angelus de Uraldis inter consilia matrimonialia Zileti consil. 46. Covar. 4. decret. 2. part. cap. 3. §. 5. Cucus, lib. 5. Instit. Maior tit. 12. num 118. Alexander Caeretius lib. 4. de sponsal. cap. 9. Matienzo lib. 5. recopilat. tit. 1. rub. glos. 1. num. 189. Barbosa ff. soluto matrimonio, rub. 4. part. num. 30. quam valde caeteris recitatis asserit Sanchez lib. 4. de matrim. disp. 14. num. 1.

Alii vero dicunt, solo iure Ecclesiastico irritati. Ita Aragonius 2. 2. quaest. 88. art. 2. fol. 989. Azor. lib. 11. Instit. moral. cap. 15. quaest. 6. Vega 2. tomo summae, cap. 129. casu 17. Sanchez in summa, lib. 4. cap. 3. num. 9. Idem de matrimonio asserit Sanchez lib. 4. disp. 14. num. 2. afferens multos: Hi sunt Durandus in 4. dist. 29. quaest. 2. Paludanus 1. quaest. 1. art. 3. concl. 2. num. 20. Sotus ibi, quaest. 1. art. 3. Arboreus lib. 11. Theosophiae, cap. 15. Ledesma 2. part. 4. q. 49. art. 3. Henriquez lib. 11. de matrim. tit. de impedimento violentiae, num. 29. eamque probabilem ait Richardus 4. dist. 2. art. 1. quaest. 1. D. Antonin. Victoria, Palac. Bartholomeus a Ledesma supra relati, et ex Iurisperitis Sylvester V. matrimonium, 8. quaest. 11. Armil. V. matrim. num. 41. Tabiena V. impedimentum, impedimento 9. quaest. 2. Navar. sum. cap. 22. num. 50. Fagundez lib. 2. in 2. praecept. cap. 13. num. 15. et Suarez Tom. 2. relig. lib. 2. cap. 10. num. 8. Huc inclinat Bassaeus num. 5. dummodo metus incussus sit ad finem extorquendi votum: Citat Navar. supra. Suarez cap. 7. num. 8. Sanchez lib. 4. moral. cap. 5. Valentiam disp. 6. quaest. 6. puncto 4. Sylvium quaest. 88. art. 1.

SENTENTIA igitur D. Bonavent. quod ad vota, habetur in 3. dist. 39. art. 3. quaest. 2. ad 2. ubi vota fatetur irrita, licet non iuramenta; ratio disparitatis ab eo assignatur, quia Votum respicit obligationem ad Deum, qui vult, sacrificia non esse coacta, sed voluntaria; non sic iuramentum, inter quae tres ponit differentias S. Bonavent. in 3. dist. 38. quaest. 1. ad ult. Prima est in obiecto, quia iuramentum fit hominibus; votum Deo. Secunda in medio, quia vovetur Deo per promissionem; sed iuratur per Deum. Tertia in fine, quia iuramentum est ad astruendam veritatem; votum autem ad augendam honestatem, ideo debet esse magis perfecte voluntarium.

Ex quo ruit oppositio Sanchez c. summa, num. 9. ubi arguit. Iuramentum tali metu gravi extortum obligat prorsus cap. si vero, de iureiurando; et tamen est involuntarium, ac ligat, quantum esset ex se, non minus, quam votum; nulla ergo alia differentia est, nisi quia Ecclesia irritat Votum, non Iuramentum.

SENTIT igitur D. Bonavent. votum esse irritum iure naturae Divino; idem enim de matrimonio sensit loco cit. supra.

ASSERO, Votum omne ex metu gravi extortum, esse iure naturali Divino irritum.

PROBATUR primo a D. Bonavent. loco citato. Votum est actus religionis, offerens aliquid in obsequium Dei; at Deus non vult sacrificium coactum, ut habetur 2. Corint. 9. Unusquisque prout destinavit in corde suo, non ex tristitia, aut necessitate.

RESPONDET Sanchez num. 19. id esse involuntarium tantum secundum quid; sed simpliciter voluntarium.

VERUM Doctor iste non percepit rationem voluntarii, ad votum requisitam; nam ut rite advertit S. Bonavent. in 4. dist. 38. quaest. 1. in argumentis; tale voluntarium requiritur, quale in verbo devovendi clauditur, quae est omnino spontanea, et liberrima ratio, qua per Votum exhibemus sponte Deo obsequia nostrorum operum, nosque ipsi tradimus; qualis est in matrimonio, in quo traditur corpus amore ad sanctam, et charam societatem, quam similitudinem admittit etiam Sanchez LL. CC. at matrimonium metu gravi irritatur, ut declarant Canones can. veniens, el. 2. de sponsal. et can. significavit, relata ad hoc a D. Bonavent. in 4. dist. 29. quaest. 1. et Sanchez lib. 4. de matrimonio, disp. 21. num. 18. et hoc matrimonium est irritum in utroque foro, ut tenet S. Bonavent. loco cit. adductis Canones, quem sequuntur Doctores utriusque Iuris, praecipue Doctores omnes Iuris Pontificii, cap. 2. de his, quae vi, et cap. cum locum, de sponsal. ubi cap. matrimonium, absolute irritum esse docent; esto enim explicent etiam in foro conscientiae. Id tamen explicant Theologi, adducti a Sanchez loco citato. Ratio est D. Bonavent. qua nititur Sanchez num. 18. quia matrimonium signat unionem Christi cum Ecclesia; sicut Votum signat unionem animae cum Christo: at illud iure naturae divino est irritum, si ineatur ex metu gravi: Ergo.

PROBATUR vero Minor, argumento S. Bonavent. validissimo dist. 29. quaest. 1. Ubicumque deest id, quod ex natura sua constituit aliquid in esse intrinseco, ibi illud ens non est, quia non potest res esse absque sua essentia: sed in matrimonio, inito ex metu gravi, deest consensus, qui ex natura rei intrinseca constituit matrimonium: Ergo ex natura rei est irritum. Minor probatur ex cap. cum locum, de sponsal. ut refert D. Bonavent. in argumentis, et corpore. Nam cum duo cives Papicnses praetenderent ius in puellam, dicentes, cum ea contraxisse matrimonium; Pontifex praecepit, puellam in loco tuto reponi, quia ipsa timebat vim, et reddit rationem Pontifex: quia matrimonium solo consensu perficitur, qui non invenitur, ubi est timor cadens in constantem virum.

HINC infert ipse Sanchez num. 18. ergo clare sentit Pontifex, consensum illum involuntarium, qui reperitur, ubi adest praedictus timor, sufficientem non esse ad valorem matrimonii: Nempe, quia deesset naturae essentiale. De essentia enim matrimonii esse consensum mutuum e est de fide Con. Florent. in decreto de sacramento matrimonii, ut notat Sanchez lib. 2. disp. 25. Imo disp. 26. infert per nullam potentiam, etiam Dei, posse esse matrimonium absque consensu, quia est de essentia eius.

CONSENSU M autem de essentia eius statuit Pontifex loco cit. excludere metum, in virum constantem cadentem. Huic argumento non video, quid valeant adversarii respondere, praecipue Sanchez.

URGEO adhuc, quia neque matrimonii, neque votorum, sic emissorum, invenitur Ecclesiae irritatio aliqua; sed sola assertio, ea esse irrita. Sic de matrimonio habetur cap. cum locum, cap. consultatione, et cap. veniens el. 2. de sponsal. significavit de eo, qui duxit in matrimonio, qui sunt textus, de hac re loquentes, agunt de matrimoniis iam contractis, et declarant; si metu inita sint, esse invalida, nec Ecclesia potuit irritare matrimonia illaiam contracta, si ante ea decreta, valida essent: Ergo iure ipso naturali irrita erant. Quod vero invenitur solum cap. 1. de his, quae vi, non irritans professionem, sed afferens, et declarans, eam esse talem.

Respondet Sanchez lib. 4. de matrimonio, disp. 14. num. 2. illos textus quidem non habere statutorum formam, et ita non constare, ubi talis irritatio ab Ecclesia statuta sit; haberi tamen traditionem tot Doctorum, Pontificesque in illis decretis ostendunt iure, et usu id semper servatum esse, ut matrimonium metu gravi extortum, sit irritum, et forsan olim fuit scripta, licet perierit scriptura, sicut licet non habeatur Ecclesiae scriptura declarans, matrimonium fidelis cum infideli esse irritum, id tamen ita esse constat ex antiquissima Ecclesiae traditione.

Eadem responsione satisfacere conatur cap. 1. de vi, quod ad vota.

Haec tamen responsio frivola est, nam Pontifices in praeallegatis decretis ostendunt omni tempore, talia vota, et matrimonia semper fuisse irrita, ut fatetur ingenue Sanchez: Ergo signum est nullam solidam haberi traditionem, quod haec irritatio decreta sit ab Ecclesia.

Urgeo adhuc ratione supra allata, quia Pontifices asserunt, ea matrimonia semper irrita fuisse ex defectu consensus, excludentis metum gravem, quem consensum ad matrimonium intrinsece necessarium asserunt.

Ad id vero, quod addit de matrimonio fidelis cum infideli, dico, non esse ex sola Ecclesiae determinatione irritum, ut asserit D. Bonavent. in 4. dist. 39. quaest. 1. in resolutione, sed ex natura sacramenti, quod absque Baptismo, qui est ianua sacramentorum, haberi non potest, et ratione periculi deficiendi a Divino cultu ob coniugis cultum imparem, ex quibus oritur determinatio Ecclesiastica, quae in multis Conciliis Provincialibus declaravit tale matrimonium irritum; et cap. cave, et cap. non oportet, vetat ne tale contrahatur matrimonium, et c. Quam vero, invenitur decretum generale irritans; ideo multi dicunt ex natura sacramenti esse irritum, inter quos est S. Bonavent. qui male adducitur a Sanchez lib. 7. disp. 71. num. 7. cum asserentibus esse irritum solo iure Ecclesiastico.

Obiicies primo cum prima sententia. Ubi est consensus liber, caeteris positis, ibi est voluntarium Votum, et matrimonium: Sed in casu nostro est consensus liber, nam metus facit involuntarium tantum secundum quid: Ergo.

Respondet D. Bonavent. in 4. dist. 29. quaest. 1. requiri voluntarium modo supra dicto, ob rationes allatas.

Obiicies secundo cum Sanchez. Stando in iure naturae, ea deliberatio sufficit Voto, quae et culpae mortali, ut dixi quaest. 2. Sed haec repetitur in voto, inito ex metu: Ergo.

Respondetur ex dictis, talem deliberationem debere esse voluntariam simpliciter, qualis est ea, quae sufficit etiam culpae mortali patrandae; non autem ea, quae ex metu gravi oritur, ut ostendimus supra: haec enim simpliciter non sufficit, sed solum ut praeponit minus malum maiori.

Alia argumenta, eodem fundamento nixa, ait, se referre lib. 4. de matrim. disp. 14. num. 1. et urgere quoad matrimonium, quae ex dictis eliduntur, et solventur etiam 3. parte, Tractatu de matrimonio, disputatione 4. quaestione 2. et 3.

Obiicit primo. Si ratione libertatis irritum est; contra; nam saepe metus levis magis privat libertate; avarus enim magis deterretur ab actu, timore amissionis pecuniae, quam mancipium metu flagelli: sed metus levis ex natura sua non irritat: Ergo.

Respondetur ex S. Bonavent. loco cit. negando, metum levem magis tollere libertatem, quae ex rationis dictamine sequi debet, ut rite mensuretur, et ob id debet, in viro rationabili mensurari, non in frenetico.

Obiicies secundo: metus incussus a causa naturali, puta timore mortis, vel etiam a causa libera, ut si captivus morte damnatus, ut evadat, sponset meretricem iuxta morem aliquarum gentium, et similibus casibus non irritat contractum inde secutum: Ergo irritatio non venit ex vi libertatis, sed ex iure Ecclesiastico.

Respondetur ex D. Bonavent. dist. 29. quaest. 1. et dist. 39. art. 3. quaest. 2. ad 1. debere esse metum pugnantem e diametro cum libertate rationabili resistente; talis enim sola est gravis, ideo timor solus incussus ad extorquendum matrimonium irritat; nam timor damnationis imminentis, aut mortis aliunde proveniens, non agunt contra hanc libertatem ad consensum extorquendum, ideo graves contra consensum non sunt, ideo non dicuntur cogentes, sed inducentes, ut ait S. Bonavent. sicuti etiam precibus sollicitantes, ut ait S. Doctor dist. 29. quaest. 1. ad penultimum, hae enim metum tantum levem incutere valent, ut tenent DD. apud Sanchez lib. 4. disp. 6. de matrimonio.

Obiicies tertio, Baptismus in adultis exigit consensum ad sui valorem, et tamen sufficit voluntas etiam metu gravi coacta, ut validum sit Baptisma cap. Maiores de Baptismo, et cap. Iudaeis, 45. dist. Ergo sat esset etiam matrimonio, et Voto, nisi Ecclesia irritaret.

Respondet S. Bonavent. in 4. dist. 29. q. 1. ad 2. Baptismum esse opus Dei, non hominum; sed matrimonium esse ex hominum consensu; est enim contractus humanus, ideo exigit maiorem libertatem, nam est totum in consensu positum.

Alia etiam ratio communis Voto assignatur, quia sunt deditiones amoris.

Obiicies quarto: etiam iuramentum, extortum metu gravi, est validum cap. verum, et cap. si vero de iureiurando, et tamen requirit libertatem. Si ergo Votum, et matrimonium ideo irritantur, signum est, ea irritari iure Ecclesiastico, non ex defectu libertatis. Hoc argumentum supra solutum est.

Obiicies quinto. Nil magis opponitur consensui, quam dolus, et error, leg. si per errorem, ff. de iurisdict. omn. iudic. et tamen hic non irritat matrimonium, nisi sit error personae, et conditionis: metus tamen irritat: quod in aliis contractibus diversum est; nam dolus dans causam contractui bonae fidei, illum irritat, leg. Et eleganter, §. 1. de dolo; metus autem illos non irritat: Ergo haec differentia non potest oriri ex iure naturali; alias enim et dolus dans causam matrimonio, cum magis contrarietur consensui, quam metus, illud irritaret.

Respondetur, metum irritare quatenus directe oppugnat libertatem in substantia rei eligendae; ideo cum errore incedit; incutitur enim ad substantiam Voti, matrimonii, etc.

Quod dicitur, alios contractus non irritari metu, falsum est, ut innuit S. Bonavent. in 4. dist. 29. quaest. 1. probatur ex leg. 1. Cod. de rescind. vendit. ibi irrita est, ut exponit Glossa leg. inbemus 14. §. accep- mus, verbo privetur, Cod. de sacro-sancta Ecclesia, et l. 5. v. si habeas, Cod. de iurisdict. omn. iudic. et est communis sententia, ut testantur Cremensis singul. 7. Iason leg. 2. num. 13. et 15. Cod. de iure emphyteut. Tiraquel. cum multis leg. si unquam, v. revertatur, n. 21. et sequentibus, Cod. de revocatione donat. idem habetur aliis legibus relatis a Sanchez lib. 3. de matrimonio, disp. 8. num. 2.

Probatur ratione D. Bonavent. locis adductis. Sine consensu contractus privatur sua substantia leg. obligationum, ff. de act. et oblig. at ubi metus adest, deficit consensus ex dictis: Ergo: et patet ex regula Nihil consensui 117. ff. de regul. iuris ibi: Nihil consensui tam contrarium est, quam vis, atque metus, et c. cum locum, de sponsal. ibi: cum locum non habeat consensus, ubi metus, vel coactio intercedit.

Textus vero allati in contrarium a Sanchez solum ostendunt, debere iudicari irritos ad pacem conservandam, quia saepe non possent effectum naturalis irritationis habere ex vi praepotentium.

Alii vero solum volunt extrinsecum actum, puta haereditatem adeundo, factum absque intentione possessionis capiendae, debere a magistratu declarari, seu in suum statum revocari. Ideo cap. 2. de his, quae vi, habetur: Quae metu, et vi fiunt, de iure debent in irritum revocari.

Respondeo secundo ex dictis, maiorem libertatem ex natura rei exigi pro Dote, et matrimonio, quam pro contractibus humanis simplicibus ob rationes supra allatas.

Affert Sanchez num. 4. textum leg. 1. ff. de eo quod metus causa, ibi ait Praetor: quod metus causa gestum erit, ratum non habebo, ubi notat, loqui in futuro, idest irritandum, ex Tiraquel. cum aliis, et tamen D. Bonavent. in 3. dist. 39. art. 3. quaest. 2. argumento 2. secundo loco, ita ponit in praesenti: ratum non habeo.

Nota, idem esse, quod iam factum est, ratum non habeo: et quod habet, non habebo, unde nil facit Sanchez; nam irritatio sequitur factum, et ex natura rei, multo magis quo ad declarationem iudicis in foro externo. Deserviret fortasse, si dixisset: Quod metu factum est, ratum non habebo. Sed nec ita: Sensus enim esset, omni tempore irrita esse.

Remanet dubium: An Votum emissum ex timore gravi incusso, iusta de causa, irritum sit.

Prima opinio est, esse irritum. Ita Lopez prima parte Instruct. cap. 45. col. 3. Manuel 2. tomo summae, disp. 93. Vega 2. Tomo summae, cap. 29. casu 17. et in simili casu de matrimonio id asserunt apud Sanchez lib. 4. disp. 13. Ratio est, quia adhuc tollit libertatem.

Secunda opinio est, esse validum. Ita Sanchez lib. citato de matrimonio, et lib 4. summae, cap. 3. num. 21. cum Medina lib. 1. summae, cap. 14. §. 6. fol. 86. quaest. 1. ad ultimum, et in 3. dist. 39. art. 3. quaest. 2. ad 3. ubi non admittit metum, in constantem virum cadentem, quando oritur ex iustitia; tunc enim nullus est timor, qui virum constantem deterrere a iusto, atque deflectere valeat, et consequenter ad irritandos contractus pertineat, ut dixi supra contra Sanchez in notandis.

Assero, Votum emissum in metu gravi iuste incusso, esse validum.

Probatur ratione D. Bonavent. ibi, quia a nullo tunc ei incutitur metus cadens in constantem virum, sed ipse potius sibi metum incutit, ut habetur leg. si mulier 21. in principio, ff. de eo, quod metus causa. Ipse enim est sibi causa timendi peccatum; vel malum poenae, quorum alterum imminet eligendum. Qua ratione utitur Sanchez lib. 4. de matrimonio, disp. 13. num. 3.

Haec doctrina ruit adversariorum fundamentum; est enim votum voluntarium, quippe ab intrinseco debite timor incussus fuit, atque adeo non cogens, nam coactio, et vis est ab extrinseco.

Ex his colligere potes, Vota, metu levi extorta, esse valida; non enim inde temeratur graviter libertas.

Hic latius edisserit Sanchez de excommunicatione sancti Concilii Tridentini sess. 25. de regul. cap. 18. quae fulminatur primo contra cogentes foeminas ad ingrediendum monasterium, vel ad suscipiendum habitum Religionis, vel ad professionem.

Secundo, contra dantes ad id auxilium, vel favorem.

Tertio, contra eos qui scientes, foeminam non sponte ingredi, aut habitum suscipere, aut professionem emittere, interponunt quomodocunque illi actui potentiam, vel consensum, vel authoritatem.

Quarto, contra impedientes sine iusta causa voluntarem foeminae, volentis emittere Vota, ingredi religionem. De hoc Suarez Tom. 5. in 3. part. disp. 23. sect. 5. ubi de Censuris, qui est huius disputationis locus, et a nobis disputabitur 3. part. Tom. 2. Tract. de Censuris.

Tractatus I: PRIMUS DE VIRTUTIBUS THEOLOGICIS

Proemium I: Prooemium

Disputatio I: DE FIDE

Quaestio I: Quid FIDES significet, et quid sit

Quaestio II: Quodnam sit FIDEI obiectum

Quaestio III: An obiectum FIDEI sit aliquod complexum

Quaestio IV: An FIDEI obiectum possit esse falsum

Quaestio V: An obiectum FIDEI possit esse evidens scientifice

Quaestio VI: An FIDES sit de his, de quibus habetur visio in via

Quaestio VII: An articuli FIDEI sint evidenter credibiles

Quaestio VIII: An credibilia recte per articulos sint disposita

Quaestio IX: Utrum articuli FIDEI, decursu temporum, creverint

Quaestio X: Utrum FIDES creverit quoad lumen

Quaestio XI: An Fides creverit certitudine

Quaestio XII: An Fidei articuli exponendi sint auctoritate aliqua, quae sit infallibilis magistra, et quae sit

Quaestio XIII: Quae sint notae verae Ecclesiae, apud quam stat authoritas exponendi FIDEM

Quaestio XIV: Quidnam sit necessario credendum, necessitate medii

Quaestio XV: Quae sint credenda necessitate praecepti

Quaestio XVI: An teneamur FIDEM confiteri, et quando

Quaestio XVII: An liceat de FIDE disputare, et quando

Quaestio XVIII: An Fides sit in Intellectu

Quaestio XIX: An Fides perficiatur per Charitatem, tanquam per formam

Quaestio XX: An certum sit, FIDEM sine CHARITATE manere

Quaestio XXI: An, et quomodo FIDES sit VIRTUS

Quaestio XXII: An FIDES sit UNA VIRTUS

Quaestio XXIII: An FIDES sit prima Virtutum

Quaestio XXIV: An FIDES sit certior quacumque scientia; vel habitu quocumque intellectivo

Quaestio XXV: An quis certo scire possit, se FIDEM habere

Quaestio XXVI: In quibusnam sit FIDES

Quaestio XXVII: An FIDES sit Donum DEI substantialiter

Quaestio XXVIII: Utrum differentia FIDEI, et aliorum actuum naturalium a supernaturalibus moralibus proveniat semper ex obiecto

Quaestio XXIX: De FIDEI effectibus

Quaestio XXX: De DONO INTELLECTUS

Dubitatio I: An INTELLECTUS sit donum Spiritus Sancti

Dubitatio II: Utrum DONUM INTELLECTUS possit esse simul cum FIDE

Dubitatio III: An DONUM INTELLECTUS consistat in contemplatione Creatoris, et Creaturae

Dubitatio IV: Utrum DONUM INTELLECTUS insit omnibus habentibus gratiam, et an his solis

Dubitatio V: Qua sit necessitas, et utilitas DONI INTELLECTUS

Dubitatio VI: Utrum* **DONO INTELLECTUS** *respondeat sexta beatitudo, scilicet Beati mundo corde, etc.

Dubitatio VII: An* **DONO INTELLECTUS** *respondeat, inter fructus Spiritus Sancti, Fides

Quaestio XXXI: De Dono Scientiae

Dubitatio I: An* **SCIENTIA** *sit donum Spiritus Sancti

Dubitatio II: An scientia sit de rebus Divinis

Dubitatio III: An donum scientiae sit speculativum

Dubitatio IV: An Dono Scientiae respondeat tertia Beatitudo: Beati, qui lugent, etc.

Disputatio II: De Infidelitate

Quaestio I: Quid, et quale peccatum sit INFIDELITAS

Quaestio II: An opera omnia Infidelium sint peccata

Quaestio III: Utrum infideles possint compelli ad FIDEM audiendam

Quaestio IV: An cogi queant Infideles ad FIDEM nostram, sufficienter propositam, amplectendam

Quaestio V: An Infideles non baptizati, cogi queant ad relinquendos errores, vel ritus, rationi naturali contrarios

Quaestio VI: An permittendi sint ritus Infidelium

Quaestio VII: An liceat cum infidelibus pacisci de eorum ritibus tolerandis

Quaestio VIII: An Infideles, non baptizati, possint retinere potestatem supra Fideles, et an possint ea privari

Disputatio III: De Haeresi

Quaestio I: Quid sit HAERESIS

Quaestio II: An dubitans de articulis FIDEI sit haereticus

Quaestio III: An, qui actu opinativo mero assentitur articulo FIDEI, sit haereticus

Quaestio IV: An, et Quae Ignorantia excuset ab Haeresi

Quaestio V: Qua pertinacia ad HAERESIM requiratur

Quaestio VI: An, ut quis censeatur Haereticus, necesse sit, ut fuerit baptizatus, et fidelis

Quaestio VII: Utrum Ecclesia cogere possit haereticos ad FIDEM Catholicam recipiendam

Quaestio VIII: De alio medio, quo utitur Ecclesia contra haereticos prohibendo eorum Libros

Quaestio IX: An teneamur haereticorum conversationem vitare

Quaestio X: Quae excommunicatio haereticis infligatur

Quaestio XI: De aliis Poenis spiritualibus haereticorum

Quaestio XII: De poenis temporalibus Haereticorum

Disputatio IV: De Spe

Quaestio I: Quid sit SPES

Quaestio II: Quodnam sit obiectum materiale SPEI

Quaestio III

Quaestio IV: An SPE certo obiectum exhibeatur, et speretur

Quaestio V: An Spes sit Virtus

Quaestio VI: An SPES sit Virtus Theologica

Quaestio VII: An aliquando SPES sit informis

Quaestio VIII: An SPES oriatur ex meritis

Quaestio IX: An Spes praecedat Charitatem

Quaestio X: Quodnam sit SPEI subiectum proximum

Quaestio XI: Utrum SPES maneat in Beatis

Quaestio XII: An detur praeceptum sperandi in DEUM

Dubitatio VI: Utrum* DONO INTELLECTUS *respondeat sexta beatitudo, scilicet Beati mundo corde, etc.

Dubitatio VII: An* DONO INTELLECTUS *respondeat, inter fructus Spiritus Sancti, Fides

Dubitatio I: An* SCIENTIA *sit donum Spiritus Sancti

Quaestio XVII: An omnia dona gratuita sint CHARITATE diligenda

Quaestio XVIII: An irrationalia ex CHARITATE sint diligenda