Palladium theologicum, Tomus quintus: De virtutibus

OMNIUM Theologorum calculis statuitur, Spem esse Theologicam virtutem.

PROBATUR a D. Bonav. primo, quia Apostolus eam ponit in ordine cum Fide, et Charitate 1. Corinth. 13.

PROBATUR secundo a S. Doct. quia illa virtus, quae est finis virtutum Cardinalium, est Theologica: Talis est Spes; Ergo. Minor probatur, quia tendit in Deum, ut obiectum beatificum, ad quod obiecta aliarum virtutum inserviunt, ut media.

PROBATUR tertio a D. Bonaventura cap. 6. ad Hebr. ubi dicitur, habere Spem incedentem usque ad interiora velaminis, idest usque ad recondita Dei, ut advertit etiam Valentia disp. 2. quaest. 1. puncto primo.

PROBATUR quarto a S. Doct. eiusdem rationis est medium cum extremis: Sed Spes est media inter fidem, quae inchoat aedificium spirituale; et Charitatem, quae consummat; nam Spes erigit in Deum: Ergo.

PROBATUR quinto a S. Doct. Imago creationis reformatur per recreationem; sed imago creationis exigit tres potentias: Ergo et imago recreationis requirit tres virtutes. Cum ergo imago reformetur per virtutes Theologicas: ergo sunt tres, sed non aliae praeter fidem, Spem, et Charitatem: Ergo.

TANDEM probatur in corpore ex obiecto; quia respicit immediate Deum, ut obiectum acquirendum in beatitudine. Igitur, sicuti fides est Theologica, quia nititur Deo revelanti vera; ita Spes, quia nititur Deo promittenti magna.

PROBATUR etiam ex parte subiecti; quia portio superior animae reformatur in ordine ad Deum virtutes Theologicas: At Spes est una e virtutibus reformantibus; nam sicuti rationalis fide, concupiscibilis charitate, ita Spe reformatur irascibilis. Hoc etiam ostenditur, quia dotes animae in patria respondent reformationi. Sic fidei respondebit visio, reformans Rationalem; charitati viae Charitas consummata, reformans Concupiscibilem. Sic et tertio respondens Spei, Irascibilem reformabit.

Obiicies primo. Nulla virtus, circa cuius actum potest reperiri excessus, est Theologica; nunquam enim nimis Deo creditur, aut nimis amatur; sed in Spe potest esse excessus, aliqui enim plus sperant, quam merita exigunt: Ergo.

Respondet S. Doct. illam virtutem, in cuius actibus est nimia intensio, vere non esse Theologicam; at in Spei actibus non est nimia intensio; nemo enim nimis sperat in Domino; sed excessus non est in genere spei, sed praesumptionis, ex parte subiecti, ex defectu conditionis spei, quae exigit, ut speretur in Deo, modo a Deo revelato. Excessus igitur intensionis non potest esse in actibus virtutum Theologicarum, quae habent obiectum infinitum; sed in obiecto virtutum Cardinalium, quod est finitum, et determinatum, unde si limites transgrediens, actus excedat, declinans ad extrema, deviat ad vitia.

Obiicies secundo. Virtus, quae est media inter duas malitias, est Cardinalis, non Theologica: Sed Spes est media inter desperationem, et praesumptionem: Ergo.

Respondet S. Doct. Virtutem, quae est media inter duas malitias, participando de extremis quoad ea, quae bona sunt, esse Cardinalem, vel Cardinalis speciem: Sic Liberalitas est media inter avaritiam participans de eius materiali subiecto, tenens tenenda, et inter prodigalitatem, participans de eius materiali subiecto, quatenus dat danda. At vero, si sit media tantum, ut eliminativa utriusque extremi, potest esse Theologica. Talis est Spes, media inter desperationem, et praesumptionem; liberat enim ab illo duplici malo; sicut fides de Trinitate, et unitate liberat ab errore Arrii, et ab errore Sabellii, extremis.

Obiicies tertio. Virtus, quae versatur circa media ad finem ultimum, est Cardinalis. Spes versatur circa gratiam, perseverantiam, et caetera media salutis: Ergo.

Respondet S. Doct. non determinari genus, vel speciem virtutis penes obiectum quodcumque, sed penes illud obiectum, quod habet rationem motivi; quamvis autem Spes versetur etiam circa media ad salutem, tamen obiectum motivum est Deus; ut finis ultimus beatus, ad quem ordinantur gratia, et alia media, quae sperat ab eo.

Si dicas, etiam Latriam, et Religionis totius virtutem respicere Deum; attamen non esse virtutem Theologicam, quia respicit etiam rem creatam tanquam obiectum, nempe cultum talem.

Respondet S. Doct. non esse simile, quia Latria respicit actum illum creatum, ut obiectum; atque adeo non respicit Deum immediate, sicuti facit Spes.

Obiicies quarto. Habitus per actus distinguuntur: Sed actus spei, et actus longanimitatis sunt iidem, nempe, expectare bona: Ergo Spes, et Longanimitas sunt eiusdem generis; Sed Longanimitas est Cardinalis: Ergo et Spes.

Respondet S. Doct. Spem expectare bona aeterna, ipsamque Dei promissis: Longanimitas vero, quae est pars Fortitudinis, constantia, et robore animi expectat de affligentibus triumphare; et ideo eius obiectum est inferioris ordinis.

Obiicies quinto. Ad Fortitudinem spectat roborare contra affligentia: Sed hoc etiam ad Spem pertinet, quia facit hominem in adversis gaudere: Ergo.

Respondet S. Doct. actum posse esse alicuius virtutis, vel sicut elicientis, vel sicut imperantis, vel sicut adiuvantis. Perferre terribilia est fortitudinis, sicut elicientis; sed fidei sicut imperantis, et dictantis, sicut dicitur Hebr. 11. Sancti per fidem vicerunt regna, etc. Fortes facti sunt in bello, sed Spei, et Charitatis, ut adiuvantis. Amor enim Dei, et Spes beatitudinis multum adiuvant virtutem Fortitudinis, ut possit omnia mala perferre iuxta id B. Gregorii: Spes praemii minuit vim flagelli.