Palladium theologicum, Tomus quintus: De virtutibus
Gaudenzio da Brescia (1612–1672)
Reuerendi patris Gaudentij Bontempi, ... Palladium theologicum, seu Tota theologia scholastica in septem tomos distributa. Ad intimam mentem d. Bonauenturae seraphici doctoris ... Tomus quintus, De virtutibus
First published 1676
Bontempi's Palladium theologicum (Lyon 1676) is a complete scholastic theology composed ad mentem D. Bonaventurae, arranged in seven tractatus on the order of the Secunda secundae. This fifth volume, De virtutibus, treats the theological virtues (faith, hope, charity, with their gifts, beatitudes and fruits), the cardinal virtues and their opposite vices, and the states and offices of men (religious and prelates, bishops, princes), including the extensive disputations on contracts, religion, vows, fortitude, temperance and the judicial process. It is a significant example of the Bonaventurian scholastic school and a counterpart to the Thomist manuals of the period.
Tractatus I: PRIMUS DE VIRTUTIBUS THEOLOGICIS
Proemium I: Prooemium
Disputatio I: DE FIDE
Quaestio I: Quid FIDES significet, et quid sit
Quaestio II: Quodnam sit FIDEI obiectum
Quaestio III: An obiectum FIDEI sit aliquod complexum
Quaestio IV: An FIDEI obiectum possit esse falsum
Quaestio V: An obiectum FIDEI possit esse evidens scientifice
Quaestio VI: An FIDES sit de his, de quibus habetur visio in via
Quaestio VII: An articuli FIDEI sint evidenter credibiles
Quaestio VIII: An credibilia recte per articulos sint disposita
Quaestio IX: Utrum articuli FIDEI, decursu temporum, creverint
Quaestio X: Utrum FIDES creverit quoad lumen
Quaestio XI: An Fides creverit certitudine
Quaestio XII: An Fidei articuli exponendi sint auctoritate aliqua, quae sit infallibilis magistra, et quae sit
Quaestio XIII: Quae sint notae verae Ecclesiae, apud quam stat authoritas exponendi FIDEM
Quaestio XIV: Quidnam sit necessario credendum, necessitate medii
Quaestio XV: Quae sint credenda necessitate praecepti
Quaestio XVI: An teneamur FIDEM confiteri, et quando
Quaestio XVII: An liceat de FIDE disputare, et quando
Quaestio XVIII: An Fides sit in Intellectu
Quaestio XIX: An Fides perficiatur per Charitatem, tanquam per formam
Quaestio XX: An certum sit, FIDEM sine CHARITATE manere
Quaestio XXI: An, et quomodo FIDES sit VIRTUS
Quaestio XXII: An FIDES sit UNA VIRTUS
Quaestio XXIII: An FIDES sit prima Virtutum
Quaestio XXIV: An FIDES sit certior quacumque scientia; vel habitu quocumque intellectivo
Quaestio XXV: An quis certo scire possit, se FIDEM habere
Quaestio XXVI: In quibusnam sit FIDES
Quaestio XXVII: An FIDES sit Donum DEI substantialiter
Quaestio XXVIII: Utrum differentia FIDEI, et aliorum actuum naturalium a supernaturalibus moralibus proveniat semper ex obiecto
Quaestio XXIX: De FIDEI effectibus
Quaestio XXX: De DONO INTELLECTUS
Dubitatio I: An INTELLECTUS sit donum Spiritus Sancti
Dubitatio II: Utrum DONUM INTELLECTUS possit esse simul cum FIDE
Dubitatio III: An DONUM INTELLECTUS consistat in contemplatione Creatoris, et Creaturae
Dubitatio IV: Utrum DONUM INTELLECTUS insit omnibus habentibus gratiam, et an his solis
Dubitatio V: Qua sit necessitas, et utilitas DONI INTELLECTUS
Dubitatio VI: Utrum* **DONO INTELLECTUS** *respondeat sexta beatitudo, scilicet Beati mundo corde, etc.
Dubitatio VII: An* **DONO INTELLECTUS** *respondeat, inter fructus Spiritus Sancti, Fides
Quaestio XXXI: De Dono Scientiae
Dubitatio I: An* **SCIENTIA** *sit donum Spiritus Sancti
Dubitatio II: An scientia sit de rebus Divinis
Dubitatio III: An donum scientiae sit speculativum
Dubitatio IV: An Dono Scientiae respondeat tertia Beatitudo: Beati, qui lugent, etc.
Disputatio II: De Infidelitate
Quaestio I: Quid, et quale peccatum sit INFIDELITAS
Quaestio II: An opera omnia Infidelium sint peccata
Quaestio III: Utrum infideles possint compelli ad FIDEM audiendam
Quaestio IV: An cogi queant Infideles ad FIDEM nostram, sufficienter propositam, amplectendam
Quaestio V: An Infideles non baptizati, cogi queant ad relinquendos errores, vel ritus, rationi naturali contrarios
Quaestio VI: An permittendi sint ritus Infidelium
Quaestio VII: An liceat cum infidelibus pacisci de eorum ritibus tolerandis
Quaestio VIII: An Infideles, non baptizati, possint retinere potestatem supra Fideles, et an possint ea privari
Disputatio III: De Haeresi
Quaestio I: Quid sit HAERESIS
Quaestio II: An dubitans de articulis FIDEI sit haereticus
Quaestio III: An, qui actu opinativo mero assentitur articulo FIDEI, sit haereticus
Quaestio IV: An, et Quae Ignorantia excuset ab Haeresi
Quaestio V: Qua pertinacia ad HAERESIM requiratur
Quaestio VI: An, ut quis censeatur Haereticus, necesse sit, ut fuerit baptizatus, et fidelis
Quaestio VII: Utrum Ecclesia cogere possit haereticos ad FIDEM Catholicam recipiendam
Quaestio VIII: De alio medio, quo utitur Ecclesia contra haereticos prohibendo eorum Libros
Quaestio IX: An teneamur haereticorum conversationem vitare
Quaestio X: Quae excommunicatio haereticis infligatur
Quaestio XI: De aliis Poenis spiritualibus haereticorum
Quaestio XII: De poenis temporalibus Haereticorum
Disputatio IV: De Spe
Quaestio I: Quid sit SPES
Quaestio II: Quodnam sit obiectum materiale SPEI
Quaestio III
Quaestio IV: An SPE certo obiectum exhibeatur, et speretur
Quaestio V: An Spes sit Virtus
Quaestio VI: An SPES sit Virtus Theologica
Quaestio VII: An aliquando SPES sit informis
Quaestio VIII: An SPES oriatur ex meritis
Quaestio IX: An Spes praecedat Charitatem
Quaestio X: Quodnam sit SPEI subiectum proximum
Quaestio XI: Utrum SPES maneat in Beatis
Quaestio XII: An detur praeceptum sperandi in DEUM
Dubitatio I: UNICA. An urgeret hoc praeceptum, cui revelata esset damnatio certa
Disputatio V: De Dono Timoris
Quaestio I: An TIMOR sit Habitus distinctus a SPE
Quaestio II: Quodnam sit TIMORIS obiectum
Quaestio III: An mundanus Timor semper sit malus
Quaestio IV: An Timor servilis sit honestus, et Donum Dei
Quaestio V: An Timor servilis expellatur, gratia adveniente
Quaestio VI: An Timor Initialis, et Filialis differant specie
Quaestio VII: An crescente Charitate Timor decrescat
Quaestio VIII: An Timor gratuitus maneat in patria
Quaestio IX: An Paupertas Spiritus respondeat DONO TIMORIS
Quaestio X: De Effectibus, et praecepto TIMORIS DEI
Disputatio VI: De Desperatione
Quaestio I: UNICA. Cuius potentiae actus sit DESPERATIO, et quod peccatum
Disputatio VII: De Praesumptione
Quaestio I: Quid sit PRAESUMPTIO, et quale peccatum
Disputatio VIII: De Charitate
Quaestio I: Quid sit CHARITAS
Quaestio II: Quodnam sit Charitatis obiectum
Quaestio III: An Charitas sit proprie Dei amicitia
Quaestio IV: Utrum Charitas sit Habitus creatus
Quaestio V: An Charitas sit una specialis Virtus
Quaestio VI: An Charitas sit una specie specialissima
Quaestio VII: An Charitas sit virtutum praestantissima
Quaestio VIII: An Charitas sit Forma Virtutum
Quaestio IX: An praeter Charitatem infusam detur alia charitas, nostris actibus acquisita
Quaestio X: An Charitas possit esse informis
Quaestio XI: An CHARITAS augeatur, et quomodo
Quaestio XII: An, et quomodo CHARITAS huius vitae sit perfecta
Quaestio XIII: An Charitas corrumpi queat, et quomodo
Quaestio XIV: Quaenam sit subiectum Charitatis proximum
Quaestio XV: An solus Deus ex Charitate diligendus sit; an etiam proximus
Quaestio XVI: An Charitas sit ex Charitate diligenda
Quaestio XVII: An omnia dona gratuita sint C*HARITATE *diligenda
Quaestio XVIII: An irrationalia ex C*HARITATE *sint diligenda
Quaestio XIX: An homo debeat seipsum ex CHARITATE diligere
Quaestio XX: An homo debeat corpus suum ex Charitate diligere
Quaestio XXI: An peccatores sint ex Charitate diligendi
Quaestio XXII: An necesse sit ex CHARITATE diligere inimicos
Quaestio XXIII: An teneamur CHARITATIS effectus in hostes ostendere, et quosnam
Quaestio XXIV: An ex CHARITATE Angeli sint diligendi
Quaestio XXV: An Daemones, et Damnati sint CHARITATE diligendi
Quaestio XXVI: Utrum convenienter quatuor, diligenda ex CHARITATE, enumerentur
Quaestio XXVII: An eodem habitu CHARITATIS diligantur Deus, et Proximus
Quaestio XXVIII: Utrum in CHARITATE sit ordo
Quaestio XXIX: Utrum DEUS sit magis diligendus, quam proximus
Quaestio XXX: Utrum homo debeat ex CHARITATE plus Deum diligere, quam se ipsum
Quaestio XXXI: Utrum Natura magis inclinet ad DEUM amandum, quam nosmetipsos
Quaestio XXXII: An debeat Homo magis se, quam proximum diligere
Quaestio XXXIII: An diligenda sit magis proximi salus aeterna, quam vita nostra
Quaestio XXXIV: Utrum unus proximus sit magis alio diligendus
Quaestio XXXV: Utrum magis debeat diligi Filius, quam Pater
Quaestio XXXVI: Utrum homo debeat ex CHARITATE magis diligere Matrem, quam Patrem
Quaestio XXXVII: Utrum homo debeat magis diligere coniugem, quam parentes, et Filios
Quaestio XXXVIII: An ordo CHARITATIS attendatur penes affectum, et effectum
Quaestio XXXIX: Utrum ordo CHARITATIS maneat in patria
Quaestio XL: Utrum Charitatis sit magis proprium amare, quam amari
Quaestio XLI: Utrum Amor sit idem, ac Benevolentia
Quaestio XLII: An debeat, possitque DEUS in via amari ex toto corde, ex tota anima, ex tota mente, et omnibus viribus
Quaestio XLIII: An Divinae dilectionis sit aliquis modus habendus
Quaestio XLIV: An Charitas debeat in patria dilatari
Quaestio XLV: Utrum sit magis meritorium diligere inimicum, quam amicum
Quaestio XLVI: An homo, in quantulacumque CHARITATE constitutus, teneatur mortem subire pro CHRISTO
Quaestio XLVII: An habentes CHARITATEM perfectam, teneantur ea, quae sunt perfectionis, implere
Quaestio XLVIII: Quomodo, et quando obliget praeceptum dilectionis DEI
Quaestio XLIX: An teneatur homo in primo instanti usus rationis ad DEUM converti
Quaestio L: Quomodo, et quando obliget praeceptum dilectionis proximi
Disputatio IX: De effectibus internis Charitatis, GAUDIO, PACE, et MISERICORDIA
§ I: De Gaudio
Quaestio I: An GAUDIUM sit Effectus Charitatis, et Qui
Quaestio II: Utrum GAUDIUM sit virtus
§ II: De Pace
Quaestio I: UNICA. Quid sit PAX
§ III: De Misericordia
Quaestio I: Quid sit MISERICORDIA
Quaestio II: Quae, et qualis Virtus sit MISERICORDIA
Disputatio X: De effectibus externis Charitatis
§ I: De Beneficentia
Quaestio I: UNICA. Quid sit BENEFICENTIA
§ II: De Eleemosyna
Quaestio I: An dare ELEEMOSYNAM sit actus Charitatis
Quaestio II: Utrum convenienter ELEEMOSYNARUM genera distinguantur
Quaestio III: Utrum ELEEMOSYNA sit in praecepto
Quaestio IV: An praeceptum sit, in communibus necessitatibus largiri pauperibus superflua
Quaestio V: An teneatur quis aliquando facere eleemosynam de necessariis ad statum, extra necessitatem proximi extremam
Quaestio VI: An extreme indigenti debeatur eleemosyna ex iustitia
Quaestio VII: An Eleemosyna fieri debeat ex rebus iuste possessis
§ III: De correctione Fraterna
Quaestio I: An CORRECTIO FRATERNA sit praecepta
Quaestio II: An ordo correptionis fraternae, etiam in Religionibus, sit praeceptus, ut prius correptio fiat secreta
Disputatio XI: De Odio
Quaestio I: Quodnam sit obiectum ODII, et quid ipsum sit
Quaestio II: Quod, et quale peccatum sit odium
Disputatio XII: De Acedia
Quaestio I: Quid sit ACEDIA, et quodnam eius obiectum
Disputatio XIII: De Invidia
Quaestio I: Quid sit INVIDIA, et quodnam eius obiectum
Quaestio II: Quam prava sit INVIDIA
Disputatio XIV: De Discordia, et Contentione
Quaestio I: Quid sit DISCORDIA, et quale peccatum
Quaestio II: Quale, et quantum peccatum sit Contentio
Disputatio XV: De Schismate
Quaestio I: Quale peccatum sit SCHISMA
Quaestio II: Quantum peccatum sit SCHISMA
Quaestio III: Quenam poenae SCHISMATICIS debeantur
Disputatio XVI: DE BELLO
Quaestio I: An bellum aliquod possit esse iustum
Quaestio II: Quae conditiones ad bellum iustum requirantur
Quaestio III: A quibusnam BELLUM geri possit
Disputatio XVII: De Rixa, et Seditione
Quaestio I: Quid RIXA, et quale peccatum
Quaestio II: Quid sit seditio
Disputatio XVIII: De Scandalo
Quaestio I: Quid, et quotuplex sit SCANDALUM
Quaestio II: An SCANDALUM sit speciale peccatum
Quaestio III: Quaenam sint facienda, et quae omittenda ad vitandum scandalum
Quaestio IV: An liceat resoluto in malum grande, suadere minus malum
Disputatio XIX: De Dono Sapientiae
Quaestio I: Quale donum sit SAPIENTIAE
Quaestio II: Quae sit utilitas, et necessitas huius Doni
Quaestio III: Qua ratione DONUM SAPIENTIAE A Deo obtineatur
Quaestio IV: De illuminatione, quam affert Sapientia
Quaestio V: De Sapientiae spiritualibus deliciis
Quaestio VI: Quo pacto stultitia opponatur Sapientiae
Quaestio VII: An septima Beatitudo respondeat dono Sapientiae
Disputatio XX: De Prudentia
Quaestio I: Quid sit PRUDENTIA
Quaestio II: An PRUDENTIA sit virtus
Quaestio III: Quaenam sint PRUDENTIAE munera
Quaestio IV: Quinam sint PRUDENTIAE participes
Quaestio V: Quomodo acquiratur, Prudentia et amittatur
Quaestio VI: De partibus Virtutis PRUDENTIAE
Quaestio VII: Quomodo ex Angelica Hierarchia eruantur quaedam regulae prudentiae, statui Monastico et Politico Applicabiles
§ I: De Prudentia, quam viri votis sollemnibus obstricti, ex primo Angelorum choro sibi vindicent
§ II: De Regimine Praelatorum Ecclesiae, ex Hierarchia Secunda Choro Primo, Dominationibus assimilato
§ III: De Prudentia Iudicum, Virtutibus comparata, ex ordine secundo Hierarchiae secundae
§ IV: De regimine Principum, Potestatibus similium
§ V: De Prudentia singularium ex Hierarchia infima
Quaestio I: An una sit PRUDENTIA pro omnibus Virtutibus moralibus
Disputatio XXI: De Dono Consilii
Quaestio I: Quid sit donum CONSILII; Et quod ipsius Munus
Quaestio II: Qualiter DONUM CONSILII mentem ordinet
Quaestio III: An Donum CONCILII maneat in patria
Quaestio IV: An quinta Beatitudo respondeat Dono Consilii
Disputatio XXII: De vitiis Contrariis Prudentiae
Quaestio I: De PRAECIPITATIONE
Quaestio II: De INCONSIDERATIONE
Quaestio III: De INCONSTANTIA
Quaestio IV: De Negligentia
Quaestio V: De prudentia Carnis
Quaestio VI: De ASTUTIA
Quaestio VII: De DOLO
Quaestio VIII: De FRAUDE
Quaestio IX: De sollicitudine temporalium
Quaestio X: De sollicitudine Futurorum
Quaestio XI: De praeceptis PRUDENTIAE
Disputatio XXIII: De Iustitia
Quaestio I: An Ivs sit obiectum IUSTITIAE
Quaestio II: Quid sit IUSTITIA
Quaestio III: An IUSTITIA sit virtus specialis
Quaestio IV: In quo subiecto IUSTITIA consistat
Quaestio V: An IUSTITIA sit Virtutum moralium praestantissima
Quaestio VI: Quale peccatum sit INIUSTITIA, et quomodo committatur
Quaestio VII: An Iudicium sit IUSTITIAE actus
Quaestio VIII: Qua ratione iustum sit Iudicis publicum Iudicium
Quaestio IX: Quo pacto illicitum sit iudicium privatum de proximo
Quaestio X: An Distributiva IUSTITIA a Commutativa differat specie
Disputatio XXIV: De Restitutione
Quaestio I: Quid sit RESTITUTIO
Quaestio II: An sit necessaria RESTITUTIO ad salutem
Quaestio III: Quis RESTITUERE teneatur
Dubitatio I: An sit vera causa damni is, sine quo aduc illud secutum esset
Dubitatio II: De causis indirectis damni
Dubitatio III: An ille, qui ter, vel quater promisit restituere, et non restituit, sit absolvendus ante restitutionem
Quaestio IV: Cui RESTITUTIO facienda sit
Quaestio V: Quidnam debeat restitui
Dubitatio I: An bona fortunae sint eadem restituenda
Dubitatio II: Quo pacto RESTITUTIO facienda pro bonis corporis
Dubitatio III: An, et quomodo RESTITUTIO Famae, et Honoris sit facienda
Dubitatio IV: De restitutione bonorum animae
Dubitatio V: Quando restituenda sit res acquisita per contractum
Dubitatio VI: Quando nam debeant restitui acquisita per donationem
Dubitatio VII: Quando debeant restitui acquisita titulo praescriptionis
Dubitatio VIII: Quando restituendum, acquisitum titulo mercedis pro functione officii
Dubitatio IX: An restituenda merces meretricii
Dubitatio X: Quando sint restituenda, acquisita aucupio, piscatione, et venatione
Dubitatio XI: Quando restituenda sint, quae sunt acquisita per usum rerum communium
Dubitatio XII: An acquisita ludis illicitis, sint restituenda
Dubitatio XIII: Quaenam sint restituenda ratione inventionis
Dubitatio XIV: De restitutione bonorum, Vi, Dolo, aut prava intentione impeditorum
Dubitatio XV: An teneatur quis restituere fraudata vectigalia
Dubitatio XVI: Quaenam Forma servanda sit in iusto tributo
Quaestio VI: Quantum sit Restituendum
Quaestio VII: Quando sit restituendum, et de causis ab ea excusantibus
Dubitatio I: Utrum ingressus in Religionem excuset a Restitutione
Dubitatio II: An Cessio bonorum excuset a restitutione
Dubitatio III: De causis excusantibus a Restitutione ex parte creditoris
Dubitatio IV: De causis excusantibus a restitutione ex parte rei
Dubitatio V: De causis excusantibus a Restitutione ex parte publicae potestatis
Quaestio VIII: Ubi sit Restituendum
Quaestio IX: Quomodo sit restituendum
Quaestio X: Quo ordine restituendum
Quaestio XI: Quid sit Acceptatio Personarum, et quale peccatum
Quaestio XII: An, et quomodo sit peccatum acceptionis personarum eligere indignos, vel minus emeritos ad beneficia
Quaestio XIII: An Acceptio personarum habeat locum in exhibitione honoris, et reverentiae
Quaestio XIV: An acceptio personarum inveniat locum in Iudicum sententiis
Dubitatio I: An possit IUDEX absque nota acceptationis personarum adhaerere amicorum Favori, quando ius est dubium inter Doctores
Disputatio XXV: De Homicidio
Quaestio I: Quid sit Homicidium, et quotuplex
Quaestio II: De homicidio a proposito doloso, insidioso, et proditorio
Quaestio III: An Mandans, eadem culpa, et poena cum Mandatario gravandus sit
Quaestio IV: An conatus homicidii, et aliorum, eadem poena cum delicto patrato, sit puniendus
Quaestio V: Quae sint poenae Homicidii voluntarii
Quaestio VI: An liceat occidere hominem cum moderamine inculpatae tutelae, ad sui, vel suarum rerum defensionem
Dubitatio I: An liceat aliquem occidere ad conservandum honorem, non fugiendo etc.
Dubitatio II: An teneatur in aliquo casu invasus occidere aggressorem
Dubitatio III: An liceat ob defensionem propriorum bonorum occidere furem
Dubitatio IV: An ad defensionem Pudicitiae liceat Invasorem occidere
Quaestio VII: An, et quomodo MONOMACHIA sit illicita
Quaestio VIII: An liceat Marito occidere Uxorem deprehensam in adulterio, et patri filiam, et fratri Sororem simul cum proco
Quaestio IX: An liceat seipsum interimere
Dubitatio I: An liceat mortificationibus vitam nobis decurtare
Dubitatio II: An liceat ad vitandum peccatum, vel aliud malum, se occidere
Dubitatio III: An liceat pro vita proximi, se morti tradere
Dubitatio IV: Quando nam teneamur pro salute animarum mori
Quaestio X: An liceat Matri gravidae, ad salvandam vitam suam, procurare foetus abortum
Quaestio XI: De Homicidio casuali
Quaestio XII: An possit IUDEX morte damnare innocentem, qui in iudicio probatus est reus
Quaestio XIII: An possint Principes dare licentiam occidendi bannitos
Quaestio XIV: De Restitutione debita ex homicidio, vel mutilatione
Quaestio XV: An liceat aliquando mutilatio membri
Quaestio XVI: An liceat alium carceri mancipare, aut verberare
Disputatio XXVI: De Furto, et Rapina
Quaestio I: Quid sit Dominium
Quaestio II: Sitne licitum, habere proprium dominium rerum
Quaestio III: Quid sit FURTUM
Quaestio IV: Quae quantitas requiratur ad mortale in Furto
Dubitatio I: Quae sit quantitas gravis furti Filiorum, uxoris, et Religiosorum
Quaestio V: An Furtum sit mortale quando, pluribus minimis factis furtiolis, supervenit particula, faciens rem gravem
Quaestio VI: An in extrema, vel urgenti necessitate liceat aliena auferre
Quaestio VII: De Furtis Religiosorum
Quaestio VIII: An possint extrahi homines in mancipia, et vendi
Quaestio IX: An servi possint se Dominis eripere
Quaestio X: An liceat privata authoritate eripere, quod est nostrum
Quaestio XI: De poena Furum
Quaestio XII: De Restitutione furtorum
Disputatio XXVII: De IUDICE
Quaestio I: An sit necessaria in IUDICE potestas
Quaestio II: An IUDEX sequi debeat veritatem, et ideo esse sapiens
Quaestio III: An acta IUDICIS, non habentis titulum verum, sed putativum tantum, sint valida, ita ut neque ipse peccet
Quaestio IV: An possit PAPA se alicuius iudicio subiicere
Quaestio V: An bonitas sit IUDICI necessaria
Quaestio VI: De exteriori puritate manuum Iudicis
Quaestio VII: An IUDICES excommunicati peccent iudicando; et invalide iudicent
Quaestio VIII: De ordine a IUDICE servando
Dubitatio I: De modo procedendi per Denunciationem
Dubitatio II: De modo procedendi per Accusationem
Dubitatio III: De modo procedendi per Inquisitionem
Disputatio XXVIII: De Reo
Quaestio I: De deductione Rei ad Tribunal
Quaestio II: An teneatur Reus confiteri delictum, semiplene probatum
Quaestio III: An REUS, in uno crimine infamatus, possit de aliis etiam interrogari
Quaestio IV: An convictus de crimine, possit interrogari de sociis occultis, de quibus nulla est infamia
Quaestio V: An Reus, negans iniuste verum crimen, propter quod erat damnandus poena pecuniaria, teneatur solvere, et sitne restitutioni obnoxius
Quaestio VI: An Reus, negans veritatem indebite, quandamnaretur, teneatur retractare ante finem Iudicii
Quaestio VII: An si Reus iterum interrogetur, possit solam responsionem relatiuam dare, dicendo, ut respondi
Quaestio VIII: Quomodo se gerere debet REUS in examine, a Iudicis pressus iniquis interrogationibus
Quaestio IX: An liceat REO alium Iudicem appellare
Quaestio X: An, et quomodo REUS se defendere possit
Quaestio XI: An Reus possit fugere, et quomodo, ac quando
Disputatio XXIX: DE TESTIBUS
Quaestio I: An teneatur aliquando quis ferre testimonium
Quaestio II: Qui possint esse T*ESTES *in iudicio
Quaestio III: De Iniustitia falsorum Testium
Quaestio IV: Quae poenae statutae sint falsis Testibus
Disputatio XXX: De Advocato
Quaestio I: Qui possint, et debeant hoc munere fungi
Quaestio II: De peccatis Advocati pravi
Quaestio III: An teneatur ADVOCATUS de culpa leui
Quaestio IV: An Advocatus, conductus ad annos, sit Honorario dignus eo anno, quo nil egit
Quaestio V: An teneatur Advocatus defendere Clientem gratis in gravi necessitate
Quaestio VI: An possit Advocatus recipere munera
Disputatio XXXI: De Notario et Tabellione
Quaestio I: De Notarii, et Tabellionis Iustitia, vel iniustitia
Disputatio XXXII: De Contumelia
Quaestio I: Quid sit Contumelia, et unde oriatur
Quaestio II: Quomodo Christianum oporteat se gerere contumeliis lacessitum
Disputatio XXXIII: De Detractione
Quaestio I: Quid sit Detractio, et quotuplex
Quaestio II: An detractio sit peccatum mortale
Quaestio III: An sit mortale revelare crimen occultum uni, vel duobus viris prudentibus, qui id tacebunt
Quaestio IV: An Detractio materialis, quae fit ex loquacitate, sit mortifera
Quaestio V: An tacere bonum denigratum, sit mortale
Quaestio VI: De variis casibus, quibus detractio videtur excusari
Quaestio VII: An liceat aliquando alterum de falso infamare, aut occultum eius crimen aperire
Quaestio VIII: An liceat crimen, notorium in uno loco, narrare in alio, ubi non est notum
Quaestio IX: An liceat crimen occultum alicuius ad vitanda tormenta aperire
Quaestio X: An possit aliquis se ipsum infamare
Disputatio XXXIV: De Susurratione, Irrisione, et Maledictione
Quaestio I: De Susurrationis malitia
Quaestio II: De malitia Irrisionis
Quaestio III: De Maledictionibus
Tractatus II: E CONTRACTIBUS
Proemium I: Prooemium
Disputatio I: PRIMA. De CONTRACTIBUS in genere
Quaestio I: Quid, et quotuplex CONTRACTUS sit
Quaestio II: An ad valorem Contractus requiratur intentio contrahendi, et se obligandi
Quaestio III: Quomodo Error, seu dolus vitiet Contractum
Quaestio IV: Quomodo metus irritet Contractus
Quaestio V: De Contractibus conditionalibus
Quaestio VI: De obligatione, quae resultat ex valido Contractu
Quaestio VII: Quae personae Contractus inire queant; et quae non
Quaestio VIII: An, et quando liceat a contractu resilire, altera parte repugnante
Disputatio II: De acquisitione Dominii in Personas, et Res alias, per Divisionem Rerum Acquisitas
Quaestio I: Quo iure facta sit prima rerum divisio, et subiectio
Quaestio II: De acquisitione DOMINII in Barbaros
Quaestio III: De acquisitione DOMINII in irrationalia
Disputatio III: De Promissione
Quaestio I: Quid sit PROMISSIO, et quomodo differat a DONATIONE
Quaestio II: Utrum simplex PROMISSIO acceptata, obliget ex iustitia
Quaestio III: An PROMISSIO mere interna, facta homini, obliget
Quaestio IV: An Promissio externa, antequam acceptetur, obliget
Quaestio V: An PROMISSIO ob turpem causam obliget
Disputatio IV: DE DONATIONE
Quaestio I: Quid sit DONATIO, et quotuplex
Quaestio II: Qui possint donare, et quid
Quaestio III: De revocationibus donationum
Disputatio V: De Emptione, et Venditione
Quaestio I: Quid sit EMPTIO, et VENDITIO
Quaestio II: Quae persona emere, et vendere queant
Quaestio III: Quae res vendi possint
Quaestio IV: Quotuplex sit rerum pretium
Quaestio V: An liceat ex quibusdam causis minuere infra minimum pretium, vel supra summum augere
Quaestio VI: An ratione lucri cessantis, vel damni emergentis possit pretium augeri ultra summum
Quaestio VII: Utrum liceat carius vendere supra summum pretium, expectata solutione, quam numerata pecunia
Quaestio VIII: An licita sint Stocolia, et Barocolia Italice, Stocch Hispanice MOHATRA
Quaestio IX: Quo usque Emptio, et Venditio in Monopoliis sit illicita
Quaestio X: An teneatur venditor defectum rei gravem aperire
Quaestio XI: An res vendita, non adhuc tradita, pereat emptori
Quaestio XII: De rescissione venditionis, et emptionis ratione doli etc
Quaestio XIII: An licita sit venditio cum pacto retrovendendi
Disputatio VI: De mutuo et Usura
Quaestio I: Quid sit Mvtuvm, et Usvra, et cur haec sint peccatum
Quaestio II: An sit USURA mutuare, ut mihi, cum opus habuero, remutues, aut iusto pretio a me emas
Quaestio III: An liceat mutuare cum pacto, ut qui recipit mutuum, conferat officium, vel beneficium Ecclesiasticum
Quaestio IV: An sit USURA accipere ultra sortem qualecumque etiam aliud emolumentum praeter pecuniam
Quaestio V: An, et quid accipere queat mutuans ratione periculi, et lucri cessantis
Quaestio VI: An liceat mutuare triticum, vel aliquid aliud cum pacto, ut restituatur in eadem mensura, etiamsi pretium tempore restitutionis creverit
Quaestio VII: An, et quomodo restituendum lucrum, Usura acquisitum
Quaestio VIII: An liceat petere mutuum ab Usurario
Disputatio VII: DE CENSIBUS
Quaestio I: Quid sit Census, et quotuplex
Quaestio II: An Census possit licite vendi
Quaestio III: Ex quibus rebus iure naturae CENSUS vendi queat
Quaestio IV: Ad quantum Tempus CENSUS vendi queat
Quaestio V: Quae conditiones ad CENSUM requirantur
Disputatio VIII: DE CAMBIIS
Quaestio I: Quid sit CAMBIUM, et quotuplex
Quaestio II: An in CAMBIO minuto liceat accipere aliquid supra valorem nummi, lege definitum
Quaestio III: An in CAMBIO locali, sive per litteras, quando Campsor prior accipit, ut alibi restituat, possit aliquid lucrari
Quaestio IV: An CAMBIUM sit licitum, cum pro Campsario respondet Procurator Campsoris cum pecuniis ipsius Campsoris
Quaestio V: An dicta Recambia solum liceat ratione lucri cessantis, vel damni emergentis
Quaestio VI: An solutiones, et provisiones, quas Campsores accipiunt sint licitae
Disputatio IX: De Contractu Societatis
Quaestio I: In quo consistat CONTRACTUS SOCIETATIS, et quaenam requirantur, ut sit iustus
Quaestio II: An, et quomodo cum Societatis contractu possint uniri alii contractus
Quaestio III: An liceat contractus, per quem, securo capitali, accipitur annuatim certum aliquod lucrum
Disputatio X: De Emphyteusi, Locatione, Conductione, et Feudo
Quaestio I: Quid sit EMPHYTEUSIS
Quaestio II: Quid sit Locatio
Quaestio III: Quid sit FEUDUM, et quotuplex
Disputatio XI: De Testamentis
Quaestio I: Quid sit TESTAMENTUM, et quotuplex
Quaestio II: Quae solemnitas requiratur ad Testamentum clausum, et apertum
Quaestio III: Qui possint, et debeant testari, aut haeredes institui
Quaestio IV: An possit haeres institutus in testamento, e defectu solemnitatis invalido iure civili, haereditatem in conscientia foro adire, spoliando haeredem succedentem ab intestato
Quaestio V: Quibus modis Testamentum est revocabile
Quaestio VI: Quam obligationem subeunt Haeredes, testamento instituti
Disputatio XII: De Legatis
Quaestio I: Quid, et Quotuplex sit Legatum
Quaestio II: An legata debeant solvi illis omnibus, quibus fiunt, et quomodo
Quaestio III: Quae res possunt legari
Quaestio IV: Quid sit Legatum Pium, seu Privilegiatum
Quaestio V: Quibus modis legata sint caduca, ita ut Haeres non teneatur ea solvere
Tractatus III: E RELIGIONE
Proemium I: Prooemium
Disputatio I: PRIMA. De RELIGIONE in genere
Quaestio I: Quid sit RELIGIONIS Virtus
Quaestio II: An Religio sit Virtus
Quaestio III: An LATRIA, seu RELIGIO sit virtus specialis
Quaestio IV: An RELGIO sit Virtus Cardinalis
Quaestio V: Quam late pateant actus Religionis
Quaestio VI: An RELIGIO sit necessaria
Quaestio VII: An vera RELIGIO esse debeat una
Disputatio II: DE DEVOTIONE
Quaestio I: Quid sit Devotio, et quotuplex
Disputatio III: DE ORATIONE
Quaestio I: Quid sit Oratio
Quaestio II: Quotuplex sit ORATIO
Quaestio III: An ORATIO sit necessaria
Quaestio IV: An Oratio sit non modo impetratoria, sed et satisfactoria, et meritoria
Quaestio V: Quae conditiones ad perfectam Orationem requirantur
Quaestio VI: Quid Oratione petendum: ubi Exponuntur petitiones Orationis Dominicae
Quaestio VII: Quis debeat orare
Quaestio VIII: Quis sit Orandus
Quaestio IX: Pro quibus sit orandum
Quaestio X: Quomodo sit orandum
Quaestio XI: De modo illo orandi Horis Canonicis
Dubitatio I: An Attentio sit necessaria ad officium ex praecepto recitandum
Dubitatio II: An satisfaciat recitans Officium aliud pro
Dubitatio III: An interrumpere partes eiusdem Horae
Dubitatio IV: An omittens omnes horas unius Diei, plura committat peccata
Dubitatio V: An recitans in Choro Divinum officium voce valde demissa, ita ut non audiatur, satisfaciat
Dubitatio VI: An Canonici confabulantes in Choro sint capaces distributionum
Dubitatio VII: An qui privatim officium recitat, debeat seipsum audire
Dubitatio VIII: An qui dicit officium notabili syllabarum abscissione, seu detruncatione satisfaciat
Dubitatio IX: An qui partem officii magnam dicit animo non satisfaciendi satisfaciat
Dubitatio X: Quaenam sit gravitas materiae in omissione Horae Canonicae
Disputatio IV: DE ADORATIONE
Quaestio I: An Latria sit in genere virtutis alicuius
Quaestio II: An Latria sit distincta a Dulia
Quaestio III: De Locis sacris, adorationibus destinatis
Disputatio V: DE SACRIFICIO
Quaestio I: Quid sit SACRIFICIUM
Quaestio II: Quaenam requirantur, ut SACRIFICIUM sit rectum
Quaestio III: An Sacrificium sit de iure naturae
Quaestio IV: An praeter Sacrificium sint offerendae primitiae
Disputatio VI: De Decimis
Quaestio I: An sint Decimae solvendae
Quaestio II: E quibus rebus sunt solvendae decimae
Quaestio III: Quibus, et a quibus solvendae decimae
Quaestio IV: Ubi et quando solvendae sunt Decimae
Quaestio V: Qua Authoritate exigenda sit decimarum solutio
Tractatus IV: E VOTIS
Proemium I: Prooemium
Disputatio I: PRIMA. DE VOTO
Quaestio I: Quid sit VOTUM, et quae eius conditiones
Quaestio II: Quae deliberatio ad VOTUM requiratur
Quaestio III: An promittens Deo aliquid, et sciens obligationem, tamen habens intentionem non se obligandi, Voto teneatur
Quaestio IV: An promissio Votiva soli Deo fiat
Quaestio V: Quomodo error, vel ignorantia circa VOTUM causet involuntarium:
Quaestio VI: An metus incussus reddat Votum invalidum
Quaestio VII: An res necessaria possit esse materia Voti
Quaestio VIII: An VOTUM sit de aliquo bono tantum
Quaestio IX: An VOTUM sit tantum de meliori, an vero etiam de minus bono
Quaestio X: An VOTUM de re, quae potest habere bonum, et malum eventum, valeat
Quaestio XI: An aliqua obligatio oriatur ex VOTO, et quae sit
Quaestio XII: An impuberes Votis teneantur
Quaestio XIII: Qua et qualis sit potestas VOTA irritandi
Quaestio XIV: De potestate Religiosorum Praelatorum ad VOTA irritanda
Quaestio XV: An vir possit irritare omnia Vota uxoris, ultra Votum castitatis
Quaestio XVI: An possit vir irritare Votum Castitatis ab uxore emissum absque licentia, constante matrimonio, et pro tunc implendum
Quaestio XVII: Utrum possit Vir irritare Vota Uxoris, sine sua licentia emissa, implenda tempore soluti matrimonii
Quaestio XVIII: An possit vir irritare Vota uxoris, ante matrimonium emissa
Quaestio XIX: *An Vota uxoris, absque licentia viri facta, soluto matrimonio reviviscant.*
Quaestio XX: *An possit vir irritare Vota uxoris ex sua licentia edita: omisso votum Castitatis.*
Quaestio XXI: An possit maritus Votum Castitatis uxoris, ex licentia sua editum, revocare
Quaestio XXII: An Vir possit irritare Vota Uxoris, edita sub praecedenti dominatione patris, vel primi viri
Quaestio XXIII: An possit Uxor aliqua viri vota irritare, et quae
Quaestio XXIV: An parentes, vel Tutores valeant irritare omnia Votum Filiorum impuberum
Quaestio XXV: An Pater, et Curator valeant irritare Vota filiorum puberum personalia
Quaestio XXVI: Quae Vota realia, aut mixta puberum valeant a patre irritari
Quaestio XXVII: Quibus competat facultas irritandi Vota puberum et impuberum
Quaestio XXVIII: Quae Vota servorum valeant Domini irritare
Quaestio XXIX: An sit in Ecclesia potestas Vota dispensandi
Quaestio XXX: An ad dispensationem exigatur causa, et quae
Quaestio XXXI: An, et quomodo facienda sit Votorum commutatio
Quaestio XXXII: An commutatio requirat causam
Quaestio XXXIII
Disputatio II: SECUNDA. DE STATU RELIGIONIS, SEU DE VOTIS SOLEMNIBUS
§ I: De votis Religiosorum in communi
Quaestio I: In quo solemnia vota a simplicibus differant
Quaestio II: An VOTA solemnia sint necessaria ad statum Religiosi
Quaestio III: An, et quomodo hic status sit Sanctus
Quaestio IV: An tria Paupertatis, Castitatis, et Obedientiae vota, sint Religione essentialia
Quaestio V: An Pontifex valeat in Votis solemnibus dispensare
Quaestio VI: Qui recipiendi sint ad Religionem
Quaestio VII: De NOVITIIS
Quaestio VIII: Quae requirantur ad professionem in Religione
Quaestio IX: An, et qualiter teneantur Religiosi ad perfectionem
Quaestio X: Unde sumenda sit maior Religionis perfectio
Quaestio XI: De transitu ad aliam Religionem
Quaestio XII: An tria Paupertatis, Castitatis, et Obedientiae vota, sint Religioni essentialia
Quaestio XIII: An Pontifex valeat in Votis solemnibus dispensare
Quaestio XIV: Qui recipiendi sint ad Religionem
Quaestio XV: De Novitiis
Quaestio XVI: Quae requirantur ad professionem in Religione
Quaestio XVII: An, et qualiter teneantur Religiosi ad perfectionem
Quaestio XVIII: Unde sumenda sit maior Religionis perfectio
Quaestio XIX: De transitu ad aliam Religionem
Quaestio XX: De Religiosis eiiciendis
Quaestio XXI: An quilibet Religiosus teneatur ad omnia consilia
Quaestio XXII: An Religiosi debeant docere praedicare, etc.
Quaestio XXIII: An debeant Religiosi laborare manibus
Quaestio XXIV: An liceat Religiosis negotia saecularia tractare
Disputatio III: De OBEDIENTIAE Voto
Quaestio I: An votum obedientiae sit praecipuum inter vota Religiosa
Quaestio II: Quae obedientia in Religione sit promissa
Quaestio III: An Religiosi teneantur obedire Praelatis in omnibus
Quaestio IV: Utrum dubitans, an res praecepta sit licita, teneatur Praelato obedire
Quaestio V: An omnia Religionum statuta sub culpa obligent
Disputatio IV: De Voto Paupertatis
Quaestio I: De essentia huius Voti
Quaestio II: Quae Paupertas sit praestantior
Quaestio III: An Religiosam Paupertatem deceat mendicitas
Quaestio IV: An Religiosi, ob Paupertatem, vilibus indui debeant
Quaestio V: An Religiosa victus austeritas debeatur Paupertati
Quaestio VI: Quomodo violetur Paupertas
Dubitatio I: An Praelati possint Religiosis concedere annuum peculium
Dubitatio II: An Religiosus superioris licentia habens superflua, sit proprietarius
Dubitatio III: Dubitatio III
Dubitatio IV: An stet Legatum Religioso, ut ad eum precise pertineat
Quaestio VII: De Poenis, et signis Proprietarii
Disputatio V: De Voto CASTITATIS
Quaestio I: Quae differentia sit inter castitatem Claustralem, et Clericalem
Quaestio II: A quo tempore coepit votum Castitatis solemne, subsequens matrimonium dirimere
Quaestio III: An solemniter vovens Castitatem, dissolvat matrimonium vel consummatum, vel ratum, et quo iure, et tempore id fieri coeperit
Quaestio IV: Quo iure, et tempore coeperit Castitas Religiosa clausura obsignari
Quaestio V: Quibus modis clausura violatur
Quaestio VI: Utrum in castitatem Religiosam cadere possit dispensatio, et quis in clausura dispensare potest
Disputatio VI: De Iuramento
Quaestio I: Quid sit IURAMENTUM, et quotuplex
Quaestio II: An liceat per DEUM iurare
Quaestio III: An liceat iurare per creaturas
Quaestio IV: Quenam requirantur ad Iuramentum
Quaestio V: An, et quomodo sit Peccatum iurare absque Veritate
Quaestio VI: An, et quod peccatum sit IURAMENTUM, absque iustitia factum
Quaestio VII: An, et quod peccatum sit IURAMENTUM, Iudicio carens
Quaestio VIII: An, et quomodo Consuetudo iurandi sit mala
Quaestio IX: Quandonam incaute iurans ex consuetudine mortaliter peccet
Quaestio X: Quodnam peccatum sit iurare dolose
Quaestio XI: An liceat Iuramentum a peieraturo exigere
Quaestio XII: An et quando liceat Iuramentum ab Idolatra exigere
Quaestio XIII: De obligatione Iuramenti promissorii secundum se
Quaestio XIV: Utrum Iuramenta dolosa obligent
Quaestio XV: An Iuramentum per iniuriam extortum, ut solvendi usuras, obliget
Quaestio XVI: An Iuramentum, metu extortum obliget
Quaestio XVII: An Iuramentum alicuius, dolo, vel errore, aut ignorantia sit irritum
Quaestio XVIII: An Iuramentum incautum promissorium obliget
Quaestio XIX: An Iuramentum confirmet contractus, qui aliter possent irritari
Quaestio XX: De modis tollendi obligationem Iuramenti
Quaestio XXI: De Poenis Periuriis impositis
Disputatio VII: De Adiuratione
Quaestio I: Quid sit ADIURATIO, et quibus modis fiat
Quaestio II: Quanam liceat adiurare
Disputatio VIII: De Diuinis Laudibus
Quaestio I: NICA. De Natura, et qualitate Diuinarum laudum
Disputatio IX: De Observatione Dierum Festorum
Quaestio I: De origine FETSORUM dierum
Quaestio II: Cuius sit FESTA instituere sub mortali servanda
Quaestio III: Utrum peccata mortalia in Festo sint hoc praecepto vetita
Quaestio IV: Utrum Opus licitum liberale reddatur servile, eo quod ob lucrum fiat
Quaestio V: Quae sint opera servilia, vetita die Festo
Dubitatio I: Qua opera iure Canonico sint vetita in festo
Quaestio VI: Quod tempus laboris servilis inducat gravem FESTI transgressionem
Quaestio VII: De causis excusantibus a Festi violatione
Quaestio VIII: An audito tantum* SACRO *tota die Festi otiari sit vetitum
Disputatio X: De Superstitione
Quaestio I: Quid SUPERSTITIO, et quotuplex
Quaestio II: De Divinatione per Astra,
Quaestio III: De Diuinatione per Elementa; et caetera Mixta
Quaestio IV: De Divinatione e Somniis
Quaestio V: De Sortilegiis
Quaestio VI: De superstitiosis observationibus ad opera
Quaestio VII: De maleficiis Sagarum
Quaestio VIII: An liceat Sagas consulere, ut maleficia saltem tollant
Quaestio IX: De poenis Sagarum, etc.
Disputatio XI: DE TENTATIONE DEI
Quaestio I: Quid sit TENTATIO, et quotuplex
Disputatio XII: DE SACRILEGIO
Quaestio I: Quid sit Sacrilegivm, et quotuplex
Disputatio XIII: DE SIMONIA
Quaestio I: Quid sit SIMONIA, et quotuplex
Quaestio II: Quomodo ex parte obiecti cognoscatur Simonia
Quaestio III: Quo pacto committatur Simonia ex parte ipsius actus commutationis
Quaestio IV: De Poenis Simoniacorum
Disputatio XIV: DE CAETERIS VIRTUTIBUS, IUSTITIAE ADNEXIS
§ I: DE PIETATE
Quaestio I: Quid sit PIETAS, et qualis Virtus
Quaestio II: Quae reverentia Parentibus sit exhibenda
Quaestio III: Quae obedientia sit Parentibus exhibenda a Filiis
Quaestio IV: Quomodo, et quando teneantur Filii Parentibus subvenire
Quaestio V: De obligatione Parentum erga Filios
Quaestio VI: In quibus casibus possint Parentes Filios exhaeredare
Quaestio VII: An Filii possint aliquando alimenta Parentibus negare, eosque exhaeredare
Quaestio VIII: Ad quid teneatur Mulier, quae Filium ex adulterio habet, vel supposuit
Quaestio IX: De obligatione mutua Servorum, ac Dominorum
Quaestio X: De obligatione Fratrum in Fratres, et Sorores, et e contra
§ II: De Observantia, Reverentia, et Dulia
Quaestio I: De Observantia, et Reverentia
Quaestio II: De Dulia
§ III: DE OBEDIENTIA, et INOBEDIENTIA
Quaestio I: De Observantia, et Reverentia
Quaestio II: De INOBEDIENTIA
§ IV: DE GRATITUDINE, et VINDICATIONE, et Vitiis oppositis
Quaestio I: De GRATITUDINE
Quaestio II: De INGRATITUDINE
Quaestio III: De Vindicatione
§ V: De Veritate, Amicitia, Liberalitate, Epikeia, et oppositis vitiis: De dono Pietatis, et Praeceptis Decalogi, ad Iustitiam spectantibus
Quaestio I: De VERITATE
Quaestio II: De MENDACIO
Dubitatio I: Quid sit Mendacium
Dubitatio II: Quotuplex sit Mendacium
Dubitatio III: An omne mendacium sit intrinsece peccatum
Dubitatio IV: An Mendacium sit ex genere mortale
Dubitatio V: An omne Mendacium viris perfectis sit mortale
Dubitatio VI: An in gradibus Mendacii detur gravissimum, et levissimum
Dubitatio VII: De aliis, quae ad Mendacium reducuntur
Quaestio III: De Amicitia
Quaestio IV: De Liberalitate
Dubitatio I: De Avaritia
Dubitatio II: De PRODIGALITATE
Quaestio V: De EPIKEIA
Quaestio VI: De DONO PIETATIS
Tractatus V: E VIRTUTE FORTITUDINIS
Proemium I: Prooemium
Disputatio I: PRIMA. DE FORTITUDINE
Quaestio I: An FORTITUDO sit Virtus, et quae
Quaestio II: De DONO FORTITUDINIS
Quaestio III: De Martyrio
Dubitatio I: An conferat MARTYRIUM primam gratiam
Dubitatio II: An Baptismus infantium possit martyrio suppleri
Quaestio IV: De praeceptis Fortitudinis
Quaestio V: De Vitiis Fortitudini oppositis
Disputatio II: De Virtutibus, Fortitudini Adiunctis
Quaestio I: De Magnanimitate
Quaestio II: De Vitiis MAGNANIMITATI oppositis
Quaestio III: De MAGNIFICENTIA
Quaestio IV: De Vitiis MAGNIFICENTIAE oppositis
Quaestio V: De PATIENTIA
Quaestio VI: De Vitiis, PATIENTIAE oppositis
Quaestio VII: De PERSEVERANTIA
Quaestio VIII: De Vitiis, PERSEVERANTIAE oppositis
Tractatus VI: E TEMPERANTIA
Proemium I: Prooemium
Disputatio I: PRIMA. DE VIRTUTE TEMPERANTIAE
Quaestio I: Quae Virtus sit Temperantia et qualis
Quaestio II: Quaenam Vitia TEMPERANTIAE sint contraria
Quaestio III: De TEMPERANTIAE partibus
Quaestio IV: De VERECUNDIA
Quaestio V: De HONESTATE
Quaestio VI: De ABSTINENTIA
Dubitatio I: Quid sit Ieivnivm, et quotuplex
Dubitatio II: Quo pacto frangatur Ieiunium naturale
Dubitatio III: An Ieiunium proprium sit opus bonum, et praeceptum
Dubitatio IV: A quibus sit abstinendum in Ieiunio Ecclesiastico
Dubitatio V: De Collatione serotina
Dubitatio VI: De hora refectionis die Ieiunii
Dubitatio VII: Qui teneantur ieiunare
Quaestio VII: De SOBRIETATE
Quaestio VIII: De CASTITATE
Quaestio IX: De Virginitate
Dubitatio I: An Virginitas sit Virtus
Dubitatio II: An Virginitas praecellat Continentiae coniugali
Dubitatio III: An Virginitatis praemium sit Aureola
Quaestio X: De CONTINENTIA
Dubitatio I: De MANSVETUDINE
Quaestio XI: De CLEMENTIA
Quaestio XII: De MODESTIA
Quaestio XIII: De HUMILITATE
Disputatio II: De Vitiis oppositis Virtuti TEMPERANTIAE
Quaestio I: De GULA
Quaestio II: De Ebrietate
Quaestio III: De LUXURIA
Dubitatio I: Quid sit LUXURIA, et quotuplex
Dubitatio II: An in genere Luxuriae detur parvitas materiae
Dubitatio III: De FORNICATIONE
Dubitatio IV: De STUPRO
Dubitatio V: De INCESTU
Dubitatio VI: De ADULTERIO
Dubitatio VII: De SACRILEGIO
Dubitatio VIII: De Peccatis contra naturam
Dubitatio IX: De Luxuria coniugum
Dubitatio X: De RAPTU
Quaestio IV: De INCONTINENTIA
Quaestio V: De IRACUNDIA
Quaestio VI: De CRUDELITATE
Quaestio VII
Dubitatio I: De MULIERUM ornatu
Dubitatio II: De Immodestia in verbis, gestis, iocis, et ludis
Quaestio VIII: De S U P E R B I A
DE Superbia agit S. Thomas, quaest. 162. et D. Bonaventura latius passim.
PRIMO igitur assero, Superbiam Humilitati oppositam, esse vitium speciale.
Probatur a D. Thoma, art. 1. et D. Bonavent. in speculo animae, cap. 1. et parte prima Centil. sect. 17. et lib. 3. Compend. Theol. verit. cap. 15. Est enim contra rationem, quae dictat, ut voluntas uniuscuiusque feratur in id, quod est sibi proportionatum: Superbia autem vult supergredi; vel super vult videri, unde dicta est Superbia.
ASSERO secundo quatuor esse species superbiae, ex D. Gregorio 23. Moral. cap. 7. Ita D. Thom. art. 4. D. Bonavent. LL. CC. Centil. et Compendii Theol. verit.
PRIMA est aestimare bonum a seipso habere. Secunda, aestimare dona Dei a propriis meritis accepta. Tertia est, iactare se habere, quod non habet. Quarta est, despectis caeteris, velle singulariter videri habere, quod habet.
RATIO est, quia immoderatus excellentiae, et praeeminentiae supra alios appetitus, secundum praedictos modos variari solet: Etsi etiam secundum varios gradus humilitatis possint tot numerari gradus Superbiae. quia contraria totidem modis multiplicantur, ut declarat S. Doctor. locis allegatis, et D. Thomas ad 4. qui etiam ad primum notat, absque vitio infidelitatis superbum gloriari, ac si a seipso, et meritis, bona haberet.
ASSERO tertio: Superbia ex suo genere est peccatum mortale, et inter opposita virtutibus moralibus gravissimum. Ita S. Thom. quaest. 162. art. 5. D. Bonavent. in Pharetra, lib. I. cap. 6. et LL. cc.
PROBATUR a S. Doctore loco citato, argumento D. Augustini de Virginitate, cap. 31. et 19. de Civit. cap. 12. quo utitur D. Thomas, quia sicut humilitas respicit subiectionem hominis ad Deum: ita a contrario Superbia proprie respicit defectum huius subiectionis, adeo ut ad Superbiam proprie pertineat nolle subiici Deo, seque extollere supra id, quod ipsi homini praefixum est secundum divinam regulam, vel mensuram, contra id, quod Apostolus ait, I. Corinth. 10. Nos autem non in immensum gloriabimur, sed secundum mensuram, quae mensus est nobis Deus. Ideo Eccles. 10. dicitur: Initium superbiae esse apostatare a Deo.
Ex hac autem excellentia, qua Deo subiici renuit, oritur, ut excedat alia peccata, virtutibus opposita moralibus, quae vel ignorantia, vel cupiditate, et fragilitate a Deo avertunt. Superbia enim malitia maiori pollet. Idem argumentum habet in speculo animae, cap. 3.
ASSERO quarto, Superbiam esse vitium capitale.
PROBATUR a D. Bonavent. in Diaeta, tit. I. cap. 3. ex ea enim oriuntur Praesumptio, Ambitio, Inobedientia, Iactantia, Erubescentia boni, Irrisio bonorum, vel simplicium, Vana gloria, et Hypocrisis.
SEU, ut ait S. Doctor. in speculo animae, cap. 1. oritur Praesumptio, Contemptus, et Inanis gloria.
PRAESUMPTIO in hoc consistit praecipue, quod homo praesumat, gratiam se habere, et alia bona, vel ex se, vel pro meritis suis, vel falso, vel plus aliis, qui sunt quatuor modi, seu species Superbiae, relatae ex D. Gregorio supra.
HINC oritur tentatio Dei, qua vult aliquis petere absque necessitate, et experimentum Divinae potentiae facere. Hinc oritur discrimen, quando quis se exponit periculo, in sola divina virtute confidens, contempto humano adiutorio, seu spretis mediis convenientibus absque necessitate fidei, vel Ecclesiae; et haec habet rationem mortalis; unde dicitur Deuter. 6. Non tentabis Dominum Deum tuum. Ubi affert Glossam dicentem: Deum tentat, qui habens quod faciat, sine ratione se committit periculo. Haec S. Bonaventura.
OPORTET haec aliquantulum explicari. Tentatio, et Discrimen, supra relata, sunt opposita illi subiectioni religiosae, qua Deo tenemur. Praetendimus enim experimentum capere de aliqua Dei perfectione, dubitantes saltem indirecte de illa, petendo talia, quae ad nil aliud videntur ordinata, ut cum media a Deo ordinata sperno, volens a Dei potentia effectum consequi, ut quod Deus provideat victum e caelo uni multitudini, et alia similia.
ALTER modus discriminis est, quando me expono periculo, praetendens, ut Deus me miraculo liberet, sicuti si ex alta turri ruens, vellem a Deo sustentari; nam et Christus Matth. 4. respondit Diabolo, hoc suadenti: Scriptum est: Non tentabis Dominum Deum tuum.
TENTATIO quidem formalis, quae includit dubitationem de aliqua perfectione Dei, est mortalis: magnam enim Deo illatam iniuriam, gravemque contemptum includit; unde neque ex materiae parvitate fit venialis, sed solum ex actus subreptione, ut notat Sanchez, in Decal. Tom. I. lib. II. cap. 4. num. 5. Valentia II. II. disput. 6. quaest. 14. puncto 2.
SI vero tentatio Dei est sine expressa dubitatione, Toletus, lib. 4. sum. cap. 19. ait, posse esse veniale, quando ex mera curiositate videndi opus supernaturale oritur: Atque Valentia supra, Sayrus lib. 4. cap. 7. num. 14. aiunt communiter esse veniale, nisi materia sit nimis gravis, ut quia tentans Deum, se maximo exponit periculo. At Sanchez ait, esse mortale, nisi simplicitas, et ignorantia non omnino crassa excuset.
Sic etiam Suarez Tom. 1. de Relig. tract. 3. lib. 1. cap. 2. num. 16. Ratio est, quia vult Divinam omnipotentiam suae curiositati supernis operibus deservire. Addit tamen Sanchez, et fere Suarez cum Lessio, lib. 2. de Iustitia, cap. 45. dub. 1. periculum, et opus esse adeo exiguum, ut sit culpa venialis, ut in levi morbo nolle medicinis uti. Existimo etiam tentationem Divinae voluntatis per aliquod signum petitum, esse tentationem Dei, ut docet S. Doctor hic, et D. Thomas, quaest. 97. art. 1. Suarez Tomo 1. de Relig. tract. 3. lib. 1. cap. 2. Sanchez, num. 8. Neque requiritur, ut semper oriatur ex dubio de aliqua Dei perfectione.
AD tentationem Dei pertinet, velle a Deo signum pro veritate fidei, puta, ut Christus in Sanctissimo appareat.
AD discrimen pertinet purgatio per ferrum candens, quae iure Canonico est vetita, cap. Mennam, et can. Monomachiam, et cap. Consulnisti 2. quaest. 5. et cap. Ex tuarum de purgatione canonica. Vide D. Thomam 2. 2. quaest. 95. art. 8. ad 3. et p. p. quaest. 80. art. 6. ad 3. Valentiam 2. 2. disput. 6. quaest. 14. puncto 1. corolar. 4. Sayrum, lib. 4. cap. 7. Sanchez, num. 71.
AD tentationem Dei spectat etiam in gravi morbo respuere medicinas, et velle a Deo sanitatem repente obtinere, et est mortale. Ita Navar. Summa, cap. 11. Sanchez, num. 14. Suarez loco citato, cap. 2.
EST etiam tentatio Dei, se martyrio temere absque causa exponere. Ita Navar. cap. 11. Sanchez num. 15. et alii. Sed iam in Tractatu de Spe, et Religione, de his actum est.
E Praesumptione oriuntur etiam nimia in se confidentia, audacia inepta, etc. Et similia.
CONTEMPTUS est proprius superbiae effectus, renuens Deo, et superioribus subiacere; e quo resultant Inobedientia, Despectus, Irreverentia, Occisio, Subsannatio, Ironia, etc. Vide S. Doctorem.
INANIS gloria est, qua quis appetit vane suam excellentiam ostendere, estque mortalis, cum appetit gloriam Deo debitam. Ex hoc oriuntur Ambitio honoris, favoris humani appetitus, confusionis timor, et laudis amor.
Ex ambitione honoris oritur Pompa, e qua tres fructus pullulant: Fastus in superfluo comitatu, et apparatu, et fastoso gestu, et affatu, quae venialia saepe sunt, et aliquando mortifera.
Ex appetitu humani favoris oritur Adulatio, quae est mortalis, si laudes malum grave, ansam praebens, ut in peccato maneant, glorientur, et ultra merita efferantur. Si autem sola intentione placendi laudaveris, erit veniale peccatum iuxta D. Augustinum, serm. 41. de Sanctis. Ex eo appetitu favoris oritur etiam prodigalitas, quae est mortalis, dum ea bona, quae in pauperes essent expendenda, dissipantur inutiliter, vel personis inhonestis distribuuntur. Et in hoc Ecclesiasticos reprehendit, quorum bona ultra sustentationem personae, et status, debent pauperibus erogari.
Ex timore confusionis oritur mala verecundia, et falsa humilitas. Verecundia mala parit erubescentiam divinorum, verecundiam paupertatis, verecundiam in Confessione. Oritur etiam veritatis negatio, impugnatio falsa, excusatio, et peccati defensio.
Ex appetitu humanae laudis oriuntur Hypocrisis, Ostentatio, Singularitas, et Iactantia.
HYPOCRISIS secundum Isidorum, de summo bono, cap. 14. sentent. 2. est simulatio boni non existentis; est autem mendacium. Itaque sicut mendacium non est mortale, nisi sit perniciosum proximo, vel contra veritatem Fidei, et morum: Ita Hypocrisis est mortalis, quando sit intentione decipiendi sub specie bonitatis: Sicuti qui sanctitatem fingit, ut bona Ecclesiastica, quibus est indignus, obtineat.
OSTENTATIO est, quando bonum, quod habet, vel habere se simulat, exterius ostendere enititur, ut laudes inde captet, nec est mortale ex suo genere.
SINGULARITAS est, cum qui singulariter vult apparere, et fructus habet diversos malos, pro ut in diversis materiis invenitur. Oritur hinc etiam Invidia.
IACTANTIA est, qua gloriatur verbis de bono, vel quod habet, vel quod non habet. Vide S. Doctorem prolixe declarantem, omnia fere peccata e Superbia gigni.
HINC etiam D. Thomas, quaest. 162. art. 2. ex D. Augustino, lib. de natura, et gratia, cap. 29. ait, Superbiam speciale quidem esse peccatum, sed tamen causalitate dici posse generale, quatenus ex ea oriuntur alia peccata. Primo per se, quatenus alia ordinantur ad finem Superbiae, qui est propria excellentia, ad quam potest ordinari, quicquid inordinate appetitur. Secundo indirecte, et per accidens, scilicet removendo prohibens, quatenus homo Superbia contemnit Divinam Legem, qua a peccando prohibetur, iuxta id Hieremiae 2. A saeculo confregisti iugum, et dixisti: Non serviam: Multa tamen non ex contemptu, sed ex ignorantia, vel fragilitate contra Dei legem fiunt. Unde ait D. August. loco citato, Multa perperam fiunt, quae non fiunt superbe.
Ex his habes, Superbiam esse vitium, non modo capitale, sed caput, et initium omnis fere peccati: Unde S. Gregorius 31. Moral. cap. 31. non capitale vitium nominat, sed Reginam vitiorum.
DIFFICILE autem vitatur, ut monet S. Doctor, LL. CC. praecipue, lib. 3. Compendii Theol. cap. 15. et D. Thom. art. 16. ad 1. nam superbia etiam in bona se insinuat. Haec late, et praeclare prosequitur S. Doctor, in Diaeta, tit. 1. cap. 3. quem obsecro lege, prosequentem varias, et concinnas Superbiae similitudines.
ASSERO ultimo, hanc esse initium omnis peccati. Eccl. 11. Initium omnis peccati Superbia.
RATIO est, quia aversio a Deo, quae formaliter complet rationem peccati, pertinet ad Superbiam per se; ad alia autem peccata consequenter. Dicitur ergo initium omnis peccati, tum quia primum peccatum Luciferi, et Hominis e Superbia prodiit; tum quia omne peccatum est aptum natum gigni a Superbia, etsi non omne necessario oriatur, ut ait Tannerus, disp. cit.
His addit S. Doctor, Compend. Theol. lib. 3. cap. 15. quod omne peccatum, cum sit aversio a Deo, est quidam Dei contemptus. Quod ergo D. Prosper lib. de vita Contempl. cap. 2. ait : Nullum peccatum sine Superbia potest, vel potuit esse, aut poterit. intelligitur materialiter, quatenus in omni peccato est quidam appetitus in aliquid supra id, quod decet hominem divinis legibus subiectum, scilicet in ipsam transgressionem, sub ratione cuiusdam excellentiae, et celsitudinis; quae est obiectum proprium Superbiae, quae est vitium speciale, ut notat Valentia disput. 9. quaest. 3. puncto 1. cum Bonaventura, loco citato.
NOTAT vero cum S. Doctore initio cap. 1. Superbiam omnem posse esse venialem propter imperfectionem actus, non plene deliberati, sicuti evenit etiam aliis.
SIGNA Superbiae, e D. Prospero, lib. 3. de vita Contempl. cap. 8. refert S. Doctor. in Speculo ad Novitios, parte 2. cap. 5.
REMEDIA contra Superbiam affert S. Doctor in fine Speculi animae, scilicet, Obedientiam simplicem, subiectionem, exhibitionem humilitatis erga omnes, exercitium in operibus humilibus; humili gestu, humili habitu incedere, honores fugere, semper eligere ministrare magis, quam ministrari, iactantiam devitare circa ea, quae ad familiae, vel aliarum rerum excellentias ultimate conducunt; Omnia denique signa devitare, vanitatem praetendentia.
DUODECIM fructus Superbiae refert S. Doctor. p. p. Centilog. sect. 17. e D. Bernardo Tract. de gradib. Humilit. et sunt: Curiositas, levitas mentis, Inepta laetitia, Iactantia, Singularitas, Arrogantia, Praesumptio, Defensio peccatorum, Simulata Confessio, Rebellio, Libertas peccandi, Consuetudo. His passibus superbus ascendit.
CURIOSITAS est, quando Superbus inquirit rumores, scilicet quid de ipso dicatur. Levitas mentis est, quando aliquis leviter mutatur de delectatione ex verbis laudis, in tristitiam ob verba vituperii. Inepta laetitia est, quando laetatur ex defectibus aliorum. Iactantia est, quando narrat ea, quae habet, ut laudetur. Singularitas, quando praeter consuetudinem aliqua singulariter operatur, ut solus et appareat, et laudetur. Arrogantia est, quando iactat se habere, quod non habet. Praesumptio est, quando ingerit se ad faciendum, quod ad eum non pertinet. Defensio peccati est, quando errorem, et peccatum suum defendit, et excusat quis manifeste. Simulata confessio est, quando peccatum suum excusat occulte. Rebellio, quando dissidet, scilicet a superioribus, paribus, et inferioribus: Superioribus obviat, inferiores opprimit, pares molestat, atque perturbat. Tunc libertas peccandi succedit, quia nec Deum timens, nec homines reverens, peccat libere, consuetus ad mala, in profundum decidens peccatorum.
COLLIGIT cap. 18. differentiam inter Superbiam, et inanem gloriam.
Superbia enim est propriae excellentiae appetitus, ex D. Bernardo, epist. 42. Vel est amor propriae excellentiae, ex D. Augustino, lib. 11. de Genes. ad litt. cap. 14. Vel est perversae celsitudinis appetitus ex eodem, lib. 14. de civit. cap. 13.
INANIS vero gloria est appetitus manifestationis propriae excellentiae, ut ait S. Bonavent. ibi, et D. Thomas, quaest. 162. art. 8. ac Taner. num. 201. ex utraque vero oriuntur filiae multae. Vide S. Doctorem, loco citato, ubi ait eas ratione distingui, nisi dixeris, inanem gloriam esse filiam Superbiae, quia ex nimio affectu ad propriam excellentiam oritur appetitus se manifestandi.
Contra eos agit S. Doctor, parte 3. Stimuli Divini amoris, cap. 10.
¶ PLURIMA e Patribus congerit praeclara, lib. 2. Pharetrae, cap 6.
PARITER multa e Scripturis conglomerat in Bibliis pauperum, cap. 98. De Iactantia agit cap. 99.
Explicat vero in 2. dist. 42. dub. 4. quomodo verae sint duae illae propositiones, scilicet: Initium omnis peccati superbia, Eccles. loco citato: et illa: Radix omnium malorum est cupiditas, ut dicitur ad Timoth. ultimo.
RESPONDET, diversum esse dicere, Initium, et Radicem; nam Initium dicit id, unde incipit motus: Radix vero dicit id, unde trahitur fomentum.
CUM igitur peccatum dicat recessum a Deo, unde incipit per contemptum, saltem implicitum Dei, et nolle ei subiici; hinc est, ut Initium sit a Superbia, quia sequitur conversio ad bonum commutabile, ad quod appetibilis potentia tendit, nutrimentum capiens ex illius boni concupiti appetitu. Hinc Cupiditas dicitur radix omnium malorum. Et quia in omni peccato est aversio a Deo: et conversio cupida ad creaturam; hinc dicitur Superbia; Initium, et Cupiditas, Radix omnis peccati.
DIFFERT autem capitale vitium a Radice; nam illud est vitium completum, a quo caetera sensum, et motum accipiunt, sicuti ex capite membra: Radix vero dicit aliquid minus completum; ideo non nominat peccatum determinatum, sed pronitatem libidinis, quae concurrit ad omne peccatum.
NOTANT vero, tam, radicem, quam initium peccatorum tribus modis sumi.
Radix sumitur primo generalissime; ut cum dicitur, libido, sive cupiditas est radix omnium malorum: Generaliter, cum dicitur: duplex est radix peccati, Amor male accendens; et Timor male humilians; amor enim accipitur respectu boni; et Timor respectu mali. Tertio sumitur minus generaliter, ut cum dicitur: triplex est radix, Concupiscentia carnis, Concupiscentia oculorum, et Superbia vitae, per comparationem ad triplex bonum; Inferius, Exterius, et Interius.
SIMILITER initium peccati dicitur tribus modis. Primo ut dicit recessum arbitrii a lege Dei, et sic dicitur Superbia, sicut contemptus. Secundo, ut recedit a lege veritatis, et dicitur Error. Tertio, ut recedit a lege bonitatis, et sic est Insipientia, quae est contraria Sapientiae. Hinc D. Chrysostomus ad id Psal. 27. A facie insipientiae meae, ait: Omnis peccati initium insipientia.
A Superbia omnia alia vitia capitalia oriri concludit S. Doctor. in Psal. 81.
EST vero et initium in altero extremo oppositum Superbiae, ut innuunt supra SS. DD. Seraphicus, et Angelicus art. 1. ad 8. et dicitur applicatio animi ad viliora, quam humilitas exigat, Sicut pusillanimis recedit a virtute Magnanimitatis, ut notavit Tannerus num. 195. et dicitur Pusillanimitas, contraria etiam humilitati. Raro tamen est mortalis, nisi grave damnum inferat sibi, vel proximo, ut notat Valentia, disput. 9. quaest. 3. puncto 1. ad finem.