Palladium theologicum, Tomus quintus: De virtutibus

Quae excommunicatio haereticis infligatur.

Iam de poenis haereticorum agendum, et primo de spiritualibus.

Prima, et antiquissima haereticorum poena spiritualis, est excommunicatio, ut constat ex capite Achaina, 24. quaest. 1. cap. Ad abolendum, cap. Excommunicamus, 1. et 2. de haeret. cap. Quicunque, eodem titulo in 6. cap. Noverit.

Porro in Bulla Coenae imponitur, et quotannis renovatur excommunicatio, summo Pontifici reservata. Est autem haec antiquissima omnium excommunicatio, ut notat Azorius Tomo I. lib. VIII. cap. 10. quaestio 1.

Incurritur autem ob haeresin exteriorem, non ob mentalem, ut docent communiter Iuris Doctores, quos refert Sanchez Lib. II. cap. 8. num. 2. Ecclesia etiam de mere occultis non iudicat, seu de mere internis; haereticus vero externus, sed occultus incurrit istam, ut docent communiter apud Hurt. sect. 4. n. 36.

Arez tamen disp. 21. sect. 2. refert aliquos tenuisse de censuris in genere non incurri ob crimen occultum, quod de haeresi docet Croufers in reg. S. Francisci, cap. 7. sect. 4. fol. 518. apud Dianam 6. parte, Tract. 6. miscel. resol. 51. Magna vero quaestio est de absolutione ab haeresi, quae quaestio pendet ex cognitione qualitatis huius censurae.

Referam igitur Bullae Coenae Anathema iactum contra haereticos, iuxta exemplaria moderna Urbani VIII. iuxta Bullas etiam Pauli V. et Gregorii XV. Caeterum a praedictis sententiis, nullus per alium, quam per Romanum Pontificem, nisi in mortis articulo constitutus; nec etiam tunc, nisi de stando Ecclesiae mandatis, et satisfaciendo cautione praestita, absolui possit, etiam praetextu quarumcumque facultatum, et indultorum, quibuscumque personis Ecclesiasticis secularibus, et quorumvis Ordinum, etiam Mendicantium, etiam militarium Regularibus, etiam Episcopali, vel alia maiori dignitate praeditis, etc. per nos, et dictam sedem, ac cuiusvis Concily decreta concessorum, etc. Vide disp. 17. quaest. 10. sect. 3. tom. 4. de actibus humanis.

Gravis autem oritur quaestio, quia in C. Tridentino sess. 24. cap. 6. conceditur Episcopis facultas absolvendi ab haeresi occulta, et aliis occultis casibus Apostolicae sedi reservatis.

Geminae opiniones celebres extant: Prima est, facultatem a Trident. Concilio concessam Episcopis adhuc exstare, nec esse Bulla Coenae sublatam: Doctores refert Sanchez Lib. I. Decal. cap. 21. qui eam sententiam probabilem fatetur. Alios refert Diana p. p. Tract. de Absol. ab haeresi, resol. 2. quibus alios addit 4. p. tract. 4. miscel. resol. 239. et 5. p. tract. 13. miscel. resol. 43. Eam probabilem dixit Suarez Tract. de censuris, disp. 21. sect. 3. licet postea impugnet. Eam acerrime defendit Hurtado disp. 84. sect. 2. §. 11. et Fagundez lib. I. cap. 15. referens viginti Doctores de secundo praecept. Eccles. lib. VIII. cap. 8. Bass. V. Haeresis, num. 18. multos referens.

Secunda sententia asserit, ablatam esse Episcopis a Bulla Coenae facultatem.

Hanc tenent Navar. summa Latina nova, cap. 27. num. 275. addens ita declarasse Pium V. et Gregorium XIII. Peña in directorio Inquisit. 3. p. quaest. 92. com. 141. dicens, ita saepe declaratum esse in suprema Generali Inquisitione Romana, et Azorius ait, ita declarasse Clementem VIII. Suarez dicit ita declarasse Congregationem Eminentissimorum Cardinalium. Consentiunt alii plurimi apud Dianam, et Castrum Palaum Tract. 4. disp. 4. p. 3. § 1.

Cardinalis Lugo disp. 23. sect. 3. §. 1. sic concordat sententias. Si Episcopus non credat, voluisse Pontificem revocare facultatem, posse primam sententiam probabiliter amplecti, quae tot authores, adeoque graves habet; Si vero id credat, debere stare secundae sententiae. Ipse autem testatur, se non posse cum prima consentire, quia moraliter de voluntate Apostolicae Sedis contraria est certus. Enim vero Fagundez ait Gregor. XIII. oppositum declarasse, et de Sacr. Congr. non constare. Addit Bass. in S. Congr. anno 1639. fuisse permissam.

Equidem non apparet, unde tanto Concilio statim derogatum sit; nam quod dicitur. Etiam si concessum virtute alicuius Concily Generalis, non satis distinguitur facultati Tridentinae detractum; Lex autem posterior indistincte loquens, et generaliter, limitanda est per anteriorem, specialiter contrariam, ut ait Fagundez etiam praec. 2. eccl. lib. VIII. cap. 8.

Addit, nil certi constare de Oraculis Pii V. Gregor. XIII. vel Clem. VIII. aut olim Congr. quae excluderent etiam Reverendissimos qui hanc facultatem a Concilio habent, quae is Lugo n. 87. Inanis autem est distinctio Fagundez, iure derogatum; non de facto, quia incertum est ius.

CONTINENTUR hac facultate Praelati, habentes potestatem quasi episcopalem: sic Rodr. tomo 2. c. 10. et tom. p. 99. reg. quaest. 24. art. 16. et quaest. 61. art. 9. Henriq. lib. 4. de irreg. cap. 18. Sanchez lib. 2. decis. cap. 11. Sayrus lib. 11. Auil. de cens. p. 7. disp. 10. Flor. de mena lib. 3. var. quaest. 23. Bulla enim Coenae eam facultatem eis non aufert, quam ante habebant, ut ait Fagundez num. 21.

PRAELATOS hos, dico Ecclesiasticos, habentes dioecesim, non regulares, ut notant relati.

PRAELATOS vero regulares non habere hoc a iure conclamant Suarez lib. 4. de Poenit. disp. 30. sect. 2. Garc. de benef. p. 7. cap. 11. Armenda addit. ad recopil. Nauar. tit. 18. lib. 7. de irreg. Fagundez num. 21. Neque enim ante Concil. id iuris habebant, nec eis a Concil. datur.

QUOAD privilegia, refert P. Bonagratia noster, editus anno 1667. Coloniae; privilegium Pii V. datum Praedicatoribus, ut possint, quod et Episcopi, in hoc. Et e Suarez Tom. 4. de Relig. tract. 8. lib. 2. c. 20. et ex Urbano ab Ascens. tract. 2. cap. 3. Praelatos Regulares absolvere posse sibi subditos ab omnibus censuris a Iure, vel ab homine, etiam publicis, Clem. IV. et Sixti IV. Exceptis 4. Bullae Coenae. Relapsu scil. in haeresim, Schismate, Falsificatione litt. Apost. Delatione prohibitorum ad infideles. Caeteri vero casus etiam Simoniae includunt. Vide Com. Priu. mend. tit. Absol. ubi id conceditur Ministris, VIC. et Custodibus. Haec vero ad forum contentiosum extendit Sigism. de elect. num. 2. disp. 66. author Rotae, penes Pluteum decis. 90. excipe casus S. Officii.

PORRO et 4. casus allatos cum caeteris, concedit Greg. XIII. Societati Iesu, ut refert Suarez loc. cit. Amplum vero a Pio V. concessum Praelatis Cassin. refert Tamburin. de cas. reserv. t. 1. §. 1. quod privilegium extenditur ad participantes cum eis; ut possint absolvere omnes suos, etiam novitios perseverantes, ab omnibus casibus, censuris, poenis, per eos iam ante, quam post ingressum subitis, et incurrendis etiam Bullae Coenae. Hinc hoc extendi, ait, ad notorios in foro conscientiae.

QUOD si probabile esset Privilegiis mendicantium per annum Bullae Coenae publicationem non esse derogatum, ut docent Rodriq. tomo 1. qq. quaest. 10. art. 9. Suarez de relig. tom. 4. tract. 10. lib. 9. cap. 20. num. 18. Diana p. 1. tract. 5. resol. 6. Sousa in Bulla coenae cap. 23. disp. 100. Bonagratia, V. Absolutio, Eligius Bassaeus, V. haeresis, num. 18. et alii apud hos, possent religiosi mendicantes approbati iuxta formam iuris absolvere saeculares a casibus Bullae Coenae, et etiam ab haeresi, modo sint occulti; et haec posterior pars probatur ab illis primo ex concessione Urbani IV. apud Rodriq. tom. 1. qq. quaest. 61. art. 3. Compend. Privil. mendic.

V. Absolutio, quo ad saeculares num. 19. in qua concedit fratribus Carmelitis, ut de licentia Praelatorum Ecclesiae, idest, ut declaravit Sixtus IV. modo sint confessores secundum formam iuris praesentati, possint audire confessiones omnium Christi fidelium, causa devotionis ad eos recurrentium, nisi talia commisissent, propter quae esset sedes Apostolica merito consulenda. Sed pro solo relapso, post abiuratam coram Iudice haeresim, est consulenda sedes Apostolica, quia Sixtus IV. pro ut habetur in Monum. ordinum, concessione 348. declarat, solos relapsos ad sedem Apostolicam destinandos una cum Schismaticis, et falsificantibus litteras Apostolicas, et deferentibus vetita ad infideles: Ergo ab haeresi occulta, posita illa probabilitate, praefatis liceret absolvere.

PROBATUR secundo ex concessione Sixti IV. facta Ordini minimorum, ut habetur in Comp. praedicto, num. 20. eiusdem tituli, qua dictis concedit facultatem confessiones audiendi, et ab omnibus casibus excommunicationis, suspensionis, interdicti, ac super quacunque irregularitate, Ordinario tam a Iure quam ab homine reservatis, toties quoties opus fuerit absolvendi, dispensandi, ac vota quaecunque permutandi, et relaxandi, et poenitentiam salutarem iniungendi, sicut potest Dioecesanus. At haeresis saltem occulta, seu in iudicium nondum deducta, tam iure antiquo, quam novo Tridentini, reservatur Ordinario: Ergo. Minor probatur ex Trident. sess. 24. cap. 6. ut notant Sanchez lib. 4. moral. cap. 54. num. 27. Diana part. 1. tract. 11. resol. 28. et p. 3. tract. 3. resol. 13. Amplius dicit p. 4. tract. 4. resol. 239. Recte dici posse, Bullam Coenae solum prohibere absolutionem haeresis, et aliorum criminum, quando publica sunt, et ideo non derogare facultati Tridentini, in qua de occultis criminibus sermo est.

ADDIT bassaeus loco citato, praedictam sententiam, anno 1629. 18. Iulii in Consistorio S. Congregationis Eminentiss. Cardinalium visam, et toleratam, etiam a multis regalis Academiae Duacensis S. Theol. Doctoribus admissam.

Occultum vero ait, V. Irregularitas, 11. num. 5. esse illud delictum, quod non est notorium Iudicis sententia, vel per confessionem criminis factam in iudicio; vel fama in populo, Collegio, aut Vicinia. Sive non adhuc deductum est ad forum contentiosum; atque hoc ultimum videtur Concilii Trident. loco cit. ait Bassaeus ex aliorum sensu.

ENIM vero nunc editum est Decretum ab Alex. VII. anno 1665. 24. sept. ubi inter alias propositiones damnat istam: Sententia asserens Bullam Coenae solum prohibere absolutionem haeresis, et aliorum criminum, quando publica sunt, et id non derogare facultati Tridentini, in quo de occultis criminibus sermo est, anno 1629. 18. Iulii in Consistorio S. Congr. Eminentiss. Cardinalium visa, et tolerata est.

AT tamen P. Bonagratia, V. Absolutio, quo ad saeculares num. 44. ad finem, Pontificem nullam facere mentionem revocandi privilegia regularium, ea, quae adhuc in vigore suo permanere, vide quae dicta sunt sessione 11. quaest. 10. disp. 17. de conscientia, tom. 4. de actibus humanis.

EGO his, ex aliorum mente relatis, arbitror nil tutum esse in his absolutionibus, atque adeo primam sententiam non amplector. Cum enim ex Pontificis voluntate pendeat absolutionis valor, et ea mihi appareat renuens, nullum exhortor, ut interim eis utatur.