Palladium theologicum, Tomus quintus: De virtutibus

An Eleemosyna fieri debeat ex rebus iuste possessis.

OBSERVAT S. Doct. res posse esse, vel manifeste alienas, vel communes, vel proprias; has vero ultimas posse esse acquisitas, vel honeste, vel turpiter.

ASSERO primo, de rebus alienis non posse fieri eleemosynam.

PROBATUR a D. Bonau. primo ex iuribus omnibus, quae praecipiunt, non fieri donationes de rebus alienis, quia, qui non habet dominium rei, non potest illud transferre.

SECUNDO ex Scripturis, Proverb. 30. Honora Deum de tua substantia. Eccles. 34. Immolantis ex iniquo, oblatio est maculata. Qui offert sacrificium de substantia pauperum, quasi qui victimat filium in conspectu Patris sui. Et infra: Dona iniquorum non probat Altissimus. Addit S. Doct. ad 11. Eccles. id: Mitte panem tuum, etc. tuum, non alienum (ait S. Doctor.)

TERTIO ex D. Gregorio in Registro, lib. 7. epist. 110. id insinuante.

NEQUE dicant, velle satisfacere pro domino, earum rerum avaro, qui non dat eleemosynas: Nam ad nos non pertinet adigere quemcumque ad id, ad quod ipse tenetur, ut ait D. August. homil. 7. et 50. et refertur in Decretis 14. quaest. 5. can. Forte.

ASSER:TO vero intelligitur, quando fit sine consensu, saltem praesumpto Domini: ideo enim potest filius de rebus Patris, uxor de rebus Mariti, servus de rebus Domini largiri, quia de hotum consensu possunt praesumere. Addit tamen Valentia cum D. Bonav. et D. Thom. in casu extremae necessitatis proximi, posse dari de alieno, quia tunc omnia communia. Ita Tanner. disp. 2 quaest. 5. dub. 1. num. 21.

Assero secundo. Quoad res communes, necessarius est consensus, vel communitatis, vel Praelati, ad quos pertinet, ut habetur cap. Cum in cunctis, extra de iis, quae fiunt a maiori parte Capituli. Et 12. quaest. 1. can. Certum est. Ut bene advertunt Medina Tract. de eleemosyna, quaest. 4. Valentia disp. 3. quaest. 9. p. 5. Tannerus disp. 2. quaest. 5. dub. 2. num. 28.

Assero tertio. Si quis non habet rerum administrationem, non potest dare in eleemosynam, ut mente capti, et minores, ut notant etiam iam allegati.

Assero quarto. Ea, quae turpiter acquisita sunt, per aliquod negotium iniustum, ut usuram, ludum deceptorium, furtum, rapinam, non possunt dari in eleemosynam; sed debent restitui.

Probatur a S. Bonav. ad 4. quia horum non habetur dominium ab eo, qui ea possidet. Quoad acquisita ludo alearum si acquisita sunt ab aliquo, qui non habet administrationem, ut filio, minore, etc. debent restitui. Similiter, si aliquis traxit alios ad ludum illicitum, ut alearum, vel alium, qui pendet ex fortuna magis, quam ex arte. At vero, si ipse inductus fuerit ab alio, et vicit, non tenetur; attamen dicitur Malae fidei possessor a iuribus, ut referunt Valentia disp. 5. quaest. 6. puncto 5. Nauarr. Manual. cap. 29. et habetur, an. Episcopus, dist. 35. et cap. Clerici 2. Extra de vita, et honest. clericorum, et L. solent, ff. de alea lusu. Et Auth. Alearum usus, C. de Relig. et sumpt.

Addit Tannerus, posse de male acquisitis, quae non sunt restituenda in individuo, fieri eleemosynam, salva obligatione restitutionis; sed haec quis ignorat?

Assero quinto, acquisita turpi modo, qui non est contra iustitiam, ut meretricio, posse dari in eleemosynam. Ita S. Doct. ad 4. D. Thom. art. 7. quos sequuntur alii. Nam res illa est ipsam acquirentis. Vide Tannetum num. 12.

Addo primo cum D. Bonau. D. Thom. art. 7. et Valentia, id quod acquiritur per ludum, ad quem alium compulit ex cupiditate lucri, esse illegitime acquisitum. Probatur, quia sic non est translatum dominium plena voluntate.

Addo secundo cum D. Bonau. ad 4. D. Thom. Valentia, Tanner, ob scandalum, non offerendum Domino de meretricio, nec acceptandum; unde dicitur Deuter. 23. Non offeres mercedem prostibuli in Domo Domini Dei tui; id, quod prohibebatur solum ob scandalum, et ob irreverentiam.

Addit tertio S. Doct. non esse dandas eleemosynas communiter de eo, quod est necessarium simpliciter victui humano, nisi velimus sequi statum perfectionis, iuxta consilium Euangelii Matth. 19. Si vis perfectus esse, vade, vende omnia quae habes, et da pauperibus.

Advertit etiam, ad eas eleemosynas non compellendos poenitentes.

Ex his omnibus habes cum D. Bonau. in fine corporis quaest. illos omnes, et solos posse facere eleemosynam, qui habent dominium legitimum, et administrationem. Itaque mulier coniugata non potest facere eleemosynas e bonis mariti, sed solum e suis, ut ait S. August. epist. 199. Sic de lucratis proventibus, saltem vigesimam partem dare potest. Ita Bannes art. 8. Malderus ibidem, Cenedo, Ledefma, Vega, et alii, quos refert Diana p. 1. tract. 1. Miscel. resol. 33. Caspensis disp. 6. sect. 3. Tanner. num. 24. De suis autem bonis Paraphernalibus potest largiri. Similiter et filius de bonis Castrensibus, vel quasi castrensibus; Vide Valentiam p. 6. Dianam p. 5. tract. 8. resol. 25. Azorium t. 2. lib. 12. cap. 10. quaestio 1. Hurtadum 2. 2. disp. 159. sect. 6. §. 139. qui addit, posse filium ad usus honestos aliqua surripere.

Circa accipientes eleemosynas, simulantes paupertatem, tenentur ad restitutionem. Ita communiter Doctores apud Dianam 5. p. tract. 8. resol. 21. Fabrum in 4. dist. 50. num. 120. qui adiicit Scotum, Gabrielem, Alensem, et alios. His adde D. Bonau. Tract. de paupertate, et in regulam Minorum. Addit Diana quoad ostiatim mendicantes, eos excusari, quia in paucis habetur ratio non paupertatis, sed misericordiae. Horum autem restitutionem aliqui dicunt faciendam donanti; alii faciendam pauperibus. Vide Dianam loc. cit. resol. 22.

Adverte adhuc, sicuti diximus de charitate, et ordine eius intrinseco; ita loquendum de extrinseco, quoad faciendam eleemosynam; ut prius fiat propinquioribus, et sicuti ibi docuit S. Doct. etiam peccatores, ut naturae socios, amandos, ita etiam ipsis eleemosynam erogandam dico contra Vuiclephum apud Vualdensem Tom. 3. lib. 2. doctrinalis fidei antiquae, cap. 81. esto non peccatori, ut peccator obstinatus est, et hoc sensu intelligitur id Eccles. 12. Da misericordi, et ne suscipias peccatorem, ut habet etiam S. Thom. art. 9. ad 1.

Quibus omnibus facienda sit eleemosyna, docet S. Doct. ad 11. Eccles. Mitte panem tuum super transeuntes aquas. Aquae sunt gentes. Apoc. 17. et tribulationes Psal. 68. Ideo Lucae 14. Cum facis convivium, voca pauperes, et debiles, caecos, et claudos.

Obiicies primo, contra primum assertum, id Lucae 16. Facite vobis amicos de Mammona iniquitatis.

Respondet S. Doct. id intelligi de eo, quod per accidens inique lucratum est, non de iniusto contra iustitiam; hoc enim debet restitui.

Vel dicuntur iniquitates, quia sunt origines iniquitatum, ut exponunt S. Thom. hic, et S. Bonau. ad eum locum. Vide SS. Doctores, alias expositiones afferentes.

Obiicies secundo. Hebraei obtulerunt pro Sanctuario aurum, et argentum, furata AEgyptiis.

Respondet S. Doct. Deum transtulisse dominium in eos; et iure mercedis, ea fuisse eis debita, alii advertunt.

Quoad quantitatem eleemosynae Ecclesiasticorum refert Diana resol. 27. se omnes authores devorasse, et latissimam opinionem esse, ut dent quartam partem reddituum, ut ait Bannes, et Tanner. vel medietatem residui congruae sustentationis.

Et hoc etiam de Papa multi asserunt apud Dianam resol. 28. et de Pensionariis multa apud eundem resol. 29. habentur.

Addunt plurimi, eos teneri ad restitutionem, ex quibus referuntur decem, fere omnes classici, a Diana resol. 31. Attamen ipse oppositum tenet cum 16. Doctoribus, fere omnibus modernis. Ratio est, quia habent dominium. Asserit quoque resol. 51. etiam Regulares, ad Episcopatum assumptos, habere dominium, et refert multos DD. loc. cit. et 3. p. tract. 2. resol. 50. oppositam tamen non reiicit, quae est plurimorum.

QUATVOR genera eleemosynarum recenset S. Doct. ad Psalm. 36. et in 4. dist. 15. punct. 2. dubiis litteralibus. Correctio, iniuriarum remissio, sui miseratio, Proprii beneficii collatio. De primo, et ultimo dicitur: Omni petenti te, tribue, Lucae 6. rem, vel salutem animae per correptionem. De secundo dicitur, Matth. 5. Qui percusserit te in maxillam tuam, praebe illi et alteram. De tertio dicitur Eccles. 30. Miserere animae tuae, placens Deo. Et sane spirituales eleemosynas digniores, ait S. Bonaventura dub. 3. litt. cum D. August. Enchir. cap. 73.

A seipso autem spiritualem eleemosynam incipiendam, monet S. Doct. dub. 4. Deinde austeritatem in se magis, quam erga alios, in corporalibus laudat.

Circa quantitatem dub. 6. eleemosynas largas commendat pro cuiusque statu; attamen admonet e facientibus eleemosynas, tantum meteri vetulam, quae dat secundum suum statum modicum, sicut Regina dans thesauros, ut dicitur Lucae 21.

APPONIT dub. 7. aliquas conditiones eleemosynae substantiales; alias accidentales. Inter substantiales primam ait, ut procedat ex charitate, ut sit meritoria, ut dicitur prima Corinth. 13. Secundam ex parte suscipientis, Lucae 14. Voca pauperes, etc. Tertiam ex parte muneris: Honora Dominum de substantia tua. Quartam ex parte intentionis, ne fiat, ut hypocritae solent, nam hi receperunt mercedem. Matth. 6.

ALIAE sunt conditiones eleemosynae ad bene esse, Eccles. 3. Da iusto, et ne receperis peccatorem, quod exponit de postponendo peccatore. Vel de haeretico, cui non est danda eleemosyna sine necessitate extrema. Secundo exigitur hilaritas in dando, 2. Cor. 9. Tertio abundantia, quanta fieri potest, Tob. 4. Quarto exigitur velocitas, Prov. 3. Ne dicas: vade, et revertere Eccles. 4. Ne protrahas datum angustianti.

PRAECLARA eleemosynae Symbola vide in S. Bonav. in Diaeta, tit. 2. cap. 7. ubi eam comparat Lumini, quod praemitti debet ante mortem, ut iter videamus ad vitam aeternam. Flumini, quod exit a mari et revertitur, Eccles. 1. Eadem enim revertitur ad nos. Ideo eam comparat Semini, quod grana multiplicat. Ideo Proverb. 19. Foeneratur Domino, qui miseretur proximo. observat autem semina pretiosa, ut tritici, non colligi eodem anno, ita etiam eleemosynas, optime latas, non in hac vita, sed in alia: alias vero habere in hac vita praemium ad modum, quo semina vilia, statim reddunt proventum, ut millium. Vide alia praeclara in S. Doctore. Eleemosynae acceptae habet plurimas e SS. PP. authoritates in Pharetra lib. 2. cap. 49. Inacceptae vero eleemosynae alias, cap. 50.