Palladium theologicum, Tomus quintus: De virtutibus

De Reo.

Reus est, qui, de re aliqua accusatus, coram Iudice iuridice sistitur, quare de ipso post Iudicem, tanquam de ipsius correlativo, recte disputatio instituitur. De hoc integra; volumina contexere quotquot rebus forensibus operam navarunt; ideo quae conscientiam tantum concernunt hac in re, breviter nobis discutienda sunt. Porro primus passus, quo Reus ad tribunal ducitur, est citatio legitima, quae triplex est: Prima ad comparendum, quae adeo de iure Naturae est necessaria, ut quicquid absque ea a Iudice geritur, nullo iure comprobetur. Secunda est ad allegandum. Tertia, ad definiendum: Duas postremas de iure esse positivo acclamat Elizaeus noster e communi Iuristarum sensu tract. 7. quaest. 1. num. 5. a prima citatione, unde reliquae ex se patent, exordiemur.

De deductione Rei ad Tribunal.

Necessaria est primo citatio Rei valida, uti iam insinuavimus, alioqui super arenam aedificabitur causa. Clar. §. fin. quaest. 31. Gloss. in Leg. si accusatoribus, Cod. de accusat. et est communis, ut refert Bossius de citationibus, num. 13.

Debet autem contra eum esse probationes sufficientes, ut infra dicam ad hoc, ut legitime citetur, alioqui erit iniusta Rei advocatio, et peccatum mortale, ut notat D. Bonau. in speculo animae, cap. 2. et innuit in apolog. Fratr. Min. quaest. 2.

Dicunt autem Scacc. 8. Guaz apud Bictum quaest. 95. et Menochius de praesumpt. l. 1. quaest. 88. num. 21. legitimum inditium sufficiens esse unum testem, querelam vulnerati, in articulo mortis constituti, fugam Rei cum aliquibus aliis indiciis; ita ut talia indicia maiora sint, quam simplex praesumptio, et minora, quam semiplena probatio. Ita P. Elizeus, ubi supra num. 3.

Quod si Iudex aliquem non citatum damnaret, invalida esset sententia, ut dicunt omnes, quia est iuris naturalis, ut supra dixi, atque adeo neque a Principe potest omitti. Quod si damnaret non citatum, peccaret mortaliter, ut docet D. Bonau. in speculo animae, cap. 2. quem sequuntur Arretin. in pract. crim. cap. 1. de Reis, Bouer. p. 2. cap. 34. Nauar. in Man. cap. 25. num. 13.

Solet autem, si timetur fuga, Reus carcerari, Tres autem sunt carceres; Primus ad custodiam; Secundus ad torturam; Tertius ad poenam, ut habet P. Elizeus tract. 7. quaest. 2. num. 1.

Carcer ad custodiam debet esse humanus; nam carceres inhumani vituperantur a Bossio tit. de carcere.

Quando quidem est ad custodiam debet in actis explicari, ut sic non contrahat iuris infamiam, quae sequitur ad carcerem poenae, ut notat Bouer. cap. 34. Neque vero pro omni crimine, vel leviter debet carcerari Religiosus, quia eius praeiudicium est irreparabile, ut notat Baldus, quem sequitur Felin. in C. cum super, de re iudic. alioqui Iudex peccabit mortaliter, ut docet D. Bonau. in speculo animae, cap. 2. et ad restitutionem tenebitur, sequitur Nauar. in rubr. de iud. num. 83. cuius doctrinam, ut insignem, notant Patres nostri in modo nostro procedendi, cap. 2. in secundo substantiali; cum melius allegare potuissent hanc, ut doctrinam D. Bonaventurae.

Debet igitur primo constare Iudici de corpore delicti, et indicia gravia praecedere; alioqui si sit persona honesta, erit peccatum mortale, et ad restitutionem coget; si Clericus, subibit excommunicationem, ut communiter docent Doctores apud Clarum quaest. 28. Farinac. quaest. 27. num. 74. et Ioan. Andream in C. si clericus, de sent. excom. in 6.

Hoc multo magis de religiosis procedit, quibus captura infamiam redolet, ut notat Bouer. p. 2. cap. 34.

Non posse autem carceratum iuste aufugere, docent Clarus quaest. 21. et plurimi apud Couar. l. 1. variarum resol. cap. 2. et Angelus v. fugere, et sic fugientem peccare mortaliter dicunt Barthol. Felinus, et Bossius.

Enim vero e carcere fugere non esse peccatum docent plurimi apud Azor. p. 3. l. 13. cap. 14. Dianam p. 3. tract. Miscell. 5. resol. 102. dicentes, posse damnatum morte confringere carcerem; et est communis sententia, quam ego sustinui Tract. de Legibus. Et hoc idem dico cum Diana, et Bonacina, Tannero, et aliis, etiam de damnato ad tempus carcere: Cavere tamen debere Religiosum iuste detentum, ne fugiens in Apostasiam cadat, admonent Rodriquez T. 2. qq. Regul. quaest. 23. art. 6. Bictus quaest. 79.

Ex quibus vero sequitur, non esse habendum, ut confessum, carceris effractorem, ut docent plurimi cum Farinac. quaest. 30. a num. 20. ad 21. et hanc opinionem ait Bertaz ibi, esse communem. Vide Bictum quaest. 79. de Reo.

An teneatur Reus confiteri delictum, semiplene probatum.

Semiplena probatio est unius testis omni exceptione maioris, ut omnes fatentur. Glossa C. in omni, ubi citat multa Iura.

Neque sufficit denunciator, quia nullus in causa propria est idoneus testis, L. Nullus ff. de testibus. Quod vero Sotus observat ex Matth. 18. ubi iubetur corrigens assumere unum, vel duos, et subditur: Ut in ore duorum, vel trium testium, etc. Non est urgens, nam ibi intenditur mere salus correpti: Si te audierit, lucratus eris fratrem, et in has subtilitates decepti sunt etiam Less. l. 2. cap. 30. Fagundez in octavum Praeceptum, l. 8. cap. 39. num. 14.

Prima opinio est, non modo sufficere semiplenam probationem, sed minorem etiam, ut indicia, vel saltem praesuppositiones, vel etiam suspiciones. Ita Bess. tit. de exam. reorum, num. 6. Carthar. in praxi interrog. Reorum, l. 1. cap. 2. Clarus vero quaest. 20. ait, gravia indicia sufficere ad examinandum reputatum, tanquam Reum. Idipsum multo magis asseverabunt dicentes, non modo ad interrogandum, sed etiam ad torquendum reum sufficere inditia, quae semiplenam probationem non inducant.

GLOSSA in Leg. cum probatio, ff. de probat; quam ibi secuti sunt Bald. et Salicet. et cum his tenuere Albertus, Alex. Angel. Aymo Blan. Bossius, Castrensis, et Corneus, qui testatur de communi, Conrad. Gomez, Mascard. et quamplures alii, quos refert Farinac. quaest. 36. num. 218. sed in hoc de tortura eos non sequitur, ut patet num. 224.

HVIC primae opinioni videtur favere Caiet. 2. 2. quaest. 69. art. 2. et ipse D. Thom. ibi, dum aiunt in processu per denuntiationem, vel accusationem sufficere famam ad reum interrogandum. Et tamen fama in criminalibus semiplene non probat secundum Decianum, Bertran. Saccum, Clarum quaest. 21. Baldum, Bero, Butrium, Abb. Felinum, Imolam, et ita de communi testantur Blancus, Bonacos. Crass. Duen. quos sequitur Farinac. quaest. 47. num. 59. ubi plures alios citans inducit in comprobationem Romanae Rotae decisionem, coram Rebufferio decis. 82. p. 1. Idem tandem mussitat Nauar. in Rubr. de iud. numero 25.

SECUNDA sententia, magno plausu acclamata, est, ad interrogandum Reum sufficere semiplenam probationem, quae est per depositionem unius testis oculati, omni exceptione maioris, vel per indicia aequipollentia. In hac concordare Iuristas, Theologos, et Summistis omnes, et sine controversia triumphare clamat Philippus de Bictis de Reo, quaest. 80. et Tanner. disp. 4. quaest. 4. num. 72. ait esse communem in criminibus non exceptis.

HAEC est sententia D. Thom. 2. 2. quaest. 69. art. 1. et omnium Thomistarum. Ita Caietanus, Salonius, Bannes, Aragon. ibi Alphonsus de Vega in Summa T. 2. cap. 89. casu 1. Ledes. in Summa, tomo 2. tract. 8. cap. 24. concl. 2. Turrian. 2. 2 t. 2. disp. 50. dub. 2. Pistigian. in pract. crimin. p. 1. cap. 7. Sotus de iust. l. 5. quaest. 6. art. 2. Corduba in qq. l. 1. quaest. 43. dub. 3. Azor p. 3. l. 13. cap. 25. quaestio 5. Sayrus in Clau. reg. l. 12. cap. 16. Valentia T. 3. disp. 5. quaest. 13. punct. 1. Sylvest. v. accusatio, quaest. 13. et v. confessio delicti, quaest. 1. Navar. in Man. cap. 18. num. 57. et cap. 25. num. 36. et C. inter verba, dist. 21. quaest. 3. concl. 6. corol. 50. Tolet. l. 5. Instruct. Sacerd. cap. 58. Tabiena et Sà v. Testis. Gabr. dist. 15. quaest. 6. art. 2. Henricus quodl. 1. quaest. 33. Palud. dist. 19. quaest. 4. Couar. qq. pract. quaest. 6. Gomezius t. 2. cap. 12. apud Sayrum loc. cit. et Lessium infra citandum, eamque sustinet Sylvester in 2. 2. quaest. 69. art. 4. Homob. tract. de stat. p. 2. cap. 4. Miranda in l. ordin. Iudic. t. 2. quaest. 19. art. 8. Aldret. de Relig. discipl. l. 1. tom. 1. num. 5. et l. 1. cap. 4. num. 8. et 24. Cruz in Direct. p. 1. praecep. 8. art. 3. dub. 8. conclus. 2. Clarus quaest. 20. Graff. l. 3. decis. cap. 7.

NON omnes tamen haec opinio absorbet, ut gloriatur Bictus noster; nam Semiplenam probationem non sufficere ad interrogandum Reum constanter, et probabilissime tuetur Ioannes Valerius in diss. utriusque fori, diff. 49. Villalob. in Summa, tomo 2. tract 16. diff. 1. num. 10. Ioseph a S. Maria in Tribun. Relig. tract. 4. cap. 14. num. 5. Filliuc. tomo 2. tract. 40. num. 266. et ex adversis aliqui suam probabiliorem vocantes, hanc probabilem innuunt Less. de iust. l. 2. cap. 31. dub. 3. num. 18. Navar. de rest. l. 2. cap. 4. num. 142. Rodr. t. 2. qq. 19. art. 4. Salzed. tract. crim. Piaz. cap. 128. Malder. 2. 2. t. 6. cap. 3. sect. 3. Denique eam docent Sancius, Select. disp. 43. Petri. de relig. subd. l. 1. quaest. 1. cap. 16. Octavian Spatarius in praxi crim. t. 9. cap. 7. et seq. ardenter dicens in toto orbe practicari in omnibus iudiciis, ut citra plenam probationem sinatur Reus hoc iure uti, ubi maxime gravis poena instat. Hunc placide sequitur Bassaeus v. Reus, num. 4. cum Reginald. t. 2. l. 24. cap. 3. sect. 3. et aliis, quos Laudat Diana p. 1. tract. 15. resol. 27. Qui eam probabilissimam, et tutam in praxi acclamat.

HIs omnibus subscribo. Quapropter Confessarii, ne cogant poenitentes confiteri, si spem evadendi mortem, mutilationem, triremes, confiscationem, aut grave aliquod dedecus habeant, monet Sà. Eo autem magis huic sententiae adhaereo cum videam, eam ad mentem Seraphici Doctoris, qui etiam argumentum huic sententiae administrat.

Is igitur in 4. dist. 17. p. 2. art. 1. quaest. 1. in corpore ait, confiteri peccata sua hominibus non dictari a natura, nisi in generali, quatenus dictat reconciliari oportere Deo, omnibus modis a Divina maiestate institutis: Et ad 4. dicit, accusationem, et propalationem sui peccati ad sui salutem, esse conformem naturae, si sit necessaria ex institutione Dei, sicuti est conformis naturae detectio vulneris, etiam in parte pudenda ad necessariam medelam; at vero aliter esse naturae consonum erubescere, et suum scelus non propalare.

ET si ad condemnationem, esset contra naturam; ex divina vero necessitate prodest, ut detur gloria Deo, iuxta id Iosue 7. Da gloriam Deo, confitere quid feceris, quod idem dixerat fundamento 4. et in confessionali, cap. 1. particula 5. Erat autem confessio, quam Iosuë ab Achan exigebat, iam propalato coram populo ex sortibus, divino miraculo revelantibus huius furtum. Infert igitur S. Bonavent. ubique, ex Divino decreto statutum, atque exigi, et extorqueri ab Achab confessionem illam, alioqui non fuisse obligatum. Quare insulse Clavis Regia hunc locum affert, ut concludat, licere confessionem extorquere a reo absolute.

Ex his eruitur validissima ratio, quam nostrae sententiae authores apud Dianam magnificant. Id, quod est contra naturam, non est faciendum, nisi Deus in eo honestatem constituat, et praeceptum; sed tradere se morti, vel gravi damno vitae, imo etiam honoris, et facultatum, est contra naturam, nec invenitur Deus praecepisse, ut peccatum nostrum propalemus occultum, ex quo nostra pernicies emanet: Ergo. Inveniant igitur isti legem Dei ad hoc me cogentem, sicuti invenienda fuit ad confessionem Sacramentalem occultorum (ut ait D. Bonavent.) et eo magis exigitur, quo gravior est haec confessio.

RESPONDENT catervatim omnes adversarii, Iudicem habere a Deo potestatem iudicandi, ut dicitur Rom. 13. et Sap. 6. et Psalm. 2. et ideo, cum nequeat iudicari res non exposita iuridice, potest interrogare, et reus ei tenetur obedire tanquam superiori; neque vero potest esse, ut Iudex habeat potestatem interrogandi, et Reus habeat tacendi; alioqui erit bellum utrinque iustum. Hic est adversariorum Achilles. Hoc venerandum asylum.

IMBELLIS tamen defensio. Primo enim dico, quod cum peccatum sit, in unius testis scientia, non adhuc est publicum, sed occultum, ut colligitur ex C. Inquisitionis, de accusat. Ideo contra ius naturae interrogatur Reus.

DEINDE non repugnat, dari bellum ex utraque parte iustum, sicuti licitum est Iudici, damnato ultimis suppliciis; praecipere, ne fugiat; et Reus potest fugere, ut notat Pesantius quaest. 77. quaest. unica, et praeceptum in tali casu potest censeri datum ad Reum terrendum. Ita Sancius, Reginaldus, Lessius, et alii apud Dianam. Nullus enim tenetur contra se arma ministrare ad sui occisionem, aut se suis bonis privare, aut se coniicere in carcerem.

PERINDE autem faciunt revelantes suum peccatum, cum non est plene probatum: Et sane quamdiu est spes evadendi, tutissimum est hoc praeceptum, quod vix e mille unus vellet servare, quia est contra dictamen naturae; praecepta autem humana debent esse conformia iuri naturae, et non supra, aut contra vires eius.

PRAETEREA nemo in criminalibus tenetur, aut cogi potest ad testificandum contra consanguineos, ut patet Leg. 4. ff. de Testibus, quando veritas aliter haberi potest, ut docet Lazarius Papiensis lib. de quaest. canon. sect. 3. quaest. 11. Rodriquez T. 1. Summae cap. 69. nisi in causa fidei, aut propter bonum Reipublicae, aut Principis. At quis mihi magis consanguineus, quam ego mihi? Neque dicas, loqui legem de occultis criminibus. Contra enim est, alioqui nullum esset beneficium legis erga consanguineos; etenim neque extranei cogi valent ad dicenda crimina occulta.

OB has rationes secundum alios etiam, saltem pro gravi poena vitanda temporali, non tenetur Reus respondere, attamen si ad poenam spiritualem sit interrogatio, qualis est irregularitas, excommunicatio, vel interdictum, quae facile tolluntur, et sunt potius medicinae, quam poenae. Secus facien tum afferunt Abbas in cap. cum super, de confess. Angelus v. confessio delicti, Sylvest. v. delicti confessio quaest. 1. Armilla ibi, quaest. 8. Alcozer. Summae cap. 16. §. et reo Lessius l. 2. cap. 31. dub. 3. num. 16. Filliuc. tract. 40. in octavum Praeceptum Decal. cap. 9. num. 266. Sà v. reus. Petrus Navar. l. 2. de restit. cap. 4. num. 136. Citatur etiam Navar. C. Inter verba, coroll. 64. num. 733. Vega Summae cas. l. 5. casu 603.

TANDEM eam probabilissimam censet etiam Fagundez in octavum praeceptum Decal. l. 8. cap. 31. a num. 11. eamque non renuit Bictus quaest. 81. num. 21. qui addit num. 25. posse etiam convictum negare factum externum, si non sit criminosum, ut cum occidit hominem, putans esse feram. Ita etiam alii cum Diana 3. p. Tract. 5. resol. 66.

ARGUMENTA adversa quatuor verbis corruunt, dicendo, dato etiam, Iudicem uti iure suo ad interrogandum; et Reum uti iure suo ad salvandam vitam, etc. atque adeo utrinque ratione probabilitatis posse agi, et geri iuste bellum; attamen arctius esse ius naturae ad conservandam vitam, quam ad obediendum Iudici, quia illud est mere naturale; hoc vero mixtum iure humano, seu potestate, et lege humana cogente ad confitendum.

QUOD vero inferunt, futurum brevi, ut loca malefactoribus repleantur, ut colligitur ex C. cum dilecti, de accusat. et cap. 2. de confession. Dico, per accidens id sequi, non enim extirpandis sunt pravi quacumque ratione, sed optimo iure.

MULTO vero minus tenetur Reus, imo et testis confiteri, si dubium sit, an iuridice inquiratur. Ita communiter in Baffaeo.

An REUS, in uno crimine infamatus, possit de aliis etiam interrogari.

AFFIRMANT Tabiena v. accusatio, num. 20. dub. ult. D. Anton. 3. p. tit. 9. cap. 7. §. 3. v. Inquisitio, 1. quaestione 3. Palud. 4. dist. 19. quaest. 4. in fine.

SECUNDA negat licere, atque adeo asserit, non teneri Reum ad eam interrogationem respondere: Ita communiter DD. D. Thom. 2. 2. quaest. 69. art. 2. et quaest. 8. art. 1. ubi de testibus, et multo minus tenebitur Reus. Sequuntur Tolet. l. 5. summae, cap. 58. Salon 2. 2. quaest. 69. art. 2. cont. 8. Aragon. ibidem, et Bannes disp. 1. concl. 3. Navar. C. inter verba, 11. conclus. 6. quaest. 3. coroll. 51. num. 588. Valentia disp. 5. quaest. 23. punct. 2. Petrus Navar. l. 2. de restit. cap. 5. p. 2. dub. 5. num. 170. Caiet. 2. 2. quaest. 69. art. 2. Soto l. 5. de Iust. quaest. 6. concl. 5. et de reg. secr. membr. 2. quaest. 6. disp. 5. Angelus v. Inquisitio, §. 11. Sayrus l. 11. cap. 16. Fagundez l. 8. cap. 34. constit. 58. pro statu Ecclesiae, ut refert Bictus quaest. 80. num. 28. Sic et Baffaeus v. Reus, num. 6.

EXCIPE tamen, si infamatus de uno sit, quod habeat aliud connexum, vel indicia ad illud; sic infamata de adulterio, si mox invenitur maritus eius occisus, potest de hoc interrogari. Id probare videtur S. Doctor in Confessionali cap. 2. part. 1. illo Deuter 24. Cum repetes a proximo tuo rem aliquam; quam debet tibi, non ingredieris domum eius.

MIHI placet sententia Bruni de indiciis, secunda parte, quaest. 5. num. 66. Id verum esse, quando in eo genere est malae famae, ut latro, viarum grassator. Subscribit Bictus quaest. 80. num. 27.

An convictus de crimine, possit interrogari de sociis occultis, de quibus nulla est infamia.

ASSERUNT Bartol. in Leg. Repetita, ff. de quaest. Iulius Clarus l. 5. quaest. 21. Palud. 4. dist. 19. art. 4. in fine, Sylvester verbo Inquisitio, quaest. 3.

COMMUNIS, et vera sententia negat (excipe haeresim, Laesam maiestatem, Proditionem patriae, et falsae monetae excusionem.) Sic Caietanus 1. 2. quaest. 69. art. 1. Salon. ibi, controv. 8. Aragon. ibi dub. 3. Bannes disp. 1. Sotus l. 5. de iustitia, quaest. 6. art. 2. concl. 5. Navar. Summae Lat. cap. 18. num. 58. et in C. inter verba, 11. quaest. 3. concl. 6. corrolario 49. num. 584. Baff. num. 7. Tolet. l. 5. Summae cap. 58. Sà v. Iudicium, num. 15. Angel. v. confessio delicti, §. 4. Petrus Navar. l. 2. de restit. cap. 4. p. 2. disp. 5. num. 173. et alii, ut patet in Leg. finali, Cod. de accusat. et Cod. repetita, ff. de quaest. Et ex Iure Canonico C. Nemini 15. quaest. 3. ibi: Nemini (praeter quam de crimine laesae maiestatis) de se confesso super alienum crimen credi oportet: quoniam eius, atque omnis rei confessio periculosa est, et admitti adversus quemlibet non debet. Et idipsum habetur Cod. Monasterium de confessis. Quomodo autem periculosa sit, docet Imperator Severus Leg. 1. ff. de quaest. §. Divus Antoninus, quia reus ansam arripere potest se vindicandi de suis inimicis, vel de illis, quorum opem imploravit, et noluere, faciendo eos sui criminis socios.

Haec est profecto D. Bonav. opinio; nam in 4. dist. 21. p. 2. art. 1. quaest. 3. ubi, licet de confessione Sacramentali loquatur, negat tamen, posse aliorum crimina detegi; dum possumus nostrum sine alienis revelare: Et dist. 19. dub. 5. loquens de Iudice innuit, proportionaliter idem de ipso, ac de confessione dicendum.

Hanc opinionem tuentur communiter apud Farinac. quaest. 43. nam secundum utriusque iuris statuta; super aliorum consociis interrogari non potest, ut docet etiam D. Bonavent. exponens locum illum Deuter. 24.

Excipiunt tamen, si crimen tale sit, ut mortaliter sine socio fieri nequeat, v. g. talis rapina.

Similiter in falsificatione Scripturae ad se non spectantis, vel in examine testis falsi ad aliorum instantias; debet enim inquiri ad cuius instantiam falsum deposuit. Similiter in homicida, qui nullam habuit causam; potest enim inquiri de mandante, Farinac. quaest. 43. num. 91. alios adducens.

Concludit tamen Bictus quaest. 80. num. 36. consuetudine servari, ut convictus interrogetur de sociis complicibus; mandatotibus, fautoribus, ut habent plurimi apud Guze defensione 30. cap. 9. Gandinus Iacobus de Belvis, et Blanch. tract. de Inditiis, num. 374. et Vulpel. et Mascar. de prob. concl. 1311. vol. 3. qui ait, ita servari in generali consuetudine Italiae. Et Baiard. qui hoc refert ad Clar. quaest. 21. ait, se vidisse idem observari in quocumque delicto, et hoc asserit novissime Cason. tract. de torm. cap. 16. num. 6. et Giacharius ad Clarum, qui tamen ait, Mediolani hanc non servari consuetudinem, sed ius commune, nisi in casibus aliquibus exceptis; et subdit, laudabile esse, ubi non est talis consuetudo, stare iuri communi.

Monet vero Bictus num. 38. Iudices, ut caveant, ubi etiam esset haec consuetudo, a suggestione, seu a nominanda aliqua persona, ut monent etiam Chart. et Ambrosin. de modo formandi processus in foro, l. 6. cap. 4. num. 10. nisi contra eam adsint indicia sufficientia; alias esset suggestio, et Iudex peccaret graviter, atque processus esset ipso iure nullus. Clar. quaest. 21. et ad eum Barac. num. 28. referens Castrensem, et Fuller. Talem interrogationem fore suggestivam, docent etiam alios referens Farinacium quaest. 43. num. 132. qui num. 33. monet, indicia in hoc casu esse debere nimis manifesta.

Enim vero hanc consuetudinem proclamat iniquam Sayrus lib. 12. cap. 17. num. 9. quia est contra ius naturae. Sic etiam Salon. 2. 2. quaest. 69. art. 2. controu. 8. Caietanus ibi, Sotus lib. 5. de Iustitia, quaest. 6. art. 2. concl. 5. et alii apud Fagundez in 8. praeceptum, l. 8. cap. 34. num. 13. Intelligunt autem de delictis privatis, quae non exigunt complicem, ut simplex homicidium, furtum, etc. nam in criminibus, quae socium requirunt, ut Sodomia, adulterium, viarum grassationes, licet de sociis interrogare, et multo magis in casibus exceptis contra Rempublicam, ut coniurationibus, proditionibus, falsis monetis, etc. ut dixi.

An Reus, negans iniuste verum crimen, propter quod erat damnandus poena pecuniaria, teneatur solvere, et sitne restitutioni obnoxius.

Prima opinio affirmativa est Molinae de iust. tomo 1. tract. 2. disp. 95. Soti l. 1. quaest. 6. art. 6. Castridel. paen. l. 2. cap. 12. Layman l. 3. sect. 5. tract. 2. cap. 7. num. 4.

Opposita tamen sententia est Tanneri 2. 2. disp. 4. quaest. 6. dub. 2. num. 76. Nauarri cap. 18. ad num. 46. Azorii t. 1. 5. cap. 8. quaestio 5. Vazquez prima secundae, disp. 175. cap. 12. Less. l. 2. cap. 13. dub. 10. Sanchez Summ. tom. 1. l. 2. cap. 22. num. 22. et lib. 10. de matrim. disput. 8. num. 14. Medina lib. 1. Summae cap. 14. §. is, Angles in flor. 2. p. de restit. legis paen. art. un. diff. un. concl. 3. fol. 248. Aragon. 2. 2. quaest. 62. art. 3. fol. 228. et ibi Salon controu. 2. Bannes art. 3. disp. 2. Lud. Lopez p. 1. Instruct. cap. 159. Rodriquez T. 1. Sum. in secunda edit. cap. 186. num. 6. Graffii p. 1. decis. l. 3. cap. 7. num. 25. Azorii t. 1. l. 5. cap. 8. quaestio 5. et l. 8. cap. 12. quaest. 5. Vasquez prima 2. disp. 175. cap. 12. num. 13. Fagundez in octavum praeceptum decal. l. 8. cap. 30. Palac. l. 4. de contract. cap. 5. resol. 52. et p. 4. Tract. 4. resol. 65. ubi refert damnatus poena pecuniae, inique appellat. Diana p. 3. Tract. 5. resol. 52. et p. 4. Tract. 4. resol. 65. ubi refert opinionem Layman esse, teneri ad poenam ex vi criminis, ut ipsi ipso facto imposita, non de inferenda arbitrio Iudicis. Excipit Bassaeus num. 17. modo non teneretur ante sententiam.

Teneri tamen, aiunt ad litis expensas ait Diana tract. 5. p. 3. resol. 52. cum Sanchez de matrimonio l. 3. l. 10. d. 8. num. 14.

Hinc etiam prosequuntur Tannerus num. 8. et alii cum Azorio ad 4. Less. lib. 2. cap. 13. dub. 10. num. 7. Granado prima 2. controu. 7. tract. 3. p. 1. disput. 14. sect. 2. Vasquez p. 2. disp. 168. num. 30. Sala de leg. disp. 13. sect. 8. num. 105. Sà verbo restit. num. 46. et v. poena, num. 14. Diana p. 1. Tract. 10. resol. 23. et p. 3. Tract. 5. resol. 52. Fiscalem non accusantem, vel Iudicem non damnantem, qui sunt causa iniqua, ut Reus poena pecuniaria non damnetur, non teneri restitutioni. Idem dic de custode Sylvarum, non accusante caedentem ligna: Ratio est, quia non peccant hi contra commutativam, vel distributivam, sed contra vindicativam publicam, et fiscus non habet ius ad poenam directe, sed solum indirecte, et mediante Iudicis sententia. Itaque Iudex absque sententia non cogitur ex iusticia illam poenam exigere.

An Reus, negans veritatem indebite, quandamnaretur, teneatur retractare ante finem Iudicii.

Affirmant Sayrus l. 12. cap. 17. num. 13. Angles in flor. 2. p. q. de correct. fraterna, art. 3. diffic. 7. Malder. 2. 2. tract. 6. cap. 3. dub. 1. assert. 4. et alii apud Sanchez NEGANT vero constanter Sanchez citatus, citans Philiarcum, Bonac. Tract. de Legibus disp. 10. quaest. 3. punct. 1. num. 8. Azor. p. 3. l. 13. cap. 25. dub. 5. qui tamen addit, teneri confessarium monere reum, ut sit paratus ad veritatem, si iterum interrogetur. Hoc tamen displicet Dianae tract. 15. resol. 26. p. 1. et merito, quia est exponere Reum periculo; sed satis est eum monere ad emendationem. Idem sentiunt quotquot negant, teneri in causa mortis fateri veritatem: Panorm. in C. cum super de confess. Angelus v. Confessio delicti, Sylvest. ibidem, Petrus Navar. l. 2. de restit. cap. 4. a num. 142. et probabilem censet Sà v. Iudex, Less. dub. 3. cap. 31. Tanner. disp. 4. quaest. 5. Eorum ratio est, quia in omni alia materia, extrema necessitas excusat a redditione debiti. Itaque Sà monet Confessarios, ne reum hac opinione operantem cogant. Id monet etiam Bassaeus v. Reus, num. 5.

HAEC secunda sententia multo magis valet post latam sententiam; tunc enim iudicium est finitum, et desiit in illa causa esse Iudex, ut ponderant S. Antonin. 3. p. tit. 9. cap. 16. §. 8. Sylvester v. iudicium in fine, Diana cum Sanchez supra; et est textus in Leg. Iudex, ff. de re iudiciaria, et consequenter reus non tenetur amplius iudici respondere, Navar. Man. cap. 25. numero 38. Rodriquez tomo 2. quaestione 18. art. 9. Pingianus in pract. crim. can. cap. 3. fol. 258. Segura Davolos in direct. iudicii, cap. 17. num. 36. Villalobos tomo 2. tract. 16. diff. 3. num. 4 Diana p. 3. tract. 5. resol. 103. Dictus quaest. 81. num. 10. contra Ledefmam tomo 2. tract. 8. cap. 24. Salonium 2. 2. quaest. 69. art. 2. concl. 3. Vegam Tom. 2. cap. 89. casu 2. et 3. Bannes 1. 2. quaest. 69. art. 2. Medinam in Summa, l. 1. cap. 14. §. 35. Corduba Sum. quaest. 64 p. 2. et alios, qui hac ratione nitebantur, quia in tali casu, iis, qui negavit suum crimen verum, et tamen morte damnatur, exponit se, tanquam iniuste a iudice damnatum, atque ideo eum infamat, et suscitat contra eum gentem.

SED respondetur, nullam inde infamiam Iudici, vel etiam testibus afferri. Sunt enim soliti Rei negare, et praesumptio stat pro iudicis sententia. Itaque caveant iudices, ne reos huiusmodi ad palinodiam inducant.

ADDIT Sanchez num. 12. si Reus vi torturae sibi falsum crimen imposuit, propter quod damnatur, non teneri retractare, nisi infamia in alios redundaret.

An si Reus iterum interrogetur, possit solam responsionem relatiuam dare, dicendo, ut respondi.

SUPPONUNT, dari Iudici ius, ut cogat reum respondere clare, ita ut torqueatur, si nolit respondere, Chart. in praxi interr. reorum, l. 3. cap. 2. num. 11. et 25. Iason in Leg. Praescriptione, Cod. si contra ius vel util. publ. Baldus, leg. Barb. et Boss. tit. de responsis reo faciendis, num. 4. et praedicta tortura datur reo, non ad eruendam veritatem de delicto; nam ad hunc effectum requiruntur indicia praecedentia, ad torturam sufficientia, ut cum communi ait Clarus, §. fin. quaest. 64. et Chart. supra num. 4. Sed tortura in hoc casu datur ad extorquendam praecisam responsionem assertivam, vel negativam, Carrer. Paris. de Pat. Bald. Bossius, Brunus, Clarus, Cason, apud Chart. supra. Imo addunt cum eo Follerus, et Millcius, Reum, recusantem respondere, puniendum, tanquam Reum; sed hoc in re civili admittitur, non in criminalibus, ut notant Socinus, Bettandus, et Chart ubi supra num. 9. in criminalibus enim silentium est inditium ad torturam.

AD rem igitur nostram, in casu, quo Iudex rursum velit examinare; an possit relative sic aride respondere: Dico, ut alias respondi; num tenetur Iudex acceptare talem responsionem.

MULTI, quos sequitur Chart. loc. cit. l. 3. cap. 2. num. 83. et 84. dicunt, posse Iudicem iterum exigere, ut integre respondeat.

SUPPONO, posse reum petere, ut suae primae responsiones perlegantur, Boss. tit. de respons. a reo facienda, num. 3. et alii apud Chart. num. 86.

POTEST etiam cum protestatione respondere, ut nunc recordatur; sed remittere se ad primas responsiones, de quibus melius recordabatur.

Sed cauere te, aliquando iudicem, vel affectatum pecunia, vel ab aliis impulsum, nimis severe reum premere, et tunc sane, si reus candide incedit, non tenetur respondere, ut notant Menochius, et alii apud Chartar. num. 87.

ET si Reus dubitat; an Iudex eum primo, et secundo interroget, non tenetur respondere. Ita Bannes, Henriquez, Less. Salas, Sanchez, Sotus, et alii ab his citati. Et hoc probabilius asserit Diana p. 3. tract. 5. resol. 106. adducens Lessium l. 2. cap. 31. dub. 3. Sanchez T. 2. l. 6. cap. 3. num. 24. Salam p. 2. quaest. 21. tract. 8. d. un. sect. 17. num. 155. Henriquez l. 14. cap. 3. num. 3. in Gloss. littera X. Bannes, Sotum, Medinam, et alios, contra Sancium Select. disp. 43. num. 28. Ratio est, quia maius malum est, ex mea confessione occidi hominem, quam non obediti Iudici incerta in possessione illum interrogandi. Praeterea unusquisque praesumitur bonus, quoadusque probetur malus; et iura favent reo, ut possessori.

POTEST autem Reus praesumptus requirere, ut dentur sibi depositiones testium; et quamdiu non dantur, potest rationabiliter dubitare, an legitime interrogetur. Ita Aldiete. Societ. Iesu de Religiosa disciplina tuenda, l. 2. cap. 4. num. 7. Caietanus, et Aragon. 2. 2. quaest. 69. art. 2. Ioan. de Cruz in direct. p. 1. tract. 8. art. 8. dub. 9. concl. 1. Sanchez in Summa t. 1. disp. 3. cap. 7. num. 15. Salon. 2. 2. quaest. 69. art. 2. controv. 2. Lessius l. 2. cap. 31. dub. 3. num. 10. Segura de Auolos. in direct. iud. p. 2. cap. 24. num. 3. Miranda in ord. iudic. T. 2. quaest. 19. art. 13. Diana p. 3. Tract. 5. resol. 91. ubi cum Salzedo in pract. cap. 126. litt. laudat ritum nonnullorum Iudicum, qui ante Rei confessionem praecipiunt Tabellioni, vel Notario, ut testium depositiones coram Reo legantur sine eorum nominibus, unde probatum habeat, quid contra ipsum constet.

ADVERTE autem, allegatos Doctores idem asserere, quoad Iudices regulares, ut notat Diana. Quare decipitur Ioseph a S. Maria in Tribun. Relig. tract. 4. cap. 17. §. 3. dicens, haec veta non esse in Iudicio Regularium. Illis adde Navar. in Summa, cap. 25. num. 35. Rodriquez in ord. iud. cap. 10. n. 3. Bonacinam in Decalogum disp. 10. q. 3. p. 2. Dictum q. 81. num. 37.

NEQUE valet in hoc casu dicere, Praelatum esse in possessione superioritatis, ut opponit Lorca 2. 2. sect. 3. disp. 53. num. 8. et 9. Respondet enim Dictus, hoc verum in simplici obedientia extraiudiciali, de qua verificatur obiectio; secus autem in obedientia iudiciali, in qua superior etiam Regularis non est in possessione, nisi iuris ordine servato.

Diana 4. p. Tract. 8. resol. 130. de hac quaestione iterum agit p. 4. tract. 8. resol. 130. agens de Iudicio Sanctae Inquisitionis, ubi maior severitas requiritur, et dicit, in eo foro non requiri, ut manifestentur testes, et alia indicia. Idem advertit Lodovicus Peguera in praxi crim. cap. 12. §. 5. num. 13. De caetero se remittit ad ea, quae dixerat tract. 5. resol. 91. in 3. p. et adducit etiam Suarez de Paz. in praxi, tom. 3. p. 5. cap. 3. num. 14. constanter confirmans, esse certum, teneri Iudicem notificare Reo testium omnium depositiones; alioqui miserrime falli.

Ex quo habes, male dictum quaest. 81. num. 39. ut ad angustias cogeret, dicere, Dianam moderari illam sententiam, quam tradiderat ea resol. 91. et satis existimare, si Reo dicatur a Iudice, haberi, ut procedatur contra eum, et adducit etiam Bouentium in direct. p. 2. cap. 55. verbo Reus.

Quomodo se gerere debet REUS in examine, a Iudicis pressus iniquis interrogationibus.

Solent Iudices Reo iuramentum deferre de veritate dicenda, iuxta sententiam Bartoli in Leg. Inter omnes, §. recte, ff. de furtis, et communem sententiam apud August. ad Ang. de malef. in versu, Comperuerunt. Et in Leg. 1. Cod. de iuram. calumn. ubi etiam Baldus, qui etiam dicunt, id servari in tota Italia. Sic etiam D. Thom. 2. 2. quaestione 69. art. 1. et 2. Plura de hac habet Chartar. l. 3. cap. 3. num. 11.

Sed quocumque dato iuramento, si inique interroget, non tenetur fateri veritatem, ut admonent Henricus quodl. 1. quaest. 14. Sylvester v. Confessio delicti, quaest. 1. Petrus Nauar. l. 2. cap. 4. num. 136. colligitur ex C. Qualiter, et quando, et C. Inquisitionis, de accusat. Lessius l. 2. cap. 3. dub. 3. Tolet. Sum. l. 5. cap. 58. neque tamen debet mentiri, ut ait S. Doct. in spec. animae, cap. 1.

Tunc vero Iudex legitime non interrogat, quando non servat ordinem a Lege praescriptum; sed suggestive interrogat ea, quae non potest, et quaerendo extorquere, et suggerendo, et cavillis deceptoriis trahendo ad laqueos, ita ut aliquando Reus in angustias deductus, neque negare queat, neque asserere, neque tacere, aut aliqua ex usitatis uti amphibologiis.

Sotus l. 5. quaest. 6. art. 1. putat, non posse reum verbis significantibus expresse negationem veritatis adhibere, et teneri potius mortem oppetere. Sequitur Couar. l. 1. var. cap. 2. ratio est, quia hoc est aperte mentiri, quod nunquam licet.

E regione communiter concedunt, licere illi etiam illis modis loquendi uti. Adrian. in 4. quaest. de sigillo, confess. Caietanus opusc. 17. respons. 5. Maior in 4. dist. 15. quaest. 18. Nauar. Man. cap. 12. num. 9. et cap. 18. num. 61. Valentia disp. 5. quaest. 13. p. 1. Tanner. disp. 4. quaest. 4. dub. 5. Less. de iust. cap. 31. dub. 2. et alii apud hos. Et haec est sententia D. Bonau. in 3. dist. 38. quaest. 2. in resolut. ubi docet, manente intellectus, et sermonis discordia; posse amoveri omnem culpam, et ibi, et dub. 3. litt. ad mendacium requirit duo; falsam vocis significationem, ut materiale, et intentionem pravam fallendi, ut formale, quam dub. 2. libidinem ad mentiendum vocat. Et disp. 39. art. 3. quaest. 1. fundamento 1. affert illud D. Gregorii. Verba deserviunt intentioni, et Deus talia verba iudicat, qualia ex intimis proferuntur; et ideo fundamento ultimo dicit, verba illa, iuramento firmata, mensuranda iuxta intentionem iurantis. Itaque cum inique interrogatur, potest adhibere quaecumque verba ad placitum ex intentione significandi quodcumque vult; ita ut sicuti, si nullus interrogaret, posset ea verba in sensum omnem ad placitum revolvere; ita et nunc, ubi illegitimus est Interrogator. Ex quo respondet Valentia ad omnes obiectiones; illud enim non est formaliter mendacium, in quo intentio est recta, licet verba extrinsecus sonent oppositum: hoc vero vetitum est, ut aiunt Doctores apud Valentiam, ut non intendat loquens negare id, quod est verum, et tenetur dicere, non autem uti amphibologiis extraordinariis. Quare verba cum sint pura materia, quamcumque formam ex intentione inducere poterunt.

An liceat REO alium Iudicem appellare.

Appellare licet gravato. Sic enim Apostolus Act. 25. Caesarem appellavit, et conceditur dist. 2. quaest. 6. C. omnis, ubi Anacletus Papa epist. 1. ait: Omnis oppressus libere Sacerdotum, si voluerit, appellet iudicium, et a nullo prohibeatur, sed ab iis fulciatur, et liberetur.

Et hoc etiam regularibus concessum est, ut declaravit Sacra Congregatio super Episcopos, et Regulares, anno 1587. de quo Sorbus in Compend. Privilig. Mendic. v. Appellare, et notat Lezana t. 1. cap. 9. num. 7. cum D. Bonau. in spec. animae, cap. 1. §. Item ex tertio.

Ut non modo ex inditiis condemnatus, sed etiam convictus appellare queat l. 2. §. 1. ubi Glossa Bart. Cyn. et Castrens. Cod. quorum appell. Vivian. opinione 50. Guaz defens. 36. cap. 11. Farinac. quaest. 101. num. 131. Scacc. de appell. quaest. 17. lim. 4. num. 7. asserens communem esse.

Non gravatum vero appellare non posse, docent omnes cum Baldo in Leg. un. Bartolo Castrensi, Salyceto, Cod. quorum appell. Scac. quaest. 5. num. 94. Vide infra de Aduocato quaest. 6.

Confessum igitur, et convictum, ideo dicunt appellare non posse, nisi aliquam gravem causam afferat. Vide Farinacium quaest. 101. num. 143. Scac. quaest. 17. lim. 4. num. 15.

Cum itaque recto ordine Iudex procedit, et nulla Reo est causa, eo quod sententia lata sit iuxta Doctorum sensum, non licet appellare.

Tres conditiones requirunt ad iustam appellationem. Prima est, ut fiat inter decem dies. Secunda, ut Iudex sit ordinarius, vel delegatus, non arbiter. Tertia, ut non plusquam ter appelletur ab eadem sententia. Ita Tanner. disp. 4. quaest. 4. dub. 5. Vide alias conditiones in Sylvestro verbo appellatio.

Si vero manifeste iniqua est sententia, potest appellari etiam sine illis conditionibus. Ita Tanner. num. 100. cum Valentia quaest. 11. p. 3.

Occvrrit vero hic gravis quaestio: An quando Iudex iudicavit secundum probabiliorem sententiam, licita sit appellatio.

SUPPONO autem, Iudicem teneri in iudicando sequi probabiliorem sententiam. Ita communiter apud Sanchez Tom. 1. Lib. 1. cap. 9. num. 37. et Dianam part. 2. Tract. 13. resol. 3.

QUOD tamen in absolvendo, et condemnando possit opinione probabili, relicta probabiliori, docuere multi apud Sanchez num. 46. Dianam part. 2. tract. 13. resol. 3. ubi refert Alvarez, Bonacinam, Lorcam, Ruam, Delrium. His subscribunt alii apud Dianam part. 3. in addit. secundariis, resolutione 13.

EGO quidem prima secunda, Tract. 2. disp. 17. de opinione probabili censui, in criminalibus debere Iudicem tenere opinionem illam, quae favet Reo, etiamsi minus probabilem. Ita cum Diana part. 3. addit secund. resol. 13. ex quo fit, ut si iudicet, probabiliorem sequendo contra Reum, possit is appellare. In hoc vero est grandis controversia: An licite appellare queat.

PRIMA opinio penitus negat. Ita Petrus Ledesma tom. 2. tract. 8. cap. 24. concl. 8. diff. 2. adducens Bannem, et eam tuentur illi, qui dicunt non obligari Iudicem ad favorem Rei sequi etiam minus probabilem. Sancius in select. diff. 44. num. 52. Bonacina de Legibus, disp. 2. quaest. 4. puncto 9. num. 15. Philippus dictus noster quaest. 143. num. 6.

SED vae, vae Reis, Advocatis, et Procuratoribus (clamat Diana part. 3. resol. 104.) si ea opinio esset vera. Itaque asserit, posse Reum in hoc casu, ob causam sanguinis appellare, cum Ioan de la Cruz in direct. part. 1. pract. 8. art. 3. dub. 11. concl. 2. Salon 2. 2. q. 69. art. 3. concl. 2. Inclinat Sylvius in 2. 2. D. Thom. quaest. 64. art. 5. et absolute eam tenet Turrianus 2. 2. Tom. 2. disp. 51. dub. 1.

ADDO cum Diana, contra Salonium, Sylvium supra, et Malderum 2. 2. tract. 6. cap. 3. dub. 4. hoc verum etiam in causis civilibus, etiamsi Iudex inferior sententiam tulerit secundum sententiam probabiliorem. Quam sententiam Cruz tenet solum in casu, quo appellans sit in possessione; sed semper veram ait Diana generose, dummodo contraria opinio, pro qua appellatur, probabilis sit.

DICES. In causa civili tenebitur Iudex superior iudicare secundum probabiliorem, ut dixisti prima secundae, loco cit. et secundum hanc iudicavit iam inferior.

RESPONDET Diana, posse Iudicem iudicare secundum opinionem probabilem, relicta probabiliori, ut docent Doctores, quos adduxit Tract. de Parlam. resol. 20. et Tract. de opinione probabili resol. 3.

RATIO vero pro criminali solidior est, quia tueri vitam via honesta licet. Itaque appellans, nixus opinione probabili, rationabiliter, et licite operatur; cur igitur is cogitur subire mortem, si probabiliter tenetur vitam tueri?

HOC magis de fama, quam de bonis divitiarum sequitur: Nam fama est bonum, quod plerumque mihi conservo sine amissione alicuius boni in proximo; At opes, si mihi dantur, auferuntur ab alio.

An, et quomodo REUS se defendere possit.

REUS, si confiteatur delictum, modicam relinquet suae causae defensionem; nam in confessum Iudicis partes non sunt, nisi condemnando, ut notat Clarus, §. fin. quaest. 65. Farinacius quaest. 81. et alii apud hos.

SIMILITER dum est convictus per duos testes, qui sint contestes, ut notat Farinac. quaest. 63. num. 133. Duo enim testes sufficiunt in omni causa ad perfectam probationem, cap. in omni negotio, de testibus. Qui autem sint contestes dicam disp. 50.

TUNC igitur ita potest condemnari Reus, ac si esset confessus, Leg. qui sententia, et ibi Doctores Cod. de custodia reorum, cap. At si clerici. ubi omnes. Vide Farinac. quaest. 81.

TAMEN de iure Canonico convicto, minor est poena imponenda, ut docent DD. cum Farinac. loco cit.

DEBENT autem contestes esse iurati, et omni exceptione maiores, Leg. ubi numerus, ff. de testibus, cap. in omni negotio, eodem tit.

CONVICTUS reperitur Reus etiam indiciis indubitatis Leg. 2. Cod. quorum appellatio. Similiter instrumento de mandato, seu de consensu Rei facto. His tribus modis convincitur Leg. sciant cuncti, ubi Bal. et Sylvius in sum. Cod. de prob. et Farinacius quaest. 84.

PER viam etiam Notorii convincitur Reus, ut habet Boss. tit. de convictis, et tit. quomodo procedatur in crimine notorio. Loquimur autem de Notorio facti.

DICITUR autem notorium factum, quando coram toto populo, vel eius maiori parte factum est. Ita Cyn. quem sequitur Clar. in §. fin. quaest. 9. Farinac. quaest. 21. num 41. et alii apud eum.

CAETERUM, se multis modis potest Reus legitime defendere.

PRIMUS est nullitatem processus inducendo, sive allegando defectum iurisdictionis, quae est fundamentum. Guaz. defens. 1. cap. 1. Bald. in Rubr. Cod. si a competente Iudice; Est enim iniudicatum, quod a non habente ius dicendi, fit; Lib. 1. ff. haec autem, ff. quod quisque iuris.

MULTIS autem ex capitibus caret iurisdictione, ut refert Guaz. defens. 1. cap. 21. et de Iudice suspecto integrum volumen edidit Laurentius a Benevento.

SECUNDUS est, si non constet de corpore delicti, Guaz. defens. 4. Bouer. decis. 259.

TERTIUS, si Reus non est legitime citatus, Guaz. defens. 10. Farinac. consil. 14.

QUARTUS, nisi oblata fuerit copia processus, Guaz. defens. 22. et 24. Ita decrevit sua Constit. Paulus V. in Romana Curia.

MULTI sunt alii modi, quibus processus fit nullus ex illegitima testificatione, serie, etc.

SIMILITER ex negatione Rei, graves defensiones eruuntur.

Itaque Actore, vel fisco non probante, et Reo negante, absolvendus est Reus, Clar. quaest. 62. Guaz. defensione 29.

Sic optima erit defensio, si ostendat Reus, licite fieri id, quod fecit, Clar. §. fin. quaest. 56. ubi Alexand. Iason, Decius, qui ait; hanc doctrinam totus mundus sequitur, et semper in favorem Rei interpretandum factum, Guaz. defens. 29.

Sic etiam, si ostendatur factum non esse punibile, Guaz. defens. 2. et si alias fuerit punibile. Omnia autem delicta fere spatio viginti annorum praescribuntur Leg. Querela Cod. de falsis. Farinac. quaest. 10. Guaz. cum aliis ibi, defens. 2.

SUNT enim aliqua delicta, quae non praescribuntur, ut suppositio partus, Farinac. quaest. 10. n. 29. Guaz. defens. 2. num. 2. Similiter nec parricidium, Farinac. num. 29. Guaz. num. 78. Idem de vitio nefando, Guaz. num. 29. et alii ibi.

SIMILITER nec crimen laesae Maiestatis, haeresis, assassinii, falsae monetae, simoniae, abortus nunquam praescribuntur, Guaz. num. 81. Farinac. num. 29. et 90.

EST etiam bona defensio, si probet, non affuisse inditia ad inquisitionem sufficientia. Clar. quaest. 20. Farinac. quaest. 1. Tunc enim nulla est inquisitio. Vide alia in dicto Tract. 8.

QUOAD defensiones violentas fugae, fractionis carceris, et similes, dixi Tract. de Legibus, disp. 5. quaest. 10. et Dispm. de Iudice hic: et dicam quaest. sequenti.

CERTUM est enim primo, damnatum ex iniqua institutione causae, quam fecerat Iudex non servato ordine, posse se defendere cum Iudicis etiam laesione; Ita D. Thom. 2. 2. quaest. 69. art. 4. Caietanus ibi, Sotus Lib. 5. de iust. quaest. 3. art. 4. Fagundez L. 8. cap. 32. num. 4.

Si vero ex errore Iudicis damnatus sit, non potest vim Iudici inferre. Ita D. Thom. loco cit. Sotus art. 5. Lessius Lib. 2. cap. 31. de Reo, et Advoc. disp. 4. num. 24. Filliucius tomo 2. tract. 40. in octavum praeceptum, cap. 9. num. 268. Innocent. in cap. Quia plerique, de Immunitate Ecclesiae. Fagundez loco citato, num. 2.

An Reus possit fugere, et quomodo, ac quando.

COMMUNIS omnium Doctorum sententia est, posse Reum custoditum, inquisitum ad mortem, vel mutilationem, ante sententiam licite fugere. Ita D. Thom. 2. 2. q. 69. art. 4. ad 2. Lessius Lib. 2. cap. 31. dub. 5. num. 31. Filliucius tract. 40. in octavum praeceptum decal. cap. 9. num. 270. Couar. lib. 11. variarum, cap. 2. num. 7. Sotus lib. 5. de iustitia, quaest. 6. art. 4. Sà V. Reus, num. 9. Aragon. 2. 2. quaest. 69. art. 4. Vasquez prima secunda, disp. 174. Sylvest. et Angel. V. Fugere, Nauar. sum. Lat. cap. 17. num. 102. Driedo Lib. 2. de libertate Christiana, cap. 6. Maior 4. dist. 15. quaest. 22. Fagundez in 8. praeceptum, Lib. 8. cap. 33. Tannerus disp. 4. quaest. 4. dub. 6.

NON potest tamen laedere ministros iustitiae, a quibus non laeditur contra iustitiam, ut notat Diana part. 3. Tract. 5. resol. 102.

LATA vero sententia iniusta, potest etiam laedendo resistentes, fugere: nam utitur iure suo.

QUAESTIO vero esse potest: an iuste damnatus capite, vel membro aliquo, vel infamia, aut ad Triremes, vel carcere perpetuo, possit fugere, et carceres frangere.

PRIMA sententia est Henrici de Gandavo quodlib. 9. quaest. 25. Sylvester V. Accusatio. Couar. Lib. 1. variar. cap. 2. apud Dianam, negans, posse talem fugere, frangendo carcerem.

COMMUNIS tamen sententia est assertiva, quo ad fugam. Ita D. Thom. 2. 2. quaest. 69. art. 4. ubi Caietanus, Sotus loco cit. Lessius num. 33. Filliucius loco cit. Sà V. Reus. Sylvester V. Accusatio, num. 12. et loco cit. Tabien. V. Carcer. Vasquez loco cit. cap. 17. Et communiter Canonistae in Clementina Pastoralis de re iudicata; imo Couar. Lib. 1. var. cap. 2. n. 11. addit, non posse Iudicem hanc fugam punire. Idem docent Cruz p. p. part. 8. art. 3. disput. 12. Villalob. tom. 2. tract. 16. diff. 11. num. 16. Sylvius 2. 2. quaest. 69. art. 4. quaestione 2. qui citat Bannem, et Salonium. Azorium part. 3. lib. 13. cap. 24. Turrianus 2. 2. disp. 51. dub. 3. cum aliis communiter, quibus subscribunt Diana supra, et Fagundez. Omnes quidem de poena mortis, et mutilationis consentiunt.

PROBATUR a D. Thom. quia nemo potest cogi ad aliquid, in quo ei mors proxime succedat, nisi ratio boni publici id exigat.

MULTI ex his consentiunt etiam de damnatis ad carcerem, vel exilio perpetuo, ac servitute, vel de confinio ad loca pestifera aëris. Ita Lessius cap. 31. Fagundez, Salon. et alii.

QUOD vero possit etiam carcerem frangere, docent Lessius, Filliucius, Nauar. Caietanus, Sotus, Salon, Sà, Vasquez supra, et Driedo Lib. 2. de libertate Christ. cap. 6. Cruz, Villalobos, Sylvester supra, et multi etiam id dicunt, si damnatus sit carceri ad tempus, Bonacina de Legibus, disp. 10. apud Dianam, qui subscribit cum Tannero 2. 2. disput. 4. quaest. 4. dub. 5. num. 103. et etiamsi damnatus sit ad triremes.

Ex quo deduco etiam contra Valentiam disp. 5. quaest. 13. puncto 4. Sotum, Toletum, et Gtaffium apud Malderum 2. 2. Tract. 6. cap. 3. disp. 7. posse ipsi subministrari instrumenta ad confringendum carcerem. Ita Maldetus, et Diana loco cit. Villalobos, Caietanus, Vasquez, Lessius, Cruz, Sylv. Bannes, Salon. Azorius, et Turrianus supra; Religiosis tamen cavendum, quia fugientes scandala dant.

ADDIT Sylvius, non referre, etiamsi alii etiam fugiant. Ita etiam Villalob. loco citato, ac Reginaldus tract. 2. Lib. 24. cap. 7. sect. 7. num. 152. et alii.

NEQUE tenebitur restituere damna secuta. Ita Diana, Cruz loco cit. Tanacrus num. 104. Fagundez num. 15. in secundo responso, cum Vasquez. Ratio est, quia licet assumere media necessaria ad rem licitam.

ADDIT Fagundez cum Filliucio, Angelo, Azorio, et Sayto licere pecunia etiam corrumpere custodes: Sed mihi non placet, quia custodes ex iustitia, et iuramento iusto tenentur custodire. Quod argumentum Achilleum vocat Fagundez, qui nimis postea subtiliter ait, satis esse praescindere per intellectum ab inducendo custodes.

RESPONDET secundo, Reos solum ex Charitate teneri vitare peccatum iniustitiae custodum, quod vitare non tenentur tanto suo incomodo. Itaque si ex intentione sola procurandi suam libertatem, non inducendi custodes ad malum, inducant, non peccant.

HAEC tamen responsio non est bona. Quomodo enim directe possum inducere custodes ad aperiendum, et non intendere inducere eos ad actum vetitum iuramento?

NEQUE etiam licet dare illis potionem somniferam ad claves arripiendas, vel inebriare, ut ait Fagundez num. 15. quia hoc est mortale.

Dubitatur vero an possint alii hos adiuvare radendo catenas, ferra, etc. Negant omnes constanter apud Fagundez num. 19. nam hoc est custodiam publicam in detrimentum boni Reipublicae gravis violare.

Neque est simile de suadente, vel ferrum praebente; is enim est merum instrumentum, et non habet aliam malitiam a causa principali; Frangentes vero sunt causae principales.