Palladium theologicum, Tomus quintus: De virtutibus

PRAELIBAT S. Doctor in 4. dist. 29. quaest. 1. metum duplicem. Alter est gravis, qui et iustus dicitur, et cadens in constantem virum: Alter levis, qui et dicitur cadens in virum inconstantem, L. metu, ff. de eo, quod metus causa, cap. consultationi, cap. veniens, 2. de sponsal. cap. Cum dilectus, de his quae vi. Metus gravis est metus alicuius magni mali absolute, et in se considerati, quod nobis timemus, vel nostris eventurum; talis est metus incussus, mortis, mutilationis, atrocis cruciatus, stupri, servitutis, amissionis bonorum, status, honoris iacturae, magni lucri, infamiae, excommunicationis iniustae, etc. ut probat Sanchez lib. 4. de matrim. disp. 5.

HAEC quidem mala sive nobis immineant, sive nostris, gravem incutiunt timorem. Ita Menochius tract. 1. lib. 2. de arbitr. centur. 2. casu 136. Azor p. p. lib. 2. cap. 17. dub. 6. Sanchez lib. 4. de matrim. disput. 1.

IN filiis, ut probat Leg. Isti quidem, §. fine, ff. de eo, quod metus causa; liberi enim sunt pars patris, ut docet Aristoteles in Ethicis.

IN uxoribus, et maritis, quia unum sunt. Ita D. Thom. in 4. dist. 29. quaest. unic. art. 2. ad 3. D. Bonavent. eadem dist. et alii.

IN patribus, fratribus, et sororibus leg. ult. Cod. de impub. et aliis substit. §. hi, qui, Instit. de inut. stipul. et communiter Doctores; et de omnibus coniunctis in primo gradu docent Praep. cap. cum locum de sponsal. num. 10. Cucus lib. 5. inst. Maior tit. 22. num. 156.

IN aliis consanguineis, et affinibus, quia ut dicitur cap. non existimemus, 13. quaest. 2. sunt una caro. Probatur etiam cap. sciant cuncti de elect. in 6. quem textum vocat notabilem Iason, leg. de pupillo, §. si quis ipsi, num. 12. ff. de oper. nov. nunciat.

IN amicis arctissimo vinculo iunctis probatur, quia amicus est alter ego, ut ait Philosophus 6. Eth. cap. 4. et D. Augustinus lib. 4. confess. cap. 6. Itaque metus gravis mali sive nobis, sive nostris dicitur incussus, et irritat contractum, si vere immineat malum.

METUS levis est metus reverentialis, ob praesentiam alicuius personae gravis; hic tamen metus, si addantur minae, verba aspera, etc. potest fieri gravis. Ideo oportet advertere, metum dici gravem, et levem respective; nam qui alicui, puta viro, est metus levis, erit puellae gravis, ut ostendit Sanchez, citans supra quinquaginta Doctores, et probatur ex Leg. 3. ff. ex quibus causis.

QUINQUE autem conditiones requiruntur, ut sit metus gravis.

PRIMA, ut malum, quod timetur, sit grave leg metum, ff. de eo quod metus causa, ibi metum accipiendum Labeo dicit, non quemlibet timorem, sed maioris mali, idest magni mali, ut explicat Glossa.

SECUNDA est, ut timeatur rationabiliter, non levi de causa: patet ex Leg. metum cit. ibi, metum autem non vani hominis, sed qui merito timet, et Leg. Nec timorem, §. proinde, ff. eodem. Unde Eccl. 19. Qui cito credit, levis est corde. Ita D. Thom. 4. dist. 29. quaest unic. art. 2. D. Bonavent. eadem dist. quaest. 1. corpore, et alii. Et quidem non requiritur vera poenarum inflictio, sed timor probabilis, et non vanus, ut probat S. Bonavent. et alii apud Sanchez lib. 4. de matrim. diss. 1. num. 16.

TERTIA conditio est, ut metum incutiens possit minas suas exequi. Ita D. Bonavent. loco cit. patet ex Leg. famosi, ff. ad legem Iulia maiest. et probat Sanchez cit. num. 19.

QUARTA est, ut minas incutiens, solitus sit minas exequi; nam si sit facilis ad remittendum, non est gravis metus, ex Leg. Unica, Cod. si quis Imperatori, et Leg. famosi citata.

QUINTA est, non posse timentem vitare mala comminata. Ita Sanchez num. 23. et simul Fagundez cap. 5.

ANIMADVERTUNT hic etiam Doctores, metum gravem aut posse provenire ab extrinseco agente, et causa naturali agente, ut a tempestate, morbo, etc. vel ab extrinseco vivente, sed operante naturali impetu, ut a bruto, ebrio, et furioso. Vel denique ab extrinseco agente libere, veluti homine, vel daemone.

IGITUR si metus incutiatur ab extrinseco agente naturali, non irritus contractus censetur, tamen consensus etiam ibi sit conditionalis, ut si non immineret naufragium ex tempestate, vel mors e morbo, non voveret, nec iuraret, hoc agere. Ratio est, quia talis metus non est iniuriosus, sed a Dei saepe providentia immissus ad facienda opera sancta, vel ad ciendam poenitentiam, ut docet Concilium Trident. sess. 14. cap. 4. Ideo addit: Hoc enim timore utiliter concussi Ninivitae, ad Ionae praedicationem plenam terroribus, poenitentiam egerunt, et misericordiam a Domino impetrarunt.

TUNC autem poenitentia, ut sit recta, non debet habere consensum conditionatum. Si ruina non immineret, non poeniterem, ut dicam Tract. de Poenit. Disput. de contritione.

HAEC est doctrina D. Thom. prima secundae, q. 6. et D. Bonavent. in 3. dist. 34. part. 2. quaest. 1. et 2. Vasquez part. 2. disp. 27. cap. 3. Sanchez in decal. lib. 4. cap. 1. Fagundez cap. 5. num. 17. et patet ex cap. de regul. ubi votum aegroti, ex timore mortis, declaratur validum. Idem dicitur, si metus incussus sit a bruto, ebrio, etc.

SI vero metus incussus sit ab agente libere ad extorquendum consensum, certissima resolutio est omnium Doctorum, invalidum esse contractum. Ita D. Bonavent. 4. dist. 29. quaest. 1. Sanchez lib. 4. decal. cap. 3. Suarez Tom. 3. de relig. lib. 6. cap. 4. Lessius lib. 2. cap. 17. dub. 6. Azor part. 1. lib. 1. cap. 10. num. 11. et part. 3. lib. 6. cap. 7. Bonacina de contract. disp. 3. quaest. prima, puncto 2. §. 3. Fagundez lib. 1. de contract. cap. 5. num. 18. Tanner. disp. 4. quaest. 6. num. 315.

QUAESTIO autem gravis est: An tales contractus sint iure naturae irriti, an vero iure positivo. Scinduntur autem in duas acies Doctores.

PRIMA opinio est, non esse iure naturae irritos. Ita Paludanus 4. dist. 15. quaest. 2. art. 5. Sanchez lib. 4. de matrim. disp. 15. num. 5. et lib. 4. decal. cap. 3. num. 9. Suarez lib. 1. de relig. cap. 7. num. 12. Corbo quaest. 46. Valentia Tom. 4. disp. 10. quaest. 3. puncto 2. Henriquez lib. 11. cap. 9. Pet Ledessm. quaest. 47. art. 3. Tanner. loco cit. Azor. p. p. lib. 11. cap. 15. quaestio 6. Lessius lib. 2. cap. 40. dub. 1. loquens de voto, et loquens de contractibus cap. 17. dub. 6. a num. 36. Vasquez prima secundae, disp. 27. cap. 3. Bonacina de contract. disp. 3. quaest. 1. puncto 2. §. 2. Fagundez de contract. lib. 1. cap. 6. num. 5. Caspensis Tract. 19. de contract. disp. 1. sect. 4. qui innumeros pro hac sententia apud Sanchez accipit recensitos. Subscribit Ballixus, V. Contractus num. 21.

EXCIPIUNT tamen isti contractus matrimonii, sponsalium, dotis ad matrimonium, et professionis in Religione, quos tamen iudicis sententia rescindi posse autumant.

DE matrimonio hoc docent communiter Doctores, Sanchez, loquens de matrimonio, et sponsalibus lib 4. de matrim. disp. 12. a num. 18. Azor 3. part. lib. 3. cap. 7. Lessius Tom. 1. lib. 2. cap. 17. dub. 6. n. 37. Henriquez de matrim. lib. 11. cap. 9. num. 6. Bonacina de matrim. quaest. 3. puncto 8. num. 31. ubi etiam de sponsalibus id probat ex multis gravissimis Doctoribus, et constat ex cap. veniens 2. et cap. cum locum 1. et cap. consolationi de sponsal.

ET idem consequenter de promissione dotis admonent Azorius, Lessius, Bonacina et Fagundez, allegati.

RATIO est, quia matrimonium est perpetuum, nec amplius est locus irritationi, postquam est legitime contractus, sicuti in aliis contractibus; ideo exigitur ad contrahendum perfecta libertas.

HING consequenter de professione in Religione idem deducunt Sanchez lib. 4. decal. cap. 5. Suarez tract. 3. de Relig. lib. 6. cap. 4. Fagundez num. 5. et constat ex cap. de his, quae vi.

DE voto autem quocumque simplici, in quacumque materia fiat, validum esse asserunt Suarez de voto lib. 1. cap. 18. a num. 5. et alii; sed irrita esse talia vota simplicia, metu extorta, docent Sanchez Tom. 1. decal. lib. 4. cap. 3. num. 12. Cardin. cap. 2. quaest. 1. casu 4. de his quae vi. Sylvest. verb. metus, q. 8. et verb. votum 2. quaest. 12. Tolet. lib. 4. summae, cap. 17. Nauar. summa Latina, cap. 12. num. 52. et commonit 2. de regular. num. 15. Azor. p. p. lib. 11. cap. 11. quaestio 7. Abbas, Sotus, Aragon, et alii apud Sanchez, et Bonacina de matrim. quaest. 3. puncto 8. a num. 2. cui subscribit cum Fagundez num. 6.

DE iuramento, metu gravi extorto, communiter asserunt, esse iure naturae validum; et ratio est, quia iuramentum est promissio facta, cuius assertur Deus testis. Igitur ne Deus testis sit falsus, erit valida iure naturae.

QUOAD testamentum, metu gravi extortum, esse iure naturali nullum, asserunt Sanchez lib. 4. de matrim. disp. 8. num. 6. Molina tom. 1. de Iust. Tract. 2. disp 136. Spino in speculo glosae, Rubr. 2. part. num. 5. Guttier. de quaest. canon. lib. 2. cap. 11. num. 83. Caldas in Leg. si iuratorem, v. contractum, num. 27. quam opinionem communissimam acclamat Fagundez numero 8.

RATIO est, quia testamentum est ultima voluntas, et ideo debet usque ad mortem manere liberum, nec firmatur, nisi morte testatoris, ut ait Apostolus Apostolus ad Heb. cap. 6. ideo metus non potest dare ei firmitatem.

CIRCA collationem beneficii metu extortam, esse iure naturae validam asserit Garsia de benef. part. 11. cap. 3. §. 2. num. 145. Fagundez num. 9. et constare dicunt ex cap. super hoc penult. de renunc. cap. Abbas, cap. ad aures, cap. ad audientiam de his, quae vi, et docet Rebuffus in praxi benefic. tit. de resign. metu fact. et tit. de vi, in resign. adhibita, et tit. de causis resignationem irritantibus, Rosinus lib. 19. de benefic. Nauar. in cap. accepta, de restit. spoliat. opposit. 4. 5. et 6. Flaminius de resign. lib. 13. quaest. 1. et 2. Azor 2. part. lib. 7. cap. 26. quaestio 1. Selua de benefic. 3. part. quaest. 32. Probant rationibus, quas in fine apponam.

DEBEMUS etiam alia distinctione contractuum, varias apponere opiniones.

ET quidem contractum lucrativum, et promissorium, metu iusto celebratum, esse validum iure naturae docent Sotus in 4. dist. 29. quaest. 1. art. 3. quod fere docuerat lib. 6. de iust. quaest. 1. art. 4. docens, donationem, aut promissionem, metu iusto factam, esse validam iure naturae. Idem tenent Henriquez lib. 11. cap. 9. Carbo de test. cap. 46. quaest. 4. Ledesma de matrim. quaest. 47. art. 3. dub. 1. ad 3. Sanchez de matrim. lib. 4. disp. 8. num. 4. Lessius lib. 2. cap. 7. dub. 6. num. 37. ex leg. ultima, Cod. de his, quae vi, quam opinionem censet probabilem Diana part. 3. tract. 5. resol. 118.

OPPOSITAM tamen non minus probabilem tuentur alii, nempe contractum liberalis donationis, aut promissionis, ex metu gravi celebratum, invalidum esse iure naturae. Ita Medina Cod. de restitut. quaest. 3. causa 2. Aragon 2. 2. quaest. 86. art. 7. Rebellius part. 2. lib. 1. quaest. 5. conclu. 1. Molina, et Azor, quos allegatos sequitur Basilius Pontius de matrimonio, lib. 4. cap. 6. numero 4. Diana loco citato.

IDEM de contractibus onerosis asserunt Rebell. loco cit. et alii apud eum. Alii tamen hos contractus (excepto matrimonio) asseverant, validos, Contractus istos, inquam, in quibus datur res pro re data. Ita Basilius Pontius cap. 7. allegans Sotum, Richartdum, Paludanum, Sylvestrum, Nauarrum, Henriquez, Molinam, et Vasquez. Imo Pontius ait cap. 9. valere etiam iure positivo; dati tamen actionem, et limitat solum in ludo, et alienatione rerum Ecclesiae, et haec notanda ait Diana resol. 119. ad scrupulos tollendos. Hanc fere sententiam tuetur Bassaeus V. Contractus, num. 21. excludens aliquos.

VERUM enim vero, contractus omnes, metu extortos, iure naturae esse irritos asserunt Molina Tract. 2. de Iustitia, disput. 267. et 326. Sotus in 4. dist. 29. quaest. 1. art. 3. et lib. 7. de iustitia, quaest. 2. art. 1. et lib. 8. quaest. 1. art. 7. Salas part. 2. quaest. 6. art. 6. dub. 3. sect. 1. loquentes de contractibus extra matrimonium: loquendo vero de contractu matrimonii, ubi eadem est ratio, idem sustinent Matienzo lib. 5. recopil. tit. 2. rubr. gloss. 1. num. 189. Barbosa, ff. solut. matrim. rubr. 4. num. 30. Couar. in 4. decret. 2. part. cap. 3. §. 5. Veracruz p. p. speculi, art. 8. Gabriel in 3. dist. 39. quaest. 1. art. 2. concl. 8. Bartholom. Ledesma dub. 23. de matrim. concl. 3. Philiar. de offic. sacerd. Tom. 1. part. 2. lib. 2. cap. 8. et valde probabilem ait Sanchez lib. 4. de matrim. disp. 14. citatur Fagundez etiam D. Bonavent. 4. dist. 39. quaest. prima, art. 2. concl. 8.

SENTENTIAM suam astruit S. Doctor, non ibi; sed dist. 29. quaest. 1. in corpore, ubi agit quidem de contractu matrimonii, sed ratio eius universalis, est sumpta ex voluntatis necessario consensu; quae complectitur alios etiam contractus; atque adeo, tametsi oppositam sententiam, ex hoc capite libratam, probabilem non renuat, hanc tamen esse probabiliorem in fine corporis, concludit.

ASSERO primo, non improbabilem esse priorem sententiam.

PROBATUR primo a D. Bonavent. quia, ubi est consensus, sufficiens ad actum moralem, ibi est actus moralis validus; sed consensus ex metu est sufficiens ad actum moralem, ut ostendi prima secunda, Tract. 1. disput. 3. ubi ostendi metum gravem non tollere libertatem simpliciter. Quod si rescinduntur iure positivo contractus, hoc est ex indulgentia, quia existimatur non consensisse plene toto corde, sed ad redimendam poenam.

PROBATUR secundo a S. Doctore; quia, qui timore mortis recipit Baptismum, est Baptizatus: Ergo iure naturae id, quod fit ex metu, est validum, saltem quoad ea, quae Deum respiciunt.

PROBATUR tertio a S. Doctore: Voluntas ad consensum non potest cogi, sed solum libere induci a creatura. Tunc sic: Non minus sollicitatus precibus molestis, et blanditiis inducitur, quam qui timote; sed ille satis ex iure naturae consentit contractibus: Ergo et iste. Maior tenetur a multis Doctoribus, ut fatetur Fagundez.

ENIM vero S. Doctor respondet, blanditias, et preces non aequipollere metui, nisi tacitae subsint minae, ut docent etiam Sanchez lib. 4. de matrim. disp. 7. num. 7. Fagundez cap. 5. num. 25. Romanus Leg. interpositas, Cod. de transact. Nauar. summa, cap. 17. num. 16. Mascardus de probat. concl. 193. numero 4. et 8. Ludov. Lopez p. p. Instruct. cap. 96. Et idem volunt Hippolytus singulae. 645. Sigism. inter consilia feudalia, cons. 17. num. 21. Albertus Brunus inter eadem consilia, consil. 14. num. 387. Burgo de Paz consil. 25. num. 72. dum aiunt, blanditias principum inferre metum viro constanti, quia scilicet insunt minae occultae; solent enim Principes ulcisci repulsas.

PROBATUR quarto a S. Doctore: Ubi est consensus sufficiens ad peccatum mortale, ibi est sufficiens ad contractum; sed in nostro proposito talis invenitur: Ergo. Minor probatur a D. Bonavent. nam si quis metu mortis neget Christum, peccat mortaliter.

RESPONDET tamen S. Doctor, negando paritatem, quia plura requiruntur ad constituendum, quod requirit integram causam; quam ad malum faciendum, quod fit ex quocunque defectu; unde non sequitur, quod si ad peccatum sufficit consensus conditionatus, metu excussus, sufficiat etiam talis consensus ad actum bonum: Itaque si aliquis metu mortis, vel etiam inferni, eliceret actum attritionis de peccatis conditionatum, nempe intendens, remoto metu mortis, vel inferni, se non dolere, erit actus imperfectus imo culpatus, Deo se ipsum anteponens.

DEINDE respondet, metum, cadentem in virum constantem, non esse, qui incutitur ad Divinam maiestatem contemnendam: Vir enim constans debet praeferre Deum omnibus rebus. Itaque metus, cadens in virum constantem, censetur ille, qui incutitur ad aliquid faciendum, vel omittendum, quod non sit saluti contrarium, quod rationabiliter potest etiam fieri, et omitti. Si enim quis vellet mortem subire, ne alicui rei indifferenti consentiret, sane ageret non ut constans, sed ut imprudens; puta si mors indiceretur alicui, si nollet altera via, aeque commoda, pergere ad plateam, et persisteret in transeundo per viam alteri suspectam. Contractus autem sunt de genere eorum, quae non sunt ad salutem necessaria.

ASSERO secundo probabilius, contractus, metu gravi extortos, esse iure naturae invalidos.

PROBATUR a D. Bonavent. primo validissime fundamento primo, nam iura, matrimonium, metu gravi contractum, irritum declarant ex defectu consensus, qui iure naturae exigitur, non autem irritant iure positivo, imo multa matrimonia praeterita declarant fuisse irrita, et invalida iure naturali, et perinde esse, ac si nunquam fuissent facta, ut patet ex cap. cum locum, et cap. consolamini, et cap veniens 2. de sponsal. et ex cap. significasti de eo, qui duxit uxorem; Similiter cap. primo, de his, quae vi, non irritatur professio gravi metu facta, sed declaratur irrita, et nullus textus in toto iure invenitur, qui eam irritet.

RESPONDET Fagundez num. 10. concedendo, matrimonium metu excussum, esse iure naturae nullum. Similiter. et sponsalia, et promissionem dotis, ac professionem religionis, ut supra; sed negat paritatem de aliis contractibus.

CONTRA, quia non percipit vim argumenti D. Bonaventurae. Stat enim in hoc: Id, quod ex defectu consensus est irritum, est iure naturae tale; sed contractus omnis, metu gravi excussus, est ex defectu contractus nullus: Ergo. Minor probatur, nam Pontifices declarant, matrimonium esse nullum, si metu gravi sit factum, et allegant rationem sumptam, non ex consensu peculiari, debito matrimonii contractui, eo quod sit perpetuus; sed quia est contractus in genere, quod est ens indifferens, non necessarium ad salutem. Igitur omnis contractus, metu gravi excussus, est iure naturae invalidus.

PROBATUR secundo a S. Doctore, quia omnis contractus, per quem transfertur dominium in alterum, debet esse liber; At ubi est metus, cadens in constantem virum, non est plena libertas: Ergo.

RESPONDENT adversarii, hos contractus esse simpliciter voluntarios, et ad peccatum mortale talem consensum sufficere. Sed huic rationi occurri supra.

PROBATUR tertio a D. Bonavent. de matrimonio. Eodem passu incedunt contractus, qui fiunt cum Deo, puta professio, et votum privatum; atque matrimonium: Sed illa iure naturae sunt invalida, si metu gravi sint excussa: Ergo et matrimonium. Probatur maior, nam matrimonium est signum coniunctionis Ecclesiae, vel animae cum Deo; signum autem mensurat signatum.

PROBATUR quarto a S. Doctore, quoad matrimonium, quia contractus matrimonii est per amorem, atque hic amor coniugalis debet esse perpetuus, iuxta Apostoli dictum: Viri diligite Uxores, sicuti Christus Ecclesiam; sed consensus coactus non est cum amore: Ergo.

PROBATUR quinto a S. Doctore; quia in contractu oneroso debent esse aequales, ut dans retribuat aeque: sed ubi est metus gravis, non datur aequalitas: ergo contractus onerosus non est iure naturae validus, si fiat ex gravi metu.

PROBATUR sexto valide, argumento sumpto a D. Bonavent. 4. dist. 27. art. 2. quaest. 1. argumento 4. addito responso. Ius naturale dictat, ut nullus reportet commodum ex damno, quod unus, ob dolum, iniuriam, et malitiam suam, alteri dat, ut omnia iura clamant, 30. quaest. 1. cap. Dictum, cap. sedes Apostolicae, cap. ex tenore de rescript. cap. ex litteris de dolo, et leg. quoties, §. qui dolo, ff. de probat. At multum admodum commodi reportaret, qui metu gravi excuteret ab alio consensum ad contractum ex malitia, et iniquitate, nisi contractus esset iure naturae irritus; posset enim in conscientia retinere rem, et fructus eius interim, usque dum a iudice rescinderetur contractus, quod est ingens absurdum; absurda autem sunt de iure maxime vitanda, Leg. Nam quod absurdum, ff. operis lib. cap. dudum de praebend. in 6.

RESPONDET Fagundez num. 10. teneri tunc in foro conscientiae omnia restituere, et hoc graviter iniungit Confessariis pro eorum tribunali, quod est tribunal veritatis. Teneri autem ait ad hanc restitutionem ratione damni illati; nam ius naturae id iubet, non autem ratione contractus.

CONTRA arguo validissime. Id, quod infert damnum contra ius naturae, est iure naturae vetitum, si ex vi actionis formaliter damnum sequitur; sed per te ex contractu metu extorto producitur, et infertur damnum contra ius naturae: Ergo et talis contractus est iure naturae vetitus, et nullus.

HANC impugnationem valide roboro argumento Dianae. Innumeri fere Doctores, et aliqui ex adversariis, ut Lessius, Sanchez, Navarrus, et Sylvester apud Poncium n. 6. asserunt, eum, qui iniuste aliquid per vim, et metum extorquet a donante, teneri ad restitutionem: Ergo neque transfertur dominium, atque adeo non fuit validus contractus iure naturae; nam si iure naturali valeret, non esset restituendum ante iudicis sententiam; nam dominium sic esset translatum.

CUM igitur his non sit delatum dominium, atque adeo sint in continuo onere restitutionis, ut docet D. Bonaventura in speculo animae, cap. 2. circa finem; sequitur, iure naturae esse invalidum. Ex quo deducunt Poncius, et Rebellus in Lessio, et Sanchez graves inconsequentias.

HIC adverto, Fagundium num. 2. in primo argumento, urgere pro nobis, ac si inferamus, quod si contractus liberales, metu extorti, sunt irriti, multo magis onerosi; sed e contra, nam qui donat ex metu, nil recipit, et qui contrahit, dando rem pro re aequalem, recipit etiam aliam rem, unde minus specifice gravatur, atque adeo est iniustia naturae, specie inferior. Unde magis liberet arguere: si contractus onerosus, metu extortus, est iustus iure naturae, multo magis gratuitus donationum, promissionum, etc.

ARGUMENTO ergo respondet Caspensis numero 38. ex mente Vasquez, Onerosos esse ipso iure naturae validos, quia est titulus sufficiens ad illorum valorem, scilicet dati, et accepti. Lucrativos autem non esse validos iure naturae, quia in his nullus alius est titulus ad transferendum dominium, praeter voluntatem, quae cum sit coacta, non est sufficiens ad transferendum dominium.

SED utrumque invalidum ex aliis capitibus ostendi, nempe, quia deest consensus, quidquid obmurmuret Caspensis num. 39. qui inepte arguit: metus levis non reddit irritos contractus iure naturae, ut constat ex leg. Vani timoris, ff. de reg. iuris, et Leg. metum, ff. de eo quod metus causa; cum tamen metus levis inferat iniuriam: Ergo neque gravis.

RESPONDETUR autem, disparum esse rationem, quia metus gravis tollit consensus libertatem, non sic levis, ut advertit S. Doctor in fine corporis.

ARGUMENTO autem nostro supra, et impugnationi respondet Caspen. num. 40. et 41. cum tales contractus esse simpliciter voluntarios, et liberos, neque satis esse ad eos irritos reddendos, si teneatur ad restitutionem; nam simul esse possunt, nec repugnat, et contractum esse validum, et esse obligationem rescindendi, si alter velit.

Contra enim est, quia argumentum sumebatur a debito restitutionis, ut videre est supra.

Ex dictis etiam patet, falsam esse secundam conclusionem Caspensis num. 44. contractus (exceptis perpaucis, idest, matrimonio, sponsalibus, religiosa professione, Testibus adhibitis in testamento promissionum rerum Ecclesiae, absolutione a censuris) non esse iure positivo irritos; sed irritandos, quod probat ex quibusdam iuribus, ubi facta per metum rescindenda sunt Leg. ult. Cod. de his, quae vi, et cap. Abbas, de his, quae vi. Et Instit. de except. in principio.

Respondetur enim, aliqua iura solum definite, declarandos esse irritos tales contractus; nam alia iura clare afferunt esse irritos.

Quaestio vero esse potest: An etiam ex metu levi, contractus irriti sint iure.

Prima opinio est, tales contractus in conscientia esse irritos. Ita Panorm. in cap. ad Audientiam, et alii Canonistae, quos allegat Molina Tract. 2. disput. 326. de Legibus, Battolus, in Leg. metum, et alii.

Ex Theologis Sotus lib. 6. de Iust. quaest. 1. art. 4. et lib. 8. quaest. 1. art. 7. ad 3. Sà verb. contractus, numero 3. Carbo quaest. 46. de restit. Palat. lib. 4. de contract. cap. 9. Lessius lib. 2. cap. 17. dub. 2. num. 46. Rebellius p. p. lib. 1. quaest. 5. iniunctis his, quae dicit num. 9. et 26. Sanchez de matrim. lib. 4. disp. 9. num. 4. Tanner. hic, disp. 4. quaest. 6. num. 121. qui affert rationem, quia ille metus est causa contractus, qui non esset factus, et refert multos textus utriusque Iuris, qui solum dicunt, metum, et vim reddere contractus irritos; sed intelligunt metum aequivalentem vi, nempe, gravem, qui dicitur metus simpliciter.

Quando enim aliquid dicitur tale absolute, intelligitur simpliciter tale, non secundum quid tale. Ex quo habes, non recte Lessium inferre, teneri hanc sententiam sustinere quotquot renuere, metum cadentem in virum constantem irritare iure naturae contractum. Inter hos autem recenset D. Bonavent. 4. dist. 29. quaest. 1. Sotum ibi, quaest. unic. Gabr. quaest. 2. art. 2. in supplem. excipit autem matrimonium, quem metu levi non irritari docet cum aliis; etsi alii dicant irritari, inter quos recenset D. Bonaventuram ponendum.

Altera sententia est, tales contractus in conscientia esse validos. Ita Medina Cod. de restitut. quaest. 3. causa 9. Basilius Poncius de matrim. lib. 4. cap. 10. num. 5. Fagundez lib. 1. cap. 6. num. 12. Menochius lib. 2. de arbitr. iudic. 2. casu 136. num. 2. Franciscus Ripa lib. 3. resp. cap. 15. num. 8. Bonacina dispm. 3. quaest. 1. puncto 2. §. 3. et alii apud istos, addentes, contractus posse irritari, si tamen contractus sint irritabiles; nam si irritabiles non sint, docent, utroque iure esse validos, ut matrimonium, professionem religionis, et sacrorum ordinum, sic et Fagundez supra.

Quoad D. Bonavent. censet nullum contractum talem, iure naturae esse irritum, et quo ad matrimonium, et alios contractus perpetuos, ait, nullo iure posse eos hine revocari. Ratio est, quam caeteri adhibent, quia metus hic non labefactat libertatem, ut actus ille non sit liber. Ex quo ruit fundamentum adversum.

Ex his deducit Caspensis num. 47. ea, quae metu levi fiunt, non esse rescindenda aliquo iure, quia haec actio datur in iure, solum, ob metum gravem; attamen in foro conscientiae rescindi posse, si passus velit.

Infert etiam, ea, quae ex metu reverentiali acta sunt, posse rescindi; et eum, qui inde commodum percipit, teneri ad restitutionem, quia, quamvis hic metus gravis non sit; est tamen iniuriosus, et causa actus. Ita Navar. cap. 17. num. 152. Petrus Navar. lib. 3. cap. primo, dub. 7. et alii. Itaque rescisso contractu, tenebitur restitutioni is, qui metu eum inierit. Sic filius, qui timens patris indignationem, promisit solvere eius legata, vel debita, non tenetur.

Pro coronide advertunt Molina Tom. 2. disp. 82. put. 267. Lessius tract. 2. lib. 2. dub. 6. num. 39. Sanchez lib. 4. de matrim. disp. 8. num. 7. Fagundez cap. 6. num. 13. parum referre; an metus incutiatur a contrahente, an alio tertio, idem enim de utroque sentiendum.