Palladium theologicum, Tomus quintus: De virtutibus

An SPE certo obiectum exhibeatur, et speretur.

EX definitionibus Spei videtur colligi eius certitudo; dicitur enim certa expectatio beatitudinis. Enim vero, cum eventus pendeat ex auxiliis Dei, et nostris meritis, et nemo sciat: An amore dignus sit, an odio. Eccel. 9. non videtur, quae certa expectatio haberi possit, ut notat D. Bonavent. in argumentis oppositis.

OBSERVA, certitudinem proprie, et formaliter ad intellectum pertinere; est enim veritatis effectus, quae est obiectum formale intellectus: Voluntas vero dicitur certa, quatenus suum finem infallibiliter consequi potest.

CERTISSIMAM esse Spem omnes concedunt.

PROBATUR a D. Bonav. primo ex Apostolo, qui certissimam sibi gloriam sperabat, Rom. 8. Certus sum, quia neque mors, neque vita, etc. poterit nos separare a charitate Dei. Et cap. 5. Spes non confundit. Et prima ad Timoth. 1. Scio cui credidi, et certus sum, quia potens est depositum meum servare iustus iudex. Et Hebr. 6. Fortissimum solatium habentes, quo confugimus per propositam spem, quam veluti anchoram tutam habemus. Quem locum urget S. Doct. in Diata, tit. 5. cap. 4. ubi advertit ideo Galea Spem comparari, prima Thessal. 5. quae tutum in pugna; et Hebr. 6. anchora, quae tutum in navi reddit, ut notat etiam hic fundamento ultimo. Praeclare id ostendit S. Doct. in Psal. 30.

HINC opusc. de septem donis, de Dono pietatis circa finem notat, Spem dici immortalitate plenam, Sap. 3. Praeclarius vero in Commentariis. Et Rom. 5. Gloriamur in spe filiorum Dei. Ideo sess. 6. cap. 13. ait C. Trident. omnes in Dei auxilio, et misericordia debere certissimam Spem ponere. Deus enim nisi gratiae illius defuerint, sicut coepit, ita perficiet. Hinc certitudinem sic asserit S. Doct. hic, et in Compend. Theolog. verit. lib. 5. cap. 22. Ex quo incipit elucescere, in quo haec certitudo posita sit.

REFERT S. Doct. quosdam dicentes certitudinem fidei dare Spei omnem certitudinem; hanc vero nullam a se habere certitudinem, sicut scientia particularis omnem certitudinem obtinet a scientia universali. Per fidem enim credit homo omnes bonos salvandos; per Spem autem credit, seipsum in particulari salvandum, unde appropriat sibi id, quod universaliter credebat; et quoniam non est certitudo circa singularia, nisi in quantum referuntur ad universale, ideo spes non appropriat sibi certitudinem fidei absolute, sed sub conditione, videlicet, si perseverarit usque in finem. Unde certitudinem fidei vocant fidelitatis, quia Deus seipsum negare non potest, cum salutem perseverantibus promiserit; certitudo vero spei dicitur confidentiae; confidentia autem non est aliud, quam fidelitas quaedam ad se conversa.

AT iste modus non probatur Seraphico, quia Spes habet suam certitudinem, ut ait Glossa ad id Rom. 5. Probatio operatur spem, idest spei certitudinem; alioqui non haberet propriam rationem habitus per se, sed subalternatam tantum, ut advertit etiam Bellarminus lib. 3. de Iustificatione, cap. 11. Habet igitur Spes propriam certitudinem ex parte voluntatis; alteram ex parte intellectus. Ex parte voluntatis certitudo spei est firma adhaesio voluntatis ad rem speratam, et haec maxime esse potest, etiamsi ex parte intellectus non sit homo certus, se rem illam consecuturum. Imo videtur Spes, non solum non exigere, sed nec ferre posse ex parte intellectus certitudinem absolutam: Nam quod certo scimus, nos habituros, non proprie speramus, sed absolute expectamus, ut innuit S. Doct. argumento 4. opp. Hoc enim modo animae beatorum non proprie sperant corporum resurrectionem, sed tantum expectant, quia certissimae sunt ex parte intellectus, eam sibi deesse non posse. Hinc infert Bellarminus, haereticos sectarios, qui certitudinem absolutam ex parte intellectus requirunt de Iustificatione, et salute, nullum locum relinquere Spei, proprie dictae.

QUAMVIS autem Spes absolutam certitudinem non requirat ex parte intellectus; tamen hinc habet etiam duplicem certitudinem. Altera oritur ex fundamento spei primario, quod est promissio Dei. Certi enim sumus, Deum non posse fallere. Et siquidem nihil requireretur ad nostram iustificationem, vel salutem, nisi promissio Dei, haberemus etiam de his rebus absolutam, et infallibilem certitudinem; tamen quia requiruntur etiam alia, de quibus non sumus tam certi, ideo Spes non expellit omnem timorem. Altera certitudo Spei ex parte intellectus oritur ex charitate, ac per hoc non convenit, nisi iustis; amicus enim ab amico omnia bona sperare potest, neque confunditur, ut dicitur Rom. 5. Spes autem non confundit: quia charitas Dei diffusa est in cordibus nostris, etc. charitas enim est forma, quae perficit Spem.

Igitur Spes christiana habet certitudinem distinctam a Fide, ut colligit S. Doct. quia fides certa est de hac enunciatione: Credo vitam aeternam esse; At Spes fertur in vitam aeternam incomplexe.

Hoc etiam probat a contrariis; nam unum uni opponitur: Certitudo autem fidei opponitur errori, et dubitationi; at certitudo spei repugnat diffidentiae, et desperationi.

Sicut autem certitudo fidei in via non reddit invincibilem, ne labamur in errorem contra veritatem creditam, tametsi possit omnem errorem superare: ita Spes non reddit impossibilem omnem diffidentiam, tametsi virilem adhaesionem secum ferat.

Potest vero ingruere dubium per accidens in spem nostram, ratione subiecti; si non curet gratiae Dei correspondere, fideliter operando. Ex quo deducunt alii certitudinem spei esse conditionatam, quod videtur innuere Concilium Trident. definiens, Iustos debere sperare beatitudinem, si bene agendo perseveraverint usque in finem. Sic disserunt apud Bassaeum.

Probatur, quia eodem modo speranda est beatitudo, quo Deus eam promisit, sed promisit conditionaliter, Rom. 8. Si tamen compatimur. Et Matth. 8. Si vis ad vitam ingredi, serva mandata: Ergo. Ita discurrit S. Doct. in corpore, et ad 4.

Ideo non placet id, quod ait D. Thom. quaest. 18. art. 4. certitudinem spei esse, qualis est certitudo naturae; haec autem absoluta afferitur ab eo in 3. dist. 26. quaest. 2. Neque ratio Caisensis urget, nempe quia speramus in Deo, cuius potentia est insuperabilis, et voluntas ad benefaciendum parata; et spei certitudo est determinatio inclinationis ad proprium obiectum.

Haec sane frivola sunt; nam determinatio spei ad obiectum, est, prout nobis proponitur a fide, ut certi simus beatitudinis, si perseveremus; ad quem finem inclinatio tendit, absolute appetens; sed non sperat absolute, sed debitis mediis, ut ait C. Tridentinum.

Obiicit Caisensis. Si certitudo spei esset conditionata, non posset deficere; sicut enim non potest deficere illa veritas: Qui perseveraverit usque in finem, salvus erit; ita neque haec: Si ego perseveravero, salvus ero.

Respondetur, concedendo non deficere conditionatam veritatem Spei.

Obiicit secundo. Timor opponitur Spei; at timor non fertur conditionate, sic: Si moriar in peccato mortali, damnabor; est enim de hoc certus.

Respondetur, Timorem ferri in malum imminens. Itaque conditionate fertur. Si ergo non egero, quod teneor, amittam perseverantiam, sine qua certo non salvabor.

Ex his colligit primo S. Doct. ad 2. certitudinem Spei non inniti sola firmitate voluntatis; sed ut voluntas innititur Deo, qui est firmitas nostra, ut ait D August. lib. 11. Confess. cap. 30.

Colligit secundo, Spem habere certitudinem ordinis, quia efficaciter, et infallibiliter spes ordinat ad salutem; non est autem certitudo de eventu, et ita etiam praesciti sperare tenentur, iuxta id: Sperate in eo omnis congregatio populi.

De hac certitudine eventus, ait Caspensis, locutum Tridentinum, dum conditionem apponit: Sed verba Concilii aliud sentiunt; ait enim: Nemo sibi certi aliquid absoluta certitudine polliceatur; tametsi in Dei auxilio firmissimam spem collocare et reponere omnes debent.

Colligit tertio lib. 5. Compendii Theolog. cap. 12. Spem animarum Purgatorii, et Patrum in Lymbo, declinasse aliquantulum a ratione Spei, in illam, quae est certitudo scientiae. Sic etiam declinare, ait, altam fidem Pauli ad tertiam caelum; Stephani, cum vidit Christum Act. 7. et Adae in statu innocentiae.