Palladium theologicum, Tomus quintus: De virtutibus

LICET a Praesumptione, pariter et Desperatione Spes experiatur in ruinam, dicente D. Chrysostomo apud Seraphicum lib. 3. Pharetrae cap. 14. Confidentia nimia stantem evertit, et desperatio post lapsum non permittit resurgere, posterior tamen plus spei adversatur, quam prior, cum tota ab ea deficiat, et in Anxietatis barathrum etiam in hac vita deiiciat: Ideo cuius sit potentiae, et quod peccatum, prius breviter videndum.

ALMAYNUS in 3. dist. 26. et in moral. tract. 2. cap. 3. censet, Desperationem esse actum intellectus, et consistere in iudicio, quo quis iudicat, impossibile esse, se consequi beatitudinem, aut veniam; ac proinde non requiri actum voluntatis.

Haec tamen sententia communiter reiicitur a Theologis cum D. Bonavent. 3. dist. 26. art. 2. quaest. 5 D. Thom. prima secundae, quaest. 23. art. 2. et quaest. 40 art. 4.

PROBATUR a S. Doctore: Opposita sunt circa idem subiectum; sed spes est in voluntate: Ergo et Desperatio. Sic arguunt etiam alii, praecipue Caspensis disp. 3. sect. 1. num. 2.

Quo fit, falsum esse id, quod ait Turrianus disp. 64. dub. 2. ad Desperationis peccatum sufficere liberum, et imprudens iudicium, quo quis iudicet, se non consecuturum beatitudinem.

RESPONDET enim Caspensis, hoc iudicium esse contra spem, sed non adhuc esse desperationem: ego video Caspensem secum pugnare. Opposita enim sunt circa idem, ut ait Caspensis; sed iudicium illud est in intellectu: Ergo non est contrarium Spei.

DICAM igitur, opponi tantum in dispositione, non formaliter; nam posito adhuc eo iudicio, non est factum peccatum, quia potest falli invincibiliter; et si vincibiliter fallitur, peccat contra praeceptum, non quidem Spei, sed sciendi necessaria.

Hinc resolvitur illa quaestio: An Desperatio sit semper cum Infidelitate.

RESPONDETUR RESPONDETUR enim negative cum D. Bonavent. dub. citato in margine, D. Thom. quaest. XX. art. II. quos caeteri sequuntur, ut videre est in Caspensi loco citato num. IV. Valentia disp. II. quaest. III. puncto primo.

PROBATUR a Sanctis Doctoribus. In hoc differt Fides a Spe, quod Fides respicit ipsum obiectum in universali, sed Spes respicit in particulari, videlicet respectu sperantis, et in hoc etiam, quod Fides dicit certitudinem in intellectu, Spes dicit certitudinem in affectu. Sicut igitur contingit aliquando, ignorari aliquid in particulari, et sciri in universali, sicut ait Philosophus, primo Poster. cap. I. sicut est de illo, qui scit, omnem Mulam esse sterilem; et tamen existimat, hanc habere in utero; sic potest aliquis habens certitudinem circa fidem, carere Spe, et sicut potest aliquis non habens certitudine de aliquo in affectu, habere illam in intellectu; sic potest aliquis, non habens Spem, habere fidem.

CONTRA hanc rationem arguit Valentia, quia, qui habet iudicium negativum de aliqua propositione particulari, non concedit, esse universaliter verum. Quare, qui desperans iudicat, se non posse sperare veniam, hoc ipso negat, possibilem esse omnibus peccatoribus veniam.

SED Caspensis num. V. observat cum S. Bonavent. posse haberi iudicium speculativum de Deo, parato ad miserendum omnibus; quod si etiam speculative quis dicat, non esse talem misericordiam Dei, ut excedat nostra peccata, is est haereticus; si vero passione oppressum iudicium succumbat ex pusillitate, talis desperatio est sine infidelitate.

ITAQUE is non eximit se a propositione universali misericordiae Dei, ut putat Valentia, sed aliquid novi excogitat in se aberrans, propter quod universalis propositio non sit vera, puta, quod non sit Deus daturus auxilium congruum, vel gratiam efficacem, eo quod talis sit ex illis probabiliter, qui derelinquuntur a Deo, ut aliqui Theologi asserunt, dicentes, negari quibusdam auxilia sufficientia; haec enim opinio non est anathemate ista: Neque sequitur id, quod ait Valentia; si vera esset illa opinio, posse aliquem desperare sine peccato; nam adhuc ille, cum nesciat, se esse de numero eorum, tenetur sperare: Concludit S. Doctor, illam existimationem oriri potius ex subversione confidentiae, quam ex subversione notitiae. Sic enim homo, licet sciat aliquid, tamen affectione dominante rapitur ad oppositum; vel dici inadvertentiam potius, ut ait D. Augustinus de poenit. cap. V. apud D. Bonavent. in Pharetra, Lib. III. cap. XIV. quia clausis oculis praecipitatur, ut ait D. Gregorius XVI. moral. cap. VIII. ut notat D. Bonavent. loco citato Pharetrae.

RATIO secunda D. Bonavent. est, qua utitur etiam D. Thom. et Caspensis num. IV. Remoto posteriori, non removetur prior. Sed Spes est posterior fide: Ergo remota Spe, potest adhuc manere fides, et consequenter non quicumque desperat, est infidelis: Minor probatur a S. Doctore; nam Fides est in intellectu, Spes in affectu, qui est posterior.

HINC etiam infertur, in quo consistat ratio peccati desperationis, quod sane est gravissimum, quippe oppositum virtuti Theologicae, ut arguit S. Doctor in III. dist. XXVI. art. II. quaest. II. ad 1. Unde Hierem. XVIII. Qui dixerunt: desperavimus: post cogitationes enim nostras ibimus, etc. Ideo dicit Dominus: Interrogate gentes: Quis audivit talia horribilia? Numquid deficiet de petra agri nix Libani? aut evelli possunt aquae erumpentes frigidae, et defluentes? Aurea sane verba, et intimos artus penetrantia: Hinc S. Doctor ibi hoc peccatum vocat abyssum culpae, quia desperans se agit per praeceps in profundum. Ideo Ephes. IV. Desperantes, semetipsos tradiderunt impudicitiae, etc.

CONSISTIT igitur hoc peccatum in quadam voluntatis fuga, et praecipitio, quo desistit a beatitudine, vel quovis alio obiecto Spei, ut a se consequendo; in hoc enim consistit contrarietas cum Spe; nam sicut spes est erectio animi ad prosequendum bonum arduum, ita demissio animi, desistens a prosecutione talis boni, est actus oppositus.

HINC tamen dubitatur, an obiectum formale Desperationis sit malum, ut malum; cum enim sit fuga voluntatis, videtur eius obiectum esse malum.

RESPONDETUR, Desperationem esse fugam a beatitudine, non ut mala, sed ut impossibili; Ideo definitur: Desperatio est voluntas gravedine opprimens, de adiutorio, et remuneratione diffidens, ut notat S. Bonavent. opusc. declaratio terminorum Theologiae; et in speculo animae, cap. III. circa finem ait, esse pessimum, quia peccatorum immunitatem considerans, et de Dei misericordia diffidens, laxat fraenum peccatis: Et hoc quidem gravissimum est peccatum, quod dicitur in Spiritum sanctum, de quo Dominus Matth. XII. Non remittetur neque in hoc saeculo, neque in futuro. Non quod non possit dimitti, sed quia vix dimitti potest; vel quia non est ibi ratio ulla excusationis, qua locum praestet Divinae misericordiae. Hoc autem peccatum communiter ex Acedia oriri dicitur, quia, ut dictum est, acediosus complacentiam aliquam in bono non invenit, et ideo a bono opere se subtrahit; Spes autem ex merito operis provenit: Haec S. Doctor.

Igitur Desperatio stat in fuga beatitudinis, et volitione mediorum. Ita etiam AEgidius dist. XX. dub. X. D. Thom. prima secundae, quaest. XXV. art. III. Caspensis num. VII. loco citato. Valentia disp. II. quaest. III. puncto I. allegans D. Gregorium Lib. III. moral. cap. XXXI. et D. Thom. hic, art. IV.

Docet vero S. Gregorius XII. moral. cap. V. oriri etiam ex superbia, ut notat D. Bonavent. loco citato Pharetrae.

PERBELLE S. Chrysostomus homil. X. de poenit. Utrumque periculosum est, et confidentia perversa, et desperatio. Nam confidentia nimia stantem pervertit; et desperatio, post lapsum, non permittit exsurgere, ut etiam supra, ad Disputationem notavi.

D. ISIDORUS in Synonymis cap. I. Non desperes de salute, si ad meliora converteris: qui enim veniam de peccato desperat, plus se desperatione, quam commisso scelere damnat. Desperatio namque auget peccatum, et peior est omni peccato.

VULT autem dicere, peiorem, idest, perniciosiorem; nam procul dubio peius est odium Dei, quod est contra Charitatem, Reginam virtutum, ut docet etiam D. Thom. art. III. et Valentia loco citato, qui dicunt peiorem esse Infidelitatem, quia est contra Deum in se, ut est veritas; at Desperatio est contra Deum, ut participatur a nobis, nempe per bonitatis diffusionem. Est autem peius malum pugnare contra Deum, ut est verax, per infidelitatem; vel ut est bonus in se, per odium, quam desperare, se participaturum de bonitate, ut arguit S. Thom. art. III. et cum eo Fuliensis lib. III. de fide, et Spe, c. VI. post D. Bonav. loco cit. ubi admonet, desperantem saepe credere, Deum in dictis veracem; et in promissis fidelem universaliter; sed male particulari sibi applicare illam divinarum promissionum fidelitatem, nam sicut error, et dubitatio contra fidem facit, ut Intellectus dubitet, vel discordat, ita desperatio infirmat affectum, et facit, ut diffidat, stante fide tantum in intellectu, nullaque inde proveniente applicatione in voluntatem.