Tractatus I: PRIMUS DE VIRTUTIBUS THEOLOGICIS

Dubitatio I: Quid sit Mendacium

Quid sit Mendacium.

Veritati opponitur Mendacium, simulatio, Hypocrisis, Iactantia, et Ironia, ut docet S. Bonavent. 3. part. Centil. sectione 44. et in Declaratorio terminorum Theol. et lib. 5. Compend. Theol. cap. 37. D. Thom. quaest. 110. art. 2. et quaest. 112. Aut enim ex mente concipientis falsum significatur verbis, aut factis. Si factis, est simulatio, sive in certa materia hypocrisis. Si verbis, est mendacium stricte sumptum. Quod rursus, si circa mores loquentis versetur excedens, dicitur iactantia: Si per defectum, vocatur Ironia.

Videntur autem in unum haec vitia coire, quia omnia veritati opponuntur, et uni unum opponitur essentialiter; variant vero in modis. Hinc D. August. lib. contra mendacium, cap. 3. Ille mentitur, qui aliud habet in animo, aliud verbis, aut quibuslibet significationibus enunciat. Idem indicat S. Thom. quaest. 111. art. 1.

Definitur autem mendacium a D. August. lib. cont. mendacium. cap. 12. Mendacium est falsa significatio vocis cum intensione fallendi. Mentiri vero, ab eodem S. Augustino in Enchir. cap. 18. sic explicatur: Ille mentitur, qui contra id, quod animo sentit, loquitur voluntate fallendi.

Ubi sciendum ex D. Bonavent. duplicem falsitatem reperiri in mendacio; materialem, quae est falsum dictum, et formalem, quae est intentio fallendi. Addit Tannerus disp. 6. quaest. 2. num. 8. cum Bassaeo V. Mend. falsitatem effectivam ob voluntatem fallendi. Sed considerata in suo effectu, iam obtento per accidens est, potest enim esse mendacium, absque eo quod aliquis decipiatur, ut ipse fatetur, sed dicit, etiam materiale mendacii, nempe, assertum falsum, per accidens esse mendacio. Idem sentire videtur D. Thom. quaest. 110. art. 1. in corpore, et ad 1. cum Thomistis.

E contra D. Bonavent. in 3. d. 38. dub. 3. litterae, et quaest. 1. cum magistro sustinet ad mendacium requiri etiam falsitatem, tametsi mentiri quis valeat, etiamsi verum dicat, intendens tamen fallere.

Probatur primo a S. Doctore utrobique ex definitione mendacii, lata a D. Augustino, in qua exigit mendacio falsam significationem, et intentionem fallendi: At mentiri, solum exigit, apud eum, intentionem fallendi, ut retuli; dicitur enim mentiri, quasi contra mentem ire.

Probatur secundo a S. Bonavent. ex eodem D. Augustino cap. 3. cont. mendacium, ubi mendacium ita opponit veritati, sicut tenebras luci; sed tenebra est formaliter privatio lucis: Ergo et mendacium privatio veritatis.

Probatur tertio a S. Bonav. Sicut se habet esse verum, et mendacium circa hominem; sic se habet circa orationem veritas, et mendacium; sed ista duo sunt incompossibilia circa eundem hominem simul, et semel, videlicet ipsum esse veracem, et mendacem: Ergo similiter erunt incompossibilia circa sermonem: Ergo impossibile est, quod idem sermo simul sit verus, et mendax. Si ergo mendacium non potest se compari cum veritate, videtur quod inseparabilem secum ferat falsitatem.

Probatur quarto a S. Doctore: Omne verum est a veritate prima, At nullum mendacium est a prima veritate: Ergo nullum mendacium est verum: Ergo est falsum.

Obiiciunt primo D. August in Enchir. cap. 18. ubi ait: Is mentitur, qui contra id, quod animo sentit, loquitur voluntate fallendi: Ergo mendacium in sola voluntate fallendi stat.

Respondet S. Doctor, plura ad mendacium requiri, quam ad mentiendum, ut dixi; nam mendacium refertur, et ad voluntatem deceptricem, et ad rem falsam; at mentiti solum respicit fallaciam, quam voluntas molitur etiamsi vera diceret, quae falsa putat.

Obiiciunt secundo. Sicut verbum discordat ab intentione, cum quis negat illud, quod novit, sic etiam discordat, quando affirmat, quod ignorat, et de quo dubitat; et tunc est peccatum; at non nisi mendacii: Ergo potest mendacium cadere supra verum ignoratum.

Respondet S. Doctor, in assertione veri dubii, vel ignorati, esse mendacium secundum quid, et magis dicit mentiti.

Obiiciunt tertio. Intentio recta rectificat, et obliqua obliquat: Ergo in eo, qui dicit verum intentione fallendi, tota prolatio obliquatur; sed hoc non fit nisi mendacio: Ergo.

Respondet S. Doctor, intentionem obliquam falsificare dictum, non secundum omnem rationem, sed solum secundum rationem, quam habet ad dicentem; sed ille solus respectus non sufficit ad ratione mendacii.

Obiiciunt quarto. Sicut se habet peccatum ad bonitatem; ita mendacium ad veritatem: sed qui bonum opus agit mala intentione, facit peccatum: Ergo qui dicit aliquod verum, voluntate prava fallendi, incurrit mendacium. Confirmatur; nam implicat, aliquod dictum esse verum, et mendax.

Respondet S. Doctor primo, bonum mala intentione actum, non esse malum simpliciter, sed solum illi, qui mala intentione agit; sicuti, qui dat eleemosynam mala intentione, non cadit peccatum in data eleemosyna, sed solum in eo, qui dat ratione intentionis, sic et in proposito.

Respondetur secundo, negando paritatem, quia peccatum dicit privationem bonitatis; bonitas autem dicit ordinationem ad finem, quae quidem habet esse, mediante recta intentione, et ideo recta intentione sublata, petit ratio bonitatis, et est peccatum; mendacium autem dicit privationem veritatis, quae consistit non solum in comparatione ad intentionem, sed et ad ipsam rem, et ideo, si res est vera, non est mendacium, nisi secundum quid.

Dubitatio II: Quotuplex sit Mendacium

Quotuplex sit Mendacium.

Notandum primo, mendacium communiter dividi in Officiosum, Iocosum, et Perniciosum. Ita SS. DD. post D. Augustinum ad 5. Psal. in Glossa. Cum enim mendacium habeat pro formali fallendi, secundum intentionem ipsius mentientis in species dividitur: Mentiens autem aut intendit prodesse; et est mendacium officiosum; aut delectare, et ecce iocosum: aut laedere, et ecce Perniciosum. Laedere autem potest spiritualiter, vel temporaliter. Tunc aut ita laedit unum, ut alteri prosit, et secundum hoc sunt tres differentiae mendacii perniciosi. Prima consistit in mendacio doctrinae Religionis tradendae, et hoc facit ad nocumentum boni spiritualis, idest, fidei. Secunda consistit, ut mendacium simpliciter obsit. Tertia, ut uni obsit; alteri prosit.

¶ Si vero mentitur, ut delectet, sic est iocosum, et hoc potest esse dupliciter, vel ut delectet alterum, et sic est simpliciter iocosum. Vel ut delectet se mentiendo, et sic est libidinosum, quod proprie continet mentiendi libidinem, et malitiam, quae in promptitudine mentiendi posita est, iuxta Aristotelem. 4. Eth. cap. 7. ubi ait, mendacium, eo quod tale est secundum habitum, ipso mendacio gaudere.

Si vero mentitur, ut prosit simpliciter, non ut obsit; vel ut prosit ad bona fortunae, ut pecuniarum, etc. Vel ad vitandam mortem: Vel ad vitandam impuritatem, seu ad castitatem, seu sanctitatem sartam tectam servandam, mendacium est officiosum.

¶ Hinc habes divisionem illam mendacii in octo membra, ratione intentionis, et modi, quam affert S. Augustinus l. de mendacio, cap. 14. et cum eo SS. DD. nostri. Primum, quod fit in doctrina Religionis, ut dicere, Christum non esse natum de B. Virgine. Secundum, quod nulli prodest, et alicui obest, ut mendacium detractionis. Tertium, quod alicui obest, ut prosit alii, ut testis falsus in causa pecuniaria. Quartum, quod fit sola libidine mentiendi: Quintum, quod fit voluntate delectandi suavi cloquio, ut adulatio. Sextum, quo mentitur ob pecuniam conservandam. Septimum ob vitam. Octavum ob castitatem conservandam. Vide D. Bonavent. p. p. Centil. sect. 12.

CONTRA trimembrem hanc divisionem opponit sibi S. Doctor aliqua argumenta, et solvit.

¶ Primo. Id, quod est per accidens, non debet denominare; at per accidens est mendacio prodesse: Ergo non debet assignari species mendacii officiosi.

Respondet, actus speciem accipere ab intentione, et quia officiosum ex intentione ordinatur ut prosit; ideo potest inde speciem sumere.

Obiicit secundo. Idem mendacium potest prodesse simul; et obesse: Ergo per hoc non recte dividuntur multae differentiae mendacii; nam oppositae differentiae nunquam eidem conveniunt.

Respondet, mendacium sumere speciem ab intentione, quae, vel tendit, ut prosit, vel ut obsit, et ita nunquam idem mendacium utrumque continet formaliter, esto materialiter, ut falsitas est.

¶ Obiicit tertio contra secundam differentiam. Etiam in aliis peccatis iocamur, nec tamen species inde aliqua peccati elicitur: Ergo neque in mendacio.

Respondet S. Doctor primo, denominationem non sumi ab his, quae raro accidunt; raro autem iocamur in aliis patrandis, sicuti in mendacio. Respondet secundo, quod si alia opera sumant speciem ab intentione, maxime sermo ab ea denominatur, et quia mendacium est in sermone, hinc est quod magis denominatur iocosum mendacium.

¶ Obiicit quarto: Mendacium est falsa vocis significatio cum intentione fallendi, ex D. Augustino cap. 12. cont. mendacium, at iocans non intendit fallere: Ergo non datur mendacium iocosum.

Respondet S. Doctor, idem esse fallere, ac falsum dicere, non autem idem esse, ac decipere; unde sensus definitionis est, eum intentione falsum dicendi, et hoc convenit mendacio iocoso, licet minus complete, quam pernicioso.

Obiicit quinto, contra tertiam differentiam: Esse perniciosum est commune omni peccato.

Respondet S. Doctor, assignari perniciosum, tanquam differentiam oppositam officioso, quod est proprium mendacii; alia vero genera peccatorum non dividuntur sic in officiosum, etc.

Obiicit sexto: Si mendacium perniciosum distinguitur ab aliis; vel hoc est ratione materiae, aut ratione voluntatis. Non primum, quia in quavis materia potest homo mentiri graviter, et perniciose, si mentiatur ex malignitate. Nec ratione voluntatis, quia in quovis genere mendacii potest voluntas inordinate moveri, et inducere perniciem in mentiente.

Respondet S. Doctor, distingui ratione voluntatis principaliter, et hoc ratione intentionis diversificet hanc speciem ab aliis per se. Potest dici etiam ratione materiae quoad illam speciem mendacii in materia doctrinae Religionis.

Dubitatio III: An omne mendacium sit intrinsece peccatum

An omne mendacium sit intrinsece peccatum.

MULTI ex antiquis asseruere, licitum esse mendacium in gravi necessitate ob magnum bonum. Eos refert, atque refellit S. Augustinus lib. cont. mendacium.

In eam sententiam inclinasse videntur D. Hieron. in Epist. ad Galat. et Epist. 89. quae est undecima inter Epistolas D. August. Chrysost. homil. 53. in Genesim. Cassianus collat. 17. cap. 17. et 20. Dorotheus serm 9. de mendacio.

VERISSIMA tamen sententia est, omne mendacium, sive facto, sive verbo, adeo malum esse, ut nunquam liceat; et nunquam sit dispensabile, vel a Deo ipso. Ita SS. DD. quos secuti sunt omnes Theologi, et Iuristae Canonici.

ASSERO cum hac sententia, nullo unquam iure licere mentiri.

PROBATUR primo a S. Doctore ad argumenta ex scripturarum consensu, ubi omne mendacium excluditur, Levit. 19. Non mentiemini, nec decipiet unusquisque proximum suum. sap. 1 Os, quod mentitur, occidit animam. Vide S. Doctorem ibi in commentario. Eccl. 7. Noli velle mentiri, Ephes. 4. Deponentes mendacium Coloss. 3. Nolite mentiri. Ubi, cum negativo praecepto prohibeatur mendacium, obligat pro semper, et est vetitum.

EADEM sententia definita videtur ab Innocentio III. cap. super eo, de usuris ubi dicitur, Divini verbi praecepto prohiberi, ne quis, etiam pro alterius vita servanda, mentiatur, ut notant etiam Vasquez prim. 2. d. 182. cap. 4. n. 30. Tanner. d. 6. quaest. 2. d. 1. Fagund. in 8. praecept. c. 5. n. 3. ubi refert ad id etiam Aristot. 4. Eth.

PROBATUR secundo a S. Doctore Phar. lib. 3. c. 3. §. De mendacio, et Sanctis Patribus.

Ex Augustino in Enchir. cap. 22. et contra mendacium cap. 1. 2. et de vera Relig. cap. 33. et lib. 1. de Doctrina Christiana, cap. 36.

AFFERT etiam D. Gregorium l. 11. moral. cap. 13. et lib. 26. cap. 3. Isidor. in synonimis, lib. 11. et de bono, lib. 3. cap. 59. Idem sentit D. Basil. reg. 76. ex brevioribus.

PROBATUR etiam praeclaris rationibus a D. Bonavent. sumptis e Sanctis Patribus.

PRIMA ratio est. Id, quod intrinsece est malum, non potest rectificari; tale est mendacium: Ergo. Minor probatur. Id, quod in suo formali includit malitiam, est omnino intrinsece malum; sed mendacium est tale ex D. Augustino supra; habet enim suam falsitatem in prava intentione fallendi, seu non dicendi veritatem, sed falsum; sine qua non esset mendacium: Ergo stante hac mala voluntate, quae dat mendacio formam, non potest esse dispensatio.

SECUNDA ratio sumitur ex D. Augustino locis nuper primo allegatis, praecipue in Enchir. Id, quod destruit naturam intrinsece, est intrinsece pravum, tale est mendacium: Ergo. Maior est certa, quia prima, et princeps lex est naturae, quae semper est recta in se, cum sit a Deo, nec potest esse prava, ut natura est. Minor probatur, quia verba sunt signa a natura instituta ad humanam communicationem, et societatem, et dum abutimur signis institutis ad exprimendam mentem, destruimus societatem; nullus enim volet cum aliis contractare, a quibus decipi novit. Hoc autem est naturam hominis destruere, quae est animal sociabile.

TERTIA ratio sumitur ex D. Augustino nuper allato de Doctrina Christiana. Fidem violare, intrinsece malum est; at mendax fidem violat, et tacitam pactionem inter se, et audientem, quae est, ut, quia verum dicit, sibi credendum sit.

CONFIRMATUR ratio prima, in corpore, quia essentia mendacii, cum stet formaliter in prava intentione, non potest unquam rectificari, et ita, licet in genere mortale non sit, tamen habet malitiam magis inseparabilem, quam furtum; et homicidium, quae fuere dispensata in Israëlitis ad auferendos thesauros AEgyptiorum, ad necandos Chananaeos, et dispensantur etiam modo in Iudicibus ad occidendos reos; in invasis iniuste ad defensionem, et in miseris fame laborantibus ad extremum. Ex quo habes solutionem ad argumentum, quod urgetur, si dispensantur haec, dispensari posse etiam mendacium, quod est minus peccatum.

OBIICIES primo, Genes. 22. Abraham dixit servis se cum filio reversurum, cum tamen intenderet eum in monte occidere, et immolare Deo.

RESPONDET S. Doctor, Abraham, etsi intenderet filium immolare, attamen credidisse filium a Deo suscitandum, firmiter enim tenebat, Deum stare suae promissioni: In Isaac vocabitur tibi semen, ut habetur Heb. 11.

OBIICIES secundo, Genes. 26. Isaac dicebat Rebeccam sororem suam; cum esset uxor, non soror.

RSSPONDET S. Doctor, Rebeccam fuisse sororem consobrinam, et ideo verum dixit, etsi tacuerit esse uxorem.

OBIICIES tertio. Ioseph dixit Genes. 42. et 44. Fratres suos exploratores esse, sciens id esse falsum. Similiter dixit, se peritum in auguriis, cum tamen non esset verum.

RESPONDET S. Doctor, cum verba illa dixisse non affirmando, sed tentando. Unde potius intelligenda sunt interrogative, quam assertive. Quando autem dixit, se peritum in augurandi scientia, sumit augurium pro futurorum praedictione. Deinde id dixit exprimens famem populi.

OBIICIES quarto, Iacob Genes. 27. finxit se Esau, et patri caecutienti asseruit, se esse Esau primogenitum eius, et haec, intentione decipiendi patrem.

RESPONDET S. Doctor dub. 4. litt. d. 38. Iacob non esse mentitum; nam finxit se Esau ad mysterium, ut docent D. Ambrosius de Iacob et Esau, et D. Augustinus contra mendacium, cap. 10.

QUOD vero dixerit, se esse Esau primogenitum, verum dixit in sensu a Deo intento, quia talis erat quoad ius primogeniturae ex Dei revelatione facta matri. Neque volebat decipere, sed verum exprimere.

OBIICIES quinto. In scriptura multa dicuntur, secundum intentionem litterae, falsa, ut Iudicum 9. Ierunt ligna, ut crearent Regem, et multa a disputantibus ibi proponuntur falsa; at scriptura est nobis regula morum: Ergo mendacium non est intrinsece peccatum.

RESPONDET S. Doctor, ea quae transumptive figuris, et tropis exprimuntur, esse intelligenda tropice; ut est Apologus ille Concilii arborum ad Regem creandum, et ita eo sensu vera sunt.

HINC D. Augustinus contra mendacium cap. 5. et 10. ait, Quidquid figurate dicitur, vel fit, non esse mendacium, alioqui exulent omnes Metaphorae, atque figurae. In disputationibus vero non est mendacium proponere falsa ad verum deducendum, vel discutiendum. In disputationibus enim propositiones magis sunt interrogationes, et dubiae, quam assertiones, nisi forte in doctrinalibus disputationibus, in quibus oportet discentem credere, ubi sola vera proponuntur, aut praedicantur, ex Aristotele. primo Elenchorum, c. 2.

OBIICIES sexto simulationes, quae sunt mendacia, nam etiam actiones factae ad decipiendum, mendacia sunt, quia sunt signa falsificata. Sic autem Iosue cap 8. decepit cives Hai. Dauid decepit Regem Achis, fingens se stultum 1. Reg. 27. Iehu simulavit se cultorem Baal, ut deciperet Aciolos 4. Reg. 10. Hi vero non peccarunt, imo commendantur. Sic et Christus, Lucae ultimo, finxit longius ire.

RESPONDET S. Doctor, Iehu cautelam laudari in decipiendo; non vero ipsum mendacium prolatum ab eo, ut dixi Tract. de fide, disp. 1. quaest. 16.

DAVID autem caute, et recte egit, ut mortem effugeret; non enim dixit se esse stultum, actiones enim non sunt principaliter institutae ad significandum internum conceptum, sicuti institutae sunt verba. Sic et prudenter Iosue finxit fugere, ut cives Hai ad angustias redigeret, et de medio tolleret, nam Deo praecipiente pugnabat: Christus vero ad doctrinam finxit longius ire, ut hospitalitatem doceret. Hae sane simulationes non sunt malae; at simulatio hypocrisis, et duplicitatis, quae in signo ostendunt bonos esse, sunt mendacia.

OBIICIES septimo. Maius peccatum est furtum, et homicidium, quam mendacium: Sed in his dispensatur, ut constat in Iudicibus, reos occidentibus, et in populo Hebraeo ad occidendos Chananeos, et ad auferendos AEgyptiorum thesauros dispensato: Ergo.

RESPONDET S. Doctor, graviora haec esse facta mala voluntate, et malo fine; at quia possunt a malo fine separari, ideo possunt benefieri: non sic autem in mendacio, quia intrinsece dicit malam voluntatem deceptricem.

OBIICIES octavo. In praeceptis secundae tabulae potest dispensari, ut ait D. Bernardus de praecepto, et dispensatione: At mendacium est contra secundam tabulam: Ergo.

RESPONDET S. Doctor, non posse dispensari in deordinatione voluntatis, quae intrinseca est mendacio, esto dispensari queat in actibus, remota inordinatione voluntatis, et mutata materia.

OBIICIES nono. Potest esse, ut aliquis mentiatur ad castitatem alterius servandam, sicuti miles ille, qui, ut S. Virginem illam a stupro liberaret, mutavit cum ea vestes, eamque aufugere a carceribus docuit. Igitur potest id ex Charitate fieri, quae non agit perperam.

Respondet S. Doctor, Charitatem non movere ad id, quod malum est, ut est voluntas decipiendi verbis, unde ait Bernardus de dispens. Ad opus laudabile requiritur veritas in electione, et Charitas in intentione, et quia veritas non servatur in prolatione mendacii, hinc mendacium ex Charitate non potest dici. Sicut enim ex Charitate non potest scienter eligi malum, ut maneat malum; ita nec eligi falsum. Sicut enim vis operativa deseruit affectivae; sic vis interpretativa deseruit intellectivae, et sicuti finis affectivae est bonum; ita finis intellectivae est verum. Sicuti ergo nullum opus potest ex Charitate fieri, nisi quis intendat bonum, et illud opus sit ordinabile ad bonum, sic etiam nullus sermo potest ex Charitate proferri, nisi in illius sermonis prolatione intendatur verum. Et quia mendacium est ordinatum ad falsum ex intentione proferentis, ideo nequit ex Charitate fieri.

Miles autem ille solum mutavit vestes ad cautionem, neque est mendacium, quia vestes non sunt principaliter ordinatae ad conceptum mentis signandum.

Dubitatio IV: An Mendacium sit ex genere mortale

Assero, mendacium ex genere suo non esse mortale. Ita unanimis consensus Theologorum.

Probatur primo a D. Bonavent. ex Glossa secundo ex D. Gregorio lib. 18. moral. cap. 2. ubi loquens de mendacio obstetricum AEgyptiarum, ait: Hoc peccati genus de facili credimus relaxari.

Tertio, quia ibi non intervenit intrinsece libido, vel contemptus.

Quarto, quia non novi peccatum, nisi per legem, ut ait Apostolus; at nulla lex sub mortali damnat mendacium iocosum, quo falsum dicitur fabulando.

Quinto, quia lingua labilis est nimis, et videtur nimis severum omnem defectum linguae gehennae damnare, quo remoto perfectus est vir, ut dicitur Iacobi 3.

Addit S. Bonavent. fieri mortale ratione damni, quod infert alicui quis mentiendo, vel ratione contemptus, vel ratione libidinis promptae ad omne mendacium etiam perniciosum proximo, etc.

Obiicies primo Psal. 5. Perdes omnes, qui loquuntur mendacium, ubi Glossa: Plus est perdere, quam odisse. At Deus neminem odit, nisi mortaliter delinquentem: Ergo.

Respondet S. Bonavent. loqui Glossam de omnibus loquentibus mendacia perniciosa. Unde particula universalis fertur super personas mentientes perniciose, non super mendacia. Ideo argumentum est fallax in consequentia, secundum figuram dictionis.

Obiicies secundo Sap. 1. dicitur: Os, quod mentitur, occidit animam. Quem locum tractans D. Augustinus lib. de conflictu virtutum, et vitiorum, ait: Nec officioso mendacio, nec simplici verbo oportet quemquam decipere, quia quomodolibet mentiatur quis, occidit animam.

Respondet S. Bonavent. ibi sermonem esse de mendacio perniciosio: Et si dicas de omni mendacio exponi a D. Augustino de mendacio, cap. 5. Respondet S. Doctor, loqui de omni mendacio pernicioso in materia religionis, ut ex ipso mox colligitur.

Obiicies tertio Glossam Augustini ad id Psal. 5. Perdes omnes, qui loquuntur mendacium, ait: Si quis non vult hominem ad mortem prodere, verum taceat, sed non falsum dicat, ne, pro corpore alterius, animam suam occidat. Si igitur anima occiditur per mendacium officiosum, quod est omnium minimum, multo magis per alia.

Respondet S. Doctor primo, verbum illud solum ad perfectos tendere, qui perfectionem pedetentim etiam venialibus amittunt. Respondet secundo, loqui consultive abstinendum a mendaciis, quia disponunt ad mortalia, quae sunt animae mors.

Obiicies quarto. Quod est peremptorium veritatis, est mortale: Tale est mendacium, quod repugnat veritati, sicut fornicatio castitati.

Respondet S. Doctor, non omne mendacium esse contrarium habitui veritatis, qui potius est voluntas dicendi verum, ut expedit, quam prolatio actualis cuiusque veri; etsi autem omne mendacium repugnet actui dicendi verum, non tamen repugnat habitui veritatis, refugientis mendacium perniciosum; nec est simile de fornicatione, quae opponitur virtuti praeceptae graviter, eamque mortaliter conspurcat.

Obiicies quinto. Omnis, qui agit contra conscientiam, aedificat sibi gehennam; talis est mendax: Ergo.

Respondet S. Doctor, maiorem veram esse de agente contra conscientiam, dictantem, illud esse grave.

Obiicies sexto. Ubi est plenus consensus, ibi est lethale; talis est in mendacio: Ergo.

Respondet S. Doctor, maiorem esse veram, ubi obiectum est graviter pravum, seu in actibus simpliciter vetitis, ut in peccato carnis. Ex quibus verbis colligo, S. Doctorem non admittere levitatem materiae in peccato carnis, quae hodie est sententia communis apud Dianam part. 5. tract. 5. resol. 5. ubi refertur Clem. VIII. id definisse, et Claudius Aquaviva praecepit suae Societati, ut idem doceant. Authores refert Diana part. 3. Tract. 5. resol. 1. ubi concludit, oppositam sententiam esse periculosam. Idem definit praecipue de osculis part. 4. Tract. 4. miscell. resol. 136. et Tract. 5. resol. 4. ubi concludit sollicitantem confessarium, etiam in tactu levi, esse denunciandum. Sic definit de osculis Alexand. VII. Regulam autem generalem ad cognoscendum, quandonam datur parvitas materiae, sumitur ex D. Bonavent. hic ad argumenta, qua utuntur Baldellus Tom. 1. lib. 3. disp. 14. num. 13. Diana 5. part. Tract. 5. resol. 1. actus enim specificantur per obiecta ex lib. 2. de anima, text. 33. si igitur ex ratione ipsa obiecti per se primo oriatur notabilis oppositio virtuti, et malitiae gravitas, non poterit in illo obiecto dari parvitas materiae, et levitas culpae. Si vero oppositio notabilis, et gravitas culpae oriatur ex ratione obiecti per se secunda, non autem ex ratione per se prima, omnino dabitur. Ita quia furtum vetitum est ratione rei, ut alienae; ideo nisi alienum damnum grave sit, non erit gravis culpa; e contra, quia infidelitas vetita est, ut negatur veritas Divina. Ideo omnis infidelitas est gravis. Vide etiam Sanchez sum. tract. 1. lib. 1. cap. 4. Suarez de leg. lib. 2. cap. 18. num. 68. At Castrus Palaus existimat e communi consensu Ecclesiae eruendam gravitatem rerum. Fundatur vero consensus hic in naturis rerum : aliqua enim ita ordinata sunt , ut reputentur gravissima, sic quaelibet idolatria, Simonia, Infidelitas, Desperatio, quodlibet periurium, odium Dei, et quilibet contemptus eius, quaevis irritatio Sacramentorum, quaecunque pollutio, fornicatio, etc. graviter iudicium constituunt, nec variant in quavis materia; e contra vero infert S. Doctor ad argumenta, quia mendacium in materia iocosa, et perniciosa graviter variat iudicium, ideo potest esse leve, et grave.

Fateamur tandem, mendacium, graviter perniciosum, esse lethale, quia opponitur Charitati; Sic D. Bonavent. hic, D. Thom. quaest. 110. art. 4.

Dubitatio VI: An in gradibus Mendacii detur gravissimum, et levissimum

An in gradibus Mendacii detur gravissimum, et levissimum.

Asserit S. Doctor cum D. Augustino de mendacio, cap. 21. gradus mendaciorum sequi ordinem, ut detur magnum, et minimum, quia ut ait Philosophus 3. Top. cap. 4. si maximum in uno genere excedit maximum in alio genere, simpliciter hoc genus excedit illud. Unde ad hoc, quod aliquod genus excedat alterum, non est necesse, ut singula illius generis excedant singula alterius generis, sed quod summum in eo genere, sit maius omnibus absolute alterius generis. Quoniam ergo inter omnia mendacia illud est maximum, in quo intendit quis alteri nocere in via veritatis, et salutis, quia infert ei damnum spirituale incompensabile quoad maxima bona; hinc mendacium in doctrina religionis est inter caetera maximum. E contra, quia non potest quis urgentiori causa ad mentiendum moveri, quam pro servando bono spirituali, vel adnexo spirituali: hinc est, ut mendacium illud levissimum sit, quod pro servanda castitate, vel re simili patratur, et sic gradatim ascenditur, et descenditur, ut quanto accedit ad primum, tanto sit gravius; et quanto ad minimum accedit, tanto sit minus, et hoc probat S. Doctor etiam in Pharetra, lib. 3. cap. 3. De mendacio, ex D. Gregorio lib. 8. moralium, cap. 4.

Obiicit primo contra hos gradus. Sit unus dicens, Christum non ascendisse super asellum ex quadam urbanitate, hic peccat primo genere mendacii. Sit alter mendacio imponens proximo falsum crimen, unde interficiatur, peccat inferiori genere mendacii, et tamen hoc gravius est: Ergo male ordinantur gradus mendaciorum.

Respondet S. Doctor, mendacium gravissimum esse, quod non solum falsum asserit ex malitia in subversionem religionis; talis autem non est, qui ideo dicit, Christum non ascendisse super asellum.

Obiicit secundo. Qui dicit mendacium, schismata seminans, gravius peccat, quam qui seminat doctrinas falsas in religione; et tamen hic peccat primo genere mendacii.

Respondet S. Doctor, hoc esse gravius; si nam falsitas doctrinae inducit schismata, et alia mala.

Obiicit tertio. Potest quis primo genere mentiri ex infirmitate, et secundo genere ex malitia, tunc graviter peccabit iste, quia hic peccat in Spiritum Sanctum.

Respondet S. Doctor, eum, qui mentitur contra veritatem religionis, non supponi ex infirmitate errare.

Obiicit quarto, Supremum genus mendacii est contra fidem; at inferius perniciosum proximo, est contra Charitatem, quae est virtus maior.

Respondet S. Doctor primo, non sequi ex eo, quod maius bonum sit Charitas, quam fides, omnem carentiam Charitatis esse maius mulum, quia potest esse privatio tantilla Charitatis, et maxima fidei privatio. Addit S. Doctor, mendacium contra veritatem religionis non solum fidem laedere, sed etiam opera bona, et Charitatem: v. g. si dicas, fornicationem non vitandam, parentes non honorandos; in materia enim religionis non docetur tantum quid credendum, sed etiam quid secundum singulas virtutes operandum.

Obiicit quinto contra infimum mendacium, quod officiosum est ad salvandam castitatem, nam hoc habet magis rationem mendacii, cum sit serium: Ergo gravius est iocoso.

Respondet, negando, gravius esse officiosum hoc, quam iocosum, quia in neutro intendit quis decipere alium; intendit tamen dicere falsum in altero, ut delectet in altero, et ut prosit; minus autem inordinata est intentio, quae vult prodesse, quam quae vult delectari, et hoc etiam serio fit ad delectandum.

Obiicit sexto, succurrens in maiori necessitate, minus peccat mentiendo: at qui succurrit in discrimine vitae, succurrit in maiori necessitate, quam qui in periculo castitatis, quia haec non potest invito eripi, sicut illa.

Respondet S. Doctor, maiorem esse necessitatem ad servandam tunc castitatem, quia hoc est bonum spirituale, et maius bonum, quod licet non possit invito formaliter auferri, tamen aufertur quoad puritatem corporalem, adnexam cum periculo consensus, et ruinae spiritualis. Ideo, licet pietas naturalis magis inclinet ad salvandam vitam; tamen pietas gratuita magis inclinat ad salvandam vitam gratiae.

Obiicit septimo; qui aufert vitam, aufert spatium poenitentiae, non sic qui aufert castitatem: Ergo illud est maius malum, atque ideo minus peccatum erit mentiri pro tali salute.

Respondet S. Doctor; privatum vita, carere etiam spatio peccandi, et nescitur, an esset vitam in peccatis insumpturus.

Quaerit in calce S. Doctor, utrum eligere quis debeat in discrimine castitatis, an corrumpi, an vero mentiri.

Respondet S. Doctor, si probabiliter scire potest, se non assensurum voluntate, debere pati corruptionem potius, quam mentiri, quia corruptio duplicabitur ad coronam, ut B. Lucia dicebat; sed si imperfectus sit, et timet ne succumbat, tunc minus malum eligi potest mendacii ad declinandum, et hoc etiam ad alienam redimendam.

Quaerit etiam: an liceat mentiri, ut in viam salutis alium reducamus.

Respondet, negative, quia non sunt facienda mala, ut eveniant bona, neque Deus nostro eget mendacio, ut alios salvet; neque enim mendacio dirigitur homo, sed Spiritus sancti inspiratio-ne, qui est Spiritus Veritatis, sine quo frustra praedicamus.

Dubitatio VII: De aliis, quae ad Mendacium reducuntur

De aliis, quae ad Mendacium reducuntur.

Ad mendacium reducuntur simulatio, Hypocrisis, Iactantia, et Ironia. Simulatio definitur a S. Bonavent. lib. 3. Pharetrae, cap. 25. ex sanctis Patribus: Est ostensio, aliena in facto ab his, quae vere sunt.

Hypocrisis vero definitur a S. Doctore ibi, et p. p. Centil. sect. 18. Est voluntas per speciem sanctitatis, se simulans fallaciter in aperto, et viliter agens in occulto. Itaque hypocrisis est simulatio in certa materia, nempe virtutis. Vide S. Bonavent. loco cit. Pharetrae, praeclare cum Patribus disserentem.

Ironia definitur a D. Bonavent. in speculo animae, cap. 1. Est alterius detestatio per contrarium, sed haec ad superbiam reducitur.

Iactantia vero dicitur, qua quis enumerat bona sua, ut laudabilis appareat, ut ait S. Bonavent. loco cit. Centil. et lib. 3. Compend. Theol. verit. cap. 15. Quare ad superbiam potius reducitur, tametsi, quando effert super id, quod est, iniustitiam quandam habeat.

Haec vitia opponuntur veritati, et habent rationem mendacii, atque adeo possunt esse et mortalia, et venialia.

Ex fine autem, ut ait S. Bonavent. quaest. superius viri, et cum eo Tannerus disp. 6. quaest. 2. dub. 1. num. 18. colligitur quando sint gravia; si enim finis sit graviter contrarius Charitati, aut iustitiae, etc. Erunt mortalia; si aliquis exempli causa fingat sanctitatem, ut decipiat in fide, vel castitate, vel furetur. Si vero finis non opponatur Charitati, etc. erunt venialia, puta sola libidine in fictione, de quibus Aristoteles 4. Eth. cap. 7.

Decipere enim aliquem praecise non est grave, nisi aut finis malus, aut damnum sequatur grave.

Sic etiam Iactantia ex radice superbiae est mortalis, si ex mortali superbia nascatur, puta efferendi se graviter, sicuti dicitur de Rege Tyri Ezech. 28. Elevatum est cor tuum, et dixisti: Deus ego sum. Vel si iactando se, erumpit in aliorum contumelias, veluti Pharisaeus ille, Lucae 18. Non sum, sicuti caeteri homines, raptores, etc. velut etiam hic.

Ironia, qua quis de se ipso contra veritatem minora praedicat, est mendacium, leuius tamen quam Iactantia, ut docet D. Thom. quaest. 113. art. 1. et 2. post Aristotelem lib. 4. Eth. cap. 7.

Ratio est, quia Iactantia oritur, ut plurimum, e turpiori motiuo, scilicet ex appetitu lucri, vel honoris; Ironia vero ex eo, quod refugit, licet inordinate, aliis per elationem gravis esse; si tamen ad dolose decipiendum se humiliet, potest esse gravis, de quo Eccl 19. Est qui nequiter se humiliat, et interiora eius plena sunt dolo.

Potest etiam in eodem actu concurrere iactantia, et ironia, si quis falsa humilitate se deiiciat, ut aestimetur, ut ait Christus, Matth. 6. Exterminant enim facies suas, ut appareant hominibus ieiunantes, ut observat S. Doctor in Diaeta tit. 2. cap. 6. ubi eos carpit dicens, hos pascere duplicem adversarium.

Dubitari solet etiam de verbis figuratis. Respondetur, haec carere mendacio, ut docet D. Augustinus de mendacio, cap. 2. et lib. cont. mendacium, cap. 10. Habent enim in suo genere veritatem, iuxta Rhetorum instituta.

Itidem enunciationes amphibologicae sunt absque nota mendacii, si loquens fallere non intendat, ut notat Tannerus disput. 6. quaest. 2. numero 25.

Dubitatur etiam de orationibus mixtis, quae scilicet habent partim in voce, partim in mente sensum, ut dum petenti 100. florenos dicis: dabo eos tibi; sed intelligens, si debeo.

Prima opinio est, haec esse mendacia. Ita Sotus lib. 8. de Iust. quaest. 1. art. 7. Caietanus quaest. 89. art. 7. Azor tract. 1. lib. 11. cap. 4. quaestio 5. Aragon ibi, et alii. Ratio est, quia oratio illa ex toto prolata, est falsa.

OPPOSITUM docent alii; quos sequuntur Valentia disput. 5. quaest. 15. puncto 2. et disput. 6. quaest. 7. puncto 4. Toletus lib. 4. cap. 21. et lib. 5. cap. 58.

VERA igitur sententia hoc sensu admittit aequivoca, cum illicite rogamur ad aliquid dicendum, ut notat Tanner. num. 31. Sic enim Christus Marc. 13. iuxta veriorem Patrum sensum ait: De die autem illo, vel hora, nemo scit, neque Angeli in caelo, neque Filius, nempe ut aliis revelet, vel nescit, hoc est nescire facit; vel nescit ad revelandum, ut docet D. Bonavent. in 4. dist. 48. quaest. 4. et cum eo Tanner. num. 31. Sic explicat S. Doctor cum Chrysostomo homil. 47. ad Ioannis 7. Vos ascendite ad diem festum hunc, ego autem non ascendam, intelligens nunc vobiscum; nam postea ascendit. Simile est id Ioan. 11. Lazarus dormit, cum esset mortuus, et id Lucae 8. Non est mortua puella, sed dormit, ut observat S. Doctor in commentariis, et cum eo Tannerus loco cit.

HABEMUS etiam exemplum S. P. Francisci apud Navar. cap. Humanae aures, Tanner. num. 32. nam quaesitus, an quidam illuc transiisset, tenens S. Pater manum in manica ait: Huc non transiit. et quamvis Soto de secreto tegendo, memb. 3. quaest. 3. dicat, S. Franciscum fuisse deceptum in ea opinione, tamen pluris est aestimandus, quam Sotus, ut monet Tanner. num. 32.

Sic et Samuel primo Reg. 16. dixit: Ad immolandum Domino veni, cum venisset ad regem ungendum Davidem. Quae aequivoca laudat D. Gregorius ibi ad Tyranni vim declinandam.

SECLUSA tamen gravi causa, non licet aequivocis uti; sic enim tenemur reliqua veritate, alioqui omnis societas humana tolleretur, ut arguit S. Thom. quaest. 114. art. 2. ad 1. et D. Bonavent. lib. 3. Pharetrae, cap. 3. §. De mendacio. Ideo SS. Patres, ibi allegati, graviter carpunt. Sic D. Isidorus in Synon. cap. 11. Cave mendacium in omnibus, mendacio enim fides tollitur, et D. Augustinus in Enchir. cap. 22. Utique verba propterea sunt instituta, non per quae invicem se homines fallant; sed per quae in alterius quisque notitiam cogitationes suas perferat, et lib. primo de doctrina Christi, cap. 36. Nemo mentiens, in eo quod mentitur, servat fidem. Nam hoc vult utique, ut cui mentitur, sibi fidem adhibeat, quam tamen ei mentiendo non servat. Tanner in speculo animae, cap. 2. S. Bonavent. suspectas, et aequivocas locutiones in contractibus vituperat. De his, addito iuramento, egi disp. de Iuram. quaest. 10.

Quaestio III: De Amicitia

De Amicitia.

AMICITIA, quae et affabilitas dicitur, est virtus specialis, qua quis erga caeteros homines secundum communem conversationem recte ordinatur, ita ut tam in factis, quam in dictis ad unumquemque se habeat, ut decet. Ita D. Thom. art. 1. Ideo S. Bonavent. 3. part. Centil. sect. 44. eam sic definit: Est voluntas bona erga aliquem, causa illius, qui diligitur, cum eius pari intentione, a quo diligitur. Idem habet in opusc. Declaratorio terminorum Theol. Eam in Gratia includit S. Doctor lib. 5. Compend. Theol. cap. 37. nempe quia per eam conservatur humana conversatio, et grata evadit.

ADVERTE hic, non esse, sermonem de amicitia perfecta, quae Charitate nititur. De hac enim egi Tract. de Charitate: Neque de alia, nixa motivo naturalis bonitatis perfectae, quae consistit in speciali amore, et communicatione erga alterum; sed de quadam imperfecta, qua in ordinatio convictu se gerit erga alios iocunde, et decenter convivendo, ne quid verbis, vel moribus asperum, morosum, inhumanum, vel agreste exhibeatur, quam proinde S. Bonavent. Gratiam, et S. Thom. Affabilitatem, vocant.

EST autem amicitia pars potentialis iustitiae, ut docet D. Bonav. locis allatis, et D. Thom. quaest. 114. art. 2. Est enim ad alterum, sed deficit a debiti perfecta ratione.

DUO sunt vitia Amicitiae contraria, nempe, Adulatio, et Litigium. Illa excedens in delectando: hoc vero consistat, atque conversationem amaram reddit.

ADULATIONEM definit S. Doctor p. p. Centil. sect. 13. Est sermo laudis alieni exhibitus, intentione placendi; est autem duplex, altera, quae bonum non habitum attribuit: quaedam, quae habitum extollit; quaedam, quae malum nutrit, laudando malum. Unde dicitur Psalm. 9. Laudatur peccator in desideriis animae suae. Quaedam, qua vult aliis placere, non tamen propter Deum, laude tamen vera, de qua Galat. 1. Si adhuc hominibus placerem, idest, placere vellem, non propter Deum, Christi servus non essem. Idem docet opusculo declaratorio terminorum Theologiae.

LITIGIUM vero asperam reddit conversationem, ideo eam tanquam pacis, et amicitiae hostem repellit S. Franciscus in regula, cap. 3. ut observat ibi S. Doctor.

POTEST utrumque hoc vitium esse mortale. Adulatio quidem laudando alterius peccatum, de his Isa. 5. Vae qui dicitis malum bonum, et bonum malum. Secundo, ratione intentionis, ut si quis alicui aduletur, ut noceat. Tertio ratione effectus, cum laus adulatoris est alteri occasio peccandi, ut docet D. Bonavent. in speculo animae, cap. 1. multa adulationum exempla affert S. Doctor e scripturis in Bibliis pauperum, cap. 69. Ibi mortaliter damnantur Chore, et eius Complices, adulantes populo, ut eum concitarent in Moysem, dicentes: sufficiat vobis, quod omnis multitudo sanctorum est, Numer. 16. Sic Absalom, qui adulabatur, ut ad bellum iniquum induceret subditos Davidis 2. Reg. 15. Vide alia ibi.

MULTA a SS. Patribus de Adulatione habes in D. Bonavent. lib. 3. Pharetrae, cap. 3. §. De adulatione.

QUOD si ex mera complacentia in laudando, vel etiam ad evitandum aliquod malum aduleris, non est mortale. Ita D. Bonavent. in speculo animae, loco cit. et D. Thom. quaest. 115. art. 2.

Tractatus I: PRIMUS DE VIRTUTIBUS THEOLOGICIS

Proemium I: Prooemium

Disputatio I: DE FIDE

Quaestio I: Quid FIDES significet, et quid sit

Quaestio II: Quodnam sit FIDEI obiectum

Quaestio III: An obiectum FIDEI sit aliquod complexum

Quaestio IV: An FIDEI obiectum possit esse falsum

Quaestio V: An obiectum FIDEI possit esse evidens scientifice

Quaestio VI: An FIDES sit de his, de quibus habetur visio in via

Quaestio VII: An articuli FIDEI sint evidenter credibiles

Quaestio VIII: An credibilia recte per articulos sint disposita

Quaestio IX: Utrum articuli FIDEI, decursu temporum, creverint

Quaestio X: Utrum FIDES creverit quoad lumen

Quaestio XI: An Fides creverit certitudine

Quaestio XII: An Fidei articuli exponendi sint auctoritate aliqua, quae sit infallibilis magistra, et quae sit

Quaestio XIII: Quae sint notae verae Ecclesiae, apud quam stat authoritas exponendi FIDEM

Quaestio XIV: Quidnam sit necessario credendum, necessitate medii

Quaestio XV: Quae sint credenda necessitate praecepti

Quaestio XVI: An teneamur FIDEM confiteri, et quando

Quaestio XVII: An liceat de FIDE disputare, et quando

Quaestio XVIII: An Fides sit in Intellectu

Quaestio XIX: An Fides perficiatur per Charitatem, tanquam per formam

Quaestio XX: An certum sit, FIDEM sine CHARITATE manere

Quaestio XXI: An, et quomodo FIDES sit VIRTUS

Quaestio XXII: An FIDES sit UNA VIRTUS

Quaestio XXIII: An FIDES sit prima Virtutum

Quaestio XXIV: An FIDES sit certior quacumque scientia; vel habitu quocumque intellectivo

Quaestio XXV: An quis certo scire possit, se FIDEM habere

Quaestio XXVI: In quibusnam sit FIDES

Quaestio XXVII: An FIDES sit Donum DEI substantialiter

Quaestio XXVIII: Utrum differentia FIDEI, et aliorum actuum naturalium a supernaturalibus moralibus proveniat semper ex obiecto

Quaestio XXIX: De FIDEI effectibus

Quaestio XXX: De DONO INTELLECTUS

Dubitatio I: An INTELLECTUS sit donum Spiritus Sancti

Dubitatio II: Utrum DONUM INTELLECTUS possit esse simul cum FIDE

Dubitatio III: An DONUM INTELLECTUS consistat in contemplatione Creatoris, et Creaturae

Dubitatio IV: Utrum DONUM INTELLECTUS insit omnibus habentibus gratiam, et an his solis

Dubitatio V: Qua sit necessitas, et utilitas DONI INTELLECTUS

Dubitatio VI: Utrum* **DONO INTELLECTUS** *respondeat sexta beatitudo, scilicet Beati mundo corde, etc.

Dubitatio VII: An* **DONO INTELLECTUS** *respondeat, inter fructus Spiritus Sancti, Fides

Quaestio XXXI: De Dono Scientiae

Dubitatio I: An* **SCIENTIA** *sit donum Spiritus Sancti

Dubitatio II: An scientia sit de rebus Divinis

Dubitatio III: An donum scientiae sit speculativum

Dubitatio IV: An Dono Scientiae respondeat tertia Beatitudo: Beati, qui lugent, etc.

Disputatio II: De Infidelitate

Quaestio I: Quid, et quale peccatum sit INFIDELITAS

Quaestio II: An opera omnia Infidelium sint peccata

Quaestio III: Utrum infideles possint compelli ad FIDEM audiendam

Quaestio IV: An cogi queant Infideles ad FIDEM nostram, sufficienter propositam, amplectendam

Quaestio V: An Infideles non baptizati, cogi queant ad relinquendos errores, vel ritus, rationi naturali contrarios

Quaestio VI: An permittendi sint ritus Infidelium

Quaestio VII: An liceat cum infidelibus pacisci de eorum ritibus tolerandis

Quaestio VIII: An Infideles, non baptizati, possint retinere potestatem supra Fideles, et an possint ea privari

Disputatio III: De Haeresi

Quaestio I: Quid sit HAERESIS

Quaestio II: An dubitans de articulis FIDEI sit haereticus

Quaestio III: An, qui actu opinativo mero assentitur articulo FIDEI, sit haereticus

Quaestio IV: An, et Quae Ignorantia excuset ab Haeresi

Quaestio V: Qua pertinacia ad HAERESIM requiratur

Quaestio VI: An, ut quis censeatur Haereticus, necesse sit, ut fuerit baptizatus, et fidelis

Quaestio VII: Utrum Ecclesia cogere possit haereticos ad FIDEM Catholicam recipiendam

Quaestio VIII: De alio medio, quo utitur Ecclesia contra haereticos prohibendo eorum Libros

Quaestio IX: An teneamur haereticorum conversationem vitare

Quaestio X: Quae excommunicatio haereticis infligatur

Quaestio XI: De aliis Poenis spiritualibus haereticorum

Quaestio XII: De poenis temporalibus Haereticorum

Disputatio IV: De Spe

Quaestio I: Quid sit SPES

Quaestio II: Quodnam sit obiectum materiale SPEI

Quaestio III

Quaestio IV: An SPE certo obiectum exhibeatur, et speretur

Quaestio V: An Spes sit Virtus

Quaestio VI: An SPES sit Virtus Theologica

Quaestio VII: An aliquando SPES sit informis

Quaestio VIII: An SPES oriatur ex meritis

Quaestio IX: An Spes praecedat Charitatem

Quaestio X: Quodnam sit SPEI subiectum proximum

Quaestio XI: Utrum SPES maneat in Beatis

Quaestio XII: An detur praeceptum sperandi in DEUM

Dubitatio VI: Utrum* DONO INTELLECTUS *respondeat sexta beatitudo, scilicet Beati mundo corde, etc.

Dubitatio VII: An* DONO INTELLECTUS *respondeat, inter fructus Spiritus Sancti, Fides

Dubitatio I: An* SCIENTIA *sit donum Spiritus Sancti

Quaestio XVII: An omnia dona gratuita sint CHARITATE diligenda

Quaestio XVIII: An irrationalia ex CHARITATE sint diligenda