Palladium theologicum, Tomus quintus: De virtutibus

De Spe.

INGENVE Seraphicus in Diaeta, titulo 5. cap. 4. de spe, ad illud Deuteron. 24. Non accipias loco pignoris inferiorem, et superiorem molam, inter caeteras virtutes monet, spem et timorem peccatori non subtrahendum: Spes etenim spiritualis mola est, et Inferius sustinet animam; sursumque elevat, ne per nimiam deiectionem in desperationem ruat. Timor vero est mola superior, animam deorsum premens, ne per elationem evanescat: inter has molas optima fit (inquit S. Doctor) animae molitura, seu peccati contritio. De prima mola, nimirum de spe agendem hic; de timore autem, sequenti disputatione agam.

Quid sit SPES.

NON ago de Spe, ut est passio, quae definitur, lib. 2. Rhet. cap. 5. ab Aristotele Spes est suspicio summi boni, ut refert S. Doctor 3. p. Coemil. sect. 39. et in 3. dist 26. dub. 2. sed pro ut est virtus Theologica.

Definitur primo a Magistro dist. 26. apud Seraphicum, ea dist. dub. 2. Est virtus, qua spiritualia, et aeterna bona sperantur, idest, cum fiducia expectantur.

Observat autem S. Doctor, hic definiri Spem in ordine ad obiectum, quod est bonum aeternum, et gloriosum, hoc autem est duplex: Increatum, quod est Deus; et creatum, quod est beatitudo, ad quam reducuntur etiam gratia, venia, perseverantia, et caetera ad gloriam perducentia. Dum igitur dicuntur, bona spiritualia, tangitur obiectum genericum; dum vero dicitur, aeterna, tangitur obiectum specificum.

Definitur secundo a Magistro ex Haymone, ut refert S. Doctor locis citatis: Spes est certa expectatio futurae beatitudinis, veniens ex Dei gratia, et meritis praecedentibus. Quae definitio lata est in ordine ad obiectum, et ad principium, ut advertit S. Doctor ibi.

Definitur tertio a D. Augustino Lib. de civitate Dei passim: Spes est virtus, qua quis se ad illud, quod credit, perventurum praesumit. Quae definitio lata est in ordine ad obiectum, et habitum.

¶ ALIO modo has definitiones distinguit S. Doctor. Prima lata est per genus, et differentiam; et est Formalis. Secunda Causalis, lata per actum, et causam. Tertia partim est causalis, partim formalis, quia datur per obiectum Spei, et praeambulam virtutem fidei.

Considerat deinde dub. 3. S. Doct. tam Spem, quam fidem esse de invisibilibus, ut ait Magist. sed fides est de invisibilibus, in quantum non sunt visa, at Spes est de invisibilibus, ut sunt non habita.

Observat etiam dub. 4. Spem, etiam ut passionem, et ut virtutem, differre a gaudio, et dolore, quia sunt de obiecto praesenti; sed Spes est de futuro, et per hoc differt Spes etiam a beatitudine; convenire vero cum amore, qui est etiam de futuro.

Differre autem a Timore, quia hic est respectu mali; Spes vero respectu boni. Quare si aliquando respectu mali dicitur spes, improprie dicitur, ut cum Cicero Lib. 1. ad Atticum, spem malorum dicit, et Virg. AEneid. 4.

Hunc ego si potui tantum sperare dolorem.

Id observat S. Doctor cum D. Augustino, cap. 8. Enchiridii.

Potest autem sic definiri Spes nostra: Est Theologica Virtus, qua voluntas fertur in Deum, ut est beati- tudo nostra, ardua ad consequendum, quae obtineri tamen queat Dei auxilio. Dicitur Virtus, quia reddit bonum moraliter, eam habentem; haec enim est nota virtutis insignis, ex Aristotele 2. Eth. cap. 6.

Dicitur Theologica; versatur enim circa Deum, excedentem nostram naturalem capacitatem, ut dicitur prima Corinth. 2. Oculus non vidit, etc. Spem autem esse Dei donum, habetur Rom. 15. Deus autem spei repleat vos omni gaudio, etc. ut abundetis in spe, et Prima Petri, primo. Qui regeneravit nos in spem vivam. Ideo Concilium Trident. sess. 6. can. 7. definit, eam infundi; et can. 3. ait, esse donum gratiae.

Reliquae particulae definitionis explicabuntur in quaestionibus, dum Obiectum Spei examinabimus et subiectum eius discutiemus. Hanc definitionem colligo ex D. Bonavent. locis adductis, et in opusculo Declaratio terminorum Theologiae, et in Diaeta, tit. 5. cap. 4. ubi praeclare Speim pretiosis rebus assimilat, et Lib. 5. Compend. Theologiae, cap. 2.

Quodnam sit obiectum materiale SPEI.

CONVENIUNT omnes, primariam huius virtutis materiam esse Beatitudinem aeternam, ut vidimus in definitionibus spei, allatis a S. Bonavent. et deducitur ex illo Rom. 5. Gloriamur in spe gloriae, etc. et 1. ad Titum secundum spem vitae aeternae, quam promisit, qui non mentitur, Deus.

QUAERITUR ergo, num beatitudo formalis, quae est visio Dei, et dilectio, ac fruitio; an vero obiectiva, idest ipse Deus, sit huius virtutis obiectum.

PRIMA opinio est, Spem versari circa beatitudinem formalem proxime; circa Deum autem remote, atque adeo hanc virtutem non attingere Deum immediate in se. Ita Durandus 3. dist. 26. quaest. 2. Palud. ibi, et alii antiquiores, inter quos recentetur etiam S. Bonavent. a multis.

SECUNDA sententia, e diametro opposita, est, Spem proxime versari circa Deum; visionem vero esse meram conditionem exponentem.

TERTIA sententia, media, est, Spem versari circa Deum, et circa Beatitudinem, ut ad Deum refertur. Ita D. Thom. prima secundae, quaest. 1. art. 3. ad 3. Becanus cap. 17. quaest. 1. Poncius disp. 31. quaest. 2. Coninchyus disp. 19. dub. 3. Mastrius disp. 6. de virtutibus Theol. quaest. 17. num. 442. Caspens. disp. 1. sect. 1. num. 3. Morandus Tract. unic. quaest. 15. Tannerus disp. 2. quaest. 1. dub. 1. num. 16. Valentia disp. 2. quaest. 1. puncto 1. et alii recentes communiter; Et hoc idem volunt, qui dicunt esse Deum, ut beatitudine consequendum, ita ut Deum immediate attingamus. Ita Scotus 2. dist. 26. et 27. Gabriel dist. 26. Almainus Tract. 2. cap. 7. Suarez de spe, disp. 1. sect. 3. num. 4. Fagundez in primum praeceptum Decalogi Lib. 1. cap. 31. Tannerus disputatione 2. quaestione prima, dub. 1. num. 14. Fuliens. lib. 3. cap. 7.

HAC sane est D. Bonavent. sententia in corpore, ut constat legenti.

ASSERO primo cum hac sententia, non solam visionem ipsam, sed etiam Deum, esse obiectum materiale Spei.

PROBATUR ab authoribus allegatis cum D. Bonau. ex 15. Genes. ubi Deus ait Abrahamo: Ego protector tuus sum, et merces tua magna nimis. Hinc D. Augustinus 22. de civitate, cap. ultimo: Praemium virtutis erit ipse, qui virtutem dedit, eique seipsum promisit.

VIDETUR autem id innuere Isidorus Lib. 8. Ethymolog. cap. 2. cum ait: Spes dicitur, quasi pes progrediendi ad Deum.

ET D. Gregorius Lib. 10. moral. cap. 12. dum ait: Spes in Deum surgit solidior, quanto pro eo graviora pertuleris, ut refert S. Doctor in Pharetra Lib. 2. cap. 24.

PROBATUR ratione D. Bonavent. a Mastrio; nam Deus non tantum ratione visionis, sed etiam ratione suae bonitatis intrinsecae, est summum bonum nostrum: Ergo, ut sic, in illud tendit amore concupiscentiae; nam ipse per se nobis datur, et nobis coniungitur, ut dicitur Ioan. 14. Rom. 5. et hoc ipsum est maximum bonum nostrum.

Confirmatur fundamento 4. nam idem est obiectum Spei, quod est delectationis, quae spei succedit, re iam obtenta; sed obiectum delectationis est Deus ipse; nam voluntas delectatur de obiecto cognito, et possesso, ut ostendi prima secundae, Tract. 1. disp. 2. quaest. 7.

Confirmatur secundo, alioqui non esset Virtus Theologica, quia Deum non attingeret, ut infert Mastrius ex D. Bonavent. 3. dist. 26. art. 1. quaest. 3. et hic argumento secundo, cum responso.

ASSERO secundo, etiam beatitudinem formalem ingredi rationem obiecti huius virtutis.

PROBATUR primo a S. Doct. locis allatis Patrum, quaest. 1. multos etiam affert Lib. 2. Pharetrae, cap. 24. D. Gregorium Lib. 6. moral. cap. 14. et Lib. 10. cap. 12. August. Lib 10. confess. cap. 43. et epist. 120. Bernardum Lib. de diligendo Deo, cap. 14.

PROBATUR secundo a D. Bonavent. ratione, qua utuntur Morandus, Mastrius, et alii: nam Spes tendit in suum obiectum, quia est bonum sperantibus; sed est bonum sperantibus, ut habitum in beatitudine, seu ipsa beatitudo nobis est bona: Ergo.

PROBATUR tertio a S. Doctore argumento 3. cum responso. Idem est obiectum, quod speramus, et quod desideramus; sed desiderium est supernaturalis beatitudinis: Ergo et Spes.

OBIICIES. Amor concupiscentiae ordinat amatum ad aliud, ut finem; sed ordinate Deum ad alium finem, est perversum: Ergo.

RESPONDETUR, non esse necesse, ut id, quod amatur amore concupiscentiae, ordinetur in aliud, ut in finem; sed sufficit, ut sit volitum alii; neque est necesse, ut sit volitum propter illud: Unde bonus est hic amor, quo Deum nobis amamus. Hinc S. Augustinus, manuali, cap. 10. Accende me Domine voluntate, et concupiscentia tua, quae sancta est, et bona, et Psalm. 83. Concupiscit, et deficit anima mea in atria Domini.

RATIO est, quia non comparatur Deus, ut minus bonum, tanquam perficiendum; unde non intervenit ratio usus, a D. Augustino Lib. 83. qq. quaest. 30. reprobatus: Perversus est amor uti fruendis, at in beatitudine beata non finitur noster appetitus; sed per coniunctionem cum increata, unde tandem terminatur appetitus in Deum, ut acute respondet D. Bonau. in primo, dist. 1. in calce cit. quaest. et cum eo Arriaga disp. 27. sect. 2. Mastrius num. 448. cum suo Scoto 3. dist. 26. quaest. unic. Caspens. num. 5. et mox iterum in referenda tertia sententia quaest. 1. refricabo: Spes enim tendit in Deum visum. Hinc hymno Te Deum dicitur: AEterna fac in gloria munerari, idest, Deo.

Quodnam sit obiectum formale SPEI.

TRES opiniones etiam in hac quaest. referunt SS. Doctores supra cit.

PRIMA est, beatitudinem esse obiectum formale Spei, ut est ardua. Allegantur Henricus, Richardus, Durandus, Paludanus, D. Bonavent. et alii veteres. Eam sequitur Amicus disp. 19. sect. 1.

SECUNDA sententia est, obiectum formale Spei esse auxilium omnipotentiae Dei, sicut testimonium primae veritatis est obiectum formale fidei. Ita Vasquez p. p. disp. 84. cap. 1. et disp. 139. quem sequuntur Turrianus, Meracius, allegantes D. Thom. qq. disp. quaest. de spe, art. 1. et hic, art. 1. et 5.

TERTIA sententia est, obiectum Spei esse Deum, ut summum bonum, amabile amore concupiscentiae, quasi in commodum amantis; seu obiectum formale Spei, esse beatitudinem obiectivam, quatenus bonum nostrum. Ita Scotus 3. dist. 26. quaest. unic. q. ad quaest. Suarez disp. 1. sect. 3. Coninchius, Arriaga apud Mastrium, Caspensis diff. 1. sect. 2. Mastrius loco cit. Morandus quaest. 15. Aragon quaest. cit. art. 2. Falsensis lib. 3. cap. 7. Tannerus disp. 2. quaest. 1. dub. 1. num. 19. qui n. 20. carpit S. Doctorem, quem mutilum refert, ut dicam.

HIC sisto: nam Vulpes disp. 50. art. 4. negat, hanc esse Scoti sententiam, sed Deum, sub absoluta ratione Deitatis, esse formale obiectum Spei; non autem, ut est bonum nobis. Motus est autem Vulpes, quia Scotus in corpore, proponit hanc Instantiam: si dicatur, quod desiderare bonum mihi, variat rationem formalem obiecti, quia commutat bonum honestum in bonum utile. Respondet, falsum esse, quia conditio illa, vel circumstantia Cui, non est conditio obiecti per se, imo talis conditio potest addi super obiectum, stante ratione formali obiecti.

ENIM vero haec verba sic exponunt Lichetus, et Arretinus, quod actus Spei, qui est desiderare bonum infinitum, terminatur primo, et immediate ad illud bonum sub sua ratione formali absoluta; non quod ille actus terminetur ad tale bonum, ut in se, et propter se, sed ad illud, ut bonum mihi; bonum quidem superabundans, et me ultimate perficiens, eo tamen modo, quo obiectum potest perficere potentiam; quia perficit, non intrinsece, sed tantum extrinsece. Ratio huius est, quia si voluntas illud bonum tantum ut sibi commodum vellet, illa volitio non esset recta; esset enim amor mercenarius illicitus, quod declarat Lichetus, adducendo notabilem Scoti doctrinam ex 1. dist. 6. quaest. 2. inf. L. ubi ait, quod appetere actum perfectum, ut per illam magis ametur obiectum in se, est ex affectione iustitiae, quia ex eo, quod amo aliquid in se, inde volo aliquid in se; et ita boni Angeli potuerunt appetere beatitatem, ut illam habentes, perfectius amarent Summum bonum, et ille actus concupiscendi beatitatem esset meritorius, quia non utitur fruendo, sed fruitur eo, quia bonum, quod concupiscit sibi, ad hoc concupiscit, ut plus amet illud bonum in se. Haec refert Mastr. n. 459. ex D. Bonav. in 1. dist. 1. quaest. ult. et refutat sententiam Vulpii n. 458. a D. Bonav. hic, in fundamentis, in quibus ostendit obiectum formale Spei non esse bonitatem Dei, ut talis est, contra Vulpem.

SENTENTIA S. Doctoris est, obiectum formale Spei esse Deum bonum, amore concupiscentiae appetibile, non ut bonum, sed ut magnum arduum expectatum a nobis; consequendum tamen divina liberalitate, veritate, et omnipotentia innixis. Ita in corpore se explicat.

Itaque trium sententiarum, quas supra retuli, colligit, et conciliat diversitatem, atque adeo mutilam afferunt Moderni sententiam Seraphici, quod frequenter evenit, quia S. Doctorem ex aliis allegant, non in fonte perlectum. Videtur autem Amicus fidelior Seraphicum recte interpretari.

ASSERO primo contra Vulpem, obiectum formale Spei non esse Deum, ut bonum.

PROBATUR a D. Bonav. primo. Virtutes distinctae debent habere obiecta distincta; sed virtutes Theologicae sunt tres distinctae, ut habetur prima Corinth. 13. Manent fides, Spes, charitas, tria haec: maior autem horum est charitas: Ergo earum sunt obiecta distincta: At etiam Charitas fertur in Deum, ut bonum: Ergo.

RESPONDENT, Spem respicere bonum, ut bonum quidem, sed futurum.

Contra ait S. Bonav. quia bonum, ut futurum, amatur charitate, nedum desideratur.

ASSERO secundo, obiectum formale bene assignari a S. Bonaventura.

PROBATUR ab eo in corpore, quod ratio Ardui ingrediatur rationem obiecti. Sicut rationalis tendit in verum, ita appetitus in bonum: Appetitus autem dividitur in concupiscibilem, et irascibilem; sed Concupiscibilis fertur in bonum, ut bonum; et irascibilis in bonum, ut arduum, et magnum; Oportuit autem, utramque potentiam ordinari ad Deum: ergo, sicuti rationalis Fide, et concupiscibilis Charitate perficitur; ita Irascibilis Spe.

PROBATUR secundo a S. Doctore. Contrariorum eadem est ratio; sed spes, et timor sunt contraria: Timor autem respicit malum, ut excedens suam potestatem; ergo et spes respicit bonum, ut superexcellens, et arduum.

PROBATUR tertio, quia Spei officium est animum erigere, ut indicatur Isa. 64. et prima Corinth. 2. Oculus non vidit, auris non audivit, in cor hominis non ascendit, quae praeparavit Deus diligentibus se. Hebr. 6. ait, Habere nos spem: incedentem usque ad interiora velaminis, et cap. 11. Definitur Fides: sperandarum substantia rerum, argumentum non apparentium.

Hoc obiectum arduum exprimitur fere semper in Scripturis, dum Spem nominant, nempe inter multas difficultates, repugnantias, et oppugnationes, fere creditu insuperabiles, sic Iob. 14. Lignum habet spem: si praecisum fuerit, rursum virescit. Id passim legitur in Psalmis. Si consistant adversum me castra, in hoc ego sperabo. Psalmo 26. In te Domine speravi, non confundantur in aeternum, etc. Psalm. 90. Et ostendam illi salutare meum. Rom. 8. Ipsi intra nos gemimus, adoptionem filiorum Dei expectantes, redemptionem corporis nostri. Spe enim salvi facti sumus. Spes autem, quae videtur, non est spes: nam quod videt quis, quid sperat? Si autem, quod non videmus, speramus: per patientiam expectamus. Similiter autem Spiritus adiuvat infirmitatem nostram, etc. ipse Spiritus postulat pro nobis gemitibus inenarrabilibus. Affert saepe S. Doct. id Rom. 5. Tribulatio patientiam operatur, patientia autem probationem, probatio vero spem, spes autem non confundit. Adducit etiam in corpore id Genes. 15. Ego ero merces tua magna nimis.

HINC solvitur argumentum, quod tanti pendunt Scotus, Mastrius, Caspens. Suarez. Quid intelligatur nomine Ardui. Dico enim intelligi bonum, ut magnum, et excellens, multisque difficultatibus obtinendum.

INSTANT Caspensis, Suarez, et Mastrius; Nam difficultates non movent ad volendum, sed retrahunt; at vero Spes est Volitio.

SED obviam responsionem habent in S. Doct. nam difficultas in bono est obiectum, non concupiscibilis, sed irascibilis, quae insurgit ad bonum impeditum, et ad obstacula removenda; Spes autem perficit irascibilem.

SOLVITUR etiam alia obiectio Suarez, Mastrii, et Caspensis, ex Scoto dist. 26. Deus, ut mihi bonus, est obiectum alicuius virtutis, sed non charitatis; nam haec amat Deum propter se; non autem, ut mihi bonum; Neque ad fidem spectat, ut patet; ergo ad Spem.

SI Scotus, et Mastrius insignem suam doctrinam supra relatam pensitassent; invenissent, amorem concupiscentiae in Deum, non mutare obiectum amotis amicitiae; nam ad Deum propter se amandum tendit; et licet amet bonum sibi, non tamen propter se; atque adeo ad eandem charitatem pertinet; qui enim amat unum propter aliud, eodem amore amat, ut dixit S. Doct. dist. 26. art. 2. quaest. 3. ad 3.

HINC sane magis urget argumentum S. Bonav. nam perfectio omnium animae rationalis potentiatum, est necessaria; at non alia virtus invenitur perficiens irascibilem in ordine ad Deum, praeter Spem. Quod enim etiam Charitas respiciat bonum supernaturale, nihil refert; non enim illud respicit sub hac ratione, vel sub ratione Ardui, sed ut bonum; non est autem novum in obiecto materiali multos habitus convenire, et in nostra quaestione omnes tres virtutes Theologicae Deum respiciunt.

HABES etiam ex dictis, imbelle esse argumentum Mastrii num. 456. quo ostendere nititur cum Coninchio, omnipotentiam, liberalitatem, et fidelitatem Dei non pertinere ad obiectum formale, quia id solum spectat ad obiectum formale actus voluntatis, quod eam movet ad aliquam rem appetendam, vel fugiendam; sed auxilium Dei non movet ad beatitudinem: Ergo.

AT cum obiectum Spei sit beatitudo, ut ardua, neque arduitas secundum adversarios moveat; deberet excitare, et animare Divina potentia, liberalitas, et veritas ad prosecutionem beatitudinis, ut mox dicam.

DICES cum Tannero: Deus est arduus, etiam Charitati ad consequendum. Respondetur, hoc spectare ad materiale obiectum Charitatis.

An SPE certo obiectum exhibeatur, et speretur.

EX definitionibus Spei videtur colligi eius certitudo; dicitur enim certa expectatio beatitudinis. Enim vero, cum eventus pendeat ex auxiliis Dei, et nostris meritis, et nemo sciat: An amore dignus sit, an odio. Eccel. 9. non videtur, quae certa expectatio haberi possit, ut notat D. Bonavent. in argumentis oppositis.

OBSERVA, certitudinem proprie, et formaliter ad intellectum pertinere; est enim veritatis effectus, quae est obiectum formale intellectus: Voluntas vero dicitur certa, quatenus suum finem infallibiliter consequi potest.

CERTISSIMAM esse Spem omnes concedunt.

PROBATUR a D. Bonav. primo ex Apostolo, qui certissimam sibi gloriam sperabat, Rom. 8. Certus sum, quia neque mors, neque vita, etc. poterit nos separare a charitate Dei. Et cap. 5. Spes non confundit. Et prima ad Timoth. 1. Scio cui credidi, et certus sum, quia potens est depositum meum servare iustus iudex. Et Hebr. 6. Fortissimum solatium habentes, quo confugimus per propositam spem, quam veluti anchoram tutam habemus. Quem locum urget S. Doct. in Diata, tit. 5. cap. 4. ubi advertit ideo Galea Spem comparari, prima Thessal. 5. quae tutum in pugna; et Hebr. 6. anchora, quae tutum in navi reddit, ut notat etiam hic fundamento ultimo. Praeclare id ostendit S. Doct. in Psal. 30.

HINC opusc. de septem donis, de Dono pietatis circa finem notat, Spem dici immortalitate plenam, Sap. 3. Praeclarius vero in Commentariis. Et Rom. 5. Gloriamur in spe filiorum Dei. Ideo sess. 6. cap. 13. ait C. Trident. omnes in Dei auxilio, et misericordia debere certissimam Spem ponere. Deus enim nisi gratiae illius defuerint, sicut coepit, ita perficiet. Hinc certitudinem sic asserit S. Doct. hic, et in Compend. Theolog. verit. lib. 5. cap. 22. Ex quo incipit elucescere, in quo haec certitudo posita sit.

REFERT S. Doct. quosdam dicentes certitudinem fidei dare Spei omnem certitudinem; hanc vero nullam a se habere certitudinem, sicut scientia particularis omnem certitudinem obtinet a scientia universali. Per fidem enim credit homo omnes bonos salvandos; per Spem autem credit, seipsum in particulari salvandum, unde appropriat sibi id, quod universaliter credebat; et quoniam non est certitudo circa singularia, nisi in quantum referuntur ad universale, ideo spes non appropriat sibi certitudinem fidei absolute, sed sub conditione, videlicet, si perseverarit usque in finem. Unde certitudinem fidei vocant fidelitatis, quia Deus seipsum negare non potest, cum salutem perseverantibus promiserit; certitudo vero spei dicitur confidentiae; confidentia autem non est aliud, quam fidelitas quaedam ad se conversa.

AT iste modus non probatur Seraphico, quia Spes habet suam certitudinem, ut ait Glossa ad id Rom. 5. Probatio operatur spem, idest spei certitudinem; alioqui non haberet propriam rationem habitus per se, sed subalternatam tantum, ut advertit etiam Bellarminus lib. 3. de Iustificatione, cap. 11. Habet igitur Spes propriam certitudinem ex parte voluntatis; alteram ex parte intellectus. Ex parte voluntatis certitudo spei est firma adhaesio voluntatis ad rem speratam, et haec maxime esse potest, etiamsi ex parte intellectus non sit homo certus, se rem illam consecuturum. Imo videtur Spes, non solum non exigere, sed nec ferre posse ex parte intellectus certitudinem absolutam: Nam quod certo scimus, nos habituros, non proprie speramus, sed absolute expectamus, ut innuit S. Doct. argumento 4. opp. Hoc enim modo animae beatorum non proprie sperant corporum resurrectionem, sed tantum expectant, quia certissimae sunt ex parte intellectus, eam sibi deesse non posse. Hinc infert Bellarminus, haereticos sectarios, qui certitudinem absolutam ex parte intellectus requirunt de Iustificatione, et salute, nullum locum relinquere Spei, proprie dictae.

QUAMVIS autem Spes absolutam certitudinem non requirat ex parte intellectus; tamen hinc habet etiam duplicem certitudinem. Altera oritur ex fundamento spei primario, quod est promissio Dei. Certi enim sumus, Deum non posse fallere. Et siquidem nihil requireretur ad nostram iustificationem, vel salutem, nisi promissio Dei, haberemus etiam de his rebus absolutam, et infallibilem certitudinem; tamen quia requiruntur etiam alia, de quibus non sumus tam certi, ideo Spes non expellit omnem timorem. Altera certitudo Spei ex parte intellectus oritur ex charitate, ac per hoc non convenit, nisi iustis; amicus enim ab amico omnia bona sperare potest, neque confunditur, ut dicitur Rom. 5. Spes autem non confundit: quia charitas Dei diffusa est in cordibus nostris, etc. charitas enim est forma, quae perficit Spem.

Igitur Spes christiana habet certitudinem distinctam a Fide, ut colligit S. Doct. quia fides certa est de hac enunciatione: Credo vitam aeternam esse; At Spes fertur in vitam aeternam incomplexe.

Hoc etiam probat a contrariis; nam unum uni opponitur: Certitudo autem fidei opponitur errori, et dubitationi; at certitudo spei repugnat diffidentiae, et desperationi.

Sicut autem certitudo fidei in via non reddit invincibilem, ne labamur in errorem contra veritatem creditam, tametsi possit omnem errorem superare: ita Spes non reddit impossibilem omnem diffidentiam, tametsi virilem adhaesionem secum ferat.

Potest vero ingruere dubium per accidens in spem nostram, ratione subiecti; si non curet gratiae Dei correspondere, fideliter operando. Ex quo deducunt alii certitudinem spei esse conditionatam, quod videtur innuere Concilium Trident. definiens, Iustos debere sperare beatitudinem, si bene agendo perseveraverint usque in finem. Sic disserunt apud Bassaeum.

Probatur, quia eodem modo speranda est beatitudo, quo Deus eam promisit, sed promisit conditionaliter, Rom. 8. Si tamen compatimur. Et Matth. 8. Si vis ad vitam ingredi, serva mandata: Ergo. Ita discurrit S. Doct. in corpore, et ad 4.

Ideo non placet id, quod ait D. Thom. quaest. 18. art. 4. certitudinem spei esse, qualis est certitudo naturae; haec autem absoluta afferitur ab eo in 3. dist. 26. quaest. 2. Neque ratio Caisensis urget, nempe quia speramus in Deo, cuius potentia est insuperabilis, et voluntas ad benefaciendum parata; et spei certitudo est determinatio inclinationis ad proprium obiectum.

Haec sane frivola sunt; nam determinatio spei ad obiectum, est, prout nobis proponitur a fide, ut certi simus beatitudinis, si perseveremus; ad quem finem inclinatio tendit, absolute appetens; sed non sperat absolute, sed debitis mediis, ut ait C. Tridentinum.

Obiicit Caisensis. Si certitudo spei esset conditionata, non posset deficere; sicut enim non potest deficere illa veritas: Qui perseveraverit usque in finem, salvus erit; ita neque haec: Si ego perseveravero, salvus ero.

Respondetur, concedendo non deficere conditionatam veritatem Spei.

Obiicit secundo. Timor opponitur Spei; at timor non fertur conditionate, sic: Si moriar in peccato mortali, damnabor; est enim de hoc certus.

Respondetur, Timorem ferri in malum imminens. Itaque conditionate fertur. Si ergo non egero, quod teneor, amittam perseverantiam, sine qua certo non salvabor.

Ex his colligit primo S. Doct. ad 2. certitudinem Spei non inniti sola firmitate voluntatis; sed ut voluntas innititur Deo, qui est firmitas nostra, ut ait D August. lib. 11. Confess. cap. 30.

Colligit secundo, Spem habere certitudinem ordinis, quia efficaciter, et infallibiliter spes ordinat ad salutem; non est autem certitudo de eventu, et ita etiam praesciti sperare tenentur, iuxta id: Sperate in eo omnis congregatio populi.

De hac certitudine eventus, ait Caspensis, locutum Tridentinum, dum conditionem apponit: Sed verba Concilii aliud sentiunt; ait enim: Nemo sibi certi aliquid absoluta certitudine polliceatur; tametsi in Dei auxilio firmissimam spem collocare et reponere omnes debent.

Colligit tertio lib. 5. Compendii Theolog. cap. 12. Spem animarum Purgatorii, et Patrum in Lymbo, declinasse aliquantulum a ratione Spei, in illam, quae est certitudo scientiae. Sic etiam declinare, ait, altam fidem Pauli ad tertiam caelum; Stephani, cum vidit Christum Act. 7. et Adae in statu innocentiae.

Praemittit S. Doct. Spem sumi aliquando pro affectione: et sic Philosophi, et SS. PP. dicunt quatuor esse affectiones animi: Gaudium, et Dolorem, Spem, et Timorem. Aliquando sumi pro re expectata, vel sperata, Tit. 2. Expectantes beatam spem. Sumi vero tertio pro habitu dirigente animae motum, et affectum in illud, quod expectandum est.

Assero primo, Spem esse Virtutem.

Probatur a D. Bonau. fundamento 3. Habitus, repugnans culpae, est virtus; Spes repugnat Praesumptioni, et Desperationi: Ergo.

Probatur secundo a S. Doct. fundamento 4. ratione, qua utitur D. Thom. Habitus rectificans animam, est Virtus: Virtus enim est habitus potentiae regulativus, et confirmativus, qui facit animam gaudere circa ea, quae recta sunt, ut ait Philosoph. 2. Eth. cap. 3. 4. et 6. et 2. Rhet. et 7. Eth. cap. 14. Spes est huiusmodi. Humanorum vero actuum duplex est regula, seu mensura; Una proxima, et homogenea, idest ratio: Alia suprema excedens, idest Deus, et ob id omnis actus, attingens ad rationem, et Deum, est bonus; actus autem spei attingit ad Deum: obiectum enim spei est bonum arduum, possibile haberi: Possibile autem est aliquid nobis dupliciter: Primo per nos metipsos. Secundo per alios, ut patet 3. Eth. cap. 3. In quantum ergo speramus aliquid per Dei auxilium possibile, Spes nostra attingit ad ipsum Deum, cuius auxilio innititur. Igitur Spes est Virtus, et quidem supernaturalis, et gratuita.

Assero igitur secundo, Spem esse virtutem gratuitam.

Probatur a S. Bonau. primo. Id, quod ad salutem facit pervenire, est a gratia. Talis est Spes, ut dicitur Rom. 8. Spe salvi facti estis: Ergo.

Probatur secundo. Quod reddit Deo acceptum, est gratuitum: Talis est Spes, Psal. 32. Beneplacitum est Domino super timentes eum; et in eis, qui sperant super misericordia eius: Ergo.

Probatur tertio. Habitus directe repugnans culpae, quae Deum immediate attingit, est virtus superna. Talis est Spes repugnans praesumptioni beatitudinis absque meritis, et desperationi de Divina misericordia: Ergo.

Probatur quarto. Ita se habet expectare, quod est supra omnem appetitus naturae captum, sicut credere omne, quod est supra omnem captum intellectus: Sed ex hoc capite Fides est virtus supernaturalis: Ergo et Spes, quae expectat ea, quae transcendunt cor nostrum, ut dicitur prima Corinth. 2.

Tandem probatur fundamento ultimo, et in corpore, ratione facta pro primo asserto.

OBIICIES primo. Nulla passio est virtus, ex 2. Eth. cap. 5. et lib. 3. ubi ait: In anima tria sunt, Potentiae, Passiones, et Habitus; inter habitus autem versatur virtus. Sed spes est passio ex Boët. de consol. Ergo.

RESPONDET S. Doct. hic sumi Spem, ut est regulativa passionum, et est Virtus.

OBIICIES secundo. Sicut contingit expectare futura, ita rememorari praeterita: Sed hoc non est virtus: Ergo neque illud; nam Spes, vel est expectatio futurorum, vel ab ea oritur.

RESPONDET, negando paritatem; nam virtus magis stat in regulandis agendis, quam actis. Deinde rememoratio stat in Cognitione; expectatio vero in Affectiva; virtus autem magis respicit regulare affectum. Hinc etiam remunerationi, ut iungitur affectioni, adnectitur actus virtutis; puta prudentiae, vel poenitentiae, vel charitatis, quatenus recordatur praeteritorum factorum, ut futura melius agat; vel praeteritorum malorum, ut doleat; vel beneficiorum, ut gratias agat.

OBIICIES tertio. Sicut contingit recte sperare, ita et recte timere: sed habitus, qui dirigit animam in timendo, non est virtus: Ergo.

RESPONDET S. Doct. negando paritatem, quia Timor stat in resilitione; Spes in prosecutione: et ideo Timor magis habet de passione; Spes vero de actione; et quia habitus virtutum dirigunt animam in actibus, in quibus consistit rectitudo vitae, iuxta id, quod dicitur: Virtus est bona qualitas mentis, qua recte vivitur; hinc est, quod Spes magis est in genere virtutis, quam Timor. Hinc etiam patet; cur magis circa affectionem Spei consistat habitus virtutis, quam circa alias tres affectiones, supra relatas; nam Gaudium, et Dolor, quia habent obiectum coniunctum, magis sunt in sustinendo; affectus vero Spei inter caeteras, magis stat in agendo; et ideo licet, ut est passio, non sit virtus, tamen ut est protensio animae in rem speratam, est virtus.

OBIICIES quarto; Omnis virtus moralis consistit circa bonum, et difficile, ex Aristotele 2. Eth. cap. 3. Sed in expectatione bonorum promissorum a Deo, non est difficultas, cum Deus nequeat mentiri: Ergo.

RESPONDET, quod sicut credere ea, quae naturaliter probata nobis sunt, est facile; ita et sperare, quae naturaliter obvia: At sperare supernaturalia, quae nec sensus, nec intellectus percipit, et pro his bona nostra contemnere, est arduum, et magna dignum laude.

OBIICIES quinto. Nulla virtus gratuita in suo actu repugnat perfectioni meriti; sed Spes in suo actu repugnat perfectioni meriti; ex imperfectione enim procedit, ut quis serviat Deo propter retributionem futuram; quia, ut ait S. Bernardus de diligendo Deo, cap. 4. Charitas praemium non intuetur. At vero Spes facit expectare pro meritis retributionem futuram: Ergo non est virtus gratuita.

RESPONDET S. Doct. primo, Spei actum, non minuere meritum; sed, ut ait Apostolus, illum consurgere ex meriti perfectione: Quanto enim aliquis maiora habet merita; tanto firmius, et certius sperat. Neque detrahitur Charitati, expectando ipsum Deum, quem diligit, in mercedem, cui uniatur; maxima enim charitas maxime desiderat Deo uniri. Hanc autem mercedem speramus, ut habetur Genes. 15. Ego ero merces tua magna nimis. Et hoc a posteriori ostendit S. Doct. nam veri Sancti, qui expectant beatitudinem, parum de se; multum de Deo sunt solliciti. Sic spernunt omnia, ut Deo uniantur in patria.

CAETERUM Spes mercenaria ea mala est, quae ponit finem in proprio commodo, ut ait etiam Caspensis sect. 4. servire autem Deo ob mercedem iuxta Divinam voluntatem, quae declarat, se velle dare Matth. 20. Voca operarios, et redde illis mercedem; non est defectus, sed actus honestus, ut definit Concilium Trident. sess. 6. cap. 11. et can. 31. Si quis dixerit, iustificatum peccare, dum intuitu aeternae mercedis bene operatur; anathema sit. Probant hoc Patres Concilii ex Psal. 118. Inclinavi cor meum ad faciendas iustificationes tuas in aeternum, propter retributionem. Et Hebr. 11. refert Paulus, Moysen sanctissimum studiosissima opera exantlasse, quia aspiciebat in remunerationem. Ideo saepe Deus proponit oblectam praemii Deuter. 11. Apoc. ult. honestum est enim ultimum suum finem appetere.

Hinc contra Sectarios habeo, honestum esse gloriam aeternam expectare, ut coronam laborum. Sic enim et Paulus 2. Timot. 4. Bonum certamen certavi, etc. Ideo reposita est mihi corona iustitiae. Et Tobias 4. Fiducia magna erit coram summo Deo eleemosyna omnibus facientibus eam. Addo, licitum esse etiam sperare ex orationibus, et operibus studiosis bonum temporale, dummodo in hoc non ponatur finis ultimus.

OMNIUM Theologorum calculis statuitur, Spem esse Theologicam virtutem.

PROBATUR a D. Bonav. primo, quia Apostolus eam ponit in ordine cum Fide, et Charitate 1. Corinth. 13.

PROBATUR secundo a S. Doct. quia illa virtus, quae est finis virtutum Cardinalium, est Theologica: Talis est Spes; Ergo. Minor probatur, quia tendit in Deum, ut obiectum beatificum, ad quod obiecta aliarum virtutum inserviunt, ut media.

PROBATUR tertio a D. Bonaventura cap. 6. ad Hebr. ubi dicitur, habere Spem incedentem usque ad interiora velaminis, idest usque ad recondita Dei, ut advertit etiam Valentia disp. 2. quaest. 1. puncto primo.

PROBATUR quarto a S. Doct. eiusdem rationis est medium cum extremis: Sed Spes est media inter fidem, quae inchoat aedificium spirituale; et Charitatem, quae consummat; nam Spes erigit in Deum: Ergo.

PROBATUR quinto a S. Doct. Imago creationis reformatur per recreationem; sed imago creationis exigit tres potentias: Ergo et imago recreationis requirit tres virtutes. Cum ergo imago reformetur per virtutes Theologicas: ergo sunt tres, sed non aliae praeter fidem, Spem, et Charitatem: Ergo.

TANDEM probatur in corpore ex obiecto; quia respicit immediate Deum, ut obiectum acquirendum in beatitudine. Igitur, sicuti fides est Theologica, quia nititur Deo revelanti vera; ita Spes, quia nititur Deo promittenti magna.

PROBATUR etiam ex parte subiecti; quia portio superior animae reformatur in ordine ad Deum virtutes Theologicas: At Spes est una e virtutibus reformantibus; nam sicuti rationalis fide, concupiscibilis charitate, ita Spe reformatur irascibilis. Hoc etiam ostenditur, quia dotes animae in patria respondent reformationi. Sic fidei respondebit visio, reformans Rationalem; charitati viae Charitas consummata, reformans Concupiscibilem. Sic et tertio respondens Spei, Irascibilem reformabit.

Obiicies primo. Nulla virtus, circa cuius actum potest reperiri excessus, est Theologica; nunquam enim nimis Deo creditur, aut nimis amatur; sed in Spe potest esse excessus, aliqui enim plus sperant, quam merita exigunt: Ergo.

Respondet S. Doct. illam virtutem, in cuius actibus est nimia intensio, vere non esse Theologicam; at in Spei actibus non est nimia intensio; nemo enim nimis sperat in Domino; sed excessus non est in genere spei, sed praesumptionis, ex parte subiecti, ex defectu conditionis spei, quae exigit, ut speretur in Deo, modo a Deo revelato. Excessus igitur intensionis non potest esse in actibus virtutum Theologicarum, quae habent obiectum infinitum; sed in obiecto virtutum Cardinalium, quod est finitum, et determinatum, unde si limites transgrediens, actus excedat, declinans ad extrema, deviat ad vitia.

Obiicies secundo. Virtus, quae est media inter duas malitias, est Cardinalis, non Theologica: Sed Spes est media inter desperationem, et praesumptionem: Ergo.

Respondet S. Doct. Virtutem, quae est media inter duas malitias, participando de extremis quoad ea, quae bona sunt, esse Cardinalem, vel Cardinalis speciem: Sic Liberalitas est media inter avaritiam participans de eius materiali subiecto, tenens tenenda, et inter prodigalitatem, participans de eius materiali subiecto, quatenus dat danda. At vero, si sit media tantum, ut eliminativa utriusque extremi, potest esse Theologica. Talis est Spes, media inter desperationem, et praesumptionem; liberat enim ab illo duplici malo; sicut fides de Trinitate, et unitate liberat ab errore Arrii, et ab errore Sabellii, extremis.

Obiicies tertio. Virtus, quae versatur circa media ad finem ultimum, est Cardinalis. Spes versatur circa gratiam, perseverantiam, et caetera media salutis: Ergo.

Respondet S. Doct. non determinari genus, vel speciem virtutis penes obiectum quodcumque, sed penes illud obiectum, quod habet rationem motivi; quamvis autem Spes versetur etiam circa media ad salutem, tamen obiectum motivum est Deus; ut finis ultimus beatus, ad quem ordinantur gratia, et alia media, quae sperat ab eo.

Si dicas, etiam Latriam, et Religionis totius virtutem respicere Deum; attamen non esse virtutem Theologicam, quia respicit etiam rem creatam tanquam obiectum, nempe cultum talem.

Respondet S. Doct. non esse simile, quia Latria respicit actum illum creatum, ut obiectum; atque adeo non respicit Deum immediate, sicuti facit Spes.

Obiicies quarto. Habitus per actus distinguuntur: Sed actus spei, et actus longanimitatis sunt iidem, nempe, expectare bona: Ergo Spes, et Longanimitas sunt eiusdem generis; Sed Longanimitas est Cardinalis: Ergo et Spes.

Respondet S. Doct. Spem expectare bona aeterna, ipsamque Dei promissis: Longanimitas vero, quae est pars Fortitudinis, constantia, et robore animi expectat de affligentibus triumphare; et ideo eius obiectum est inferioris ordinis.

Obiicies quinto. Ad Fortitudinem spectat roborare contra affligentia: Sed hoc etiam ad Spem pertinet, quia facit hominem in adversis gaudere: Ergo.

Respondet S. Doct. actum posse esse alicuius virtutis, vel sicut elicientis, vel sicut imperantis, vel sicut adiuvantis. Perferre terribilia est fortitudinis, sicut elicientis; sed fidei sicut imperantis, et dictantis, sicut dicitur Hebr. 11. Sancti per fidem vicerunt regna, etc. Fortes facti sunt in bello, sed Spei, et Charitatis, ut adiuvantis. Amor enim Dei, et Spes beatitudinis multum adiuvant virtutem Fortitudinis, ut possit omnia mala perferre iuxta id B. Gregorii: Spes praemii minuit vim flagelli.

Certissime assero, Spem aliquando esse informem.

Probatur a D. Bonav. primo ex D. August. de vera Innocentia, ubi soli Charitati tribuit, esse tantum informem.

Secundo, quia sicuti Spes formata oritur e fide formata; ita Spes informis a fide informi debet oriri: Sed datur fides informis, ut dicitur prima Corinth. 13. Ergo.

Tertio. Sic enim Spes consurgit ex fide praemiorum, sicuti timor ex fide suppliciorum: Sed timor potest esse informis: Ergo.

Quarto. Multi enim peccatores sperant, se misericordiam consecuturos, et gloriam; Iste autem actus ab aliquo habitu bono oriri debet, quia rectificat potentiam ad Divinam regulam, quae maxime prohibet desperare de misericordia Dei. Sic enim et fides roborat rationem ad credendum revelata, etiam in peccato maculati mortifero. Concludit autem S. D. ea, quae dicta sunt de fide informi, applicari Spei.

Obiicies primo. Spes est certa expectatio gloriae prouentiens ex gratia, et meritis; ut dicitur in definitione Spei.

Respondet S Doct: quatuor modis spem ex gratia, et meritis oriri; Vel ut habentur actu, et haec est fides formata iusti emeriti: Vel ut habentur in proposito, et in radice; sed non in effectu, et sic ille, habet merita, qui nuper iustificatus, habet radicem gratiae, sed nondum exercuit virtutes: Vel aliquis sperat ex meritis in proposito; sed non in effectu, nec in radice gratiae; et haec est fides informis: Vel sperat sine meritis etiam in proposito; et haec est praesumptio. Cum igitur definitur Spes expectatio ex meritis, definitur ex meritis, saltem in proposito.

Et per haec respondet ad secundum, opponens, Spem sine meritis esse malam.

Obiicies secundo. Deordinato subiecto proximo, tollitur virtus in eo existens; at Spes est in affectu; ergo, hoc deordinato, tollitur Spes simul cum charitate, quod si manet fides, hoc est, quia habet esse etiam in intellectu.

Respondet S. Doct. quod Spes manet etiam destructa Charitate, quia stat in expectandis aeternis; hoc autem stat sine Charitate; sicut stat credere revelata absque gratia sanctificante. Ideo ratio subiecti non est adaequata, quia affectus deordinatus in amando potest esse cum aliquo ordine ad sperandum ex meritis sane in proposito.

Obiicies ultimo. Fides tunc est formata, quando non credit Deo, sed credit in Deum, tendens in illum: Ergo Spes, quae tendit in Deum, semper est formata.

Respondet Respondet S. Doct. tendentiam perfectam esse a gratia, haec autem tendentia non est in eo, qui credit, et sperat, dum est in peccato.

An SPES oriatur ex meritis.

Calvinus ore infando lib. 3. Instit. cap. 2. §. ultimo, contra Magistrum, et D. Bonaventuram, aliosque dicentes, Spem gigni in nobis ex gratia Dei, et meritis; sic alte oblatrat: Quis non merito tales bestias execretur? O magistrum Tartareis dignum discipulis!

Ar Vuicleph. errorem huic plane contrarium docuit, secutus Pelagium. Eos refert Bellarminus lib. 5. de Iustificatione, cap. 7.

Catholica Ecclesia praecipuam quidem Spem, et fiduciam in gratia Dei ponendam docet; aliquam tamen etiam in meritis ex gratia.

Assero primo, Fiduciam Sanctorum ex bonis etiam meritis nasci.

Probatur a D. Bonavent. primo e Scripturis, Rom. 5. Tribulatio patientiam operatur patientia autem probationem, probatio vero spem; Spes autem non confundit. Sic idem Apostolus loquitur etiam prima Timot. 3. Qui bene ministraverint, gradum bonum sibi acquirent, et multam fiduciam. Hebr. 10. Vinctis compassi estis, et rapinam bonorum vestrorum cum gaudio suscepistis. Nolite itaque amittere confidentiam vestram. Sic Tobias 4. Fiducia magna erit coram summo Deo eleemosyna omnibus facientibus eam. Iob. 11. Si iniquitatem, quae in manu tua est, abstuleris a te; et non manserit in tabernaculo tuo iniustitia: tunc levare poteris faciem tuam: et habebis fiduciam proposita tibi spe, et defossus securus dormies.

Id exemplis confirmatur Psal. 17. David sanctissimus ait: Et retribuet mihi Dominus secundum iustitiam meam. Id observat S. Doct. in Commentario, meritum oriri ex fide, spe, et charitate, sed rursum spem, seu fiduciam ex merito, quo augetur et charitas.

Idem ostendit S. Doct. in Bibliis, cap. 16. ex aliis Sanctorum orationibus, Ezechie: Obsecro Domine, memento quaeso quomodo ambulaverim coram te in veritate; Isaie 38. Hester, cap. 14. Tu scis necessitatem meam, quod abominer signum superbiae, etc. Exaudi voces eorum, qui nullam aliam spem habent, et libera nos.

Probatur etiam ex Patribus, Cypriano serm. de eleemosyna: Praeclara, et Divina res, salutaris operatio, munimentum spei, etc.

Similia habent alii Patres apud D. Bonav. lib. 2. Pharetrae, cap. 49. S. Gregorius homil. 40. in Evang. in illud Lucae 16. Facite vobis amicos de mammona iniquitatis, ubi ait: Si coeleste patrimonium eleemosynis emitur, pauperes, ut patroni, sunt exorandi. Vide alios ibi.

Alios refert S. Doct. eodem lib. cap. 24. sic D. Gregorius, lib. 10. Moral. cap. 12. Tanto in Deum Spes solidior surgit, quanto pro illo quisque graviora pertulerit. S. Bernard. de diligendo Deo, cap. 14. De fide praeceptorum oritur spes veniae, etc. Plurima habes testimonia eodem Libro Seraphici, et sequentibus.

Probatur secundo a S. Doct. ex definitione spei. Est expectatio beatitudinis ex gratia, et meritis.

Probatur tertio ratione, qua utitur Bellarminus. Nos ex fide habemus promissa Dei, data servantibus legem, et diligentibus Deum, ut plurimis constat Scripturae testimoniis, ut mox referam; Igitur spes nostra, sicuti est ex fide, certa est; fides autem promissa Dei ex operibus per gratiam proponit; quae igitur difficultas est, posse nos hinc sperare?

Apponam Exemplum Seraphici P. S. Francisci, cuius extrema verba fuere, ut refert S. Bonav. et ponderat Bellarminus: Educ de custodia animam meam ad confitendum nomini tuo, me expectant iusti, donec retribuas mihi. Idem de S. Hilarione refert D. Hieronymus, et de Sancto Martino Sulpitius.

Ea vero, quae opponunt adversarii, solum probant, nos propter incertitudinem propriae iustitiae, et periculum inanis gloriae, tute in Dei misericordiae sinu requiescere.

Id indicat illud Lucae 17. Cum feceritis haec omnia, dicite: servi inutiles sumus, ut observat S. Bonav. in Commentario, ubi alias etiam rationes reddit, cur ita humiliari debeamus.

Prima est, quia pretium, quo reddimus opera pretiosa, et digna vita aeterna, non est nostrum arbitrium; sed gratia, quae pretio magno empta est, Christi nimirum sanguine, ut dicitur prima Cor. 6. et prima Petri 1. omnia igitur merita ex Dei gratia habemus. Ideo hic refert illud Iacobi 1. Omne datum optimum deorsum est. Vide ad 1. hic.

Secunda, quia quaecumque demus Deo, nihil ei conferunt, Psal. 15. Dixi Domino: Deus meus es tu, quoniam bonorum meorum non eges.

Tertia, quia quidquid facimus nihil est, comparatum cum eo, quod facere tenemur, Psal. 115. Quid retribuam Domino pro omnibus, quae retribuit mihi.

Quarta, quia quod operamur, et patimur, non est aequale praemio, Rom. 8. Non sunt condignae passiones huius temporis ad futuram gloriam, etc. Ideo observat, vigintiquatuor Seniores Apoc. 4. clamasse, mittentes coronas ante thronum Dei, et Agni: Dignus es Domine accipere gloriam, et honorem, et Daniel. cap. 9. Nobis confusio faciei, regibus nostris, qui peccavimus. Tibi autem Domino misericordia, et propitiatio. Vide Sanctum Doctorem.

Ex his etiam habes id, quod probavi quaest. 5. ad 6. ultimam, licitum esse operari intuitu, et spe mercedis. Deus enim eam sic promisit, Matth. 4. Poenitentiam agite; appropinquavit enim regnum caelorum: Matth. 5. Beati pauperes spiritu, quoniam ipsorum est regnum caelorum, etc. Hinc enim Ioannes exordium sumpsit praedicationis, Matth. 3. Hinc Christus iussit, Apostolos praedicationem exordiri Matth. 10. et ideo, prima Corinth. 9. Debet in Spe, qui arat, arare: et qui triturat, in spe fructus percipiendi. Vide Bellarminum lib. 5. de Iustificatione, cap. 8.

Ex quo apparet, scrupulose depravatum Calvini lib. 3. Instit. cap. 6. §. 3. et cap. 18. timuisse hinc conciones exordiri: Satius dixero, infandum maligne vitalibus operibus insidiari.

Ut autem percipias, quo pacto Spes gloriae ex meritis oriatur, cum merita supponant spem, imo et charitatem; Observat S. Doct. in corpore, quod Spes aliquando nominat habitum virtutis; aliquando nominat actum; aliquando nominat statum; aliquando terminum, sive obiectum. Virtus, quae est habitus, non oritur e meritis; sed e contra, merita oriuntur ex ea. Actus spei oritur ex meritorum intuitu; nullus enim sperat beatitudinem, nisi, qui Deo servivit, vel qui proponit servire. Spes, ut nominat statum, ortum habet ex meritis praecedentibus, et concomitantibus, et hoc modo loquitur Apostolus Rom. 5. Tribulatio operatur patientiam: patientia probationem; probatio vero spem, ubi habet Glossa, certitudinem spei. Secundum autem quod spes dicit rem speratam, oritur ex meritis praecedentibus; et hoc modo solvitur obiectio relata, et alia, quam addit S. Doctor: Sicuti desperatio ex demeritis tantum oritur, ita Spes e solis meritis nostrae voluntatis.

Respondet S. Doct. negando paritatem, quia malum est a nobis tantum, cum sit defectus; At bonum meritorium, cum sit bonum supernaturale, est a gratia elevante, ut dicitur Iacob. 1.

Tandem ad ultimum advertit, sperare ex meritis, debere esse absque elatione; ne dicat: Manus nostra excelsa, et non Deus, fecit haec omnia, Deuter. 32. et ne dicas: Propter iustitiam meam introduxit me Dominus, etc. Sed cum humilitate; et hoc pacto licuit Apostolo, prima Corinth. 15. Abundantins illis omnibus laboravi: non ego autem, sed gratia Dei mecum. Sic admonet Dan. cap. 9. Non in iustificationibus nostris prosternimus preces nostras. Et Ecclesia: Deus, qui conspicis, quia ex nulla nostra actione confidimus: concede propitius, ut contra adversa omnia, Doctoris gentium protectione muniamur. Recte autem adducitur Doctor gentium in hoc, ut dixi.

Eadem admonent Sancti PP. Chrysostomus homil. 21. in Genes. et homil. 3. in id: Elatum est cor Oziae, et homil. 3. in Matth. August. lib. 3. cont. Cresconium, cap. 80. Bernardus serm. 9. in Psal. Qui habitat.

Hinc S. Ambrosius apud Paulinum: Non sic vixi, ut me pudeat inter vos vivere, nec mori timeo, quia bonum Dominum habemus. Quae verba S. August. laudare, et admirari solebat, ut refert Possidonius, et Ribadeneira in eius vita.

Ex dictis iam fere soluta iacet quaestio.

Suppono, Fidem esse primam; est enim ex parte intellectus, illuminans illum, ut inde appetitus, qui in incognita ferri non potest, actu elicito consurgat ad sperandum, et amandum: Sicuti enim ea, quae videmus, atque tenemus, non speramus; ita ea, quae non intelligimus, non speramus; sed ea quae futura sunt: ex quo etiam differentia quaedam oritur inter spem, et fidem; nam fides est de rebus praeteritis malis, et bonis; spes autem est tantum de bonis futuris, ut docet D. August. in Enchir. cap. 8. ex quo patet perperam Sectarios confundere Fidem cum Spe.

Igitur Fides est prior natura Spe; speramus enim, quia credimus. Eadem habet S. Doct. lib. 5. Compendium Theologiae, cap. 22.

Quoad Charitatem dico, eam esse posteriorem Spe.

Probatur a S. Bonav. primo ex Glossa id afferente.

Secundo, quia fundamentum est prius aedificio et illius perfectione: Sed fides est fundamentum aedificii spiritualis; est enim substantia rerum sperandarum: Ergo primo est Fides, secundo Spes, quae est veluti murus consurgens; et tandem Charitas, quae est vinculum perfectionis.

Tertio. Quia secundum ordinem naturae, imperfectum praecedit perfectius; sed Charitas est perfectior Fide, et Spe, ex prima Cor. 13. Ergo.

Quarto: Nullus potest amare bonum sibi agnitum impossibile: Ergo prius debet sperare.

Advertit autem S. Doct. in corpore, Habitus quidem Spei, et Charitatis simul infundi, sed in ordine ad actum prius operari Spem, quae praeparat ad actum charitatis; non enim amaretur id, quod non speraremus obtinere.

Obiicies primo. Spes est expectatio beatitudinis ex meritis; at merita sunt ex gratia: Ergo supponitur gratia ipsi Spei.

Respondet S. Doct. ibi accipi Spem pro statu, vel pro re sperata, ut explicui quaest. 8.

Obiicies secundo. Omnis affectio oritur ex amore, ut ait D. August. 14. de civitate, cap. 6. et 15. Ergo et Spes.

Respondet S. Doct. amorem in statu imperfecto esse radicem moventem omnes affectiones; tamen perfectum esse terminum omnium, unde omnes affectiones ordinantur, ut Deus ametur perfecte: Charitas vero non nominat quemcumque amorem, sed perfectum.

Obiicies tertio. Nullus sperat, nisi quod amat; quod enim non est mihi bonum amatum, non spero; ergo rectitudo amoris praecedit rectitudinem expectationis. Sed charitas dirigit in amando; spes autem in expectando: Etgo Charitas est ante Spem.

Respondet S. Doct. non amari, nisi quod speratur; Sic amore concupiscentiae non amat charitas Deum, ut sibi bonum, nisi speret obtinendum: Similiter nec amore amicitiae, nisi confidat in eum; esto nullus speret, nisi quod imperfecte amat.

Obiicies quarto. Timor, et Spes sunt duae affectiones simul currentes; ideo dicuntur duae molae a Glossa ad 24. Deuter. Sed omnis timor procedit ex amore: Ergo et omnis Spes: ergo Spes gratuita oritur ex amore gratuito.

Respondet S. Doct. amorem sui esse originem timoris poenarum, non sic autem amorem Dei. Ideo non sequitur, quod actus Charitatis praecedat actum Timoris, imo ex Timore filiali oritur Amor, ut docet Concilium Tridentinum.

Obiicies quinto. Prius est, quod est communius, a quo non convertitur consequentia; sed communius est diligere, quam sperare: Ergo illud est prius. Minor probatur; nam omne sperandum est amandum, non e contra.

Respondet, veram esse Maiorem de his, quae essentialiter consequuntur ad invicem; non de his, quae se comitantur; et sic sequitur: Si est nix: Ergo album quid; non e contra; et tamen albedo nivis non praecedit nivis substantiam. Quia igitur sperare, et amare se concomitantur, ideo, quamvis actus amandi se extendat ad plura diligibilia, non oportet, quod sit prius ordine naturae.

Praeterea, licet Charitas sit generalior ex parte obiecti, tamen Spes est universaliot ex parte subiecti. Omnis enim viator, qui habet Charitatem, habet Spem; sed non e contra; et ideo actus spei origine praecedit actum Charitatis respectu subiecti, a quo uterque actus sumit originem.

Obiicies sexto. Is est ordo virtutis ad virtutem, qui est ordo dotis ad dotem; sed perfecta tentio, quae est dos, respondens Spei, sequitur perfectam dilectionem, quae est dos, respondens Charitati: Ergo et in via Charitas praecedit Spem.

Respondet S. Doct. negando paritatem; quia dotes in patria erunt aequalis perfectionis; in via autem Charitas, in ratione virtutis, est maior Spe, et ideo non sequitur, quod si in via expectatio praecedit dilectionem aliquam, etiam in patria tensio praecedat dilectionem perfectam. Quamvis enim virtutes aequales sint quoad rationem nitendi; perfectior tamen est actus dilectionis, quam Spei; sed in gloria aeque perfectum erit tenere, et diligere; unde quamvis in via actus Irascibilis praecedat actum Concupiscibilis; non tamen oportet, sic esse etiam in patria, ubi est reformatio perfecta.

Quodnam sit SPEI subiectum proximum.

ASSERO, Spem esse in voluntate, contra quosdam apud Suarez disp. 1. sect. 2. dicentes, esse in iudicio intellectus. Ita D. Thom. et D. Bonau. quos alii sequuntur apud Tannerum disp. 2. quaest. 1. dub. 2.

PROBATUR a S. Doct. primo ex Philosophis, et Sanctis PP.

SECUNDO. Eiusdem potentiae est sperare, cuius est timere; sed timere est affectus: Ergo.

TERTIO. Opposita sunt circa idem; sed desperatio est in affectu: Ergo et spes opposita. Maior est Aristotelis in postpraed.

QUARTO, quia oportet in potentia rationali, concupiscibilique ponere aliquam regulam directivam, quia possunt obliquari. Ideo in Rationali ponitur Fides; in Concupiscibili Charitas: Ergo in Irascibili, non minus erratica, poni debet Virtus Spei, regens et dirigens ad Deum, ut arduum.

QUINTO probatur argumento, quo utuntur Caspensis disp. 16. sect. 7. Valentia disp. 2. sect. 1. p. 1. Fulsens. lib. 3. cap. 7. Virtus, quae habet pro obiecto bonum, ut arduum, est in voluntate. Spes est huiusmodi: Ergo. Minor probatur ex dictis. Maior est certa; nam bonum est obiectum voluntatis; arduum est obiectum Irascibilis, quae est pars affectivae. Spes vero erigit in finem supernaturalem, ut arduum.

OBIICIES primo. Spes dicitur conscientia in Glossa ad primam Timot. primo.

RESPONDET S. Doct. Spem dici conscientiam ad modum effectus, quia est expectatio consurgens ex gratia, et meritis; merita autem esse non possunt, nisi ubi conscientia pura.

OBIICIES secundo ex D. Bernardo in Cant. Deus futurus est memoriae continuatio aeternitatis, quae dicitur tensio, respondens spei viz.

RESPONDET S. Doct. Deum fore continuationem aeternitatis, quae continuatio mediate est in memoria, quatenus conservat species futurae, nunquam amittendae, retributionis, et perpetuorum meritorum in spe respondentis.

OBIICIES tertio. Spes ex D. August. in Libris de Civitate Dei: Est virtus, qua quis se ad illud, quod credit, perventurum praesumit: Ergo sperare est firmiter credere, quod est potentiae cognitivae. Ideo et Rom. 4. Abraham credidit Deo, et reputatum est ei ad iustitiam, et subditur: Qui contra Spem, in spem credidit. Qua authoritate abutuntur Sectarii, ut Spem cum fide confundant.

RESPONDET S. Doct. Spem large sumptam, dicere credulitatem quodammodo firmatam respectu alicuius boni assequendi. Sic Abraham dicitur, credidisse in Spem, quia in fide promissionum Dei fundavit suam spem contra spem, quam natura, praestare poterat; non tamen vult, sperare, et credere esse idem. Sperare enim proprie est confidere, et ex illa confidentia, cum quadam securitate tendere ad bonum arduum consequendum, et haec duo, nempe confidentiam, et securam tendentiam, intelligit S. August. verbo praesumendi. Vide Caspensem numero 42.

QUOD vero Apostolus distinguat ibi fidem a Spe; probatur a Bellarmino lib. 1. de Iustificatione, cap. 5. Non infirmatus est fide, nec consideravit corpus suum emortuum, et emortuam vulvam Sarae. In repromissione etiam Dei non haesitavit diffidentia, sed confortatus est fide, dans gloriam Deo: plenissime sciens, quia quaecumque promisit Deus, potens est facere. Ideo et reputatum est illi ad iustitiam, ubi loquitur de fide iustificante, ut patet ex ultimis verbis; quae autem fuerit illa fides, ostendit verbis negantibus: Non consideravit; et afferentibus: Plenissime sciens. Quae ad intellectum pertinent. Quod autem ait: Non haesitavit diffidentia; significat, fidem insignem fuisse, et omnem diffidentiam repulisse, spem pariendo. Deinde diffidentia hic significat incredulitatem, nam in Graeco habes ἀπιστία, ut notat Bellarminus lib. 1. de Iustificatione, cap. 11. Hinc Ephes. 3. In quo habemus fiduciam, et accessum in confidentia per fidem eius: Si ergo habemus fiduciam per fidem; sequitur, ut fides sit causa fiduciae, non autem ipsa fiducia; nihil enim causat seipsum.

INSULSE autem Kemnitius in exam. dicit, D. Bonaventuram asserere; Spem, quantum ad certitudinem, pertinere ad intellectum; quantum ad expectationem spectare ad voluntatem; nam S. Doct. dist. 26. quaest. 5. asserit, Spem etiam quoad certitudinem pertinere ad voluntatem; fatetur quidem esse ab intellectu causaliter, ut notat etiam Bellarminus lib. 1. de Iustificatione, cap. 6.

Ait autem S. Doct. in corpore: Spei est stabilitio, et quodammodo assecurare de assequenda futura beatitudine; stabilitio autem, et confirmatio pertinet ad potentiam irascibilem, quae est pars potentiae affectivae. Quid clarius? Sed ad ultimum clariora audies.

Fides autem in intellectu ponitur, ut dixi Tract. de fide, disp. 1. quaest. 18. Ideo Apostolus secunda Cor. 10. ait, Captivari per fidem intellectum. Et si credere pro, fiduciam habere, accipere semper velint, absona inferent, ut cum ait Christus: Non creditis, quia ego in Patre, et Pater in me est? Act. 8. Credo, filium Dei esse Iesum. Rom. 10. Corde creditur ad iustitiam, quae ineptissime de fiducia explicabuntur, dicendo: confido filium Dei esse Iesum, etc.

OBIICIES quarto. Imago Dei reformatur recreatione; sed essentia animae gratia fit deiformis; potentiae vero Theologicis virtutibus, e quibus fides restaurat Intellectum, Charitas Voluntatem: ergo Spes Memoriam.

RESPONDET S. Doct. Imaginem reformari recreatione, ut decet. Quia autem Imago est secundum naturalia, ideo magis est in cognitione, ac proinde geminae respondent potentiae memoria, et Intellectus; et una affectivae, Voluntas. Similitudo vero sit secundum voluntatem magis, qua et aversione a Deo dissimilatur concupiscibili, et irascibili effraenibus; ideo duae virtutes exiguntur; altera Spes reformandae irascibili: altera Charitas concupiscibili, et una Fides intellectui. Enim vero Spes reformat et memoriam (cui est Sympathia in retentione eorum, quae percepit) reformando irascibilem. Haec ait, esse ad mentem D. August.

Reformat autem irascibilem formaliter, et efficienter memoriam, hoc secundo modo tantum. Vide haec p. 1. tract. 10. disp. 1. quaest. 2.

Obiicies quinto. Certitudo respicit cognitivam potentiam; sed Spes est certa expectatio futurae beatitudinis: ergo est in potentia cognitiva.

Respondet iterum S. Doct. certitudinem Spei non spectare ad cognitivam potentiam; sed magis ad potentiam affectivam, quae quidem certitudo est quaedam assecuratio, tenens se ex parte potentiae irascibilis. Haecne audis Surde, et mute Kemniti?

D. Bonav. in 3. dist. 31 quaest. 2. D. Thom. 1. 2. quaest. 18. art. 2.

Prima opinio est, in beatis manere habitum spei: Ita Suarez disp. 1. sect. 8. Hurtadus disp. 108. sect. 4. Poncius disp. 31. quaest. 4. Vulpes disp. 51. art. 1. Coninch. disp. 19. dub. 10. Amicus disp. 22. Caspensis disp. 2. sect. 9. Arriaga disp. 26. sect. 4. Mastrius 3. disp. 6. quaest. 18. qui tamen ait, non manere sub denominatione spei. Haec fuit opinio Scoti 3. dist. 31. §. Viso de fide, et spe, in fine. Hi concedunt, manere Spem etiam quoad aliquem actum.

Secunda sententia est, non manere habitum Spei in patria. Ita D. Bonav. et D. Thom. et omnes hic Thomistae, et videtur Scoti 3. dist. 31. quaest. un. ubi Licherus, et Tartaretus, Arretinus, et caeteri antiquiores. Consentiunt fere Moderni apud Tannetum disp. 2. quaest. 1. dub. 2. etsi aliqui actum aliquem spei concedant in beatis, ut Suarez 3. p. T. 3. quaest. 7. art. 4. et de Spe disp. 1. sect. 8. Alii animabus beatis id dant in ordine ad resurrectionem, ut Vasquez 3. p. disp. 44. cap. 22.

Assero cum hac sententia, in beatis spem non manere.

Probatur a D. Bonan. primo. Ablato obiecto tollitur habitus; sed beatis tollitur obiectum spei: Ergo. Minor probatur ex Rom. 8. Spes, quae videtur, non est spes: nam quod videt quis, quid sperat? Cum igitur Beati necessario Deum videant, non possunt sperare.

Respondet primo Mastrius cum Bassolio disp. 31. quaest. un. art. 2. per accidens esse obiecto spei, ut sit praesens, vel absens.

At D. Paulus omnino miratur, velle aliquem sperare ea, quae habet.

Respondet Mastrius secundo, Spem in beatis non habere actum magis notum desiderii, a quo denominatur Spes; tametsi habeant actum delectationis, et gaudii, a spe productos.

Sed iam ostendi quaest. 3. non esse delectationem in obiecto spei; nam delectatio est de obiecto praesenti, et ita retunditur prima responsio Caspensis.

Respondet secundo Caspensis, posse beatos habere desiderium etiam beatitudinis aliorum.

At spes non nisi bonarum rerum est, nec nisi futurarum, et ad eum pertinentium, qui earum spem gerere perhibetur, ut ait D. August. in Enchir. cap. 8. apud Caspensem sect. 3. Igitur appetere beatitudinem alteri, ut bona est, non est actus Spei; sed Charitatis, ut habet etiam Vasquez 3. p. disp. 45. cap. 2. et Caspens. ibi. Confirmatur; nam Spe erigitur animus ad vincendas difficultates, quae sunt in consecutione boni sperati; sed hic affectus nequit esse respectu beatitudinis alterius, ut advertit Turtianus disput. 60. dub. 4.

Dices, posse desiderari alterius beatitudinem, ut redundet in accidentalem beatitudinem nobis.

Respondetur primo, adhuc non haberi obiectum Spei, quod est Deus, ut beatis ardue consequendus, ut dixi quaest. 3. et observat S. Doct. ad 3. Unde beatitudo accidentalis non sufficit ad Spem, quae est virtus Theologica, immediate Deum attingens.

Probatur secundo hinc a D. Bonav. Spes est expectatio futurae nostrae beatitudinis, ut ait Glossa ad 5. Rom. Sed beatitudo in patria est praesens; Ergo.

Probatur tertio ex prima Cor. 13. Manent fides, spes, Charitas, tria haec: Maior autem horum est charitas, ubi Glossa: Charitas, Fide, et Spe discedentibus, permanebit aucta. Concluditur autem, eo ipsam esse maiorem, quod sola dicta est, nunquam excidere.

Respondent Mastrius, et Caspensis, Apostolum non dicere, Spem excidere, sed solum fidem, prophetiam, et linguas; vel evacuari, quoad actum principalem, qui est sperare.

Contra, quia ait Apostolus: Cum autem venerit quod perfectum est, evacuabitur quod ex parte est, quia, ut S. Doct. urget, in ratione obiecti spei intrinseca, est ut sit futurum, et ad illud exurgat, ut vincat difficultates.

Probatur quarto a S. Doctore. Sicut se habet Fides respectu non visi, ita Spes respectu non habiti; sed fides necessario evacuatur superveniente clara visione: Ergo et spes, superveniente comprehensione, sive certissima tensione.

Respondet Mastrius num. 481. negando paritatem, quia fides nullum actum in patria potest exercere; omnes enim actus eius imperfectionem dicunt repugnantem statui patriae; non sic autem spes, quae in solo desiderio habet imperfectionem carentiae obiecti, sed alios habet actus. Sic respondet etiam Maracius disp. 34. sect. 3.

At vero Paulus Rom. 5. negat ibi dari Spem, ubi possidetur eius obiectum, quod est Deus visus, obiectum beatificum praesens; ad quod spes erigit consequendum, et expectandum; At beati, cum iam possideant Deum, nequeunt expectare desiderio absentem, et arduum.

Respondet Mastrius num. 479. Spem non habere tunc actum desiderii, sed tentionis, et possessionis.

Haec plane ipsum dicere Miror: nam eadem virtus non potest ferri in obiectum, sub ratione substantiae literaliter opposita. Spes autem, utpote simul cum Fide incedens quoad absentiam obiecti, ut dicitur Hebr. 11. Fides est sperandarum substantia rerum, argumentum non apparentium; non video, quo pacto, actum tensionis, et possessionis habere queat obiecti beatifici.

Respondet secundo cum Arriaga, neque actum iustitiae reddendi cuique suum, neque fortitudinis ad vincendas difficultates, in beatis reperiri; et tamen hi habitus manent, quia possunt circa proprium obiectum habere actum complacentiae, et gaudii.

Sed et in patria beati dant cuique suum, Deo honorem latriae; beatisque debitum obsequium; habitus vero Fortitudinis directe repugnat cum statu beatorum, ut dicit D. Bonav. dist. 26. quaest. 3. ad ultimum.

Obiicies primo. Sap. 3. dicitur: Spes illorum immortalitate plena. Glossa postillat: Ipsa effectiua est. Si dicas, ibi sumi Spem pro re sperata. Contra probo de ipso actu sperandi; nam Christus fuit beatus, et tamen habuit Spem, ut ait Glossa ad id Psal. 30. In te Domine speravi.

Respondet S. Doct. Christum non in se, sed in membris habere spem; in se autem habuit aliquam expectationem alicuius beneficii spiritualis, quae tamen non est spes, quia non respiciebat Deum, ut obiectum immediate fruendum. Deinde nec gloria ipsa corporis erat Christo ardua, ut putat Coninchius disp. 17. dub. 11. quia naturaliter sequitur ad gloriam animae, ut notat Mastrius num. 470. etsi esset per crucem acquirenda sub titulo meriti.

OBIICIES secundo. Ubi est desiderium, ibi potest esse Spes; sed in Beatis sine aeterna est summum desiderium, ut dicitur prima Petri 1. In quem desiderant Angeli prospicere: Ergo. Confirmatur; possunt enim appetere continuationem suae beatitatis.

RESPONDET S. Doct. desiderium acquirendi esse cum Spe: desiderium vero continuandi bonum, quod amitti non potest, nullo modo esse cum spe; quia non est ibi expectatio, vel tendentia in bonum absens. Igitur in patria est desiderium, ut dicit ineffabilem delectationem, et indeficientiam, nunquam saturam, sed semper cum summa delectatione. Quare frustra nonnulli ex volitione continuationis beatitudinis arguunt in beatis spem; nam, ut ingenue fatetur Mastrius num. 472. beatitudinis continuatio Beatis non est ardua, sed imo facilis, et necessario indeficiens. Qua ratione etiam fatetur, Arduum, esse rationem formalem obiecti spei, quo posito, ponitur Spes; et quo deficiente, tollitur. Idem respondet S. Bonav. dub. 5. litterae.

OBIICIES tertio cum Vulpe, Morando, Caspensi, et aliis: Beati sperant, et expectant futuram corporum resurrectionem.

RESPONDET S. Bonav. dupliciter peccare hoc argumentum. Primo, quia beatitudo corporum non est Sanctis patriae ardua. Spes autem est de summo bono arduo.

DICES cum Amico, arduum esse, quia excellens.

CONTRA, quia hoc non est arduum spei, ut dixi quaest. 3. alioqui idem esset obiectum etiam charitatis; nam obiectum eius est excellentissimum, ut notat Mastrius num. 455. et 470.

SECUNDO peccat argumentum, quia actus expectandi resurrectionem, non spectat ad virtutem Theologicam, quia resurrectio corporis non est bonum increatum, quod est obiectum virtutis Theologicae; imo neque ad illud bonum consequendum necessaria, ut bene advertunt etiam Arriaga loc. cit. et Mastrius num. 471.

INSTAT Amicus num. 20. esse aliquam participationem boni increati, quatenus cum beatitudine animae beat totum hominem.

Sed haec sunt pura verba; nam beatitudo animae non intenditur in ordine ad Deum immediate.

OBIICIES quarto: Oppositorum oppositi sunt habitus; sed in damnatis est desperatio: Ergo in beatis est Spes.

RESPONDET S. Doct. non esse simile, quia desperatio facit ad cumulum mali, ideo esse debet in damnatis; At vero spes dicit defectum complementi in bono, idest absentiam eiusdem summi boni; unde nequit esse in beatis, in quibus bona omnia omnibus numeris absoluta cumulantur.

OBIICIES quinto. Actus spei est, confidere in Domino; At beati in eo confidunt: Ergo.

RESPONDET S. Doct. non esse in beatis confidentiam Spei, quae est cum protensione, anhelatione, et erectione in arduum; sed esse confidentiam amoris amicitiae in fruitione.

OBIICIES sexto. Ad spem pertinet certitudo beatitudinis; sed haec erit in gloria: Ergo. Deinde beati expectant beatitudinem quoad succedentia tempora, qui enim iam habent beatitudinem hodie, nondum habent cras. Et ideo Apoc. 6. dictum est eis, ut expectarent.

RESPONDET S. Doct. non esse ibi expectationem novi boni, aut ardui, sed possessi inamissibilis aeterne, non acquirendi; neque ibi certitudo reperitur sola promissionis; sed tentionis, et fruitionis, quae non est Spei.

OBIICIES septimo. Quia spes habet aliquos actus non repugnantes patriae, ut delectari, gaudere bono commodo infinito, quod est obiectum formale Spei. Hic est Achilles Scoti loc. cit. et Mastrii num. 473.

RESPONDET S. Doct. in corpore, obiectum formale spei esse bonum gloriae, ut arduum absens, ut ait Apostolus loc. cit. neque delectari bono illo iam acquisito, spectare ad spem, sed ad charitatem; alioqui debet manere etiam fides; nam beatus delectatur bono credito in via, et in eo beatur; est enim beatitudo gaudium de veritate, ut ait D. Augustinus.

CUR vero actus, quo mihi futuram volo beatitudinem, non sit Charitas, sed Spes: Ratio est, quia, licet id velim mihi, tamen obiectum est Deus, ut beans, ad quem ordinatur ultimus actus. Hunc modum indicat Mastrius in fine ad mentem etiam Cardinalis de Lugo disp. 3. de Poenit. sect. 2. num. 41. Est autem concupita beatitudo ad Deum ultimod; alioqui esset inordinata appetitio. Unde unum bonum constituitur, licet plura bona nominentur in definitione beatitudinis, qua dicitur: Spes est virtus, qua aeterna bona expectantur; ut explicat S. Doct. dub. 1. litt. dist. 26. et Mastrius num. 487. Advertit vero S. Doct. dub. 2. expectationem boni absentis esse de ratione Spei. Porro expectationem materialiter dicere posse quietem, ut cum sedeo expectans socium, tamen dicit motum animi. Eadem docet in 1. dist. 17. p. 1. quaest. 2. ad 3. Deinde dub. 3. explicat S. Doct. quo pacto intelligas dictum Pauli: Quod videt quis, quid sperat? Unde spes est de invisibilibus; non tamen confunditur cum fide; nam Fides est de non visis, ut sic; Spes vero de non visis, prout sunt non habita.

EXPLICAT dub. 4. Spem non posse esse de bono praesenti, quia de hoc est Gaudium, quod est affectio distincta a Spe, secundum omnes sapientes.

DUBIO quinto tractat quaestionem nostram hanc, et concludit, nec Christum in via habuisse Spem, quia non ferebatur in Deum beatificum, ut obtinendum, quia beati fruuntur Summo bono, quod est obiectum Spei, et beatificum. Deinde, quia Spes nititur Fide, quam habet annexam; Fides autem est cognitio obscura essentialiter. Talis cognitio tollitur visione, et consequenter evacuando fidem, evacuat Spem.