Palladium theologicum, Tomus quintus: De virtutibus

An SPES oriatur ex meritis.

Calvinus ore infando lib. 3. Instit. cap. 2. §. ultimo, contra Magistrum, et D. Bonaventuram, aliosque dicentes, Spem gigni in nobis ex gratia Dei, et meritis; sic alte oblatrat: Quis non merito tales bestias execretur? O magistrum Tartareis dignum discipulis!

Ar Vuicleph. errorem huic plane contrarium docuit, secutus Pelagium. Eos refert Bellarminus lib. 5. de Iustificatione, cap. 7.

Catholica Ecclesia praecipuam quidem Spem, et fiduciam in gratia Dei ponendam docet; aliquam tamen etiam in meritis ex gratia.

Assero primo, Fiduciam Sanctorum ex bonis etiam meritis nasci.

Probatur a D. Bonavent. primo e Scripturis, Rom. 5. Tribulatio patientiam operatur patientia autem probationem, probatio vero spem; Spes autem non confundit. Sic idem Apostolus loquitur etiam prima Timot. 3. Qui bene ministraverint, gradum bonum sibi acquirent, et multam fiduciam. Hebr. 10. Vinctis compassi estis, et rapinam bonorum vestrorum cum gaudio suscepistis. Nolite itaque amittere confidentiam vestram. Sic Tobias 4. Fiducia magna erit coram summo Deo eleemosyna omnibus facientibus eam. Iob. 11. Si iniquitatem, quae in manu tua est, abstuleris a te; et non manserit in tabernaculo tuo iniustitia: tunc levare poteris faciem tuam: et habebis fiduciam proposita tibi spe, et defossus securus dormies.

Id exemplis confirmatur Psal. 17. David sanctissimus ait: Et retribuet mihi Dominus secundum iustitiam meam. Id observat S. Doct. in Commentario, meritum oriri ex fide, spe, et charitate, sed rursum spem, seu fiduciam ex merito, quo augetur et charitas.

Idem ostendit S. Doct. in Bibliis, cap. 16. ex aliis Sanctorum orationibus, Ezechie: Obsecro Domine, memento quaeso quomodo ambulaverim coram te in veritate; Isaie 38. Hester, cap. 14. Tu scis necessitatem meam, quod abominer signum superbiae, etc. Exaudi voces eorum, qui nullam aliam spem habent, et libera nos.

Probatur etiam ex Patribus, Cypriano serm. de eleemosyna: Praeclara, et Divina res, salutaris operatio, munimentum spei, etc.

Similia habent alii Patres apud D. Bonav. lib. 2. Pharetrae, cap. 49. S. Gregorius homil. 40. in Evang. in illud Lucae 16. Facite vobis amicos de mammona iniquitatis, ubi ait: Si coeleste patrimonium eleemosynis emitur, pauperes, ut patroni, sunt exorandi. Vide alios ibi.

Alios refert S. Doct. eodem lib. cap. 24. sic D. Gregorius, lib. 10. Moral. cap. 12. Tanto in Deum Spes solidior surgit, quanto pro illo quisque graviora pertulerit. S. Bernard. de diligendo Deo, cap. 14. De fide praeceptorum oritur spes veniae, etc. Plurima habes testimonia eodem Libro Seraphici, et sequentibus.

Probatur secundo a S. Doct. ex definitione spei. Est expectatio beatitudinis ex gratia, et meritis.

Probatur tertio ratione, qua utitur Bellarminus. Nos ex fide habemus promissa Dei, data servantibus legem, et diligentibus Deum, ut plurimis constat Scripturae testimoniis, ut mox referam; Igitur spes nostra, sicuti est ex fide, certa est; fides autem promissa Dei ex operibus per gratiam proponit; quae igitur difficultas est, posse nos hinc sperare?

Apponam Exemplum Seraphici P. S. Francisci, cuius extrema verba fuere, ut refert S. Bonav. et ponderat Bellarminus: Educ de custodia animam meam ad confitendum nomini tuo, me expectant iusti, donec retribuas mihi. Idem de S. Hilarione refert D. Hieronymus, et de Sancto Martino Sulpitius.

Ea vero, quae opponunt adversarii, solum probant, nos propter incertitudinem propriae iustitiae, et periculum inanis gloriae, tute in Dei misericordiae sinu requiescere.

Id indicat illud Lucae 17. Cum feceritis haec omnia, dicite: servi inutiles sumus, ut observat S. Bonav. in Commentario, ubi alias etiam rationes reddit, cur ita humiliari debeamus.

Prima est, quia pretium, quo reddimus opera pretiosa, et digna vita aeterna, non est nostrum arbitrium; sed gratia, quae pretio magno empta est, Christi nimirum sanguine, ut dicitur prima Cor. 6. et prima Petri 1. omnia igitur merita ex Dei gratia habemus. Ideo hic refert illud Iacobi 1. Omne datum optimum deorsum est. Vide ad 1. hic.

Secunda, quia quaecumque demus Deo, nihil ei conferunt, Psal. 15. Dixi Domino: Deus meus es tu, quoniam bonorum meorum non eges.

Tertia, quia quidquid facimus nihil est, comparatum cum eo, quod facere tenemur, Psal. 115. Quid retribuam Domino pro omnibus, quae retribuit mihi.

Quarta, quia quod operamur, et patimur, non est aequale praemio, Rom. 8. Non sunt condignae passiones huius temporis ad futuram gloriam, etc. Ideo observat, vigintiquatuor Seniores Apoc. 4. clamasse, mittentes coronas ante thronum Dei, et Agni: Dignus es Domine accipere gloriam, et honorem, et Daniel. cap. 9. Nobis confusio faciei, regibus nostris, qui peccavimus. Tibi autem Domino misericordia, et propitiatio. Vide Sanctum Doctorem.

Ex his etiam habes id, quod probavi quaest. 5. ad 6. ultimam, licitum esse operari intuitu, et spe mercedis. Deus enim eam sic promisit, Matth. 4. Poenitentiam agite; appropinquavit enim regnum caelorum: Matth. 5. Beati pauperes spiritu, quoniam ipsorum est regnum caelorum, etc. Hinc enim Ioannes exordium sumpsit praedicationis, Matth. 3. Hinc Christus iussit, Apostolos praedicationem exordiri Matth. 10. et ideo, prima Corinth. 9. Debet in Spe, qui arat, arare: et qui triturat, in spe fructus percipiendi. Vide Bellarminum lib. 5. de Iustificatione, cap. 8.

Ex quo apparet, scrupulose depravatum Calvini lib. 3. Instit. cap. 6. §. 3. et cap. 18. timuisse hinc conciones exordiri: Satius dixero, infandum maligne vitalibus operibus insidiari.

Ut autem percipias, quo pacto Spes gloriae ex meritis oriatur, cum merita supponant spem, imo et charitatem; Observat S. Doct. in corpore, quod Spes aliquando nominat habitum virtutis; aliquando nominat actum; aliquando nominat statum; aliquando terminum, sive obiectum. Virtus, quae est habitus, non oritur e meritis; sed e contra, merita oriuntur ex ea. Actus spei oritur ex meritorum intuitu; nullus enim sperat beatitudinem, nisi, qui Deo servivit, vel qui proponit servire. Spes, ut nominat statum, ortum habet ex meritis praecedentibus, et concomitantibus, et hoc modo loquitur Apostolus Rom. 5. Tribulatio operatur patientiam: patientia probationem; probatio vero spem, ubi habet Glossa, certitudinem spei. Secundum autem quod spes dicit rem speratam, oritur ex meritis praecedentibus; et hoc modo solvitur obiectio relata, et alia, quam addit S. Doctor: Sicuti desperatio ex demeritis tantum oritur, ita Spes e solis meritis nostrae voluntatis.

Respondet S. Doct. negando paritatem, quia malum est a nobis tantum, cum sit defectus; At bonum meritorium, cum sit bonum supernaturale, est a gratia elevante, ut dicitur Iacob. 1.

Tandem ad ultimum advertit, sperare ex meritis, debere esse absque elatione; ne dicat: Manus nostra excelsa, et non Deus, fecit haec omnia, Deuter. 32. et ne dicas: Propter iustitiam meam introduxit me Dominus, etc. Sed cum humilitate; et hoc pacto licuit Apostolo, prima Corinth. 15. Abundantins illis omnibus laboravi: non ego autem, sed gratia Dei mecum. Sic admonet Dan. cap. 9. Non in iustificationibus nostris prosternimus preces nostras. Et Ecclesia: Deus, qui conspicis, quia ex nulla nostra actione confidimus: concede propitius, ut contra adversa omnia, Doctoris gentium protectione muniamur. Recte autem adducitur Doctor gentium in hoc, ut dixi.

Eadem admonent Sancti PP. Chrysostomus homil. 21. in Genes. et homil. 3. in id: Elatum est cor Oziae, et homil. 3. in Matth. August. lib. 3. cont. Cresconium, cap. 80. Bernardus serm. 9. in Psal. Qui habitat.

Hinc S. Ambrosius apud Paulinum: Non sic vixi, ut me pudeat inter vos vivere, nec mori timeo, quia bonum Dominum habemus. Quae verba S. August. laudare, et admirari solebat, ut refert Possidonius, et Ribadeneira in eius vita.