Palladium theologicum, Tomus quintus: De virtutibus

Nota, dominium, quod Ius in re dicitur, ut ostendi disp. 23. quaest. 1. de Iustitia, esse duplex, Iurisdictionis, et Proprietatis. Dominium iurisdictionis est potestas quaedam superioritatis, seu vis gubernandi subditos. Dominium proprietatis est ius quoddam disponendi de re aliqua, tanquam sua, et in suum commodum.

Dominium Iurisdictionis aliud est Divinum, seu Increatum: Aliud humanum, seu creatum. Dominium creatum aliud est Ecclesiasticum proprium, scilicet Praelatorum Ecclesiae ad bonum spirituale; Aliud est Politicum, seu temporale ad publicam pacem. Talis est potestas Regum, et Imperatoris.

Dominium temporale aut merum est, aut mixtum. Merum est potestas, seu ius gladii ad animadvertendum in facinorosos. Imperium mixtum, est simplex potestas iurisdictionis cum modico iure coërcendi, iure coniuncta, ut videre est apud Bullonium, et apud Tannerum disp. 4. quaest. 1. dub. 2.

Nec ab hac divisione longe abest illa dominii partitio in Altum, et Bassum. Altum dividitur pro regiminum varietate in Democtatiam, Aristocratiam, et Monarchiam.

Dominium proprietatis ex parte obiecti, aliud est perfectum, seu plenum, quod complectitur rem, et omnia commoda eius: Aliud imperfectum, quod vel sola proprietate sui absque commodis, vel solo usu, seu commodis rei contentum est. Hoc dicitur dominium Utile; illud vero Directum.

Adeo licitum nonnulli asseruere rerum dominium, ut expropriationem penitus damnarent Religiosam, quos tamen elegantissime simul, ac validissime refellit Seraphicus Doctor in Apologia pauperitatis.

Dominium universalius omnibus concessum hominibus constat ex Genes. primo: Dominamini piscibus maris, et volatilibus caeli, et universis animantibus. Et Deuter. 15. Dominaberis nationibus plurimis, et nullus tibi dominabitur, ut ostendit S. Doctor p. 1. Ecclesiasticae Hierarchiae per tria capita.

Sic mulieres virorum dominiis subiicit, Genes. 3. Sub viri potestate eris, et ipse dominabitur tui. Sic et gentes Regibus subdidit, etc. Vide D. Bonav. loc. cit. ubi agit de dominio, et subiectione hominum, quae tamen non est proprium dominium, iuxta definitionem traditam, quia nequeunt subditis ad omnia uti, vendere, occidere, etc. ad libitum.

Iam vero, an liceat hominibus, maxime legem Christi profitentibus, peculiare dominium rerum externarum obtinere, expendam.

Fuere divisiones quidem rerum a tempore, quo iure gentium factae sunt, ab omnibus usque ad Christum approbatae; soli tamen Plato, et Socrates obstiterunt, volentes, omnia esse communia, etiam uxores, contra quos agit Aristoteles 2. Polit. a cap. 2.

Tempore vero gratiae fuere nonnulli haeretici dicentes, omnia esse debere communia, etiam uxores, ut refert S. August. haeresi 40. et Epiph. haeresi 32. tribuens eam Carpocrati.

Mox vero aliqui e Pelagianis, copiam rerum in Christianis damnarunt. Eos refert S. August. lib. 2. de gratia Christi, cap. 15. et epist. 160. Fuit autem hic error damnatus in Concilio Palaestino, cui S. Augustinus interfuit.

Postea alii haeretici dicti Vadiani, et Antropomorphitae, teste August. haeresi 50. negabant, licitum esse, saltem Ecclesiasticis, habere aliquid proprium. Hos secuti sunt Vuiclephistae, et Anabaptistae; qui error damnatus est in Concilio Constant. sess. 8.

Assero igitur, licitum esse dominium, ac divisionem rerum, omnibus, etiam Ecclesiasticis, et Religiosis, iuxta cuiusque ordinis institutum.

Assertum hoc omnibus Catholicis est infallibile, illudque potius supponit, quam probet S. Doctor in Apologiis paupertatis, solumque enixus est probare, licitam esse etiam rerum abrenuntiationem religiosam, quae praerequirit earum dominium.

Probatur ergo assertio a S. Doctore ex Iosue 10. ubi Sacerdotes, et Levitae veteris Legis habuere possessiones, et agros, ex Dei constitutione. Hoc late prosequitur S. Bonav. cap. 3. responsionis tertiae in Apologia pauperum. Ibi tamen enixe ostendit, male nonnullos cum Vigilantio haeretico deduxisse, etiam perfectionem summam Evangelicam requirere possessiones, et dominia; atque adeo religiones expropriatas, esse superstitiosas, quippe in veteri testamento non figuratas, nam Levitz illi fuere umbrae remotissimae; habuere enim etiam uxores et filios, cum tamen in Euangelio suadeatur a Christo Matthaei 19. Castitas, et Paupertas. Illa dum dicitur: Sunt Eunuchi, qui seipsos castraverunt propter regnum caelorum. Qui potest capere, capiat. Paupertas vero: Si vis perfectus esse, vade, vende omnia, quae habes, et da pauperibus. Quem locum pensitans D. Bonavent. cap. 3. primae responsionis, admonet, triplicem esse statum perfectionis, quae in charitate exsurgit.

PRIMUS est necessitatis, et consistit in observantia praeceptorum. Secundus consilii, et stat in adimplendis consiliis euangelicis. Ideo Christus, cum primum statum aperuisset: Si vis ad vitam ingredi, serva mandata. Mox perfectionem hortatur altiorem: Si vis perfectus esse, vade, vende omnia, quae habes; et da pauperibus, adeo ut expropriatio rerum non sit praecepta, licet proposita. Tertium statum perfectionis, ait S. Doctor, esse in patria, de qua Prouerb. 4. Iustorum semita, quasi lux splendens, procedit, et crescit usque ad perfectam diem. De hac D. August. primo soliloq. cap. 6. Vere perfecta virtus est ratio perveniens usque ad finem, quem beata vita consequitur; et tunc est charitas consummata.

PROBATUR secundo a S. Doctore cap. 1. primae responsionis; nam et collegium Apostolicum loculos habuit ob condescensionem imperfectis exhibendam, ut ait Hugo in Psalm. 91. cap. 64. sic etiam explicat idem Sanctus Doctor ad eum locum Ioan. 12. et de paupertate Christi, contra Guillelmum art. 1. ex Glossa in id Psal. 103. Producens faenum iumentis, et ex D. Hieronymo ad eum locum, ubi ait, habuisse loculos pro aliis pauperibus.

IDEM probat S. Bonav. in cap. 1. respon. secundae, Apol. pauperum, ex ingentibus opibus, quae datae sunt a Deo Salomoni, ut Templum ditaret, et Sacerdotes.

IDEM probat cap. 3. tertiae respon. ex Genes. 12. ubi Dominus praecepit quidem Abrahae, ut exiret de terra sua, sed obediens Deo: Egressus est Abraham, sicut praecepit ei Dominus: Tulit Saram uxorem suam, et Lot filium fratris sui, universamque substantiam, quam possederant in Haran. En rerum dominium Abrahae relinquitur a Deo, etiam in statu veteris perfectionis.

IDIPSUM probat S. Doctor exemplis amicorum Dei, Iacob, Ioseph, David, Iob, qui possedere amplissimas opes. Unde observat, Iob restitutas esse opes multiplicatas.

ADDIT tamen cum D. Bernardo, in sermone super id: Ecce nos reliquimus omnia, illos diuites antiquos non fuisse in apice perfectionis, dum erant ditissimi.

PROBATUR secundo in eisdem Apologiis ex SS. Patribus, asserentibus, esse perfectionem, non praeceptum, relinquere dominium rerum.

S. AUGUST. de bono coniug. cap. 8. Benefaciebant, qui de sua substantia Christo, ac discipulis eius, necessaria ministrabant; sed melius, qui omnem substantiam dimiserunt, ut expeditiores eundem Dominum sequerentur.

GREGORIUS, homil. 26. in Ezech. Cum quis suum aliquid Deo vovet, et aliquid non vovet, sacrificium est; cum vero omne Deo voverit, holocaustum est.

IDEM habent Ioan. Chrysostom. lib. Quod nemo laeditur, nisi a seipso. Et D. Bernard. epist. 42.

D. PROSPER de vita contemplatiua lib. 2. cap. 9. laudat Paulinum, et Hilarium, quod sponte sua pauperibus erogarunt, licet ratione Episcopalis officii Ecclesiastica bona postea dispensarent, ut habetur dist. 12. quaest. 1. Expedit facultates Ecclesiae possideri, et proprias perfectionis amore contemni. Id refert S. Doctor etiam ad cap. sextum Regulae.

GLOSSA in id prima Timot. 6. Habentes alimenta, etc. etsi nihil intulerimus in hunc mundum, non tamen abiicienda haec temporalia. Subdit tamen, melius fore, ut propter Christum abiicerentur.

ITIDEM Glossa ad ea verba, 2. Cor. 8. Vestra abundantia illorum inopiam suppleat, multas alias authoritates Sanctorum refert respon. prima cap. 3. et responsionis tertiae cap. 1. et 2.

PROBATUR tertio a D. Bonav. rationibus, sumptis e 2. Polit. cap. 3. imo e Scripturis, primo enim paupertas violenta inducit ad peccata; ut dicitur Eccles. 27. Propter inopiam multi deliquerunt.

SALOMON vero Prouerb. 30. aiebat: Diuitias, et paupertatem ne dederis mihi; sed tantum tribue victui meo necessaria, ne egestate compulsus furer, et periurem nomen Dei mei. Haec sane dicta sunt, tempore legis veteris, ut aduertit Chrysost. homil. 18. in epist. ad Hebraeos. Ideo Eccles. 17. dicitur: Utilior est sapientia cum divitiis.

PROFECTO, si vitam ordinariam naturalem, et ciuilem aspiciamus, illud profecto comperiemus, egere singulos singularibus rei familiaris praesidiis, ut sollicitus quisque de multis non sit, et pacifice vivat.

OBIICIUNT primo, Lucae 14. Nisi quis renunciaverit omnibus, quae possidet, non potest meus esse discipulus. Idem autem est discipulus Christi, et Christianus: Ergo non potest esse Christianus dives.

RESPONDET S. Doctor opusc. de paupertate Christi, cap. 1. ex Glossa, Christum velle suos discipulos renunciare, idest affectu, ut ita utantur mundanis, quae possident, ut tamen mente tendant in Deum, et hoc omnibus discipulis Christi, idest Christianis convenit; at relinquere omnia, solis perfectis conuenit Matth. 19. Ideo Apostolis, qui perfectum statum consiliorum elegerant, suasit, Matth. 10. Nolite possidere aurum. Et ne quid tollerent Matth. 6. Ita etiam Valentia puncto secundo.

OBIICIUNT etiam multos Sanctos Patres, qui proprietatem rerum reprehendunt. Clemens I. epist. 5. et refertur 12. quaest. 1. C. dilectissimis. Basilius serm. ad diuites avaros, circa id Lucae 12. Congregabo omnia, quae nata sunt mihi. Ambrosius serm. 81. et refertur cap. sicut II, dist. 47. Ideo ait Aristoteles 2. Polit. cap. 3. Amicorum omnia debent esse communia.

RESPONDET S. Doct. loc. citat. de paupertate Christi, art. 1. ex PP. Ambrosio l. 2. offic. Chrysostomo loc. cit. et aliis, sensum esse, diuitias nihil adiumenti praestare ad vitam beatam, quod aperte Christus testatur dicens, Matth. 5. Beati pauperes spiritu, quoniam ipsorum est regnum caelorum; sunt enim occasiones peccatorum; propterea dicuntur: Mammona iniquitatis, quia, ut dicitur Eccles. 11. Si diues fueris, non eris immunis a delicto, ut late prosequitur S. Bonav. ad eum locum Lucae 16.

A D id de amicis, dico cum Valentia, omnia debere esse communia in necessitate, exceptis his, quae turpitudinem inducunt, ut uxores, quae nunquam fuere communes, ut probat Tertullianus Apologetico contra gentes, cap. 39.

QUANDO autem facta sit haec diuisio rerum, facile expeditur factam esse ex adunatis nationibus iure gentium. Quod si facta esset iure naturae, contra naturam esset rerum communio, quod patet esse falsum ex usu primitiuae Ecclesiae, et diuersarum nunc Religionum, apud quas proprietas abdicatur. Nunc vero omnium rerum divisio, seu iurisdictio, si de novo fiat, fit iure civili, seu positivo, ut ait D. Thom. art. 2. ad 1. et patet ff. de legibus, et Constit. Principum, l. 1. Unde recte D. August. tract. 6. in Ioan. et refertur dist. 8. cap. Quo iure : Tolle (ait) iura Imperatorum, et nullus audebit dicere : haec Villa est mea.

Omnes autem iurisdictiones ita sunt appropriatae, et divisae, ut nemo privatus non sit subditus alicui dist. 99. C. Nullus, et 25. quaest. 2. C. de Ecclesiasticis.

Est autem hic circa dominium iurisdictionum ex certa, et omnium communi sententia adnotandum, Principes sive Ecclesiasticos, sive saeculares minime esse dominos rerum, aut etiam personarum, sed solum cuiusdam in subditos potestatis, quae iurisdictio vocatur, ut notat Valentia disp. 5. quaest. 10. punct. 2. ad finem, et dicitur dominium Altum, quod tamen ad bonum tantum publicum urgens, uti potest.

Neque obstat id, quod dicitur, primo Reg. 8. Hoc erit ius regis : Filios vestros tollet, et agros, et vineas, et oliveta, etc. Nam ius significat etiam usurpatum, quo volebat Samuël terrere Iudaeos.

Quoad alias res, non omnes sunt divisae, ut patet in Institutionibus de rerum divisione, ubi habetur, flumina, venationem, piscationem, et huiusmodi mansisse communia.

Disputant hic : quot modis acquirantur dominia.

Duobus autem modis acquiruntur. Primo Inventione, et occupatione, absque eo quod dominium ex alio transferatur. Secundo per legitimam dominii translationem ex uno in alium.

Quoad acquisitionem dominii per inventionem, satis disserui disp. 24.

Quoad translationem dominii, potest fieri, vel a Divina voluntate, explicata iure naturali, vel iure divino positivo. Sic Deus transtulit dominium thesaurorum AEgyptiorum in Iudaeos, Exodi 12. ut advertit S. Bonav. 2. dist. 40. dub. 2.

Secundo potest fieri voluntate possidentis, dummodo id faciat sponte, non deceptus, neque a lege aliqua impeditus.

Tertio potest fieri legibus humanis positivis.

Quarto sententia Gubernatoris interveniente : Potest autem voluntaria renunciatio fieri ob bonum commune ; aliquando enim aliqui perverse dominium transferunt, sua bona dilapidando.

Quo pacto autem dominium transferatur per ludum, dixi disp. de restit. Quo pacto etiam per contractus, dicam disputatione 1. Tract. de contract.

Ex his habes etiam, divisionem dominii in dominium singulatis personae proprium, et dominium alicuius communitatis, de quo S. Doctor in Apologia Pauperum, responsionis tertia cap. 1. Ex quo fit, ut duplex etiam sit renunciatio dominii, maxime in Religione. Vide Seraphicum Doctorem loco citato.

Porro tot sunt genera Dominiorum, quot sunt ordines Iurium, concedentium illud, ut Naturale, Divinum, etc.