Palladium theologicum, Tomus quintus: De virtutibus

DUAE Sorores prostitutae, et filiae Matris unius sunt Detractio, et Contumelia: Haec Oolla maior, feruens, ac contumens: altera Ooliba Minor, de quibus Ezech. 23. Ambae similes facie, similes quoque culpa, calumniandi libidine insaniunt, proximorum ignominias discooperiunt, funduntque super eos malitias suas: Verum eo magis in famam proximi desaevit detractio, quo minori infamandi specie in occulto latitat, ne se suo vitio prodat. De virulento hoc peccato, quaerendum est, quid, et quotuplex sit.

Quid sit Detractio, et quotuplex.

Detractio est iniusta laesio, ac denigratio bonae famae alterius per occulta verba. Ita D. Thom. hic, ubi Thomistae, D. Bonav. in speculo animae, cap. 1. ad medium, et p. 1. Centil. sect. 13. in fine, et opusculo Declaratio terminorum Theologiae.

Adverto autem, occultam prolationem non esse intrinsecam detractioni, sed ad modum pertinere, quo fit, ut plurimum; nam si aliquis alteri crimen imponat secretum, vel falsum, praesentibus aliis, hic sane peccat etiam detractione, et non sola contumelia. Ad modum autem pertinet detractionis, ut sit de absente, iuxta id, Ecclesiast. 10. Si mordeat serpens in silentio, nihil eo minus habet, qui occulte detrahit, ut notat Valentia quaest. 17. p. 1. post D. Bonav. loco primo citato, et hoc indicat S. Thom. ad 1.

Differentias seu divisiones Detractionum sumuntur ex variis modis, quibus potest aliquis voluntarie famam alicuius denigrare, ut videre est apud D. Bonaventuram locis allegatis, Adrianum quodl. 11. D. Thom. hic ad 3. Alens. 2. p. quaest. 146. membr. 1. Sotum l. 5. de Iustitia, quaest. 10. art. 1. Navar. Manual. cap. 18. num. 21. Valentiam loco citato.

Dividitur autem detractio in directam, et indirectam ex parte voluntatis.

Directa est, cum aliquis detrahit, ut denigret famam; Indirecta, cum aliquid dicit incaute, vel ignoranter, quod famam laedit. Ita D. Bonav. loc. cit. speculi; directa dicitur Detractio formalis; indirecta vero materialis.

Secundo potest dividi in Directam, et Indirectam ex parte actus externi, seu modi, quo quis alterum infamat. Atque ex hac parte detractio directa est secundum D. Thomam hic ad tertium, et D. Bonav. locis adductis Centil. et speculi, cum quis alterum infamat, tribuendo ei aliquid mali; quod contingit quadrupliciter, scilicet, vel falso imponendo crimen alteri, vel illud verbis augendo; vel revelando crimen occultum, etiamsi verum; vel dicendo, fuisse ab eo factum mala intentione, et hoc si leviter sine indiciis dicitur, est etiam iudicium temerarium, ut dicunt omnes cum D. Bonav. cap. primo speculi animae, ad medium.

Indirecta autem detractio ex eodem capite, est, cum quis alterum infamat, habendo se modo indebito circa famam alterius; idque tripliciter, vel negando bonum illius, vel malitiose reticendo, quando debet dici, vel etiam minuendo. Addit Glossa ad 7. Danielis etiam nutibus indicando, et fingendo, se id dicere ex charitate, et pietate, qui modi sunt pessimi, et hos decem modos ait Glossa esse decem illa cornua magnae Bestiae.

An detractio sit peccatum mortale.

Certissimum est, detractionem directam, et intentione denigrandi famam, esse peccatum mortale. Ita D. Bonavent. locis adductis, quaest. 11. D. Thom. hic, et alii communiter apud Valentiam quaest. 17. p. 2. Fagundez l. 8. cap. 1. num. 8.

Multis scripturarum testimoniis id ostendit S. Doctor in Bibliis pauperum, cap. 71. ubi ostendit, impium esse, et pessimorum hominum scelus, gravitatemque huius criminis colligit ex poenis, a Deo inflictis.

Sic Numer. 14. Detraxerunt filii Israël in malum suum his, qui duxerant Iosuë, et Caleb de terra promissionis; proclamantes eos mendaces, et deceptores simul cum Moyse. Numer. 16. Core, Dathan, et Abiron absorpti sunt vivi in infernum, alii etiam igne viventes sunt cremati.

Qui detrahunt Sauli primo Reg. indicuntur filii Belial. Absalom. 2. Reg. 15. detrahebat regimini patris, et fuit suspensus a Deo in quercu, et damnatus.

Christus Matth. 9. Lucae 5. et 19. graviter reprehendit Pharisaeos murmurantes, tanquam perditos.

Probatur a D. Bonav. et ad 19. Lucae ex Sap. 1. Custodite vos a murmuratione, quae nihil prodest, et a detractione parcite linguae.

Deinde repetit murmurationes populi in deserto, et eorum damnationem, affertque id prima Corinth. 10. Neque murmuraveritis, sicut quidam eorum murmuraverunt, et perierunt ab exterminatore.

Idipsum probat S. Doctor in speculo animae, cap. 1. illo Rom. 1. Detractores Deo odibiles, dignos morte; et non solum qui talia agunt, sed etiam qui consentiunt.

Probatur secundo a D. Bonav. in Pharetra, l. 3. cap. 3. ex D. Isidoro, in Synon. cap. 10. Detractio grave crimen est, detractio gravis damnatio est.

D. Bernardus serm. 24. in Cant. Unus est detractor, qui loquitur, et unum tantum verbum profert; et tamen illud unum verbum, uno in momento, multitudinis audientium aures inficit, animas interficit. Et lib. 2. de Consider. Detrahere, an detrahentem audire, quid horum damnabilius sit, non facile dixerim.

D. Anselmus de similitudine, cap. 147. Tria sunt genera homicidii, quae pari plectuntur poena, interfectio hominum, detractio proximorum, odium fraternum. Et cap. 149. Detractio est, quoties quis aliquid ea intentione de aliquo dicit, unde ipse minus amari, vel appretiari possit.

Ratio D. Bonaventurae, qua omnes utuntur, est in speculo animae, cap. 1. Furari rem alienam est peccatum grave ex genere, contra septimum praeceptum, ut si fureris bovem proximi, vel nummos; sed res pretiosior est fama externis opibus, ut dicitur Prov. 23. Ergo peius est detrahere famae, quam nummos furari; ex quo etiam deducit S. Doct. eum magis teneri ad restitutionem, quam furem, quia maius bonum abstulit contra iustitiam.

An sit mortale revelare crimen occultum uni, vel duobus viris prudentibus, qui id tacebunt.

PRIMA opinio est assertiva. Ita Salonius, et Bannes 2. 2. quaest. 73. art. 2. ille in controversia; hic vero dub. 1. et alii apud Sayrum l. 11. cap. 6. n. 12. Bonacina de controv. disp. 4. quaest. 4. p. 3. Malder. 2. 2. tract. 7. cap. 1. dub. 4. Vega Summa t. 2. cap. 8. casu 12. Azor. t. 3. l. 5. cap. 9. quaestio 2. Videtur D. Bonav. loc. cit. in speculo animae, cap. 1. Sequitur Valentia ad quaest. 73. p. 2. dub. 1. Suarez Tomo 4. disp. 34. sect. 1. Filliuc. Tomo 2. tract. 10. cap. 3. num. 90. Molina Tomo 2. disp. 29. Fagundez l. 8. cap. 2. num. 24. Sayrus l. 11. cap. 6. num. 11. Bassaeus, v. Detractio 1. num. 11. qui ait esse communem sententiam.

OPPOSITA sententia probabilis visa est Dianae p. 1. Tract. 17. resol. 22. alleganti Lessium l. 2. cap. 11. num. 7. Caietanum 2. 2. quaest. 73. art. 2. dist. 1. Perrum Nauar. l. 2. cap. 4. num. 335. His addere potest Reginaldum Tom. 2. l. 2. cap. 4. num. 75. et alios, ex quo deducit Diana resol. 24. non teneri audientem corrigere detractorem illum, et adduci etiam Cordubam quaest. 2. conclus. 2.

ASSERO cum priori sententia, asserente, esse peccatum mortale crimen occultum patefacere etiam uni, vel alteri prudenti.

PROBATUR a S. Bonav. quia ordo correctionis fraternae est praeceptus; is autem praecipit, ne duos, etiam prudentes suppositos, ad emendationem adducas ante correctionem secretam. Hunc autem ordinem esse praeceptum, ostendi Tract. de Charitate Disput. de correctione fraterna.

PROBATUR secundo, nam iudicium temerarium de aliquo est mortale, etiamsi unus solus amittat bonam aestimationem de illo, et quod sit paritas probatur ex 4. Iacobi. Qui detrahit fratri, vel iudicat fratrem, detrahit legi, et iudicat legem.

RESPONDET Bonacina, negando paritatem, quia iudicans adscribit peccatum forte falsum, et ideo gravem infert iniuriam.

CONTRA: ergo revelare crimen verum, non est ex genere mortale, si indebite fiat? Tandem, quia, ut dicebat P. Marinus noster maius damnum infertur, dum dicitur paucis prudentibus, quam aliis multis, qui prudentes non reputantur, et docet Fagundez num. 24. Sayrus loc. cit. Hoc desinit etiam disput. de Restitutione.

An Detractio materialis, quae fit ex loquacitate, sit mortifera.

PRIMA opinio est, detractionem materialem, quae ex levitate loquendi, vel zelo erumpit indiscreto, non esse mortalem, Ita D. Bonav. refert, nec omnino renuit dicens, quod esset dutum, hoc iudicare mortale. Sic Lib. Speculi animae, cap. 1. circa medium: Sed ipsum infra explicabo.

SECUNDA sententia est, si damnum sit grave, et praevisum, vel gravi culpa ignorantiae iniectum, esse mortale. Ita D. Bonav. ibi, qui dicit, esse plerisque communem; D. Thom. quaest. 73. art. 2. Salonius, Caietanus, Aragonius ibi, Sotus l. 5. de Iust. quaest. 10. art. 2. Valentia disp. 5. quaest. 17. punct. 2. Nauar. in Man. cap. 18. num. 23. et in C. Inter verba, 11. quaest. 3. coml. 6. coroll. 33. num. 119. Sayrus in Clavi Regia l. 12. cap. 6. num. 9. Toletus l. 5. Summa, cap. 63. Sylvest. v. detractio, Lessius l. 2. cap. 11. de detract. dub. 3. num. 11. Fagundez l. 8. cap. 2. numero tertio, Bassaeus, v. Detractio, 1. num. 4. Diana p. 5. tract. 5. Resol. 69. Sylvius. 2. 2. quaest. 63. art. 2.

ERIT autem veniale, si ex levitate veniali loquendi, non advertens, loquitur, vel ex bono fine rationabili corrigendi eius mores. Hoc secundum docet Valentia, Salon. loc. cit. Nauar. num. 30. et S. Antonin. p. 2. tit. 8. cap. 4. Astian. in 4. de correctione fraterna. Sayrus num. 9. esto aliquid Zeli excedat.

ASSERO primo, detractionem materialem esse venialem, si leviter denigret famam. Patet, quia leve est damnum contra Iustitiam.

ASSERO secundo, esse mortalem, si grave damnum iniiciatur.

PROBATUR primo a D. Bonav. ex praecepto ordinis correctionis fraternae.

PROBATUR secundo, quia si ex gravi etiam ignorantia sequatur, cum tenearis damnum grave non inferre, nequaquam aufers actum voluntarium, unde peccatum resultat. Si tamen levitas venialis aliqua sit in loquendo causa, iam erit etiam effectus levis.

DECLARATUR ulterius; potest enim esse ex impetu aliquo, vel subreptione, atque adeo venialis.

An tacere bonum denigratum, sit mortale.

ADVERTE cum D. Bonav. loc. cit. detractionem indirectam posse esse materialem, et formalem. Erit formalis, si taceatur, v. g. ex fine denigrandi famam: Erit autem materialis, si taceatur ex mera omissione agnita,

Si tamen ex verecundia, vel timore taceatur, non audet S. Doct. definire, esse mortale, nisi esset persona, cui ex officio convenit corrigere. Talis enim tenetur restitutioni rei, cuius ablationem tenebatur impedire.

PROBAT igitur ibi, omittere, seu tacere bonum, esse mortale, cum debet dici; nam sicuti tenemur pauperi in necessitate gravi subvenire in victu, ita tenemur etiam in bonis famae, et honoris.

MULTA hic disputant Doctores super haec dicta, de causis excusantibus a non obstando murmurationi; vide Molinam Tom. 5. tract. 4. disp. 34. Azor. p. 3. l. 13. cap. 7. Aragon. 2. 2. quaest. 63. art. 4. Sayrum l. 11. cap. 9. num. 37. Lessium l. 2. cap. 11. dub. 4. n. 21. Reginaldum Tom. 2. l. 24. cap. 4. quaest. 8. num. 65. Petrum Nauarr. de restit. l. 2. cap. 4. num. 337. Valentiam disp. 5. quaest. 17. p. 4. Salon. 2. 2. quaest. 73. art. 4. Sotum l. 5. quaest. 10. art. 4. Rebell. de oblig. iust. p. 1. l. 4. quaest. 6. Malderum 2. 2. tract. 7. cap. 1. dub. 15. Bonacinam de contract. disp. 2. quaest. 4. p. 11. num. 8. Bassaeum v. Detractio.

ADMONENT autem primo hi, quos sequitur Diana p. 1. tract. 17. resol. 24. in dubio, an illa sit detractio, non teneri nos obsistere, quia potest esse, ut iuste dicat, et est in possessione bonae famae, cui iniuriam infers, eum tractando ut detractorem.

Hac doctrina Confessariis multos a viris timoratis scrupulos abigent; itaque Diana part. 2. tract. 5. resol. 35. absolute concludit, eum, qui audit detrahentem, non peccare mortaliter. Sic et Crux in Direct. praec. 8. quaest. 2. art. 2. dub. 5. qui una voce cum D. Bonav. loco cit. aiunt: Qui ob timorem, verecundiam, negligentiam, aut animi levitatem non resistit detractioni, peccat venialiter. Subscribit Tanner. 2. 2. disp. 4. quaest. 8. dub. 7. num. 151. qui eisdem fere verbis Seraphici ita resolvit cum Bassaeo.

Est peccatum contra iustitiam, si quis directe et iniustam etiam detractionem approbet, aut quod deterius est ad eam inducat; Vel erit contra charitatem, si quis mere negative se habeat non impediendo, nisi ex officio teneatur, aut detrahentem corrigere, aut famam alterius defendere, nempe quia huius, vel illius Superior est.

Communiter tamen ex negligentia, timore, vel verecundia non repellere detractionem, censetur veniale, nisi vel audiens superior sit, vel grave damnum ex detractione secuturum animadvertat, vel timor adeo perversus sit, ut propter eum peccare aliquis mortaliter non curet. Id solum videtur esse contrarium Seraphico, quia sciens, et nolens, dicendo iustificare, indirecte eam aufert iustificationem, contra iustitia, et ideo restitutioni obnoxius ponitur cum detractoribus, ut dixi: tametsi in speculo animae, cap. 1. §. secundus ramus invidiae videtur componere hoc peccatum cum illo non subveniendo proximo in gravi necessitate, quod videtur esse contra charitatem, licet de hoc nil dicat hic; imo, ut dixi disp. de eleemosyna videtur ad iustitiam spectare.

Eandem sententiam Dianae sequuntur Reginaldus Tom. 2. lib. 24. cap. 4. num. 95. et Faber de restitutione in 4. disp. 53. cap. 5. num. 127.

Primus est, si quis probo amico iniuriam, sibi ab aliquo secreto illatam, narret ad leniendum dolorem; nimis enim durum est, et praeter humanam consuetudinem, ut quis iniurias solus ferat, nec possit eas amico communicare; hoc autem licet, non animo detrahendi, sed ut levius ferat. Ita Sylvius 2. 2. quaest. 62. art. 2. quaeritur 15. Bassaeus verb. Detractio 12. Less. lib. 2. cap. 11. dub. 12. num. 72. Navar. lib. 1. cap. 4. num. 345. Molina tract. 4. disp. 29. num. 5. Layman lib. 3. sec. 3. tract. 4. parte 2. cap. 3. Tanner. 2. 2. disp. 4. quaest. 8. dub. 7. num. 145. et alii Doctores communiter, quibus subscribit Diana Tom. 3. tract. 15. resol. 32. Sed amplius addit Ioan. de Cruz. in directorio, p. 8. quaest. 2. art. 2. dub. 3. concl. 1.

Dicens: Si persona secreto graviter iniuriata, non valens se a dolore, cohibere, in querimonias prorumpit publicas, non idcirco de culpa mortali damnatur, si iniurians infametur; durum enim videtur, sic afflictum animum cohibere, ne in querimonias prorumpat, cum hoc naturalissimum sit, ita ille, citans etiam Ludovicum Lopez. Haec sententia est D. Bonav. in speculo animae, cap. 1. circa medium, ubi ait: Multum tamen interest, utrum procedat ex invidia, quandoque enim contingit, mala aliorum facta ex indignatione quadam, vel levitate loquendi, nec intentione diffamandi, male contra aliquem recitari, vel etiam aggravari, quod esset durum iudicare mortale.

Secundus casus est, quando aliquis narrat peccata alterius audita, et expresse asserit, se nihil certo scire, sed solum relata referre.

Hunc peccare mortaliter docent Sotus de Iust. lib. 4. quaest. 6. art. 3. ad 4. et in 4. disp. 15. quaest. 4. Navar. cap. 18. num. 50. Villalob. sum. tom. 2. tract. 11. dub. 36. num. 6. Tanner. 2. 2. disp. 4. quaest. 8. dub. 7. num. 139. Malder. tract. 7. cap. 1. dub. 17. Sylvius quaest. 62. art. 2. quaeritur 16. concl. 3. Turrianus disp. 52. dub. 10. num. 8. et alii, quibus subscribit Diana Tom. 3. Tract. 5. resol. 28. Ratio est, quia is infamat; subscribunt Sylvest. quaest. 4. D. Thom. 2. 2. quaest. 73. art. 4. in corpore. Caiet. ibi, Less. lib. 2. cap. 9. de iniuriis in corpore, dub. 16. num. 113.

Multi Recentes in casu id verum esse aiunt, si referens sit vir authoritatis, ut ei credatur, vel ex levitate audientium. Sic Azor. p. 4. l. 13. cap. 16. Sotus loco citato Less. l. 2. cap. 11. dub. 5. Salon. apud Tannetum, Layman. l. 3. sect. 5. tract. 3. p. 2. cap. 3. num. 7. Ioan. de la Cruz in direct. art. 8. quaest. 2. art. 2. dub. 3. concl. 4. Dicunt tamen Less. loc. cit. Nauar. Man. cap. 17. num. 71. non esse contra iustitiam, sed contra charitatem, idque Bassaeus n. 13. probabilius censet cum Fagundez num. 19. quia hic non directe infamat, sed per accidens.

Non tamen desunt negantes, peccare mortaliter, et ita probabilem saltem opinionem oppositam tenentes, Tannerus loc. cit. Caiet. 2. 2. quaest. 33. art. 2. disp. 2. Sotus in 4. disp. 15. quaest. 4. art. 1. Sylvest. v. detractio, quaest. 4. except. 5. Armilla v. restitutio, num. 4. except. 7. Sà verbo informare, post Gabrielem, Adrianum, et alios. Et ita hanc sententiam docet Faber in 4. de restit. disp. 53. num. 29. et probabilem censet Diana.

Addit Tannerus num. 140. cum Lessio dub. 5. si quis ita referat, ut probabiliter putet, nullum crediturum, non esse mortale; at si aliquos putet credituros e levitate inera, non esse contra Iustitiam, sed charitatem.

Seraphicus, qui in speculo animae, cap. 1. et 2. refert modos omnes in Confessione excusantes, hunc etiam apponit. Idco arbitror, ipsum stare pro prima sententia, quia, ut ipse S. Doctor arguit, cum damnificatur graviter fama, satis est, si nulla sit causa; si tamen haec ex mera loquacitate referantur, censet S. Doctor non esse mortale probabiliter. Quod si ex malitia sit detractio, erit mortalis contra Iustitiam, imo hoc genus detrahendi est pestilens, et magis coloratum ad infamandum. Ita Sotus praecipue.

Tertius casus, quem advertit S. Doct. in speculo animae, cap. 1. §. secundus ramus invidiae, etc. est levitas materiae. Sic Lessius l. 2. cap. 11. dub. 3. num. 11. addens, idem dicendum de revelante defectus naturales, ut aliquem esse ignarum, patui iudicii, etc. et Petrus Nauar. l. 2. cap. 4. num. 307. cum aliis idem censet dicendum in defectibus naturalium; ut si dicas, aliquem filium esse clerici, natum ex adulterio, et similia; nisi tamen sit persona tam qualificata, quae graviter deprimeretur, de qua etiam levia dicere, est grave, ut esse mendacem. Subscribit Diana p. 1. tract. 5 resol. 69. Lessius num. 14. Salonius 2. 2. quaest. 6. art. 3. dub. 3. Fagundez in octavum praeceptum, l. 8. cap. 2. ante numerum quartum. Tannerus disp. 4. quaest. 8. num. 156. Quo reducit etiam levitatem animi, seu loquacitatem cum D. Thom. quaest. 73. art. 3. intelligens ratione indeliberationis cum Valentia quaest. 17. puncto secundo. Bassaeo, v. Detractio 1. a num. 6.

Regula generalis S. Bonav. in speculo, cap. 1. et 2. testificatur; quoties ex detractione gravis amissio famae ex se provenit, esse mortale. Ita Fagundez n. 4. Less. num. 15. Petrus Nauar. l. 2. de restit. cap. 4. num. 347. Filliuc. tract. 32. de restit. cap. 9. num. 230. Nauar. Summa Lat. cap. 18. num. 22. 23. 25.

SAEPE igitur venialia dicere, erit mortale: Sicuti e contra, mortalia dicere, non erit mortale respectu aliquarum personarum; ut si de aliquo iuvene dicas, inhonestos habere amores; de milite, occidisse, vel duellum commisisse, aut decepisse puellam, vel habere concubinam. Ita Sotus l. 4. de Iustitia, quaest. 6. art. 3. §. sequetur in medio. et l. 5. quaest. 10. art. 2. concl. 4. Less. l. 2. cap. 11. de detract. dub. 3. num. 17. Lopez p. 1. Instruct. cap. 285. Tolet. l. 5. Summa, cap. 66. Caiet. 2. 2. quaest. 73. Filliuc. tomo 2. tract. 32. cap. 9. num. 231. Corduba de detract. quaest. 1. Fagundez l. 8. cap. 2. num. 51.

IDEM dic, si nominibus generalibus detrahas, erit tantum veniale; ut si dicas, esse superbum, avarum, iracundum. Ita Less. l. 2. cap. 11. de detract. dub. 3. num. 18. Sylvester v. detractio. Filliuc. t. 2. tract. 32. cap. 9. num. 232. D. Antonin. 2. p. tit. 8. cap. 4 Nauar. Summa, cap. 18. num. 24. Fagundez num. 6.

Ratio est, quia haec plerumque recipiuntur pro defectu, non infamatorio, vel sumuntur pro naturali inclinatione. Potest tamen esse, ut graviter laedant. Ideo prudentia utendum, ut discernatur, an graviter infament, consideratis personis, tum infamatis; tum audientibus; et ideo debent in his confessarii magnam prudentiam adhibere. Ita Tolet. l. 5. Summa, cap. 64. Nauar. num. 25. Less. allegatus, Caiet. loc. cit. Fagundez num. 7.

CAETERUM, si peccata aliorum referat otiose illis, quos scit, non esse credituros, non peccabit, quaecumque illa sint, Less. l. 2. cap. 11. dub. 5. num. 24. Sotus l. 4. quaest. 6. art. 3. Nauar. cap. 18. num. 49. Ratio est, quia nulla inde sequitur damnificatio. Idem sentit D. Bonau. supra; si tamen crimen esset atrox, ut Sodomia, haeresis, proditio, et licet non essent credituri, tamen aliquam essent exhibituri suspicionem, erit lethale, si persona sit honesta. Ratio est, quia cum sit in possessione pacifica optimae famae, reducitur ad dubium, et discrimen grave eam perdendi. Ita D. Bonau. loc. cit. D. Thom. quaest. 73. art. 2. in corpore, Caictanus ibi, Sotus l. 5. quaest. 10. art. 1. Tolet. l. 5. Summa, cap. 63. Sylvest. v. detractio, num. 2. Lessius allegatus, et Fagundez num. 17.

QUAERITUR adhuc de scribentibus Annales, et in his enarrantibus crimina aliorum occulta.

RESPONDET Fagundez n. 25. eos non peccare mortali, si tamen non ex invidia, vel odio scribant. Haec est mens etiam D. Bonau. loco saepe addusto in speculo, cap. 1. Caveant tamen, ne alicui familiae, et viventibus notam aliquam inurant, quae apud posteros sordescat. Ita advertunt Sotus l. 5. de Iust. quaest. 10. art. 2. Malder. tract. 7. cap. 1. Molina supra. Arrian. quodl. 11. quaest. 1. Tanner. disp. 4. quaest. 8. n. 143. Valentia quaest. 17. p. 2. haec enim non licent.

TANDEM sunt aliqui Astrologi, qui falsa nonnullis imponunt, et hi graviter peccant, ut notat Fagundez num. 26. stulte enim asserunt ex motu astrorum, homines infamando. Quo fit, ut si Astrologus quaesitus, furem aliquem dixerit, legibus municipialibus puniatur; non posse tamen cum illo de iniuria agi, docet Leg. Item apud Labeonem, §. si quis Astrologus. Propterea etiam Leg. Nemo Cod. de maleficio cautum est, ut nemo Aruspicem, aut Mathematicum consulat, eo quod impostores sunt, et ideo in ultimas terras eiiciendi, ut docet Sotus l. 5. de virtute quaest. 10. artic. 2. qui tamen loquitur de Iudiciariis, qui a Pontificibus, Sixto V. et aliis, sunt damnati.

HAS detractiones damnant Sacri Canones, extra de sortilegiis ex poenitentiali Theodoti, et Alexandri III. Granden. Patriarchae apud D. Bonaventuram in Confessionali, cap. 3. periculis 37. et 38.

IAM varios modos, quaest. 1. divisos, oportet discutere.

CERTISSIMUM est, nunquam licere crimen falsum alicui imponere; hoc enim est mortalissimum ex genere. Ita D. Bonau. in speculo animae, cap. 1. 2. et 4. et p. 1. Centilog. sectione 13. et in 3. dist. 28. quaest. 3. et sequenti, et ad cap. 10. Eccles. ubi urget illud Scripturae testimonia: Si mordeat serpens in silentio, nil eo minus habet, qui occulte detrahit, Eccles. 10. Non maledices surdo, iuxta expositionem D. Gregorii 2. p. Pastoralis, cap. 1. admonit. 36. Surdo quippe maledicere, est absenti, et non audienti derogare. Ratio refricata a S. Doctore est, quia is inique aufert bonum melius divitiis, iuxta id Prouerb. 22. Melius est nomen bonum, quam thesauri multi. Qua ratione utuntur communiter. Haec est detractio pessima, ut clamant communiter Doctores cum D. Thom. quaest. 73. art. 2. quos refert Sayrus l. 11. cap. 3. num. 7. et Fagundez in octavum praeceptum, l. 8. cap. 3. Itaque neque ad vitandas torturas, sive ad quodcumque grave malum declinandum, licet, ut docent omnes Theologi cum D. Bonau. et D. Thom. atque Canonistae ad C. super eo, de usuris, et C. mihi, 22. quaest. 11. Vide Fagundez l. 8. cap. 5.

QUAERITUR vero: An liceat aliquando verum crimen alicuius detegere.

RESPONDET S. Doct. in speculo animae, cap. 1. §. secundus ramus invidiae; posse, cum laudatur indignus, et ultra merita, et ex hoc potest oriri aliqua deceptio, tunc non habet rationem peccati. Igitur, si aliquem occulte pravum, perniciosum, qui posset decipere in perniciem, sive fidei, sive vitae; ut Pharmacopolam, vel Medicum; sive conscientiae, ut Confessarium; sive causarum, ut Advocatum, audiamus commendari, tunc licet pravitates detegere; non tamen, si aliquis sit hypocrita, et malus sibi soli, ut si aliquis exterius pietatem fingat, et intus plenus sit peccatis privatis. Consentiunt Doctores communiter, Filliuc. tomo 2. tract. 40. in octavum praeceptum, cap. 4. num. 107. Sotus l. 5. de Iust. quaest. 10. art. 2. Less. t. 1. l. 2. cap. 11. dub. 10. num. 64. Petrus Nauar. l. 2. de restit. cap. 4. num. 341. Corduba quaest. 2. de detract. concl. 4. ad 2. Tolet. l. 5. Summa, cap. 65. Fagundez lib. 8. cap. 3. num. 3. Valentia disp. 5. quaest. 17. punct. 2. dub. 3. Salon. 2. 2. quaest. 73. art. 2. Sayrus l. 11. cap. 6. num. 18. et caeteri apud Tannerum disp. 4. quaest. 8. n. 144. addens idem, cum ob officium, matrimonium, etc. inquiritur informatio debita, dummod non ita enorme sit damnum, ut sit alterius potius ratio habenda. Subscribit Bassaeus, v. Detract. a num. 10.

HINC etiam fit, inquirentem de defectibus alterius, ut deceptiones evitet, non peccare, puta si ad matrimonium, ad Cathedram, etc. Ita monet Fagundez loco citato.

QUAERES secundo: An detegere peccata alicuius, infamati in aliquo delicto, sit peccatum.

RESPONDETUR, detegere alia peccata afferentia diversam infamiam, esse mortale, ut, si aliquis sit publice ebriosus, et deferas, esse furem. Ita Adrian. quodl. 11. art. 1. Nauarr. Summa Lat. cap. 18. num. 42. et alii apud Fagundez num. 9. et Tannetum num. 141. qui addunt, id verum, etiamsi hoc delictum, quod proditur, sit minus, ut si de furto velles infamare homicidam. Hoc tamen exemplum indicat Maius quoad creditum. Sic et Bassaeus num. 9.

QUAERES tertio: An de mortuo detrahere sit peccatum mortale.

RESPONDETUR, esse peccatum atrox. Ita communiter Petr. Nauar. l. 2. de restit. cap. 4. a n. 351. Angelus in 4. quaest. de restit. honoris. Malderus de Iustitia t. 7. cap. 1. dub. 8. Molina disp. 28. Fagundez num. 11.

QUAERES quarto: An de Religionibus detrahere sit specialis culpa.

RESPONDETUR primo, esse in fide periculosum his temporibus, propter haereticos inhiantes carpendis Religionibus, maxime in castitate, quam inter nos conflictam conclamant, existimantes, seu impie proclamantes, vitam coniugalem esse meliorem, imo necessariam; alioqui concubitum iri cum aliis, unde foedum illud dictum spurcissimi Lutheri l. de vita coniugali: si non vult uxor, veniat ancilla. Cum tamen, et Christus, et Apostolus vitam caelibem, ac virginalem, Dei auxilio servabilem conclament. Et Apoc. 14. innumeros huiusmodi virgines contemplatus fuerit Ioannes, ut disserit Fagundez cap. 3. num. 13. post D. Bonav. in Diaeta salutis, tit. 10. ad finem: Vide Bassaeum 7.

CONTRA hos saepe strenuissimus Ecclesiae Achilles Seraphicus noster pugnavit, ut videre est in Libris Apologeticis contra magistrum Gulielmum, contra Magistrum innominatum in Apologia pauperum, et aliis locis.

Hos Religionum hostes, et detractores, Evangelio perduelles (siquidem Christus Evangelica consilia Castitatis, obedientiae, et Paupertatis edidit, hi autem vituperant) Ecclesiae Adversarios conclamat. Etenim Ecclesia Religiones approbavit, et veneratur; isti autem eas reprobant, et aspernantur.

Reos mortis, gravi testimonio Deuter. 17. eos ostendit; Ibi enim praecipitut: Si difficile, atque ambiguum apud te iudicium esse perspexeris inter sanguinem, et sanguinem, etc. Venies ad sacerdotes Leuitici generis, et sequeris sententiam eorum, nec declinabis ad dexteram, vel sinistram. Qui autem superbierit, nolens obedire sacerdotis imperio, qui eo tempore ministrat Domino Deo tuo, ex decreto Iudicis, morietur homo ille. Unde arguit S. Doctor: Si umbratico Pontifici graviter resistere, aut reclamare definienti, vel decernenti, poena capitis merito imponebatur, quanto dignius indignissimis, detrahentibus Sacris, et Apostolicis sanctionibus Summi Pontificis, Dei in terris Vicarii, imponetur? Rebelles Ecclesiae eversoresque proclamat S. Doctor huiusmodi detractores Religionum, quas Sancta Mater Ecclesia erexit, confirmavit, solidavit. Qua enim fronte isti Dei inimici, pauperes spiritu voluntarios, quos beatos Christus Matth. 5. acclamat, hi nebulones proclamant? Illos, qui propter regnum caelorum recta adeundum, seipsos spiritualiter praeciderunt, et continentissime vivunt, ac ab omnibus se abstinent, ut coronam immarcescibilem consequantur, a via salutis aberrantes latrant? Non vituperant coniugia, Virginitatis amatores (ait S. Bonan.) sed virginitatem praeferunt cum Apostolo prima Corinth. Vide Sanctum Doctorem late hac de re differentem.

MERITO igitur anathema fuit impositum his membris putridis, Religionum apprime Sororum, S. Dominici, ac D. Francisci, detractotibus, teste Bartholomeo Medina cap. 14. fol. 184. Quae excommunicatio Papae est reservata. Sed advertunt Petrus Nauar. l. 2. de restit. cap. 4. num. 354. Sylvest. v. Excommunicatio, 7. excom. 48. Sayrus l. 4. cap. 4. num. 10. Graff. l. 2. decisionum, cap. 137. Nauar. cap. 27. num. 109. Fagundez l. 8. cap. 3. num. 14. excommunicationem non ferire detrahentes privatim de Religionibus his, sed edentes libellos famosos, cantilenas, et rithmos in ordinum istorum infamiam. Et idem valet de aliis omnibus Religionibus mendicantibus per extensionem eiusdem privilegii, ut patet ex quodam privilegio Alexandri IV. quod incipit. Ex alto; et ex alio, quod incipit. Non sine multa. Illi autem tenentur palinodiam scripto decantare.

CONTEXENTES autem contra alias personas famosos libellos, primo peccant mortaliter, quia graviter offendunt famam, et eo gravius, quo libelli diu permanent.

PRAETEREA indicitur eis excommunicatio ferendae C. quidam malign. et C. si qui inuenti, quaest. 1. si libelli sint contra Ecclesiasticos, nam si sint contra saeculares, iure canonico tantum virgis caedendi sunt, C. qui in alterius, 5. quaest. 1. quas poenas innovarunt Pius V. in Bulla 147. et Gregorius XIII. in Bulla 7.

ITAQUE errat Salonius 2. 2. quaest. 72. art. 2. controv. 2. dicens, eos esse ipso facto excommunicatos. Sunt enim tantum excommunicandi, ut advertunt Sayrus l. 4. cap. 4. num. 10. Nauar. cap. 18. num. 35. Sylvester, verbo libellus, num. 5. Filliuc. tract. 40. n. 81. Fagundez cap. 2. num. 17.

ILLI vero, qui tales libellos inveniunt infamatorios, tenentur eos rescindere, alioqui, si dent aliis, cadent in easdem, cum consentientibus, poenas.

NON dicetur tamen libellum manifestare, qui uni tantum perlegit. Ita Burlatus consil. 99. l. 1. num. 17. Cephal. consil. 341. l. 3. num. 28. quia manifestum dicitur, quod pluribus innotescit, iuxta Bartol. in Leg. haered. palam 21. ff. de testamentis, num. 2.

An liceat crimen, notorium in uno loco, narrare in alio, ubi non est notum.

OPORTET supponere aliquos casus, in quibus non est adeo gravis de hac re difficultas.

SUPPONO primo, manifestare crimen alicuius etiam infamati, intentione mala graviter nocendi, esse mortale contra charitatem. Ita communiter Doctores apud Fagundez in octavum praeceptum Decal. cap. 4. n. 3. cum D. Bonav. cap. 1. et 4. Speculi animae, ubi saepe iniungit, malitiam consistere in intentione nocendi.

DICO secundo. Si aliquis infamatus olim, iam suam recuperavit famam, erit mortale eum iterum infamare renovando criminis memoriam. Ita communiter Doctores apud Fagundez num. 4. Tannetum disp. 4. quaest. 8. n. 143. etsi Less. l. 2. cap. 11. dub. 13. dicat, esse solum contra charitatem.

DICO tertio. Si aliquis in uno loco est infamatus, nec famam resarcivit, non esse mortale narrare eius crimen in alio loco, quo fama est brevi perferenda. Ita Tanner. disput. 4. quaestione 8. num. 142. Fagundez numer. 9. adducentes Malderum de Iust. tract. 7. cap. 1. dub. 6. Toletum l. 5. cap. 63: Petrum Navarrum lib. II. cap. IV. num. 295. Lessium lib. II. cap. XI. de tract. dub. 18. num. 78. Aragonium, Baunem, Valentiam; et alios, infra afferendos, afferentes, non esse mortale referre etiam in loco alieno, quo fama non erat perferenda. Idem dicunt Tannerus, et multi apud eum; si quis sententiam Iudicis vulget in loco etiam remotissimo, non esse peccatum. Sed de hoc est grandis quaestio.

PRIMA opinio est, esse peccatum mortale, saltem contra Charitatem, narrare aliquod crimen in loco, quo nunquam esset fama perventura. In hac sententia sunt communiter Doctores apud Dianam part. III. tract. V. resol. 17. Lessius lib. II. cap. XI. dub. 13. num. 28. Sayrus lib. V. quaest. X. art. II. Villalobo tom 1. tract. XI. diffic. 6. num. 13. Faber in IV. disp. 53. n. 130. Salon 2. 2. quaest. 62. art. II. controv. 18. Navar. lib. II. cap. IV num. 288. Sayrus lib. XI. cap. IX. n. 25. Malder. 2. 2. tract. VII. cap. I. dub 6. Adrianus quodl. XI. et alii plurimi apud allegatos cum Tolero lib. V. c. 65. Tannero disp. IV. quaest. VIII num. 142. Bassaeo V. Detractio, 1. num. 10.

SECUNDA sententia negat esse mortale. Ita Fagundez in octavum praeceptum decal. lib. VIII. cap. IV. a num. 11. (locum male allegat Diana.) Idem sentiunt Caietanus, tom. II. opusc. 31. respons. 9. Navar. summa, cap. XVIII. num. 26. Maior in IV. dist. XXI. quaest. II. Azor part. III. lib. XIII. dub. 8. Filliucius tom. II. tract. 32. cap. IX. num. 255. Diana loc. cit. et probabilem existimat Nangus 3. part. tract. I. quaest 80. art. VI. diffic. 3.

RATIO est, quia quando crimina sunt notoria, authores illorum ius ad famam amisere; et si ex iudicis sententia famam amisere, est poena, ut supponitur, iusta, inflicta a iudicibus, qui id intendunt, ut ab omnibus sciatur.

ENIM vero si delictum in aliqua domo fuerit patratum, non licebit tuba canere per vicos, et plateas, et id erit mortale contra iustitiam, Sotus lib. V. de Iust. quaest. X. art. II. Malder. de iust. tract. VII. cap. I. Fagundez num. 10.

RATIO est, quia is non est iure privatus, etiamsi rumor aliquis erupisset; et sane ampla aperiretur via detractionibus.

SUPPONO, revelatum in confessione nunquam posse dici, etiam imminente aliter morte. SECRETA vero crimina in publicam perniciem mihi secreto revelata extra confessionem, possum dicere Iudici, absque periculo etiam irregularitatis, ob mortem alicuius secuturam, modo protester, me denunciare ad mala cavenda sine sanguinis effusione. Ita Doctores multi apud Fagundez lib. VIII. cap. V. num. 5.

IN quaestione autem proposita, communiter afferunt, posse revelari crimen, extra confessionem cognitum secreto, si grave damnum proximo innocenti immineat, praemissa tamen fraterna correptione, si illa profutura speratur. Ita D. Thom. 2. 2. q. 70. art. I. ad 2. et alii multi apud Fagundez cap. VI. num. 7. Bassaeum, V. Reus, num. 8.

DEINDE dicunt, licere ad vitanda tormenta, et alia gravia mala, dicere peccatum occultum auditum, etiamsi mors patratoris sequatur. Ita Lessius lib. II. cap. XI. de detract. dub. 8. a num. 54. Fagundez num. 9. et indicat Tanner. num. 149. cum aliis.

MONET vero primo, cavendum ne includantur secreta Principum, quorum revelatio gravia inducit mala: Ita cum multis advertit.

ADDIT secundo, alias secretum privatum non revelandum, si vi, et fraude acceptum sit. Idem docent Sotus lib. V. quaest. X. art. II. Sayrus lib. XI. c. 3. Navar. summa cap. 28. num. 54. Caeterum revelare secretum sine causa, esse mortale docet S. Doctor in speculo animae, cap. primo, §. Machinatio, in fine.

DISPUTANT hic de apertione litterarum. RESPONDENT, aperire litteras, absque gravi causa, puta probabilis opinionis, in eis strui sibi insidias, esse mortale, si probabiliter grave negotium eas continere agnoscas; non autem si litteras ordinarias ex levitate aperias. Vide Fagundez cap. IX. in fine.

EGO equidem aestimo rem esse gravissimam litteratum apertionem, quippe destruitur confidentia humani commercii inter absentes, pax Reipublicae perturbatur, excitantur inimicitiae. Et cum semper praesumendum sit, litteras propter graviores causas mitti, non nisi temere aperiuntur.

PRIMA opinio est, esse mortiferum seipsum sine causa infamare. Ita Caietanus 2. 2. quaest. 73. art. II. et in summa, v. Detractio. D. Antonin. 3. part. tit. 8. cap. IV. §. 1. Angel. V. detractio, §. ult. Sylvest. num. 4. qui duo excusant, quando fit metu mortis, Valentia vero diff. cit. quaest. 17. puncto 2. ait, esse contra Charitatem, quod putat probabile etiam Malderus tract. VII. cap. I. dub. 10. Turrianus vero 2. 2. Tom. II. disput. 54. num. 11. dicit, esse mortale contra magnanimitatem. Tannerus etiam disp. IV. quaest. VIII. num. 148. et alii apud eum.

SECUNDA sententia est, infamare praecise seipsum non esse mortale. Ita D. Thom. 2. 2. quaest. 57. art. IV. et quaest. 58. art. II. Couar. lib. I. var. cap. II. Toletan. lib II. de restit. cap. IV. part. 2. lib. I. num. 123. et part. 3. disp. I. num. 366. Molina tract. IV. disp. 37. Lessius lib. II. cap. XI. disp. 6. Maldet. tract. VII. cap. I. disp. 10. Sayrus lib. XI. cap. III. num. 33. Filliucius tom. II. tract. 40. cap. IV. n. 123. Tolet. lib. V. cap. 66. Sotus lib. V. quaest. X. art. II. Navar. sum. cap. XVIII. Adrian. in IV. de restit. famae, q. 35. Fagundez in VIII. praeceptum, lib. VIII. cap. VIII.

SERAPHICUS Doctor videtur mihi constans pro prima sententia, lib. IV Pharetrae, cap. 47. ubi necessitatem bonae famae ex Patribus ostendit.

D. GREGORIUS in Registro, lib. VII. Ind. II. cap. II. ait: Quidquid gravare potest, aut opinionem tuam, aut animam, omnino refugias, et te committere illud, nullius suasione, consentias. Idem lib. XXVI. moral. cap. 23. Laeso sua iustos cruciat, iniquos exaltat: sed iustos dum cruciat, purgat.

S. AUGUSTINUS de moribus, et vita clerici serm 53. Nos adiuvante Domino Deo nostro, et vitam nostram, et famam sic custodire debemus, ut non erubescat detractoribus laudatores. Et de bono viduitatis, cap. XXII. In omnibus spiritualibus deliciis, quibus fruuntur innuptae, sancta earum conversatio cauta etiam debet esse, ne forte cum mala vita non sit per lasciviam, mala sit fama per negligentiam.

Et paulo post: Nobis est necessaria vita nostra; aliis fama nostra, et quaeque quod aliis ministramus misericorditer ad salutem, ad nostram quoque redundat utilitatem.

Videatur etiam relatus in C. Noli, 12. quaest. 1. Qui confidens conscientia, negligit famam, crudelis est. Et l. 1. de civit. cap. 10. Non minus reus est, qui de seipso falsum crimen fatetur, quam si de proximo.

D. Hieronymus epist. 2. ad Nepotianum: Caveto omnes suspiciones, et quidquid probabiliter fingi potest, ne fingatur, ante devita. Et epist. 11. ad Agetuch. Fuge personas, in quibus potest malae conversationis esse suspicio: nec paratum habeas illud de trivio. Sufficit mihi conscientia mea: non curo, quid de me loquantur homines. Et certe Apostolus providebat bona, non solum coram Deo, sed etiam coram hominibus, ne per illum nomen Dei blasphemaretur in gentibus.

Et epist. 9. ad Salvian. Tenera res in foeminis fama pudicitiae, est quasi flos pulcherrimus, cito ad levem marcescit auram, levique flatu corrumpitur.

D. Bernardus serm. 46. in Cant. Validos, et constantes necesse est esse eos, qui super alios ordinantur, qui et bonum fidei suae, et conversationis ubique odorem spargentes, dicere cum Apostolo possint: Christi bonus odor sumus Deo in omni loco.

Et sermone 71. Erit quidem virtus comexta candore conscientiae, ubi sequi non poterit odor famae, nec excusare sufficiet vitium conscientiae decoloris, providebit tamen semper, quantum in se est, homo virtutis bona, non tantum coram Deo, sed coram hominibus.

Et de considet. l. 3. Interest tuae perfectionis, et malas res, et malas pariter species devitare: in altero conscientiae; in altero famae consulis. Esto fortis in fide, decorus in gloria, et probasti te imitatorem Dei. Fortitudo tua fides conscientiae est: Et decor tuus splendor bonae opinionis est. Haec D. Bernardus.

Neque vero sunt hae simplices admonitiones, ut putat Fagundez num. 4. sed praecepta ad mala gravia cavenda. Sane hinc datur occasio scandali, aperitur via peccatis, dum vir bonae famae turpissime labi auditur; ab eo autem, quod plerumque sequitur sumendae sunt regulae. Plerumque etiam necessaria est fama, ut in Patrefamilias, Domino, Pastore, etc. plerumque redundat in alios, ut in familiam. Ideo multas coguntur adversarii dare exceptiones.

Obiiciunt. Unusquisque est Dominus propriae famae, sicuti et suarum opum.

Respondetur cum D. Bonavent. in speculo animae, cap. 1. negando paritatem; nam, ut dicitur Proverb. 28. fama est ordinis superioris.

Obiiciunt secundo id Matth. 23. ubi iubemur non appetere prima loca.

Respondeo; Diversum esse non appetere prima loca, et se infamare, ut ex authoritatibus allatis deducit S. Doctor.

Quaerunt hic: An ad vitandas torturas possit aliquis confiteri grave crimen falsum, nobis impositum, quod vellent tormentis extorquere.

Multi multa dicunt apud Fagundez l. 8. cap. 9. et Tannernum num. 149.

Primo dico, non posse sibi crimen falsum imponere, Caiet. 2. 2. quaest. 73. art. 2. Armill. et Sylvest. v. detract. num. 4. D. Antonin. 3. p. tit. 8. cap. 4. §. 1. Valentia disp. 5. quaest. 17. punct. 2. Idem censent, qui docent, teneri eum, qui sibi crimen falsum imposuit, in loco supplicii retractare. Ita Abbas in cap. ex parte 2. num. 2. de sepulturis. Felin. C. causam, num 7. Archid. 2. p. tit. 11. cap. 21. §. 3. Socin. in repetit. C. Ad audientiam, Sanches Tom. 1. Decal. l. 3. cap. 7. num. 12.

Probatur, quia nullus est Dominus suae vitae.

Quare mihi non probatur opinio Fagundez num 2. qui alios num. 9. Doctores allegat; neque Tanneri, qui citat Valentiam, Sotum, Navarrum, et Lessium pro sententia opposita, cui subscribit tenens, posse sibi falsum infamans imponere.

Quaerit etiam cap. 10. Virum in dispensationibus, quae petuntur a Summo Pontifice, teneatur quis se infamare, manifestando copulam occultam cum affine, vel consanguinea.

Respondet, nullibi in iure haberi praeceptum explicandi talem copulam, seque infamandi; sed probabilius est, teneri decreto Congregationis Eminentiss. Cardin. super Concilium Tridentinum sess. 24. cap. 5. et iste est Romanae curiae stylus; stylus enim curiae facit legem, C. in causis, C. ex litteris de constitut. et C. quam gravi de crimine falsi. Et pro hoc plures refert Doctores Mascard. vol. 3. de probat. consil. 1312. num. 21.