Palladium theologicum, Tomus quintus: De virtutibus

PRIMO loco a contrahendo excluduntur amentes, et furiosi. Ita asserit S. Bonavent. in 4. dist. 34. art. 3. quaest. 1.

OBSERVAT autem S. Doctor plures esse species amentium. Aliqui enim sunt perpetuo amentes; alii habent lucida intervalla, et ad hanc speciem reducunt ebrios. Hae tres species patent in Leg. Hoc colore, 2. ff. de inoffic. test. iuncta Leg. 17. ff. de Testament.

ASSERO primo. Perpetuo amentes sunt inhabiles ad contractus ineundos, et ad testamenta condenda, et ad matrimonium.

QUOAD contractus etiam matrimonii patet ex §. furiosus, Instit. de inut. stipul. et in Leg. ubi non vero, §. furiosus, ff. de reg. iuris, D. Bonavent. loco citato, D. Thom. eadem. dist. quaest. unic. art. 4. Sanchez lib. 1. de matrim. disp. 8. num. 15. Fagundez lib. 1. de contract. capite 11.

RATIO D. Bonaventurae universalis, qua utuntur caeteri, est, quia ad contractum requiritur liber consensus; sed hoc carent isti, qui ideo nec mereri valent, nec demereri, ac proinde nec se obligare, quia tanquam mortui habentur, Leg. Qui ad certum, ff. locat. Leg. Bonorum, ff. rem ratam haberi.

OBIICIES Fabianum Papam, cap. furiosus, 32. q. 7. Neque furiosus, neque furiosa matrimonium contrahere possunt, sed si contractum fuerit, non separentur.

RESPONDET Fagundez num. 3. ex D. Bonavent. in 4. dist. 34. dub. 7. litt. Pontificem loqui de furiosis in actu, qui nequeunt contrahere; enim vero contrahentes, tempore sanae mentis, etiam si postea desipiant, vel caput in caetalam impingant, erit validum matrimonium.

DICO secundo, furiosos habentes lucida Intervalla, atque adeo ad mentis redeunt sanitatem, posse contrahere, et testamenta facere ex Leg. cum furiosus, ff. de iudiciis, et docent communiter Doctores cum D. Bonavent. allegato.

RATIO S. Doctoris, qua caeteri utuntur, est, quia adest libertas ad consensum.

Ardua est autem probatio lucidi intervalli, quia male de his praesumitur: requiritur autem, ut per aliquod tempus considerabile agat opera prudentis iudicio, arguentia perfectum rationis usum. Ita Burgos de paz. consil. 11. num. 19. Surdus consil. 89. num. 43. Fagundez cap. 11. num. 6.

IN dubio autem, quando non constat perpetuus furor, praesumendum est, eum esse sanae mentis, quia natura non solet producere homines furiosos, sed iudicio praeditos; quare cum haec praesumptio sit naturalis, illi standum. Ita Reinosus observ. 32. Gloss. V. probari in Leg. ne Codicillus, Cod. de codicill. et in cap. ult. v. compotem, de success. ab intest. Boer. decif. 23. Mantica de coniect. ult. vol. lib. VII. tit. 15. num. 3. Couar. in 4. decretal. 2. part. num. 5. Menoch. cum plurimis lib. VI. praesumpt. 45. num. 18. Sanchez lib. 1. de matrim. disp. 8. num. 17. et constat ex text. in Leg. 2. Cod. qui testam. facere possunt.

INSTAR amentium censentur prodigi. Est autem prodigus ille, qui profusus absque discretione dat non danda, absumens, dilapidansque sua bona, ut docet D. Bonavent. in opusc. terminorum Theologiae declaratio, et Ulpianus leg. 1. v. minoribus, ff. de iurat. furios: Gregorius Lopez lib. 5. tit. 11. part. 5. Unde prodigalitas est vitium profusionis suarum rerum sine causa dissipativum, ut ait S. Doctor, et est vitium contra virtutem prudentiae, et temperantiae, ut colligitur ex text. in cap. saepe, dist. 45. et ex glossa in cap. ex parte penult. de consuet. et docet Cutnha dist. 86. cap. 15. num. 4. Quare antiquitus dabantur prodigis tutores, quasi infantis, Sic usitatum apud Athenas testatur Athaeneus lib. IV. caenae sapientum, cap. 20. sic etiam Romanis suis legibus id decreverant, et in Lusitania id practicatur lib. IV. nov. ordin. tit. 105. furiosis enim in hoc aequiparantur prodigi, ut indicat S. Doctor in 15. Lucae ad ea verba: In se autem reversus. Et ad ea verba: Erat filius senior in agro: dicitur enim senior, quia sensatus: et ad ea verba: Filius meus mortuus erat, et revixit, censentur enim prodigi, quasi mortui ob prudentiae, et rationis inopiam, qua laborant.

NEQUE obstat l. in re mandata, Cod. mandati, quae dicit diti rebus suis abuti; id enim habetur verum, quando quis omni vitio mentis caret. Deinde verum est, antequam ei auferatur administratio.

Ut autem quis probetur prodigus, facta sunt inspicienda, aliqui enim videntur prudenter loqui, sed imprudenter operari, Leg. is qui 12. ff. de tutor. et curat.

IGITUR actiones prodigi, antequam datus sit ei curator, validae sunt; postea vero nequaquam absque authoritate curatoris, Leg. Iulianus, ff. de tutor. furios. Ante vero Iudicis provisionem, si prodigus alienet, potest recurri ad iudicem, ut redimat, ut dicunt Iuristae apud Fagundez lib. 1. cap. 11.

PROBABITUR sane prodigus resipuisse, si biennio saltem prudenter agat, ut dicunt Doctores.

ET vero si prodigus notorius eligatur ad gubernationem Ecclesiae, talis electio erit nulla, quia est nociua Ecclesiae, argumento, leg. final. Cod. de sent. pass.

SEQUUNTUR minores, et impuberes, quibus ineundi contractus facultas interdicitur.

DICUNTUR autem filii infantes usque ad septimum annum; ab eo autem usque ad annos pubertatis impuberes; incipit autem in masculis pubertas quarto decimo anno; in foemellis duodecimo; exinde vero usque ad annum vigesimum quintum dicuntur minores, ut docent communiter cum D. Bonavent. in 4. dist. 27. art. 2. quaest. 1. et quidem ante septennium pueri, et puellae nequeunt contrahere, ut docent omnes cum D. Bonavent. dist. cit. quaest. 2.

Ratio est, quia deest consensus liber; exinde usque ad annos pubertatis dantur tutores, quo tempore sunt pupilli; postea usque ad annum vigesimum quintum Curatores, et si ante hunc annum probetur laesus, poterit in integrum restitui, Leg. in causa 13. §. interdum, et Leg. Quod si minor, §. non semper, ff. de minoribus.

PRAESCRIBITUR autem quadriennium post maioritatem ad restitutionem in integrum, iuxta Clementinam unic. de restit. in integrum, et Leg final. ubi Doctores de restit. in integrum, et hoc tempus currit a puncto celebrationis contractus. Ita docent Antonius Picardus, lib. 2. instit. titulo 19. et alii apud Fagundez cap. 12.

OMNES igitur contractus minorum, ut validi sint, requirunt decretum Iudicis, et consensum curatorum, seu tutorum, si pupilli sint, et unum sine altero non sufficit. Unde alienatio bonorum minorum sine altero non sufficit. Hinc alienatio bonorum minorum, sine decreto iudicis, et consensu curatorum, vel tutorum respective, nulla est, ut ostendit S. Doctor in 4. dist. 15. part. 2. art. 2. quaest. 1. ad arg.

REINOSUS obser. 30. Hercules Marescot lib. 1. variarum resol. cap. 68. num. 8. et leg. cit. 38. num. 15. Bartol. et alii in Leg. Cum hi, §. eam transactionem, ff de transact. Dummodo tamen absit fraus, et dolus, alioqui erunt irriti, leg. 1. ff. de minoribus, et leg. finali. Posset tamen masculus maior viginti annis, et foemina maior decimo octavo anno, petere a Principe habilitatem.

ADVERTE autem, quod alienatio, vel contractus minorum gestus sine decreto iudicis, et consensu tutoris, est invalidus, et non revalidatur, si post initum contractum adveniant. Ratio est, quia haec interveniunt ut causa, quae debet praecedere, ut notat Fagundez cap. 12. num. 16 et innuit D. Bonavent. in 4. dist. 29. et 30. passim. consensus enim debet praecedere debitus; non subsequi.

ADVERTE secundo, tutores, curatores, eorumve filios, aut uxores non posse emere bona pupilli; alioqui venditio est invalida Leg. Non licet, et Leg. si emptione 23.

QUAERES: an pupilli saltem in foro conscientiae se possint obligare contractibus.

PRIMA sententia est negatiua plurimorum apud Fagundez, cap. 13.

SECUNDA est assertiua plurimorum ibi, et videtur probabilior.

RATIO est, quia contractus, factus a curatore, firmatur a iuramento, ut probat Sanchez lib. 6. de matrim. disp. 38. num. 13. Ergo ex illo oritur obligatio naturalis.

Confirmatur; nam minores, et pupilli possunt se votis Deo consecrare absque tutoribus, ut docent cum D. Bonavent. in 4. dist. 38. quaest. 3. alii.

FILII etiam familias, nempe qui sub potestate Patris sunt, etiamsi viginti quinque annos excedant, possunt quidem circa bona Castrensia, et quasi Castrensia contrahere, quia circa haec plenissimum habent ius, ita, ut de eis possint etiam testari, ut Doctores plerique astruunt apud Molinam Tract. 1. disp. 131. Fagundez lib. 1. cap. 14.

CIRCA bona vero aduentitia, cum de his habeat pater usumfructum, non potest filius donare, aut disponere inter vivos per quemlibet contractum: Non possunt vero filii donare causa mortis sine consensu patris.

De profectitiis autem, cum sint omnino patris, nil potest filius disponere, nisi de licentia patris. Quod si de his duobus contrahant, datur in eos actio, ut ait Bassaeus V. Contractus.

OBSERVA tamen, posse filium egredi e potestate paterna multis viis.

PRIMA est per emancipationem, quae consistit in supplemento aetatis, concesso a Principe, de quo Instit. quibus modis ius patriae potestatis solvitur, §. praeterea.

DE Iure tamen communi, patre, et filio comparentibus coram iudice, filius egreditur reciproco consensu, ut probat Molina diss 229. De eodem Iure communi emancipatio proprie est, quando pater filium emancipat Leg. 1. ff. de iis, qui sunt sui, vel alieni iuris princip. Instit. et Leg. iubemus, et Leg. ult. Cod. de emancip.

SECUNDA est per mortem patris, tunc enim profecto egreditur de potestate eius.

TERTIA est per haeresim patris, etiam occultam, cap. 2. §. ult. de haeret. in 6. Vide Molinam Tract. 1. disp. 9. Sanchez lib. 2. decal. cap. 24. num. 5.

QUARTA via est matrimonium, quod inuitis parentibus potest esse, ut docet D. Bonavent. in 4. dist. 29. quaest. ult. ubi ostendit, nullum posse eum vetare, quin matrimonium contrahat.

QUINTA est per professionem patris, vel filii in Religione.

SEXTA secundum alios, est susceptio sacrorum Ordinum.

SEPTIMA per assumptionem filii ad Episcopatum, siue etiam Patris.

OCTAVA per dignitatem Pattitiam in Consiliarium Regis, vel Praefecti praetorii.

NONA est, cum pater capitur ab hostibus, vel eiicitur in exilium. Vide Fagundez lib. 1. cap. 18. de contract.

SUBSEQUUNTUR Religiosi, qui nihil donare, nullumve possunt contractum inire absque licentia Superioris sui. Ita D. Bonavent. in 4 dist. 15. part. 2. art. 2. quaest. 1. de quo agit Bassaeus V. Contractus, tractu, et Fagundez cap. 19. et nos in disput. de restit. egimus.

SIMILITER servi excluduntur in iis rebus, secundum quas sunt servi, et uxores in his, secundum quas sunt sub potestate virorum, ut docet D. Bonavent. in 4. dist. 29. quaest ult. et haec est regula generalis pro omnibus subditis, ut non possint contrahere, quo ad eas res; secundum quas subditi sunt. Ratio generalis D. Bonaventurae est, quia ad contractum requiritur libertas, et potestas supra res contrahendas. Et haec regula multa solvet.