Palladium theologicum, Tomus quintus: De virtutibus

An Charitas sit Forma Virtutum.

Rident Sectarii stulte, audientes hunc titulum, a Catholicis assertum.

Oportet tamen eum D. Bonav. caute observare, quo sensu Charitas dici queat forma Virtutum, ut dixi etiam disp. 1. quaest. 19. ubi hanc quaestionem latius tractavi.

¶ Tripliciter enim possunt Virtutes considerari. Primo in ordine ad obiectum, et hoc sensu cum ab eo specificentur, vel cognoscantur, oportet ab eo formari, non ab alio habitu extrinseco. Secundo comparari possunt in ordine ad subiectum, in quo sunt. Sic, licet sint formae informantes, tamen perfici, et actuari valent in ordine ad Deum, quatenus Gratia adveniente, et Charitate, vividae, et efficaces sunt ad meritoria opera. Tertio comparantur ad finem, ita sunt formae disponentes, tamen perficiuntur, et diriguntur charitate, quae est pondus dirigens. Finis enim, ut finis, est bonum, quod est obiectum charitatis; et ita quoad hanc tendentiam, reliquae virtutes diriguntur, et complentur in ordine ad finem.

Assero igitur, in ultimis duobus sensibus, Charitatem esse formam Virtutum.

Probatur a D. Bonav. primo, ex illo ad Galat. 5. ubi primus fructus Spiritus Sancti dicitur Charitas, tanquam vita, iuxta Id prima Ioan. 3. Qui non diligit, manet in morte. Et cap. 4. Qui manet in charitate, in Deo manet. Et Iacobi 2. Sicut corpus sine anima mortuum est, ita fides sine operibus mortua est. Ubi Apostolus loquitur de operibus Charitatis, iuxta id Galat. 5. Fides, quae per dilectionem operatur. Unde D. August. lib. de cognitione verae vitae, cap. 28. ait: Fides dilectione animatur, sicut corpus anima vivificatur. Et Dion. cap. 2. de Eccl. Hierarch. ait: Charitatem aptissime formare habitus animae nostrae. Et D. Bernardus, serm. 2. de resurrect. Fidem (ait) dilectione animari, et charitatem esse vitam fidei.

Probatur tertio a D. Bonavent. Id, quod rectificat principium operum, actuat, et perficit etiam opera, sed charitas rectificat affectum, qui est principium operum aliarum virtutum, quae ab eo dependent: Ergo et perficit, et informat.

Probatur quarto. In moralibus complementum, et species attenditur in ordine ad finem; sed amor summi boni est illud, quod facit caetera in finem debitum tendere: Ergo amor summi boni dat omnibus habitibus gratuitis, et eorum operibus formam, et complementum; sed ille amor est Charitas: Ergo. Id viget Fulgent. lib. 3. cap. 8. Basilius v. Charitas, num. 3.

Hinc manet explicitum, qua ratione Charitas sit forma Virtutum; non enim id praestat intrinsece informando, sed efficiendo suos actus, et alios imperando cum debita ordinatione ad finem supernaturalem, ad quem vita studiosa ordinata est; Redduntur actus aliarum virtutum in genere operationis completi, cum ad finem vitae aeternae recte ordinati sint. Ita sentit etiam D. Thom. 2. 2. quaest. 4. art. 3. ad 2. et quaest. 23. art. 8. ad 2.

¶ Non autem informat intrinsece, quia non unitur aliis virtutibus, aut actibus earum intrinsece, ut pars; ut advertit Capensis disp. 1. sect. 5. num. 35. cum D. Bonav. in corpore, ubi egregie id explicat.

Igitur charitas dicitur forma reliquarum virtutum, vel quia earum actibus tribuit quandam moralem dignitatem, et esse meritorium; vel quatenus illas ad altissimum finem, quem habere possunt, hoc est ad Deum, quatenus est bonus in se, eas refert. Sic explicat S. Doct. etiam ad argumenta, quae solvuntur hac distinctione, Charitatem non esse formam intrinsecam constituentem Virtutes in esse essentiali; sed solum in recta operatione ad meritum, ut finem vitae aeternae; Atque adeo non informantur intrinsece, cum suam formam omnes habeant in ordine ad obiecta, sed solum in ordine ad operationes. Ex quo fit, ut fides, et aliae virtutes sine charitate, sint adhuc virtutes, ut ostendi de fide disp. 1. quaest. 21.

Hic disputant Doctores: An Charitas sit distincta a gratia Dei. Hoc satis egi prima secundae, Tract. de Gratia, disp. 2. quaest. 3. Id vero quaerit S. Doct. sub quodam Titulo dist. 27. quaest. 3. An Habitus Charitatis sit mere gratuitus. Hic vero ansam aperit alteri quaestioni controversae, quae sub alio titulo fertur, nempe.