Tractatus I: PRIMUS DE VIRTUTIBUS THEOLOGICIS

Quaestio I: Quid sit PIETAS, et qualis Virtus

Quid sit PIETAS, et qualis Virtus.

NOTAT S. Doctor in 3. hic, et dist. 9. art. 2. quaest. 1. ad 3. ex D. Augustino 10. de civitate, cap. 1. et aliis locis, Pietatem multimode accipi.

PRIMO enim significat cultum Dei, ipsamque Religionis virtutem, qua Deus colitur, quam Graeci EUSOBIAM vocant. Qua ratione volentes aliquem a Religione commendare, eum appellamus pium.

SECUNDO significat virtutem misericordiae, ut scribit etiam Hugo de claustro, et D. Bonavent. de dono Pietatis, et D. Gregorius 1. moral. cap. 2. huius autem rationem reddit S. Augustinus loco cit. quia opera misericordiae sunt a Deo peculiari ratione praecepta, ex qua consuetudine factum est, ut et ipse Deus pius dicatur.

TERTIO significat speciale donum Spiritus sancti, ut habes Isaie 11.

CAETERUM alio modo accipitur hic pro Virtute, qua debitus patriae, parentibus, consanguineis, et concivibus cultus tribuitur. Hanc sic definit S. Doctor 3. part. Gentil. sect. 42. et Opusc. declaratorio terminorum Theol. et in Compend. Theol. verit. lib. 5. cap. 37. e Cicerone, lib. 2. de Inventute. Pietas est per quam sanguine iunctis, patriaeque benevolis officium, et diligens tribuitur cultus.

RATIO est, quam affert Tanner disp. 6. quaest. 1. dub. 1. ex D. Bonavent. 3. dist. 35. quia naturale ius dictat affectum erga suum principium, speciali ratione, atque adeo virtute. Sicuti speciali ratione ferimur in Deum, ut principium nostrum, virtute Religionis. Sunt enim parentes, et patria, e quibus ortum habuimus, et enutriti, secundaria nobis post Deum principia.

IN cultu sane parentum includitur honor debitus ascendentibus, et caeteris consanguineis, quippe ad nostros parentes spectant, vel ut principia, vel ut effectus, vel coniuncti, ut docet S. Bonavent. locis adductis, ex Aristotele 8. Eth. cap. 12. In cultu itidem patriae includitur cultus omnium concivium, et omnium patriae amicorum.

HAEC virtus est pars potentialis Iustitiae eximia, ut docet S. Doctor sect. 1. D. Thom. art. 3. et alii, quippe quae speciale in obiectum fertur, nempe, in parentes, et patriam, ut sunt principium producens, atque gubernans. Quamvis enim diligere omnes sit Charitatis; tamen affectus in parentes sub ratione hac, est specialis Virtus Pietatis. Sic etiam, tametsi iustitia Legalis feratur ad patriam, ut bonum commune; tamen ut est nobis principium essendi, et durandi, ad specialem virtutem Pietatis spectat.

Huius virtutis officium est per se quidem parentibus, et patriae, adeoque concivibus honorem, et reverentiam; per accidens vero, et in casu necessitatis etiam officium subventionis, atque sustentationis exhibere. Ita D. Thom. art. 102. ad 1. D. Bonavent. serm. 5. de decem praeceptis, et communiter apud Fagundez in 4. praecepto. Utrunque probat ex quarto praecepto Decal. Honora Patrem, et Matrem, quod explicat Christus, Matth. 15. reprehendens Pharisaeos, impedientes filios a parentibus sustentandis. Et hoc docuit Cicero supra, in definitione Pietatis, ubi obiectum Pietatis ait esse officium, quod refertur ad obsequium subventionis, et cultum, qui ad reverentiam fertur; nam ut ait D. Augustinus supra, dicimur colere homines, quos honorifica vel recordatione, vel praesentia frequentamus.

Ratio D. Bonavent. est citato sermone, quia si ex Charitate caeteris tenemur in necessitate subvenire; multo magis speciali ratione tenemur parentibus, aliisque sanguine iunctis, et patriae benevolis.

Tenentur quidem parentes filiis thesaurizare, non filii parentibus, ut ait Apostolus 2. Corinth. 12. quia filii parentibus succedere debent, tamen in sustentandis parentibus ex necessitate, maior est obligatio filiorum erga parentes.

Praeclare autem rationem affert S. Doctor serm. citato, ex Eccl. 13. ubi dicitur: Qui timet Deum, honorabit patrem, et matrem suam, et quasi dominus serviet eis, qui se genuerunt, cum enim filii sint partes praecise a parentibus, debitae sunt suo toto magis, quam totum partibus singulis. Hoc graviter probat S. Doctor ex Ephes. 6. ubi, ad iustitiam id ait pertinere: Filii obedite parentibus vestris: hoc enim iustum est. Ubi cum Apostolo observat, eum vocari ad mandatum primum in repromissione, quia ei repromittitur longaeva super terram habitatio, cum caeteris praeceptis non addatur repromissio alicuius boni. Longaevitas autem non mere longitudinem dierum sonat; (multi enim moriuntur boni filii,) sed valorem, ut ait S. Doctor loco cit. ut dicitur Eccl. 3. ut infra.

Idipsum ostendit S. Doctor etiam ex illo Eccles. 3. Fili suscipe senectam patris tui, et non contristes in vita illius: Qui honorat patrem suum, iucundatur in filiis, et in die orationis suae exaudietur. Qui honorat patrem suum, vita vivet longiore: et qui obedit patri, refrigerabit matrem suam. Qui timet Dominum, honorat parentes, et quasi dominis serviet his, qui se genuerunt. In opere, et sermone, et omni patientia honora patrem tuum, ut superveniat tibi benedictio a Deo, et benedictio eius in novissimo maneat. Vide S. Doctorem loco cit. haec praeclare exponentem.

Addit tamen, quod si obsequium parentum abstrahat nos a cultu Deo debito, iam non est insistendum cultui parentum contra Dei cultum, ut etiam Christus docuit Lucae 14. et ibi egregie S. Doctor commentatur: Si quis venit ad me, et non odit patrem suum, et matrem, et uxorem, et filios, et fratres, et sorores, adhuc autem et animam suam, non potest meus esse discipulus, et Matth. 10. idem habetur. Unde in laudem Iacobi, et Ioannis dicitur: Matth. 4. eos relictis retibus, et patre, secutos Christum; et in laudem Levitarum, Deuter. 33. Qui dixit Patri suo, et matri suae: Nescio vos; et fratribus suis: Ignoro vos: et nescierunt filios suos. Hi custodierunt eloquium tuum, et pactum tuum servaverunt, ut observat S. Doctor ad cap. 9. Lucae ad finem in ea verba: Sine mortuos sepelire mortuos suos.

Affert etiam S. Doctor illam D. Hieronymi sententiam, epist. 1. ad Heliodorum: Percalcatum perge patrem, percalcatam perge matrem, et ad vexillum Crucis evola: Summum genus pietatis est, in hac re fuisse crudelem. Ratio S. Doctoris est, quia magis obligamur ad colendum Deum, quam parentes, et magis oportet obedire Deo, quam hominibus, Act. 5.

Quod idem tamen infert, saepe nobis omittenda aliqua bona spiritualia ob parentes adiuvandos, et religionem non debemus ingredi, quia hoc est bonum consilii; at subvenire parentibus in necessitate, est praeceptum, ut docet S. Doctor in cap. 1. Regulae, et S. Thom. hic art. 4.

Hic occurrunt quaestiones aliquae, quas solvam. Praelibo autem filii nomen Graece Φίλο indicate Philo idest amicus.

Cum enim filii tria teneantur exhibere parentibus; Amorem cum reverentia, Obedientiam, et Beneficientiam, seu ut ait D. Bonavent. serm. citato, triplex honor parentibus debetur, Reverentiae, Obedientiae, et Beneficentiae; ex hoc triplici capite speciales contrahunt obligationes.

Quoad primum tenentur amare singulariter parentes, non solum interne, sed etiam externe, adeo ut odium erga parentes, vel aspetitas, sit gravius peccatum, quam erga alios; quia non solum contra charitatem, sed etiam contra pietatem delinquunt. Ideo haec circumstantia est in confessione explicanda, sicut, qui patrem occideret, teneretur eam circumstantiam explicare. Ita D. Bonavent. serm. cit. Bass. V. Filius 2. Toletus lib. 5. summae, c. 1. Navar. in manuali lat. c. 24. Azor tract. 2. lib. 2. cap. 2. quaestio 2. Sylvest. V. filius, quaestio 22. Tabiena ibi, quaest. 26. Fagundez lib. 4. c. 2. Tenentur etiam reverenter erga eos se habere.

Quoad secundum, tenentur obedire parentibus in gubernatione.

Quoad tertium, tenentur in necessitatibus subvenire; multa vero dubia in his occurrete possunt.

Quaestio II: Quae reverentia Parentibus sit exhibenda

Quae reverentia Parentibus sit exhibenda.

Assero primo, teneri filios non iacere contumelias, vel iniurias graves parentibus inferre. Est communis sententia cum D. Bonavent. serm. 5. in decem praecepta. Ita etiam Navar. man. cap. 14. Tolet. lib. 5. c. 5. Richard. in 3. dist. 37. Alens. 3. p. dist. 4. praecepto, Sylvest. V. filii, q. 22. Molses. tract. 2. c. 18. Bassaeus cit.

Non licet tamen unquam parentibus manus iniicere, nisi cogantur filii ad vitam tuendam, aut patriam. Ita Azorius tract. 2. cap. 11. q. 9. 10. Itaque neque licet patrem bannitum occidere. Ita Iulius Clarus in praxi, lib. 5. §. Homicidium, Bonac. de contract. dub. 2. q. ult. sect. 1. p. 2. Diana part. 5. tract. 4. resol. 25.

Assero secundo, mortifere peccare filios, qui parentes dedignantur, et ratione paupertatis contemnunt.

Huius rei casum horribilem refert S. Doctor loco cit. cuiusdam filii, qui suadente uxore nobili, garrula, et petulante, dedignabatur patrem suum, et ei abscondebat esculenta. Quadam die advenit miser senex, et vix ei fabas detulere; eo autem recedente, pinguem protulere ex arca coctum caponem, qui in monstruosum versus bufonem, insiliit in faciem eius, et duobus pedibus rostrum premens et et duobus oculos, totam faciem opprimebat, et nulla diligentia, nullaque vi potuit avelli. Advehit medicus, applicuitque remedia praepotentia, tunc bufo venenatus, terribilesque difigens in medium oculos, ut territus ceciderit; mox vero impium iuvenem misere interemit. Hoc S. Doctor testatur se audisse a quodam viro, fide digno, qui interemptum noverat.

Si tamen grave damnum ingruat eos agnoscendo, non erit culpa eos renuere, dummodo reverentiam exhibeas, atque subvenias. Ita Toletus lib. 5. cap. 5. Navar. man. cap. 14. Fagundez lib. 4. cap. 5.

ASSERO tertio, filios accusantes in iudicio parentes, graviter peccare, nec recipi. Licet tamen filio petere, ut a parentibus negata iniuste alimenta exhibeantur. Licitum est etiam in crimine haeresis, et laesae maiestatis. Vide Doctores apud Fagundez

RATIO est, quia bonum publicum, iure naturae, est privato anteponendum. Quae ratio solum probare videtur teneri etiam, quando haeresis esse potest aliis perniciosa, non autem si esset secreta; neque patet eam doceret, ut ait Fagundez cum aliis apud Dianam citandum; sed ego omnem haeresim, ut cancrum serpere dico cum D. Paulo. Ideo assero in tali casu filium teneri. Ita Farinacius de haeresi, quaest. 197. Suarez de fide, disp. 20. sect. 4. Azor par. 2. lib. 2. cap. 2. quaestio 13. Diana p. p. Tract. de Denunc. resol 4. Idem dico de marito in uxorem, et e contra. Vide Dianam resol. 5. In casibus vero sapientibus haeresim, multi id negant apud Dianam resol. 6.

Quaestio III: Quae obedientia sit Parentibus exhibenda a Filiis

Quae obedientia sit Parentibus exhibenda a Filiis.

ASSERO primo teneri filios obedire parentibus in his, quae ad regimen domus spectant. Itaque non obedire parentibus, praecipientibus filio, ut caveat ab aliquo mortali, vel occasione eius proxima, ne nocte egrediatur, nec cum facinorosis ambulet, ut fugiat ludos vetitos, meretrices, et similia, est mortale. Ita S. Bonavent. serm. 5. in decem praecepta, Toletus lib. 5. cap. 1. Navar. man. cap. 14. Fagundez in 4. praeceptum, cap. 4.

ASSERO secundo, non teneri filios obedire parentibus in rebus iniquis, et hoc sensu odium erga parentes praecipit Christus, ut dixi quaest. prima. Ita D. Bonavent. loco cit. Toletus lib. 5. cap. 5. Navar. Fagundez loco cit.

ASSERO tertio, neque teneri filios obedire parentibus in his, quae ad statum vitae capescendum pertinent, ut ad religionem, vel ad matrimonium. Debet enim quisque in hoc liber esse, ut observat S. Doctor ad ea verba regulae, cap. 2. Si qui voluerint hanc vitam accipere. Id probat illo Matth. 19. Si vis perfectus esse, etc. Idem advertit Fagundez num. 3. cum aliis. Idem ostendit ex libertate vocationis ad haec S. Doctor in 1. dist. 29. quaest. 3.

ASSERO quarto, posito tamen quod filii velint contrahere, mortale esse non accipere, iussu patris, dignam, ut inimicitiae sopiantur, ait Fagundez cum Toleto, et Navarro allegandis, et Henriquez lib. 11. de matrim. cap. 6. et esse communem sententiam, estque D. Bonavent. infra allegandi. Sed ego adderem intelligi, si illa placeat, neque sit periculum, ut saepe evenit, aversionis perpetuae, inhonori matrimonii, ut ille deviet ad meretrices. Est enim haec lex perpetuae servitutis: Sic Doctores communiter apud Hurtadum de matr. d. 6. diff. 10. num. 35. Dianam part. 4. tract. 4. resol. 132.

URGET autem gravis quaestio: an graviter peccet filius, nolens ducere dignam iussu patris, et aliam dignam accipiens sine rationabili causa, sua mera voluntate.

PRIMA opinio est eum graviter peccare. Ita Guttierz lib. 1. qq. can. cap. 20. Barbosa 4. part. lib. 1. ff. soluto matrimonio, num. 33. Veracruz in speculo coniugali 3. part. art. 20. citant etiam ambos Sotos, Menochium, et alios; sequitur Fagundez lib. 4. cap. 4. num. 4. videtur Navarr. in summa Lat. cap. 4. num. 15.

SECUNDA opinio negat: Sic Toler. lib. 5. cap. 1. Molina de primog. lib. 2. cap. 13. citatur etiam D. Thom. 2. 2. quaest. 104. art. 5. in corpore, Corduba casu 171. Victoria §. 267. Couarr. cap. 3. § 8. Henriquez lib. 11. de matrim. cap. 6. Bassaeus V. Filius, num. 5. si tamen nulla Patri causa gravis adsit vetandi.

TERTIA opinio docet, eum teneri quidem consulere parentes, non tamen obedire consilio. Ita Sanchez lib. 4. de matrim. d. 23. alios adducens, praecipue D. Thom. et Guttierz, sed male.

SENTENTIA D. Bonavent. in 4. d. 29. quaest. 1. haec est, non posse patrem praecipere filio, ut aliquam ducat in uxorem, nisi rationabilis causa instet, ut si habeant inimicitias, neque aliter possint conciliari. Vel nisi charitas urgeat, ut si praecipiat, ne contrahat cum muliere mala. Vel nisi ipse filius promiserit, seu sponsalia contraxerit. Quare S. Doctor est cum secunda sententia, quam astruo.

PROBATUR primo a S. Doctore quia in eo, in quo sumus pares, unus non tenetur alteri obedire; sed quo ad ius matrimonii omnes sunt pares, nisi aliud eiusdem iuris praeceptum naturale desuper ingruat: Ergo praeceptum patris, ut pater est, non cogit.

PROBATUR secundo a S. Doctore: Patre imperante matrimonium, potest filius castitatem vovere: Ergo non tenetur patri obedire.

PROBATUR tertio a S. Doctore; si filius vult religionem intrare, non tenetur patri determinanti, vel prohibenti obedire, quia votum est spontaneum: Ergo similiter et promissio matrimonii.

PROBATUR quarto a S. Doctore: Non potest quis me perpetuae destinare servituti. Sed vir, eo quod contrahit cum uxore, dat ei sui corporis perpetuam potestatem: Ergo.

PROBATUR quinto a S. Doctore: Si pater cogere potest: Ergo sponsalia a parentibus contracta absque filii consensu, sunt valida.

OBIICIES tamen primo. Isaac praecepit filio Iacob, ne acciperet uxores Chananaeas, Genes. 28. Potest ergo Pater id prohibere.

RESPONDET S. Doctor, hoc praecepisse, tum quia illae erant mulieres malae, et contagiosae. De his enim dixit Dominus: Certissime avertent corda vestra. Deinde quia hoc genus hominum erat Dei iussu destruendum, et hoc insinuatur in textu, notum fuisse Isaac.

OBIICIES secundo, Coloss. 3. habetur: Filii obedite parentibus per omnia. Addit Glossa, quae non sunt contra Dominum: Sed matrimonium non est contra Deum: Ergo.

RESPONDET S. Doctor, illam distributionem intelligi solum de his, quae ad honorificationem parentum, et ad regimen familiae spectant. Quoad reliqua, esse solum consilium, quod innuit Glossa dicens: Placet Deo, si per omnia obediatis, ita tamen, si Domino obediatis.

OBIICIES tertio. Sicut se habet Pater spiritualis respectu matrimonii spiritualis; ita pater carnalis respectu carnalis: Sed Dominus Papa potest sub excommunicatione praecipere, ut aliquis Ecclesiae sibi despondeat matrimonio spirituali, acceptando Episcopatum: Ergo.

RESPONDET S. Doctor, negando patitatem, quia Pater spiritualis habet ampliorem potestatem in gubernatione, quam carnalis; et eo magis quod ad bonum publicum spectet, quod privato praevalet. Deinde gravius iugum imponitur matrimonio carnali, quod est inseparabile; at Episcopatus potest dispensari, deponi, etc.

ADDET praesumi de tanto parente, quod Spiritu Sancto afflatus gubernet Ecclesiam, atque adeo ad bonum publicum praecipiat, et proinde obediendum. Quare explodit S. Doctor opinionem dicentium, non posse Pontificem hoc praecipere. Posse tamen, ait, recusare, si certo cognoscat se oneri imparem, ac ideo Episcopatum sibi esse periculosum.

In re nostra multo magis potest filius, qui a patre opprimitur, seu quia non alitur, sive quia non secundum statum, sive quia longius emittitur, ne contrahat, potest invito patre inire cum muliere digna; esto inferioris conditionis: Ita fere concedunt ex libertate status matrimonii, Fagundez num. 5. Molina lib. 2. de primog. cap. 13. et alii, apud Bassaeum loc. cit.

Ex quo etiam deduco, non amittere talem filium, vel filiam legata sub hac conditione, ut consensu patris nubat. Ita Henriquez lib. 11. de matrim. cap. 6. Gamma decis. 314. Emmanuel Acosta l. cum tale, §. si arbitratus, ff. de condit. et demonst. Molina lib. 2. de primog. cap. 13. Sanchez Tom. 1. de matrim. lib. 1. d. 34. Molina Theologus Tom. 1. de Iust. d. 207. Manuel Rodrig. tom. 1. summae edit. prima, cap. 133. Sylvest. verbo Concilium, Mencacha, controv. cap. 5. Fagund. num. 6. et alii communiter apud istos.

IDEM dicendum de maioratu, et similibus, si sub tali conditione statuta sint. Est enim utrobique una ratio, ut notant Molina, Iustisconsultus, et Fagundez.

FUNDAMENTUM est, quia ea conditio impedit libertatem matrimonii, ac proinde pro non apposita censenda est; nam licet honestum sit, filios in contrahendis matrimoniis voluntatem parentum sequi; tamen iura, volentia omnimodae libertati matrimonii favere, conditiones huic libertati repugnantes reiiciunt, et pro non appositis iudicant. Sane tales conditiones infirmant libertatem, quae plena esse debet, ut habetur cap. Gemma mulieri, de sponsal. Secundo, quia hic casus decernendus est iuxta l. filia suae, ff. de condit. et demonst. et l. cum tale, §. si arbitratu.

ADDUNT tamen multi ex allegatis, valere, si apponatur conditio consulendi parentes, vel alios, non negata libertate non exequendi consilium.

Hoc tamen impugnat Acosta loc. cit. alios referens, qui idem, quod ipse, sentiunt.

VALERE tamen reor legatum, si sub ea conditione relinquatur, si nubat certo genere personarum nobili, quia praemio invitat, et ad meliora compellit. Ita Henriquez loc. cit. et Fagundez num. 9.

Quaestio IV: Quomodo, et quando teneantur Filii Parentibus subvenire

Quomodo, et quando teneantur Filii Parentibus subvenire.

IAM dixi quaestione prima in explicanda Pietatis definitione, teneri filios parentibus, alimenta et vestitum in necessitatibus subministrare. Occurrunt vero aliquae difficultates.

PRIMA est; an teneantur alere parentes haereticos, et aliqui asserunt. Ita Azorius Tom. 2. lib. 2. cap. 3. quaestio 2. Glossa 12. cap. 1. verbo fidelis, d. 30. Castro lib. 2. de iusta haeret. punit. cap. 7. qui ait, praeferendum patrem haereticum extraneo catholico.

SECUNDA opinio asserit in necessitate extrema, non autem in gravi. Ita Cara l. 6. quis a liberis, §. et si impubes, ff. de lib. agnosc. Sardus de alim. tit. 7. Sanchez lib. 2. decal. cap. 24. Fagundez lib. 4. cap. 2. num. 6.

IMO addit Fagundez, nec in extrema necessitate teneri, si parentes in errorem contra fidem inducere conentur, et nolint desistere. Ita videtur D. Thom. 2. 2. quaest. 101. art. 4. ad 1. explicans id Lucae 14. Si quis venit ad me, et non odit patrem suum, etc. non potest meus esse discipulus. Idem indicat S. Bonavent. in Commentario illius loci.

CAETERUM asserit S. Doctor in 4. d. 18. part. 2. quaest. 5. in corpore, non modo parentibus excommunicatis quibuscumque, sed etiam exteris in necessitate subveniendum, quando non habent, quo sustententur. Hoc videtur extremam exigere necessitatem, non tamen clare; potest enim etiam de gravi intelligi.

ASSERO primo, probabilius esse in sola extrema necessitate teneri filium alere parentes haereticos.

PROBATUR primo. Maiori vinculo iuris naturae tenentur patres ad filios, quam filii ad patres; natura enim descendit a parentibus ad filios, non e contra: Sed patres Catholici non tenentur alere filios haereticos, nisi extreme indigeant, ut probat Surdus tit. 7. quaest. 2. Ergo.

PROBATUR secundo, quia Pater potest filium haereticum haereditate privare, ut constat ex Authent. Ut cum, de appellat. cognosc. §. causas, et l. Regia Hispanae 7. tit. 7. part. 6. et l. Lusitana, l. 4. novae recopil. tit. 88. Est autem communis sententia apud Molinam de primog. lib. 2. cap. 16. Azor. tom. 2. lib. 2. quaestio 6. cap. 5. Sanchez, et Fagundez loc. cit. quod in omnibus casibus, in quibus possunt parentes filios exhaeredare, possunt etiam alimenta, seclusa necessitate extrema, ipsis denegare: Ergo.

HINC intellige, quid inferat l. Hispana 8. tit. 23. part. 1. definiens, patrem haereticum egenum, praeferendum extraneo Catholico, in eleemosyna a filio eroganda; intelligitur enim in extrema necessitate, ut notat Surdus tract. de alim. tit. 1. quaest. 18. et 19. et indicat S. Doctor in corpore, loc. cit. dum primo parentes, deinde peregrinos excommunicatos ponit, dum non habent, quo sustententur.

QUAESTIO oritur: An fiscus teneatur servare alimenta filiis Catholicis de bonis, devolutis sibi, Patris haeretici. De hac magna controversia agit Peregrinus de iure fisci, lib. 5. tit. 1. Farinacius tom. 1. part. 1. tit. de delictis, et poenis, quaest. 24.

PRIMA opinio est, non posse in bonis patris publicandis computari alimenta, imo neque legitimam filiorum. Eam sequuntur multi apud allegatos, quibus addo Guilielmum, Benedictum, cit. Raynutium verbo, et uxorem, decis. 5. num. 286. de testam. Videtur D. Bonaventura in 4. loco citato.

Secunda sententia docet, posse filiis ab Inquisitoribus, et fisco negari alimenta de bonis patris publicatis, ob duo haec crimina tantum, nempe haeresim, et crimen laesae Maiestatis. Eam hodie communem ait Fagundez lib. 4. cap. 1. multos referens cum Sanchez lib. 2. Decal. cap. 16.

Assero, probabilem esse primam sententiam, alimenta scilicet filiorum non esse in bonis Patris computandam.

Probatur primo argumento S. Bonavent. 3. addita explicatione corporis. Fiscus in bonis succedit patri: At pater non potest filio negare alimenta in extrema necessitate. Et sane videtur barbaries infontibus filiis, post ereptam haereditatem, et legitimam, tandem etiam alimenta denegare, et punire peccata parentum in filiis contra ius Divinum.

Neque dicat Fagundez, puniri tantum Patrem. Esto enim puniatur et pater quoad facultatem haereditatis, tamen quoad neganda alimenta, punitur magis filius. Quod si ad terrorem delinquentium liceret poenas quasque imponere, liceret etiam filios vivos comburere.

Confirmatur, nam propter crimen haeresis fili, non possunt proscribi bona eiusdem filii castrensia, aut quasi castrensia, quae sunt omnino eiusdem filii, ut docent plurimi, quos citat Sanchez lib. 2. cap. 15. quibus addo Dianam part. 4. Tract. 8. de Inquisit. resol. 61. Sanctarellum de haeresi, cap. 18. d. 1. et patet ex l. si filius, C. de bonis damn. Ergo multo minus ob delictum patris sunt proscribenda alimenta filii, quae iure naturae magis debentur filio, quam bona castrensia.

Obiicies primo. Potest parens omnia bona subiicere hypothecae per contractum: Ergo multo magis per delictum.

Respondetur primo, negando Antecedens; hoc enim impium esset, esto validum; nam est contra legem pietatis naturalem.

Obiicies secundo, cap. Vergentis, de haereticis, ubi Pontifex aufert omnino omnem successionem filiis in bona patrum haereticorum, iubetque, eis penitus exhaeredatis, omnia bona publicari.

Respondetur, leges odiosas non esse dilatandas. Iubet autem Pontifex, haereditatem proscribi, non autem auferri alimenta filiis, quia esset contra ius naturae.

Fateor tamen, etiam oppositam sententiam esse probabilem.

¶ Quo autem iure teneantur filii parentibus alimenta ministrare; Dico teneri iure naturae, ut docent communiter Theologi cum D. Bonavent. serm. 5. in decem praecepta, et aliis locis adductis quaest. 1. Probatur a S. Bonavent. quia natura ibi magis obligat, ubi est maius debitum; sed filii magis debent patribus, a quibus habent esse, quam patres filiis. Et hoc dicunt esse iure naturae: Ergo. Vide hac de re Fagundez loc. cit. et Rebellium de oblig. iust. part. 2. lib. 5. quaest. 8.

Estque adeo verum, ut in extrema necessitate teneantur magis filii parentibus, quam propriis filiis, ut docent Theologi cum D. Thom. 2. 2. quaest. 26. art. 8. ad 3. et D. Bonavent. ut ostendi Tract. de charitate, de ordine charitatis, ubi etiam quid in gravi necessitate agendum sit, disserui.

In utraque vero necessitate parentum non licet filiis eos deserere, et religionem ingredi. Ita D. Thom. 2. 2. quaest. 101. art. 4. ad 4. Toletus lib. 5. summae, cap. 1. Alens. 3. p. quaest. 33. m. 4. quaest. 2. Angelus verb. Religio, num. 32. Rosella 2. num. 7. Sylvest. quaesito 7. Azor. tom. 2. lib. 2. cap. 3. quaesito 5. cum D. Bonavent. serm. 5. in 4. praecept. et loco cit. in 4. Hoc etiam verum est, si novitiatus tempore incipiat talis necessitas, ut constat. In dubio vero, an sit gravis necessitas aliter non removibilis, videtur in arbitrio filii eligere utrumlibet. Vide Doctores etiam in Bassaeo, V. filius, num. 7.

Quod enim votum habeat ingrediendi religionem, non debet ingredi, durante parentum necessitate: si tamen ingrediatur, et profiteatur, peccabit; sed tamen erit professio valida; nullum enim ius eam irritans invenitur, ut notat Fagundez num. 10.

Dubitatio vero gravis est: an in necessitate parentum teneatur filius, religionem professus, egredi, cum nequeat in Religione eis subvenire.

In extrema sane omnes fatentur teneri, ut videre est apud Sanchez lib. 4. Decal. cap. 20. Bassaeum num. 8. Fagundez num. 21. neque repugnat D. Thom. quaest. 101. art. 4. ad 4. ut putat Fagundez.

Quaestio est ergo in gravi necessitate, si non possit, in religione stans, subvenire.

Prima opinio est teneri, petita, etiamsi non obtenta facultate. Ita Ancona de potestate Papae, quaest. 5. art. 1. Henriq. quaest. 6. quaest. 6. Iansen. in concord. Euang. cap. 60. Viguer. lib. 6. Instit. moral. cap. 6. §. 7. Corduba in Reg. Minorum, cap. 2. quaest. 6. art. 2.

Secunda opinio est, teneri, si necessitas fuit ante professionem, non autem si postea advenerit. Sic Nauar. in man. cap. 14. Tolet. lib. 5. cap. 1. Lopez p. p. Instruct. cap. 34. Rodrig. tom. 1. summae, cap. 6. Cucus lib. 3. Instit. maiorat. tit. 1. num. 126. Bassaeus num. 8. Sanch. summ. lib. 4. cap. 20. num. 14.

Tertia sententia est, non teneri, in quovis tempore advenerit necessitas; posse tamen exire, petita, etiamsi non obtenta facultate. Ita Sà verb. Religio, num. 2. Rosella ibi verb. Religio 2. num. 7. D. Antonin. 3. part. tit. 16. cap. 2. Armilla verb. Pietas. Tabiena ibi. Corduba in summa, quaest. 141. art. 2. Angles flor. 3. part. quaest. un. de voto, art. 2. diffic. 13. Passarellus de privil. minorum, cap. 42. Rodriguez tom. 2. qq. Regularium. Alens. 3. part. q. 33. m. 4. art. 1. Fagundez num. 27. et alii.

Mihi videtur probabilior prima sententia, quia dum plura occurrunt iura, debet altius ius praevalere; at succurrere parentibus est ius naturae merum, et primum ius in ordine charitatis ad proximum: Ergo vota Religionis non possunt absolute iniri in praeiudicium iuris istius, sed conditionaliter, nisi vinculum legis naturalis repugnet.

Respondet Fagundez num. 25. vota esse conditionata pro extrema necessitate, non autem pro gravi.

Sed debuit hic author recordari, se num. 14. et cap. 5. docuisse, etiam in gravi necessitate urgere praeceptum naturale subveniendi parentibus.

Dices. Filii non tenentur relinquere uxorem, ut parentibus subveniant, neque tenentur clerici militiae nomen dare, ut eis succurrant, etiamsi alia non suppetat via: Ergo neque tenentur Religionem deserere, cum se potestati tradiderint Praelatorum.

Respondetur, haec assumpta non esse ad rem. Et primo dico, vinculum matrimonii esse quidem iuris absoluti naturae, neque iuvare ad subveniendum parentibus solvere vinculum matrimonii. Interim enim debet, si possit, subvenire parentibus, etiam in matrimonio.

Quod dicitur de militia, respondeo, posse etiam militiam sequi, si alia via non suppetat subveniendi parentibus; atque bona castrensia acquirere; sed quid? Nonne potest bonis quasi castrensibus in clericatu idem efficere? Quoad potestatem Praelatorum, tam constat esse conditionalem, absque praeiudicio praeceptorum naturae.

ADDO etiam, posse dimittere habitum, si aliter nequeat opus pietatis exercere in hoc casu, ut notat Fagundez num. 28.

QUAERUNTUR etiam: an existentibus in extrema necessitate parentibus, et creditore filii, teneatur ne is magis parentibus, quam creditori.

DICO, teneri magis parentibus, et sibi, nam in tali necessitate cessat debitum iustitiae, quia omnia, quoad usum, sunt communia leg. 2. §. Cum in eadem, ff. ad legem Rhodiamam de iactu. Sic etiam sentiunt Azor tract. 2. lib. 12. cap. 8. quaest. 5. Paludan. 4. dist. 15. quaest. 2. art. 1. Sotus lib. 4. de Iustitia, quaest. 7. art. 1. Caietanus 2. 2. quaest. 62. art. 5 ad 4. Tabiena verb. restitut. quaest. 4. Fagundez lib. 4. cap. 2. num. 30. Imo quoad dominium sunt omnia communia, ut dixi.

Ex allato argumento solvitur etiam ratio adversa docentium, filium teneri creditoribus, quia ad illos duplici vinculo ligatur, scilicet Charitatis, et iustitiae. Dico enim cessare vinculum iustitiae.

NEQUE tenebitur restituere creditori, si ad pinguem reducatur fortunam.

Ratio est, quia ab initio omnia erant communia, et iure gentium divisa sunt cum hac conditione, ut redeant pro ea parte, quae est necessaria in extremis, alioqui imprudens fuisset, et iniqua lex. Vide Fagundez num. 32.

QUAERITUR etiam: an filii natu maiores, qui nihil a parentibus, praeter nudam maioratum acceperunt, solvere teneantur parentum debita, e facultate maioratus.

COMMUNIS responsio est apud Fagundez num. 33. quod si debita contracta sunt ante maioratum institutum, non potuere ea bona ligari; cum essent creditoribus debita; si vero ea contraxere post institutum maioratum. Vera opinio asserit, teneri. Ita multi Iuristae, quos adducit, et sequitur Fagundez lib. 4. cap. 2. num. 34.

PROBATUR, quia ea debita parentum conversa sunt in utilitatem filiorum, ad quos bona vinculata, et maioratus spectant. Ideo tenentur ea solvere, si non est solvendo, qui recepit leg. ei qui, §. Alioquin, Cod. eum eo, et leg. His solis, ff. de condit. indebit. ut exponit Glossa.

NON nego tamen probabilem esse etiam oppositam opinionem, apud Fagundez num. 35.

Quaestio V: De obligatione Parentum erga Filios

ASSERO primo, teneri patres filiis in gravi necessitate alimenta praebere. Alimentorum autem nomine veniunt vestes, cibi, medicinae, habitatio, atque ea omnia, sine quibus vita humana transigi nequit, ut docet Panormit. in cap. cum secundum de praebendis, ut patet ex cap. non liceat, eodem titulo: Praeterea nomine Patrum intelligunt ascendentes per lineam paternam, et sic de Matre.

PROBATUR quia dans vitam, debet ea, quae sunt ad eam necessaria, apponere. Est communis sententia, ut ostendit Couar. in Epit. part. 3. cap. 8. §. 6. Azor, tom. 1. lib. 2. cap. 4. Syluester verb. alimenta.

POTEST tamen Pater, ad correctionem, alimenta filio restringere. Tenetur enim bonam educationem, et disciplinam filiis praestare, mediis accommodis: Quare, etiamsi per accidens non possit exire ad sacrum audiendum, non refert, ut ait Fagundez cap. 1. num 3.

ADVERTE, nomine filiorum venire, etiam illegitimos. Quare graviter peccant parentes, potentes alere filios spurios, et eos exponunt in templis, hospitalibus ad eleemosynas. Ita Fagundez num. 5. Tolet. lib. 5. cap. 1. Navar. man. cap. 14.

NEQUE sic excusent dicentes, illa loca Hospitalium habere proventus ad hunc finem, habent enim eos pro filiis pauperibus. Ideo tenentur hic ad restitutionem, ut ait Fagundez num. 5. post Sylvest. verb. Adulterium. Navar. man. cap. 16. Rebell. p. p. de obligat. iust. lib. 3. quaest. 10.

ADDUNT aliqui, non teneri filios spurios dotare. Ita Panormit. in cap. Pervenit, de arbitr. Vasquez de success. creatu. lib. 2. §. 10. num. 314. Molina Tom. 1. de iust. dub. 223. Inclinat Fagundez num. 6. etsi oppositam probabilem censeat, quam multi sequuntur.

Ratio igitur ea est, quia non valet argumentatio de alimentis ad dotem.

Ex dictis sequitur, teneri patres alimenta praestare filiis, etiamsi absque eorum consensu matrimonium ineant cum aliqua persona. Ita Sanchez lib. 4. de matrim. disp. 27. Decius in reg. nuptias 30. fine, ff. de reg. iuris, Molina lib. 2. de primog. cap. 16. Fagundez num. 10.

ASSERO secundo, teneri parentes prospicere rectae filiorum educationi, quae alimenta animi continet.

ITAQUE tenentur eos in lege Dei erudire; filias ab amatoribus impudicis arcere, Ne sinant eas stibio etc. ad lascive faciem ornandam, uti. Idem dic de aliis, ad quorum curam spectant.

ASSERO tertio, non posse parentes cogere filios ad statum vitae suscipiendum, cogendo eos, vel ad Religionem, vel ad matrimonium; potest tamen ad matrimonium esse causa gravis. Itaque Concilium Trid. sess. 25. cap. 18. excommunicatione ferit cogentes foeminas puellas, vel viduas ad ingressum Religionis, vel ad habitus susceptionem, vel ad profitendum.

Quaestio VI: In quibus casibus possint Parentes Filios exhaeredare

NOTA, in omnibus, in quibus possunt parentes Filios, et Filii parentes exhaeredare; posse etiam illis dotem, et alimenta negare, seclusa extrema necessitate, ut docent communiter Doctores. Azor. tom. 1. lib. 2. cap. 5. quaesito 6. Molina de primog. lib. 2. cap. 16. Sanchez lib. 2. Decal. cap. 24. et lib. 4. de matrim. d. 26. Molina Theol. Tom. 1. de Iust. d. 176. Menoch. lib. 4. de praesumpt. 189. Spino in spec. testam. glossa 20. num. 66. Fagundez lib. 4. cap. 3. Igitur visis casibus in quibus possint filii exhaeredari, constabit quando possint alimenta negare; excipies semper extremam necessitatem.

PRIMUS casus affertur, si filia ante vigintiquinque annos nubat sine consensu parentum, vel peccaverit in corpus suum, vel turpem vitam elegerit. Authent. ut cum de appellat. cognosc. §. Cansas, ut communiter exponunt Doctores apud Fagundez cap. 3. num. 8. qui tamen tenuit, ibi Authenticam loqui de ea, quae ante vigintiquinque annos nubit.

Haec tamen causa videtur abrogata iure canonico ad libertatem matrimonii tuendam. Ita D. Thom. 2. 2. quaest. 124. art. 5. et alii apud Fagundez cap. 3. num. 3. Sanchez lib. 4. de matrim. d. 65.

Probabile tamen est non esse abrogatam, ut scribit Fagundez num. 5. non tamen de filiis valet, ut notat Menoch. cons. 3. Sanchez lib. 4. de matr. d. 24. Barbosa in l. 1. 4. part. num. 31. ff. solut. matrim.

Secundus casus est, si mittat manus violentas in patrem, vel matrem : Authent. Ut cum de Appellat. cognosc. §. causas autem: Intellige cum lethali culpa; secus si ob sui, vel patriae defensionem id ageret.

Tertius casus est, si graves contumelias intulerit, maxime in loco publico, vel infamaverit parentes. Vide Fagundez num. 30. qui solum ius Hispanicum affert.

Quartus casus, si contra voluntatem parentum mimos egerint, et se histrionibus sociaverint, et in hac professione permanserint, dummodo tamen parentes eiusdem professionis non fuerint. Item si filia, vel filius maleficus fiat, et cum eis familiariter vivat; Quod copulative intellige, ut exponunt Molina Tom. 1. Inst. tract. 2. d. 176. Fagundez num. 31.

Quintus casus, si veneno parentes de medio tollere tentaverint, aut favorem, consilium, auxiliumve aliis dederint. Ita Couar. cap. Raynutius, num. 13. Molina d. 171.

Sextus, si cum noverca rem habeant, aut cum concubina, domi alita. Ita Couar. et Molina, atque Fagundez num. 34.

Septimus, si libellum famosum contra patrem, vel matrem, et delator fuit eorum.

Octavus, si parens in carcere sit, et filius masculus ab eo requisitus fideiussor esse noluerit, cum posset; Authent. ut Cum, de Appellat.

Nonus casus, si prohibeat parenti facere testamentum. Vide Fagundez num. 37.

Decimus, si alter parens in amentiam cadat, et filii negent auxilium, vel negligant curationem. Quare si exter videns filios, nepotes, et alios negligere, et misericordia motus, curam habeat, praemissa protestatione, et intimata scripto haeredibus, si hi neglexerint, et ille curam usque ad finem egerit; haereditas tota ipsi a Iudice adscribitur. Auth. ut Cum de Appellat. cognosc. §. si quis de praedictis. et in Auth. Liberti C. de Episcopali audientia.

Undecimus, si parens alter captivus sit, et filii libertatem eorum non curant. Auth. Ut cum, §. si unum de praedictis.

Duodecimus, si parentes criminaliter accusaverint de his, quae non sint contra Principem, aut patriam, vel haeresis non sit. Ita Mol. d. 176. Fagundez num. 40.

Tertiusdecimus, si filii sint haeretici Auth. Ut cum, §. citato.

Tractatus I: PRIMUS DE VIRTUTIBUS THEOLOGICIS

Proemium I: Prooemium

Disputatio I: DE FIDE

Quaestio I: Quid FIDES significet, et quid sit

Quaestio II: Quodnam sit FIDEI obiectum

Quaestio III: An obiectum FIDEI sit aliquod complexum

Quaestio IV: An FIDEI obiectum possit esse falsum

Quaestio V: An obiectum FIDEI possit esse evidens scientifice

Quaestio VI: An FIDES sit de his, de quibus habetur visio in via

Quaestio VII: An articuli FIDEI sint evidenter credibiles

Quaestio VIII: An credibilia recte per articulos sint disposita

Quaestio IX: Utrum articuli FIDEI, decursu temporum, creverint

Quaestio X: Utrum FIDES creverit quoad lumen

Quaestio XI: An Fides creverit certitudine

Quaestio XII: An Fidei articuli exponendi sint auctoritate aliqua, quae sit infallibilis magistra, et quae sit

Quaestio XIII: Quae sint notae verae Ecclesiae, apud quam stat authoritas exponendi FIDEM

Quaestio XIV: Quidnam sit necessario credendum, necessitate medii

Quaestio XV: Quae sint credenda necessitate praecepti

Quaestio XVI: An teneamur FIDEM confiteri, et quando

Quaestio XVII: An liceat de FIDE disputare, et quando

Quaestio XVIII: An Fides sit in Intellectu

Quaestio XIX: An Fides perficiatur per Charitatem, tanquam per formam

Quaestio XX: An certum sit, FIDEM sine CHARITATE manere

Quaestio XXI: An, et quomodo FIDES sit VIRTUS

Quaestio XXII: An FIDES sit UNA VIRTUS

Quaestio XXIII: An FIDES sit prima Virtutum

Quaestio XXIV: An FIDES sit certior quacumque scientia; vel habitu quocumque intellectivo

Quaestio XXV: An quis certo scire possit, se FIDEM habere

Quaestio XXVI: In quibusnam sit FIDES

Quaestio XXVII: An FIDES sit Donum DEI substantialiter

Quaestio XXVIII: Utrum differentia FIDEI, et aliorum actuum naturalium a supernaturalibus moralibus proveniat semper ex obiecto

Quaestio XXIX: De FIDEI effectibus

Quaestio XXX: De DONO INTELLECTUS

Dubitatio I: An INTELLECTUS sit donum Spiritus Sancti

Dubitatio II: Utrum DONUM INTELLECTUS possit esse simul cum FIDE

Dubitatio III: An DONUM INTELLECTUS consistat in contemplatione Creatoris, et Creaturae

Dubitatio IV: Utrum DONUM INTELLECTUS insit omnibus habentibus gratiam, et an his solis

Dubitatio V: Qua sit necessitas, et utilitas DONI INTELLECTUS

Dubitatio VI: Utrum* **DONO INTELLECTUS** *respondeat sexta beatitudo, scilicet Beati mundo corde, etc.

Dubitatio VII: An* **DONO INTELLECTUS** *respondeat, inter fructus Spiritus Sancti, Fides

Quaestio XXXI: De Dono Scientiae

Dubitatio I: An* **SCIENTIA** *sit donum Spiritus Sancti

Dubitatio II: An scientia sit de rebus Divinis

Dubitatio III: An donum scientiae sit speculativum

Dubitatio IV: An Dono Scientiae respondeat tertia Beatitudo: Beati, qui lugent, etc.

Disputatio II: De Infidelitate

Quaestio I: Quid, et quale peccatum sit INFIDELITAS

Quaestio II: An opera omnia Infidelium sint peccata

Quaestio III: Utrum infideles possint compelli ad FIDEM audiendam

Quaestio IV: An cogi queant Infideles ad FIDEM nostram, sufficienter propositam, amplectendam

Quaestio V: An Infideles non baptizati, cogi queant ad relinquendos errores, vel ritus, rationi naturali contrarios

Quaestio VI: An permittendi sint ritus Infidelium

Quaestio VII: An liceat cum infidelibus pacisci de eorum ritibus tolerandis

Quaestio VIII: An Infideles, non baptizati, possint retinere potestatem supra Fideles, et an possint ea privari

Disputatio III: De Haeresi

Quaestio I: Quid sit HAERESIS

Quaestio II: An dubitans de articulis FIDEI sit haereticus

Quaestio III: An, qui actu opinativo mero assentitur articulo FIDEI, sit haereticus

Quaestio IV: An, et Quae Ignorantia excuset ab Haeresi

Quaestio V: Qua pertinacia ad HAERESIM requiratur

Quaestio VI: An, ut quis censeatur Haereticus, necesse sit, ut fuerit baptizatus, et fidelis

Quaestio VII: Utrum Ecclesia cogere possit haereticos ad FIDEM Catholicam recipiendam

Quaestio VIII: De alio medio, quo utitur Ecclesia contra haereticos prohibendo eorum Libros

Quaestio IX: An teneamur haereticorum conversationem vitare

Quaestio X: Quae excommunicatio haereticis infligatur

Quaestio XI: De aliis Poenis spiritualibus haereticorum

Quaestio XII: De poenis temporalibus Haereticorum

Disputatio IV: De Spe

Quaestio I: Quid sit SPES

Quaestio II: Quodnam sit obiectum materiale SPEI

Quaestio III

Quaestio IV: An SPE certo obiectum exhibeatur, et speretur

Quaestio V: An Spes sit Virtus

Quaestio VI: An SPES sit Virtus Theologica

Quaestio VII: An aliquando SPES sit informis

Quaestio VIII: An SPES oriatur ex meritis

Quaestio IX: An Spes praecedat Charitatem

Quaestio X: Quodnam sit SPEI subiectum proximum

Quaestio XI: Utrum SPES maneat in Beatis

Quaestio XII: An detur praeceptum sperandi in DEUM

Dubitatio VI: Utrum* DONO INTELLECTUS *respondeat sexta beatitudo, scilicet Beati mundo corde, etc.

Dubitatio VII: An* DONO INTELLECTUS *respondeat, inter fructus Spiritus Sancti, Fides

Dubitatio I: An* SCIENTIA *sit donum Spiritus Sancti

Quaestio XVII: An omnia dona gratuita sint CHARITATE diligenda

Quaestio XVIII: An irrationalia ex CHARITATE sint diligenda