Tractatus I: PRIMUS DE VIRTUTIBUS THEOLOGICIS

Quaestio II: Quae Paupertas sit praestantior

Omnes (ut vulgato fertur sermone,) rivos aquarum ad suum derivant molendinum. Dicunt igitur. D. Thom. quaest. 188. art. 7. cum discipulis sui ordinis praeclari, et Patres Societatis, inter quos Suarez tomo 3. de Relig. lib. 8. cap. 9. Valentia disp. 10. quaest. 6. puncto 2. et alii relati a Basseo, V. Religio 1. num. 13. suam paupertatem caeteris praecellere.

Supponunt autem eam Religionem esse perfectiorem, quae ad finem meliorem est ordinata. Quoniam vero vita contemplativa est ad finem altiorem, quippe ad Dei unionem elevatur; quam activa, quae ad proximorum auxilia destinatur, ut definit Christus, Lucae 10. Martha sollicita es, et turbaris erga plurima: Maria optimam partem elegit, etc. Utraque vero melior est illa, quae et Deo attendit contemplatione, et proximo, adiutorio maxime spirituali; quippe hi vitam Christi, et Apostolorum mixtam propius imitentur, atque non modo luceant virtute, sed illuminent etiam, ut disserit D. Thom. quaest. 188. art. 6. Sylvius cum Caiet. ibi Sylvest. V. Religio, 1. Lessius lib. 2. cap. 41. dub. 2. Layman lib. 4. tract. 5. cap. 1.

Supponunt deinde, Paupertatem, ieiunia, etc. non esse ipsum perfectionis obiectum formale, sed esse mera instrumenta, quo fit, ut eorum bonitas, et perfectio desumenda non sit e perfectione absoluta, sed ex instrumentali; atque adeo non erit perfectior paupertas, quae strictius expropriat; sed quae melius deserviat religionis fini. Hinc progrediuntur, quod cum ad vitam mixtam requirantur aliqua externa bona, non imminuitur religionis perfectio, si deponantur aliqua bona in communi, sane ut singuli absque sollicitudine religionis fini intendant. Haec doctrina multo plausu recepta acclamatur. Hoc saltem in aliquibus Religionibus astruit Suarez num. 5. post Viguet. sum. cap. 17. §. 1. Ferrar. 3. com. G. cap. 143. et alios. Id probat cum Valentia, quia Sanctissimum Tridentinum Consil. sess. 25. cap. 3. de regul. concedit bona immobilia Religionibus mendicantibus, solis exceptis FF. de Observantia, et Capucinis.

Plura ad id probandum insumit Pellizarius.

Sententia D. Bonavent. ad cap. 6. Regulae, atque expositorum ibi, nec non Bartoli in minorica, cap. 1. cit. Paupertatem Minorum esse longe caeteris perfectiorem: Ideo vocari a S. P. Francisco cap. 6. et a summis Pontificibus, praesertim Nicolao III. cap. Exiit. Et Clem. V. cap. Exivi, in 6. et aliis apud Ioan. Fenestrem in tract. de Pauper. ALTISSIMAM. Et addit: Haec est illa celsitudo Altissima Paupertatis.

Probatur a S. Doctore primo, adversariorum fundamento. Ea est Paupertas sublimior, quae ducit melius ad finem perfectionis, qui est Charitas Dei, et proximi, quam eximie profitetur Religio, vitam profitens mixtam, quae est perfectissima: Talis est Paupertas Minorum: Ergo. Maior est adversariorum. Minor probatur; nam Paupertas Minorum dicit omnem expropriationem, etiam in communi, quae omnes alias excedit, et maxime separat a curis rerum externarum, quarum cupiditas radix omnium malorum dicitur, apud Apostolum, et idolatria. Tunc sic: Quanto ab uno extremo receditur, tanto acceditur ad alterum; sed nostra Paupertas maxime avellit a mundo: ergo maxime elevat ad Dei amorem. Hinc cap. 6. Regulae, a S. P. Francisco iure, ac merito Altissima vocatur, eique acclamatur in abstracto: Haec est illa celsitudo Altissima Paupertatis, quae vos charissimos fratres meos, haeredes, et reges regni caelorum instituit, Pauperes rebus fecit, et virtutibus sublimavit. En virtutum apicem, qui in charitate consistit. Alludit ad Christi promissum de praesenti: Beati pauperes spiritu: quoniam ipsorum est regnum caelorum, ut adnotat ibi D. Bonavent. quippe Reges illius regni ob altissimum statum, et meritum stabiles in throno acclamantur, si in vocatione perseveraverint. Probatur adhuc minor; nam quod amore Dei, et proximi maxime repugnat, est amor proprius immoderatus, qui facit, ut deiecti ad struendam diaboli Babylonem infernam descendamus ad centrum, ut ait D. August. 14. de CIV. cap. ult. et lib. 11. de Gen. ad litt. cap. 15. et illud Meum, et Tuum, ut ait D. Gregor. homil. in Breviar. de uno Martyre. Igitur, qui magis abstrahit ab hoc amore, maxime elevat ad civitatem Dei, quae Charitate extruitur, ut ait D. August. loco cit. de civit.

Confirmatur; nam haec paupertas iniungitur a Christo volenti perfectionem: Si vis perfectus esse, vade, vende omnia, quae habes, et da pauperibus, ut exponit D. Hieronym. epist. 8. ad Demetriadem: Apostolici est fastigii, perfectaeque virtutis omnia vendere, et pauperibus distribuere, et sic levem, et expeditum cum Christo ad caelestia subvolare. Totum argumentum est D. Bonavent. etiam opusculo de Christi paupertate, art. 1. et Apol. paup. cap. 3. resp. prima.

Respondent omnes e D. Thom. agentes vitam activam opibus indigere multis, quia ad actiones multa sunt necessaria, ut ait Aristoteles 10. Eth. cap. 8. at degentes in contemplatione, ut Monachi, minus egent externis, ut ait Philosophus supra; sunt enim magis spiritui attenti, unde moderatis proventibus sunt contenti. Qui tandem vitam trahunt mixtam communicando contemplationem cum actione, cum sollicitudinem geminatam spiritualium habeant, ideo minimam sollicitudinem adeunt, ac patiuntur; minima autem sollicitudo est aliqua reservare pro necessitate. Sic enim et Christus magister pauperum, loculos suos Iudae ad expensas tradiderat, et his emebantur necessaria, ut colligitur ex Ioan. cap. 4. 12. et 13.

Haec non probantur Seraphico, qui opusculum contexuit de Christi paupertate, contra Guillelmum. Fatetur quidem, Christum tempore persecutionis loculos habuisse, etiam infirmitis compatientem ; at mittens discipulos, iussit : Nihil tuleritis, non peram, etc. dans eis formam vitae Evangelicae. Addit, cum loculos habuisse, ut summum Praelatum Ecclesiae ad pauperum necessitates sublevandas. Ideo nec denarium pro se ad tributum solvendum habuit Matth. 17. ut ait Glossa.

FALSUM etiam esse ostendit, minimam sollicitudinem, a Christo traditam, esse loculos habere.

PRIMO patet e scripturis Matth. 19. Vade, vende omnia, et da pauperibus. Hoc iniunxit, ut formam daret perfectionis religiosae, nihil sibi penitus reservando, vel in particulari, vel in communi, ut Glossae exponunt, et Patres, Matth. 10. Nolite possidere aurum, neque argentum, nec pecuniam, etc.

Marci 12. laudat viduam, quia de penuria sua dederat totum victum suum.

Lucae 12. Respicite corvos, etc. ubi sanctos alloquitur ad perfectionem, ut ait Glossa, ne quid habeant.

Matthaei 8. Vulpes foveas habent, et volucres caeli nidos : filius autem hominis non habet, ubi caput suum reclinet, ubi Chrysostom. homil. 28. Quid pecunias expectas, sequens me congregare? Non vides quia diversorium mihi, neque tantum quantum avibus? Ita Glossa etiam ibi.

SECUNDA Cor. 8. Christus egenus dicitur, et inops. Alias scripturas vide in S. Doctore locis cit. ut Act. 3. Argentum et aurum non est mihi.

MULTA SS. Patrum addit testimonia opusculis adductis, et quaest. 4. in Regulam.

D. AMBROSIUS lib. 6. in Lucam, cap. 9. Qualis debeat esse, qui evangelizat regnum Dei, praeceptis evangelicis designatur, ut sine virga, sine pera, sive calceamento, sine pane, sine pecunia, hoc est, subsidii saecularis adminicula non requirens, fideque tutus putet sibi quominus ea requirat, magis posse suppetere. Hinc discipulorum missio, Lucae 10. erat sine rerum temporalium adminiculo.

D. HIERONYMUS epist. ad Heliodor. Nolo, pristinarum necessitatum recorderis, nudos amas eremus : nolo, te antiqua peregrinationis terreat difficultas. Qui in Christum credis, et eius crede sermonibus. Quaerite primum regnum Dei, et haec omnia adiicientur vobis. Non pera tibi sumenda est, non virga, dives est, qui cum Christo pauper est. Hic rursus iniungit consilium Christi, Matth. 6. Respicite volatilia caeli, non laborant, neque nent, et Deus pascit illa. Nolite ergo solliciti esse. Addit ad hoc Glossam D. Hier. ipsius, et D. Augustini.

D. GREGORIUS homil. 20. in Ezech. Cum quis aliquid suum vovet, sacrificium est : cum vero omne quod habet, omne quod vivit, holocaustum est.

D. BERNARDUS epist. 42. Felix, qui nihil sibi retinet ex omnibus, non habet foveam ut vulpes, nec tanquam volucres caeli nidum, non loculos, quomodo Iudas, etc.

Multas etiam rationes apponit. Ipsum vide.

ADDIT Regulam nostram a Christo dictatam in monte Palumbo, ut habet in vita S. P. Francisci, eam a S. Ecclesia confirmatam, ut habetur cap. Nimis prava de excess. Praelat. et Pontifex Honorius III. haec confirmationis a se apposita violanti divinam protestatur indignationem. Quod si et sanctum Concil. Trident. vetat Capucinis, et Minoribus de Observ. bona in communi, sane ad perfectionem facit, ut tam grave decretum otiosum non sit, sed concernens bono Ecclesiae.

OBIICIUNT praecipue, non esse Deum tentandum, sic autem tentatur Deus abiiciendo necessaria.

CITO respondeo cum D. Bonaventura non tentari Deum, qui Matth. 6. promisit providere; et aliis locis consilium de hoc dat. Imo tentat Deum, qui de eius promissis exhibitis ambigit : Respicite volatilia caeli, etc. Unde ait D. Hieronym. ibi : Qui igitur de hoc dubitat, sicut filii Israel, Deum tentat, qui dicebant : Nunquid poterit Deus parare mensam in deserto? His autem non debent viri perfecti conformari, sed potius Apostolis, de quibus dicitur 2. Cor. 4. Aperiamur, sed non destituimur. Vide S. Doctorem, qui addit in apol. Bedam, Chrysostom. Ambros. et Augustinum.

OBIICIUNT secundo. Virtus non est in extremis, sed prodigalitas est in extremo dare omnia.

RESPONDET S. Doctor Liberalitatem in medio esse : prodigalitatem vero male consumentem in extremo : at relinquere omnia pro amore Christi est perfectionis medium, quo exonerati ad Deum expeditius eamus.

NEQUE timeamus ; nam 6. Matth. spondet : Quaerite primum regnum Dei, et haec omnia (idest victus, et vestitus) adiicientur vobis. Vide S. Doctorem egregie differentem in utroque opere.

OBIICIUNT, Religiones, quae hanc summam sequuntur paupertatem, cito laxatas defecisse; alias vero constanter permansisse. Urgent quoque inde induci proprietates.

URGET Pellizarius id sensisse D. Bonavent. epistolis ad ministros, et Concilium Tridentinum concessisse aliis Ordinibus bona in communi.

HAEC nihil valent ; nam perfectio virtutis est in arduo; quid ergo mirum altissimam Paupertatem tempestatibus esse impetitam? feriunt summos fulmina montes, et si Ordo iste laxationes passus est, etiam reformationes Deus providet. Neque S. Bonavent. eo sensu loquitur, quo accipit Pellizat. sed hortatur ministros, ut laxationes, et prava exempla amoveant, ob quae mundani eleemosynas denegant. Quod vero ait de Concilio Trident. esto perfectionis sit existimatum, concedere bona in communi. Ergone dices ad imperfectionem ea minoribus denegasse? absit. Imo compatientes prudentissimi Patres depravato saeculo, et infirmitati religiosorum ea bona concedunt, iuxta eorum instituta, quae difficile sine illis sua munia peragerent.

Quaestio III: An Religiosam Paupertatem deceat mendicitas

An Religiosam Paupertatem deceat mendicitas.

UVICLEPHUS ideo damnatus in Concilio Constantiae sess. 8. et in Bulla Martini V. et Lutherus apud Roffensem, art. 41. contra eum, mendicitatem de medio tollendam clamabant. Eam vero approbat Nicolaus III. cap. exiit de verb. significat. in 6. Eamque probant Vualdensis lib. 4. doctrinae fidei, cap. 3. et 4. Caietanus ad art. D. Thom. ASSERO, mendicitatem religiosis honestam esse.

PROBATUR a D. Bonavent. primo ex Regula assumpta a D. Francisco, ex 10. Matth. Nolite possidere aurum, vel argentum, neque pecuniam in zonis vestris, neque peram in via, neque duas tunicas, nec calceamenta. Idem praecipitnr Marci 6. et Lucae 9. et 10. Ibi autem non ex labore, sed ex liberalitate eorum, quibus praedicabant, vivere cernuntur. Idem legitur 1. Cor. 9. et reddit rationem: Quis militat suis stipendiis unquam? Et Christus it: Dignus est enim operarius mercede sua. Ad id hortatur Apostolus 2. Cor. 8.

PROBATUR secundo a D. Bonavent. exemplo Christi, qui se mendicantem asserit, Psalm. 39. Ego autem mendicus sum, et pauper, et Psalm. 108. Et persecutus est hominem inopem, et mendicum: ubi observat Bellarminus his locis esse vocem אבְי֥וֹן quae habetur Deuter. 15. ubi dicitur: Non erit in te mendicus. Sed observa in nullo significare mendicum, sed in Deuter. inopem, et in Psalmis, egenum, ut notat Pagn. etiamsi in Bibliis Latinis translatum a Pagnino legatur mendicus. Sed et LXX. legunt egenus, cum Parapht. Chaldaeo. Habetur autem in originali Psalm. 39. עָנִ֣י וְאֶבְיוֹן afflictus, et egenus. Idem habes Psalm. 108. at apud Hebraeos 109. 17. Haec observavit, ut reor, S. Doctor, qui hunc locum non obiicit sibi, cum num. 13. sibi opponat Cod. de mendic. validis, lib. 11. cap. 25. ubi inhibetur validis mendicare de domo in domum publice.

Christo uterque Psalmus applicatur, et quidem prior a Paulo, Heb. 9. et posterior a Petro Act. 1. et 2. Cor. 8. Propter vos egenus factus est, ubi Graecus habet ἐπτώχευσε mendicum significans ingenuum, qui prandium confidenter alicubi postulat, ut innuit Homerus Odys. 17. Iam vero Christus talis mendicus fuit ingenuus, quales Italice vocamus Poveri vergognosi. Quaerebat sane, sed reservate, nunc apud Martham Lucae 10. nunc apud Zachaeum c. 19. modo apud Simonem Leprosum Matth. 26. Marci 14. nunc in domo Petri Lucae 4. nunc in domo Matthaei cap. 9. et Marci 11. Circumspectis omnibus exiit in Bethaniam, videns, nullum ipsum invitasse.

IN Deuteronomio autem nullum penitus mendicum, vel egentem futurum dixit, non prohibens, sed praedicens ex benedictione proventuum, si tamen legem observassent; alioqui minatus est eodem cap. Non deerunt pauperes inter vos. Unde multi in Iudaea tempore Christi erant mendici Lucae 16. Lazarus Lucae 18. Caecus mendicans Ioan. 9. alius caecus Act. 3. claudus ille. Igitur promiserat Deus, nullum fore mendicum, aut ingenuum, aut publice euntem ostiatim, quia inopiam arceret observantibus Divinam legem: Christus vero in Vulgata dicitur mendicus, et huic standum etiamsi in Hebraeo non legitur, nisi egenus, et inops, non mendicus; forsan quia non erat e quaestuantibus in valvis templi, et per vias. Aliam solutionem e D. Bonavent. afferam ad 6.

HAEC dixi, ut Armacano satisfaciam dicenti, non legi, Christum fuisse mendicum. Quae vero addit de Christi necessaria paupertate, satis a Bellarmino explosa iacent.

HINC etiam ruit id quod addit, vitam mendicandi religiosam non esse a Christo institutam; hoc enim est contra declarationem Nicolai P. III. cap. Exiit, eamque, ut Apostolicam, approbarunt Innocent. III. teste D. Bonavent. Honorius III. qui regulam confirmavit. Gregor. IX. Innoc. IV. Alexand. IV. ut refert Ioan. XXII. in Extrau. Quia quorundam, de verb. significat. nec non Concil. Generale Lugdun. ut refert Nicolaus P. cap. Exiit, et Constantiense sess. 8.

NEQUE unquam revocavit hoc institutum Christus, sed pro tempore persecutionis atrocis dispensavit Lucae 22. Unde et 1. Cor. 9. Apostolus argumento Christi, supra allato id docet, nempe, ut qui Euangelium annunciant, de Euangelio vivant.

PROBATUR adhuc a D. Bonavent. ex 11. Heb. ubi SS. dicuntur: Circuierunt in melotis, egentes. Sic Elias 3. Regum, 17. Elisaeus, et alii.

PROBAT etiam exemplis sanctorum novi testamenti, qui et miracula patrarunt in eleemosynis accipiendis. Addit authoritates SS. Patrum, praesertim D. Gregor. lib. 8. moral. cap. 5. D. Hieron. ad Iulian. epist. 34.

PROBAT etiam rationibus: Tum quia pauperum status est egentium, et non modo vetitum est religiosis mendicare, imo declaratur sanctum, et meritorium, quia humiliat, et contemptibilem exhibet. Tum aequum est, ut spiritualis operarius saltem alatur, dum vitam impendit pro eis, ut aiunt Christus, et Apostolus.

QUONIAM vero alia est mendicitas religiosa ad perfectionem Euangelicam, eamque honestam probavi, et iterum confirmat S. Doctor in corpore, authoritate, et ratione, ut quisque potest perlegere. Alia est necessitatis, quam ostendit meritoriam, si patienter agatur, ut ostenditur de Lazaro Lucae 16. Alia ex cupiditate. Hanc reprehendunt SS. Doctores cum D. Ambrof. lib. 2. de offic. cap. 16. D. August. de oper. monach. cap. 21. et seqq.

OBIICIUNT adversarii primo e Scriptura, quae detestatur mendicitatem, ut causam multorum malorum, Prouerb. 30. Mendicitatem, et divitias ne dederis mihi: tantum tribue victui meo necessaria: ne forte satiatus illiciar ad negandum, et dicam: Quis est Dominus? aut egestate compulsus furer, et periurem nomen Dei mei, Eccles. 17. Propter inopiam multi deliquerunt.

RESPONDET D Bonavent. art. 1. de paupertate Christi, loqui Spiritum Sanctum de paupertate involuntaria, quae cupido est ansa ad malum; non de voluntaria, qua sumus tanquam nihil habentes, et omnia possidentes 2. Cor. 6. Haec enim caelum suspicit, imo in eo sedet. Affert D. Chrysostomum homil. 47. in Matth.

RESPONDET secundo, loqui de veteris testamenti statu, ubi homines, ut plurimum imperfecti, maximas benedictiones aestimabant in terra fluente lacte, et melle, ut ait Chrysost. homil. 18. in epist. ad Heb. et Ambros. serm. 8. in Psalm. 118.

OBIICIUNT secundo: mendicitas indicitur solum in poenam culparum, Psalm. 108. Nutantes transferantur filii eius, et mendicent, et Psalm. 36. Non vidi iustum derelictum, nec semen eius quaerens panem, Psalm. 33: Non est inopia timentibus eum, Eccles. 40. Melius est mori, quam indigere.

RESPONDET S. Doctor inopiam bonorum spiritualium, et involuntariam, esse poenam.

Ad secundum locum ait e Glossa, iustos non egere spiritualibus ferculis, sane multi iusti mendicarunt. Elias 3. Reg. 17. David 1. Reg. 21. Lazarus, Lucae 16. Itaque de spirituali id refectione explicant Hieronymus, et Augustinus.

RESPONDET secundo Bellarminus, cap. 46. Titelmanum allegans, illud (derelictum) referri etiam ad semen quaerens panem. Ita sensus est : Non vidi iustum, neque filios eius, quaerentes etiam panem, a Deo derelictos. Satius erat ei dicere eam responsionem esse D. Bonaventurae, e quo omnia alia excerpsit, ut patet legenti.

¶ Addit S. Doctor, id verum esse de anxia sollicitudine avidi, quae iustus non convenit. Unde in Hebraeo est verbum in Piel, בקש quod significat sollicite quaeritare.

¶ Ad tertium dicit, loqui de egestate spirituali, de qua subdit : Divites eguerunt, et esurierunt.

¶ Ad quartum respondet e Glossa, intelligi de egentibus bonorum spiritualium, qualis erat ille Apocalypsis.

¶ Obiiciunt tertio : opes moderatae ad vitam conferunt perfectam, Eccli. 7. Utilior est sapientia cum divitiis.

¶ Respondet, nil melius esse pauperi sapienti quam ea, quae sunt aeternae vitae; divitem vero insipientem sexcentis obnoxium esse malis, ideo meliorem esse divitem cum sapientia iuncta divitiis; sic enim non haeret illis, sed fit spiritu pauper. Ita sensus est; Utilior est sapientia, id est, si cum divitiis coniungitur, potius quam si ea careat: Vel utilior, quatenus docet eas expendere in salutem. Ita D. Bonavent. respons. 4. cap. 3. in Apologia.

¶ Quod vero exponit Bellarminus ex Hebraeo: Bona est sapientia cum divitiis, quia sine ea malae sunt, non quia sine illis ipsa sit mala; et ita demit comparationem, parum facit.

¶ Obiiciunt quarto. Act. 20. Beatius est dare, quam accipere. Unde Aristoteles 1. Eth. cap. 8. ait, opes esse necessarias ad foelicitatem.

¶ Respondet S. Doctor, beatius esse dare eleemosynam, quam accipere ex necessitate: at beatius est accipere mendicando amore Dei, quam dare: illud enim addit statum perfectionis. Ita exponit cum D. August. de Eccl. dogm. cap. 71. seu Gennad. apud D. August. qui id docet lib. de bono coniug. cap. 8. Aristoteles vero loquitur de humana foelicitate.

¶ Obiiciunt quinto, Lucae 11. Vendite quae possidetis, etc. ubi ait Glossa: Ut labore vivatis.

¶ Respondet S. Doctor esse consilium, et sane alternativum, unde subdit: Vel faciatis eleemosynam. Porro laborem suadet non occupatis in maiori opere.

¶ Obiiciunt sexto: Urbanus Papa 12. quaest. 1. cap. Videntes, iubet Episcopos providere egentibus vitam communem, ut nemo egenus sit.

¶ Respondet S. Bonavent. decretum non esse ad egenos, sed ad Episcopos. Unde sicut lex Deuter. 15. Non erit omnino indigens, et mendicus inter vos, non est data contra mendicitatem pauperum, sed contra divitum tenacitatem, ut patet, nam eo cap. subditur: Non deerunt pauperes in terra habitationis tuae: Idcirco ego praecipio tibi, ut aperias manum etc. ita et in casu isto. Haec expositio a Bellarmino adscribitur D. Thomae.

¶ Addit ibi induci Clericos, ne proprium possideant: et adiungitur, ut adiuventur; esto habere valeant in communi; attamen et professionem nil habendi in communi docet approbatam esse a Summis Pontificibus, Innoc. Honorio, et Gregorio cap. Nimis prava de excessibus prael. Utramque vero laudat Nicol. III. cap. Exiit.

¶ Obiiciunt septimo prohiberi in Cod. mendicationes.

¶ Respondet S. Doctor legem loqui de quibusdam sanis, validis, et otiosis, inutilibus Reipubl. non pauperibus Euangelicis, qui non otiose, sed ad bonum Reipublicae, et Ecclesiae operantur.

¶ Obiiciunt octavo, esse vitium Giezitarum accipere corporalia pro spiritualibus.

¶ Respondet S. Doctor, hos non dare spiritualia pro victu, sed postulare victum, ut valeant vitam insumere ad aliorum salutem.

¶ Obiiciunt nono: Sancti Patriarchae veteres, Basilius, Benedictus, Augustinus, Hieronymus, et alii, habebant bona in communi, nec mendicasse leguntur.

¶ Respondet ample S. Doctor ad 10. magna Deum providentia hoc tempore misisse B. Franciscum ad Ecclesiam, vita Apostolica aedificandam, cum homines iam in charitate frigescentes, a semitis Christi declinarent: Ideo visum vestigia Christi renovantem, ut legitur in Chronicis. Veneratur, et merito, reliquos Patriarchas. Sic quaest. 4. in Regulam.

¶ Neque pavet negantes, Christum fuisse mendicum, atque dicentes, petiisse ex urbanitate; neque etiam ad imitationem haec peregisse. Haec enim ostendi exhibuisse imitanda, cumque serio emendicasse. Vide S. Doctorem.

¶ Ex his deducit posse Religiosos vivere ex eleemosynis; nam illae debentur Religiosis ex legantium voluntate, ex necessitate pro Christo assumpta, et ministeriis pro populo susceptis, ut ait etiam D. Thom. quaest. 186. art. 4.

¶ Per accidens vero eis essent eleemosynae illicitae, si a suo debito aberrarent, et hoc esse lethale ait Caietan. si ex contemptu beneficii eleemosynarum abstinerent: a suo officio. Vide etiam Valentiam quaest. 5. puncto 3. Hos vocabat S. P. Franciscus fures.

¶ Addit D. Thom. in corpore cum D. Bonau. in argumentis; si licet recipere possessiones, amplas multo magis posse necessaria ad victum. Cur autem amplius nunc quaeratur, Vide S. Doctorem quaest. 14. cont. hostes Religionis, et quaest. 8. in Regulam.

Quaestio VI: Quomodo violetur Paupertas

Quomodo violetur Paupertas.

INNUMERI casus sunt hic definiendi, ideo latius de hac quaestione differendum.

NOTA primo, ex dictis quaest. 1. ex obligatione voto inducta colligi, quibus modis violetur. Votum igitur Paupertatis expoliat omni dominio, et usu independenti a libera voluntate Superioris. Quare omnino dominium aliquod usurpans, vel usum independenter a voluntate Superioris, erit Paupertatis temerariae reus.

NOTA secundo, duobus modis voluntatem superioris concedere alicuius rei dispositionem, primo expresse, secundo tacite, seu interpretative, ut docet D. Bonavent. in Apologia Pauperum, cap. 3. quarta responsionis. Voluntas expressa est, cum Superior expresse dat facultatem verbo, scripto, vel nutibus. Voluntas tacita interpretativa, seu praesumpta est, qua superior sciens, et potens obstare, libere permittit aliquid, idque ideo possumus agere, interpretantes Superioris voluntatem, quam moraliter praesumimus non renitentem, et si sciret hoc agi, non renueret, aut praetenderet expressam postulari facultatem. Idque e consuetudine potissimum invectum est haec agendi absque petita facultate, ut notat D. Bonav. in opusculis allatis, et Bassaeus V. Paupertas, num. 3. Colligitur etiam e circumstantiis superioris, si sit discretus, si lenis, si amicus. E circumstantiis etiam subditi, si probus, et gravis sit: Ex rebus ipsis, si studiosae, si utiles sint Religioni, etc.

OBSERVAT autem Faustus in thesauro, lib. 8. quaest. 162. ac Bassaeus loc. cit. et Rodrig. part. 3. de Voto Paupertatis, oculate observandam Religionem, in qua haec fiunt; quod enim in hac erit veniale, aut a culpa immune; in alia erit lethale. Observandae sunt autem consuetudines: An sint a timoratis invectae, et servatae; aut potius sint corruptelae, et abusus e laxiorum moribus in Religionem serpentes, quas tolerent Praelati pro bono pacis, ne seditiones concitentur. Non sane hae facultates habent rationem privilegii ad instar, ut per communicationem omnibus dentur, ac diffundantur; quamvis enim omnes Paupertatem voveant, alii tamen vovent aliis arctiorem, ut ostendi q. 1. et ubi est aequalis sponsio, non est aequalis observantia.

IGITUR contra votum Paupertatis peccat Religiosus, si rem quampiam, seu Religionis, seu extra advenientem absque superioris consensu tacito, vel expresso accipiat, retineat, absumat, permutet, aut donet: Azor. tom. 1. lib. 12. cap. 12. Valent. d. 10. quaest. 4. puncto 3. Sanchez lib. 7. moral. cap. 19. Less. lib. 2. cap. 1. num. 78. Bassaeus num. 2. Arag. cum D. Thom. 2. 2. quaest. 32. art. 8. Diana de Paupert. resol. 31. part. 1. Laym. lib. 4. tract. 5. cap. 7. Sanchez lib. 7. moral. cap. 18.

PROBATUR e primo notando, quia promisit oppositum.

DEINDE inter res consumptibiles sunt etiam esculenta in grave damnum Religionis, quae si extra accipiuntur, est contra Paupertatem; si vero de Monasterio, erit et furtum. Haec tamen non adeo subtili lance sunt accipienda, ut si quis, etiam cum sodali, de his frequenter edendo absumat, sit lethale (excipe si grave damnum inferretur.) Ita Suarez Tom. 3. de Relig. lib. 8. cap. 11. num. 41. Addit Tannerus 2. 2. d. 7. quaest. 3. d. 4. num. 106. Nulla etiam Praelati severitas eiusmodi acceptiones, quo ad substantiam rei acceptae, iniquas reddere potest. Subscribit Caramuel d. 60. num. 888.

RESTRINGE tamen, si Religio esset pauper, ut se ait Barthol. a S. Fausto in thes. lib. 8. quaest. 110. Sayrus lib. 9. cap. 16. num. 20. Bassaeus num. 3.

QUAE quantitas vero ad lethale requiratur, non determinat Diana prima part. de Paupert. resol. 30. nec Faustus, nec Sayrus, neque etiam Bassaeus.

PRAETEREA sunt pensitanda multa, ut qualitas rerum, penuria, vel abundantia, ut notat Bassaeus cum Caramuele.

QUAERES: an detur in proprietate parvitas materiae, puta oboli.

ALIQUI usi sunt negate, et adducuntur DD. Benedictus, Hieronymus, Bonaventura, Antonius, et Cassianus, apud Faustum in thesauro, lib. 8. quaest. 187.

MALE adducitur S. Doctor; nam ad cap. 6. Regulae in ea verba: Fratres nihil sibi approprient; e quibus aliqui deducunt, prohiberi sub poena proprietatis, ne minimam quamque rem supra nihil sibi adsciscant, ut refert Sanctes, inter quos ponunt D. Bonaventuram; ostendit autem S. Doctor hanc expositionem falsam esse, quia subditur: Neque domum, neque locum, nec aliam rem, inferens excludi non modo pecuniam, de qua supra; sed etiam alia rerum genera sub gravi reatu, non singula usque ad nihil generum. Neque Sancti Patres aliud volunt, aut appropriationem rei minutae esse proprietatem, sed ex parvitate materiae levem sciebant prudentis viri non esse altius praeceptum hoc praecepto naturali non furandi, in quo parvitas materiae admittitur.

SUMMAM igitur gravem exigunt ad mortale, eamque determinari, quae ad constituendum furtum filiorum grave ostendi, disput. de furto.

De hac re Diana part. 1. de Pauper. resol. 36. ubi ait, quot capita, tot esse sententias, Rodr. tom. 4. cap. 118. ponit duos aureos; eam docuit Soto de iust. lib. 4. quaest. 3. ad 3. et probabilem censuit Aragon. 2. 2. quaest. 66. art. 6.

Cenedo de Paupertate Relig. dub. 20. cum Ledesm. additione ad sum. tom. 2. cap. 4. ponit ocho o nueve reales 6. valor dellos.

MENDOZA quaest. 8. de Pauper. duos ponit argenteos, qui sunt octo reales.

IOANNES DE LA CRUZ de stat. Relig. lib. 1. cap. 3. d. 5. et Sanchez sum. tom. 3. lib. 7. cap. 20. ponunt quatuor argenteos, nempe 16. Reales. Sic et Faustus in thes. lib. 8. quaest. 193. qui addit in Religionibus ditissimis tres argenteos; in mediocribus duos; in pauperculis unum; subscribit Diana.

MIRANDA in Man. tom. 1. quaest. 28. art. 17. docet hoc mensurandum pro religionis, personarum, loci, et temporis varietate, iudicio prudentis viri. Subscribit Bassaeus V. furtum 2. num. 6. Haec mihi probatur.

Haec est sententia D. Bonavent. in speculo animae, cap. 2. §. Circa furtum, ubi quantitatem non vult determinare, sed e circumstantiis variam eam esse ostendit

MONET tamen Bassaeus V. Paupertas 3. posse esse furti materiam gravem ex damno, puta instrumenti ad lucrum, verbi gratia, acus, nec tamen fore gravem in ratione proprietatis; sicut potest esse proprietas gravis, puta auri, non tamen in genere furti erit gravis, puta, si Regi sit ablatum.

QUANDO autem plura furtula faciant unum grave, satis docui disput. de furto.

Ex primo fundamento habes etiam non posse religiosum pecuniam sibi ad unum usum praecise a superiore destinatam, ad alium usum usurpare, Less. lib. 2. cap. 41. Layman. lib. 4. tract. 5. cap. 7. Sanch. lib. 7. cap. 19. num. 115. Faust. lib. 8. quaest. 101. Rodrig. tom. 3. 99. reg. quaest. 29. art. 10. Bassaeus num. 5.

HABES etiam violari paupertatem, si accipiat, vel retineat ea, quae extra sunt data, cap. ad Monasterium, de statu Monach. Molina tom. 1. tract. 2. d. 140. Quidquid enim acquirit Religiosus, Monasterio acquirit, si capax sit. Et si Religiosus e contractu, vel delicto, Monasterium non inducat ad obligationem cap. Quod quibusdam de fideiusso. Excipe, si compromiserit, vel commodum hauserit.

VIOLABIT paupertatem etiam abscondens a Praelato rem aliquam, etiam si a praecedenti Praelato licentiam haberet. Item, qui murmurat voluntate renitens, si res a Praelato auferatur, ita Less. cit. num. 79. Sanchez cit. cap. 19. num. 60. Sylvest. V. Relig. 6. quaest. 7. Layman. cit. cap. 7. n. 8. Faust. lib. 8. quaest. 126. Rodtig. cit. art. 10. et 12. Petr. Nauarr. lib. 3. de rest. cap. 1. num. 174. et 179. Bassaeus num. 7.

VIOLABIT eam etiam Oeconomus dispertiens contra suam ministrationem. Ita D. Thom. quaest. 32. art. 8. Molin. tom. 2. d. 276. Sylvest. ad D. Thomam.

SIMILITER Praelatus res Monasterii male dispertiens, cap. Fraternitatem de donat. Sanchez cit. cap. 19. num. 30. Graff. part. 1. lib. 3. cap. 5. num. 133. Bass. num. 8. qui varios tamen casus numerat, quibus licet Religioso dare eleemosynam, superiore inconsulto. Eo autem invito, potest eam largiri in extrema necessitate. Ita D. Thom. 2. 2. quaest. 32. art. 8. ad 1.

Quaestio VII: De Poenis, et signis Proprietarii

De Poenis, et signis Proprietarii.

PRIMO, proprietarius in morte privatur sacra sepultura, cap. Monachi de statu Monach. sepeliendus ergo est in sterquilinio cum pecunia. Quod si iam in loco sacro iacet, exutrahendus. Secundo, cap. cum ad Monasterium, de stat Monach. decernitur, ut Proprietarius expellatur: Sed hoc non est in usu; at carceri mancipatur ad Poenitentiam. Tertia ex Conc. Trident. sess. 25. privetur biennio voce tam activa, quam passiva. Vide Sanch. l. 7. c. 20. Faust. l. 8. q. 158.

PRIMUM autem, ac praecipuum proprietatis signum notatur cap. Monachi, si inveniatur Religiosus peculium possidere proprio nomine, ubi indicatur pro poena, ut donec resipiscat, ab Altaris communione removeatur, quippe reus, et sacrilegii contra votum, et furti, retinendo alienum.

SECUNDUM signum, est rei occultatio; nam etiamsi ab initio cum praesumpta venia superioris res auferatur, si tamen postea occulletur animo retinendi, et non cedendi eam praelato petenti, proprietatis vitium incurritur. Et hoc quidem verum est etiamsi cum expressa licentia res fuerit in particularem usum alicuius Religiosi ascita; nam talis venia praesumitur concessa, ea tacita conditione, ut semper sit sub Dominio praelati; si talis sit Religio, ut possit possidere in communi.

HINC nonnulli magnum proprietatis indicium inde eliciunt, quod quis rem aliquam clavi obsignatam habeat absque superioris licentia, etiamsi rem ipsam cum hac licentia nactus sit; qui modus hic arguit mentis, et affectus tenacitatem ad rem non suam; praeterea in proprietariae possessionis signum in lege civili solet tradi clavis leg. clavibus ff. de contrahend. empt. propter has rationes huic sententiae ortum, et originem dedisse censentur Alvarus Pelag. lib. 1. de planctu Ecclesiae, cap. 67. Corduba in expositione Regulae, cap. 6. quaest. 9. et Serena Conscientia quaest. 81. Et sane antiquitus patribus plane perosum erat rem aliquam clavi obsecrare, ut habet Cassianus lib. 4. c. 15. de instit.

VERUM certum est, in se clavem non proprietatis, sed custodiae signum esse, ut bene notat Suarez lib. 8. de paupertate, cap. 12. unde in tantum proprietatem indicat, in quantum rem aliquam communi usui absque superioris licentia, praesumpta vel expressa, subtrahit, et occultat, ita ut de ea nequeat superior disponere, ut varii arguunt Authores apud Suarez loco citato, qui monet religionis consuetudini in hac re standum, sicut et superiorum permissionibus, qui id possunt vel inhibere, vel concedere;

An autem proprietatem arguat, rem aliquam obtinere cum irrationabili, seu iniusta superioris licentia; negat Suarez cum aliis, quos allegat; quia licet talis venia male concessa sit, cum tamen non sit paupertatis dispensatio, sed concessio circa materiam paupertatis remotam, potest subditus licite ea uti, et eo potiori iure, quod mentem semper paratam habeat rem talem ad nutum, et libitum superioris remittere.

Tractatus I: PRIMUS DE VIRTUTIBUS THEOLOGICIS

Proemium I: Prooemium

Disputatio I: DE FIDE

Quaestio I: Quid FIDES significet, et quid sit

Quaestio II: Quodnam sit FIDEI obiectum

Quaestio III: An obiectum FIDEI sit aliquod complexum

Quaestio IV: An FIDEI obiectum possit esse falsum

Quaestio V: An obiectum FIDEI possit esse evidens scientifice

Quaestio VI: An FIDES sit de his, de quibus habetur visio in via

Quaestio VII: An articuli FIDEI sint evidenter credibiles

Quaestio VIII: An credibilia recte per articulos sint disposita

Quaestio IX: Utrum articuli FIDEI, decursu temporum, creverint

Quaestio X: Utrum FIDES creverit quoad lumen

Quaestio XI: An Fides creverit certitudine

Quaestio XII: An Fidei articuli exponendi sint auctoritate aliqua, quae sit infallibilis magistra, et quae sit

Quaestio XIII: Quae sint notae verae Ecclesiae, apud quam stat authoritas exponendi FIDEM

Quaestio XIV: Quidnam sit necessario credendum, necessitate medii

Quaestio XV: Quae sint credenda necessitate praecepti

Quaestio XVI: An teneamur FIDEM confiteri, et quando

Quaestio XVII: An liceat de FIDE disputare, et quando

Quaestio XVIII: An Fides sit in Intellectu

Quaestio XIX: An Fides perficiatur per Charitatem, tanquam per formam

Quaestio XX: An certum sit, FIDEM sine CHARITATE manere

Quaestio XXI: An, et quomodo FIDES sit VIRTUS

Quaestio XXII: An FIDES sit UNA VIRTUS

Quaestio XXIII: An FIDES sit prima Virtutum

Quaestio XXIV: An FIDES sit certior quacumque scientia; vel habitu quocumque intellectivo

Quaestio XXV: An quis certo scire possit, se FIDEM habere

Quaestio XXVI: In quibusnam sit FIDES

Quaestio XXVII: An FIDES sit Donum DEI substantialiter

Quaestio XXVIII: Utrum differentia FIDEI, et aliorum actuum naturalium a supernaturalibus moralibus proveniat semper ex obiecto

Quaestio XXIX: De FIDEI effectibus

Quaestio XXX: De DONO INTELLECTUS

Dubitatio I: An INTELLECTUS sit donum Spiritus Sancti

Dubitatio II: Utrum DONUM INTELLECTUS possit esse simul cum FIDE

Dubitatio III: An DONUM INTELLECTUS consistat in contemplatione Creatoris, et Creaturae

Dubitatio IV: Utrum DONUM INTELLECTUS insit omnibus habentibus gratiam, et an his solis

Dubitatio V: Qua sit necessitas, et utilitas DONI INTELLECTUS

Dubitatio VI: Utrum* **DONO INTELLECTUS** *respondeat sexta beatitudo, scilicet Beati mundo corde, etc.

Dubitatio VII: An* **DONO INTELLECTUS** *respondeat, inter fructus Spiritus Sancti, Fides

Quaestio XXXI: De Dono Scientiae

Dubitatio I: An* **SCIENTIA** *sit donum Spiritus Sancti

Dubitatio II: An scientia sit de rebus Divinis

Dubitatio III: An donum scientiae sit speculativum

Dubitatio IV: An Dono Scientiae respondeat tertia Beatitudo: Beati, qui lugent, etc.

Disputatio II: De Infidelitate

Quaestio I: Quid, et quale peccatum sit INFIDELITAS

Quaestio II: An opera omnia Infidelium sint peccata

Quaestio III: Utrum infideles possint compelli ad FIDEM audiendam

Quaestio IV: An cogi queant Infideles ad FIDEM nostram, sufficienter propositam, amplectendam

Quaestio V: An Infideles non baptizati, cogi queant ad relinquendos errores, vel ritus, rationi naturali contrarios

Quaestio VI: An permittendi sint ritus Infidelium

Quaestio VII: An liceat cum infidelibus pacisci de eorum ritibus tolerandis

Quaestio VIII: An Infideles, non baptizati, possint retinere potestatem supra Fideles, et an possint ea privari

Disputatio III: De Haeresi

Quaestio I: Quid sit HAERESIS

Quaestio II: An dubitans de articulis FIDEI sit haereticus

Quaestio III: An, qui actu opinativo mero assentitur articulo FIDEI, sit haereticus

Quaestio IV: An, et Quae Ignorantia excuset ab Haeresi

Quaestio V: Qua pertinacia ad HAERESIM requiratur

Quaestio VI: An, ut quis censeatur Haereticus, necesse sit, ut fuerit baptizatus, et fidelis

Quaestio VII: Utrum Ecclesia cogere possit haereticos ad FIDEM Catholicam recipiendam

Quaestio VIII: De alio medio, quo utitur Ecclesia contra haereticos prohibendo eorum Libros

Quaestio IX: An teneamur haereticorum conversationem vitare

Quaestio X: Quae excommunicatio haereticis infligatur

Quaestio XI: De aliis Poenis spiritualibus haereticorum

Quaestio XII: De poenis temporalibus Haereticorum

Disputatio IV: De Spe

Quaestio I: Quid sit SPES

Quaestio II: Quodnam sit obiectum materiale SPEI

Quaestio III

Quaestio IV: An SPE certo obiectum exhibeatur, et speretur

Quaestio V: An Spes sit Virtus

Quaestio VI: An SPES sit Virtus Theologica

Quaestio VII: An aliquando SPES sit informis

Quaestio VIII: An SPES oriatur ex meritis

Quaestio IX: An Spes praecedat Charitatem

Quaestio X: Quodnam sit SPEI subiectum proximum

Quaestio XI: Utrum SPES maneat in Beatis

Quaestio XII: An detur praeceptum sperandi in DEUM

Dubitatio VI: Utrum* DONO INTELLECTUS *respondeat sexta beatitudo, scilicet Beati mundo corde, etc.

Dubitatio VII: An* DONO INTELLECTUS *respondeat, inter fructus Spiritus Sancti, Fides

Dubitatio I: An* SCIENTIA *sit donum Spiritus Sancti

Quaestio XVII: An omnia dona gratuita sint CHARITATE diligenda

Quaestio XVIII: An irrationalia ex CHARITATE sint diligenda