Palladium theologicum, Tomus quintus: De virtutibus

Utrum differentia FIDEI, et aliorum actuum naturalium a supernaturalibus moralibus proveniat semper ex obiecto.

Haec difficultas est communis etiam aliis virtutibus: an differant semper actus naturales, et supernaturales earum ex obiectis, formalibus sane; nam materiale obiectum potest a pluribus attingi virtutibus.

Prima opinio est negativa; esto enim quamplures ita differant; adhuc tamen alii actus naturales a supernaturalibus differunt solum ex parte principii, quatenus unus petit fieri a solo principio naturali; alter vero exigit oriri a principio supernaturali. Ita Scotus 3. dist. 25. quaest. 2. et dist. 27. quaest. 1. quem sequuntur Scotistae apud Mastrium disp. 6. quaest. 7. et Molina in concordia, disput. 7. et disp. 13. et 14. et disp. 52. Coninch. de supernaturalitate actuum, disp. 5. dub. 1. 2. et 3. Granado in p. 1. in prooem. disp. 5. sect. 4 num 13. et quaest. 12. tract. 5. disp. 8. num. 6. et 1. 2. tract. 1. disp. 4. sect. 3. Salas in primam 2. tom. 2. tract. 11. disput. 6. SECUNDA sententia est, eos actus differre ex obiecto formali. Ita D. Bonav. in 3. dist. 23. art. 2. quaest. 3. Caietanus, Conradus, et Medina apud Salam loc. cit. Vasquez tom. 1. in primam secundae, disp. 86. cap. 6. et tom. 2. disp. 195. cap. 3. Suarez lib. 2. de gratia, cap. 11. et tom. 4. in 3. p. disp. 3. sect. 6. num. 10. et sect. seq. Idem Turrianus opusc. 2. de gratia, disp. 8. et opusc. 13. dub. 3. Curiel in praesenti quaest. 109. art. 1. dub. 3. §. 4. Tanner. Bannes, Amicus disp. 10. sect. 4. et alii apud Mastrium disp. 6. quaest. 7. in 3. Cardinalis de Lugo disp. 9. sect. 1. Mediator accedit dicens, de possibili non repugnare actus virtutis naturalis, et infusae non distingui ex parte obiecti formalis; de facto tamen dari actus naturales circa idem obiectum cum supernaturalibus.

ASSERO cum secunda sententia, actus supernaturales differre ab actibus naturalibus ex obiecto formali.

PROBATUR primo hic a D. Bonav. e Scripturis, Conciliis, et Patribus, allegatis quaestione praecedenti, distinguentibus actus supernaturales substantialiter exigentes auxilium Divinae gratiae, ut obiectum suum attingant. Hinc Concilium Araus. 2. can. 5. et 25. damnat eos, qui dicunt, fidem, qua in Deum credimus, esse naturalem, ut confirmat testimonio Apostoli Philip. 1. Vobis datum est pro Christo, non solum ut in eum credatis, etc. Et Concilium Trident. sess. 6. cap. 6. docet, hominem ad iustificationem disponi, dum libere movetur in Deum credens, vera esse, quae ab ipso dicta sunt. Et hoc est illud sicut oportet, can. 3. Ex his eruit S. Doct. argumentum quartum fundamentale, quo nititur in corpore: Secundum nullum habitum naturalem, vel acquisitum, elevatur intellectus supra se, ut assentiat primae veritati propter se, et super omnia: Ergo habitus fidei informis habet actus ex obiecto, non attingibiles a virtute naturali, vel acquisita, ratione obiecti. Hoc argumento nititur Suarez lib. 2. de gratia, cap. 11. Confirmatur, alioqui virtutes supernaturales essent superfluae, si earum obiectum posset a natura attingi. Et si actus est supernaturalis, debet versari circa obiectum altioris ordinis, non attingibile a virtute naturali; et ita excedere modum agendi potentiae naturalis.

RESPONDET Mastrius num. 223. licet obiectum supernaturale, puta Deus, ut beans supernaturaliter, nequeat primo attingi sine revelatione, tamen revelatum, posse naturaliter desiderari, vel Mysterium credi aliquo narrante; et tunc obiectum supernaturale non exercere rationem suae supernaturalitatis; et ita respectu talis actus, non est supernaturale obiectum in actu exercito; sed solum in actu signato. Itaque supernaturalitas actus non attenditur ex parte obiecti; sed ex parte subiecti.

Hoc tamen male olet, et sapit Pelagianismum, quod facta revelatione possit homo credere suis viribus; nam semper virtute auxilii supernaturalis eget, alioqui elicito primo actu, superfluum est Dei auxilium ad subsequentes, ratione excellentiae obiecti, quod satis vires naturales semper excedit.

URGET Suarez. Si quis posset actu naturali attingere veracitatem Dei, ut est revelans Mysterium Incarnationis, ille actus erit tam certus, quam supernaturalis: Ergo habebit omnem conditionem in ordine ad salutem, et erit sicut oportet. Confirmatur; nam cum Tridentinum definit, necessarium esse donum Spiritus Sancti, ut quispiam credere, sperare, diligere et poenitere valeat, sicut oportet; loquitur etiam de fideli, qui alias etiam habuit similes actus, dum alias conversus est; alioqui posset aliquis decima vice converti viribus naturalibus.

RESPONDET Arriaga sect. 2. posse Philosophum assentiri actu naturali huic articulo: Deus unus est, tanta certitudine, quanta assentitur ex revelatione, ex parte obiecti; quare ait, auxilium requiri non propter certitudinem; sed propter proportionem cum gratia, quae est supernaturalis.

Mastrius vero concedens, requiri propter maiorem etiam certitudinem, negat, fore aeque certum assensum philosophi, ac fidelis.

INSTAT Suarez, utrumque niti Dei veracitate, quae una est.

RESPONDET Mastrius, philosophum niti veracitate Dei, cognita fide humana, quae est fallibilis, et ideo actus ille non est ita certus.

MELIUS tamen arguit, et urget S. Doct. ex improportione obiecti, ob quam necessarium adhuc est Dei auxilium; alioqui superfluum esset auxilium, si natura eo possit attingere; Veracitas enim Dei actu supernaturali respicitur propter se, ut ait S. Doct. at veracitas a philosopho respicitur ob rationes naturales, quae sunt inferioris ordinis.

PROBATUR secundo a D. Bonav. in 3. dist. 13. quaest. 3. ad 1. et dist. 26. quaest. 2. ad 1. Virtutes, et habitus specificantur ab actibus; et actus ab obiectis formalibus: Ergo virtutes diversae speciei debent habere obiecta diversae speciei; sed fides infusa, et acquisita sunt diversae speciei: ergo debent habere obiecta diversae speciei. Confirmatur ex D. Bonavent. loc. cit. in 3. quem sequitur Scotus 3. dist. 23. §. ad quaestionem; et quodl. 14. ac. 17. ubi fidem infusam ab acquisita distinguit ex parte motivi, et obiecti formalis; eo quod fides infusa nititur immediate testimonio Dei, cui nequit subesse falsum. Fides vero acquisita, testimonio creato, cui potest subesse falsum.

RESPONDET Mastrius num. 228. ex dictis num. 208. quod virtutes quidem eiusdem ordinis habent diversum obiectum, non sic virtutes diversi ordinis, quia saepe sunt subordinatae; habitui enim supernaturali subordinatur habitus ordinis naturalis, tanquam propriae regulae.

CONTRA; quia subordinatio, seu subalternatio semper addit aliquid, accidentale quidem subalternanti; sed essentiale subalternato. Sic Perspectiva addit obiecto Geometrico, quod est figura, esse visuale; et Musica Arithmeticae numeris, esse sonorum; unde subalternans semper obiecto distincta est. Deinde falsum est, naturalem habitum subalternari supernaturali, primo, quia iste plus continet, quam naturalis. Deinde, quia ideo supernaturalibus necessarium est Dei auxilium, quia totum ordinem naturae excedunt; alioqui si tale obiectum potest attingi a virtute naturali, profecto superfluit gratia, quod est Pelagianum, ut infert etiam Suarez. Suppono autem, esse supernaturales substantialiter, at esto quoad modum; adhuc ille modus nequit attingi, et est essentialis illi habitui: atque rationem novam addit formalem, quia per hanc transcendit naturae vim. Quod vero constituat rationem formalem, probatur; quia honestas illius virtutis, ut nobis, ablata divina revelatione, se tenet ut obiectum; movet enim sub hac ratione ad virtutem illam, ut advertit Lugo num. 19.

RESPONDET vero Mastrius 232. et Lugo num. 25. non destrui illa opinione necessitatem gratiae; quia haec necessitas non probatur ex motivo, vel obiecto, sed ex proportione, quam hi actus habent cum beatitudine supernaturali, ad quam fides ordinatur, et ex modo excellenti attingendi tale obiectum.

AT contra ostendi supra, hanc supernaturalitatem esse substantialem actibus, atque adeo provenire ex obiectis unde specificantur actus, iuxta Aristotelis doctrinam.

Obiicies primo. Amor Dei naturalis, et supernaturalis respiciunt idem obiectum, nempe divinam bonitatem. Et si dicas, amorem naturalem respicere Deum, ut est auctor naturae, amotem vero supernaturalem, ut est auctor donorum supernaturalium: Replicat Scotus 3. dist. 27. quaest. unica, art. 2. esto aliqua diversitas inde eveniat in amore concupiscentiae; nulla tamen eveniet in amore amicitiae, quo amatur Deus propter se, et qua est bonus in se.

Enim vero respondeo, etiam amorem amicitiae respicere Deum, ut bonum bonitate absoluta, quae supernaturaliter est communicabilis, et hac quidem cognita, et obiecta per revelationem; at vero amore amicitiae naturali amari, ut bonum bonitate communicabili per naturam, naturaliter obiecta. Ex quo ruit etiam oppositio Mastrii num. 215. et Coninchii disp. 5. dubio 3.

Obiicies secundo. Si virtus acquisita non possit tendere in idem obiectum, in quod tendit infusa, facile discerneremus, quando elicimus actum Fidei, et Charitatis supernaturalem; atque adeo sciremus, nos in Dei gratia constitutos.

Respondetur ex dictis quaest. praecedenti, non constare mihi, obiectum supernaturale amari super omnia, quia potest esse ex ignorantia vincibili aliquod obstaculum peccati.

Obiicies tertio. Quando aliquis mihi narrat, Filium Dei incarnatum, vel alium articulum similem, naturaliter audio illas voces, et naturaliter possum concipere totum illud obiectum supernaturale; et tunc potest voluntas in tale obiectum amore ferri, diligendo Christum, pro me exinanitum, ut haec sit ratio motiva. Sic Mastrius, et Auersa.

Respondetur ex D. Bonav. auditum illum esse quidem materiale fidei, sed formaliter non percipi assensu, seu non cogitari assensione, ut fides exigit, nisi adsit lumen Divinum, vel habitus fidei, sine quibus non assentietur articulo alicui, neque credet, neque apprehender, eum possibilem; cum sit contra naturae cursum, et consequenter neque diliget.

Instabis. Fide acquisita potest quispiam credere Deum Trinum, etiam postquam factus haereticus amittit fidem, tunc id credit fide humana, etiamsi credat motivo veritatis primae, revelantis eodem modo, quo ante credebat fide amictus; alioqui agnosceret, se amisisse fidem.

Respondent communiter ex D. Bonau. diverso modo credere haereticum Mysterium Trinitatis ante lapsum, et postquam amisit fidem, negando v. g. Ecclesiam, et adhuc credendo Trinitatem: nam ante credebat immediate, ut fide divina revelatum; nunc autem fide humana; Et sane revelationem ingredi obiectum formale, ostendi quaest. 2. Igitur non amplius credit revelationi, seu divinae veritati revelanti, dum negat Ecclesiam, per quam revelatur; et praeterea habet affectum pravum circa motiva fidei, et circa obiectum formale, quod immerito negat Arriaga disp. 14. num. 18. et Mastrius, n. 219. Neque satis advertit differentiam assensuum, quia in his actibus internis reperiuntur motiva naturalia, et supernaturalia, ut advertit Suarez lib. 2. de gratia, cap. 11. nec adeo facile est, ut sibi fingunt Arriaga, et Mastrius.

Obiicies quarto. Esto distinctio obiectorum inferret distinctionem actuum; non tamen unitas obiecti specifica semper concludit unitatem actus, et potentiae, quia diversae specie potentiae, diversis specie actibus possunt circa idem obiectum, nedum materiale; sed etiam formale versari. Probatur. Idem enim obiectum est obiectum omnis intellectus beati, et etiam omnis voluntatis beatae, nec tamen volitio est eiusdem speciei cum intellectione. Neque Aristoteles dixit, quod actus habeant unitatem ab unitate obiecti, sed distinctionem. Et licet actus specificentur ob obiectis, non tamen tanquam a principio adaequato; specificantur enim etiam in ordine ad principia; imo magis ab his, a quibus magis pendent.

Respondetur iuxta principium decantatum Scoti, idem esse principium constitutivum, et distinctivum, dans enti esse unum, et in se indivisum, et distinctum a quocumque alio; atque adeo si actus specificant, vel specificata ostendunt obiecta, dant eis utrumque. Quod vero dicit de intellectu, et voluntate, falsissimum est; nam diversis omnino rationibus formalibus feruntur in obiectum materiale. Intellectus, accipiendo in se obiectum, ut verum ad notitiam; Voluntas, extra amore egrediendo ad bonum, sicuti apud omnes diversae etiam sunt hae potentiae. Nego pariter id, quod dicebat de principio; nam potentiae, quae sunt principia, in tantum diversae sunt factae, in quantum taliter institutae sunt ad tales operationes, ac proinde potentiae naturales in ordine ad actus varios, factae sunt variae. Quo fit, ut optime tota ratio diversitatis ex actibus accipiatur.

Obiicies quinto. Comparentur virtutes aliquae, quoad earum actus. Misericordia naturalis fertur in egenum, ut ei subveniat; sic etiam infusa fertur motivo eodem pietatis in egenum. Sic Iustitia naturalis, et infusa feruntur ad restitutionem furtivae rei, ob turpitudinem furti.

Respondetur cum Vasquez, diversum habere obiectum formale; nam Iustitia, et Misericordia naturalis respicit proximum, ut concivem politicum; infusa vero, ut in Christo sibi, tanquam membrum unius corporis Ecclesiae, coniunctum, et sic distinguuntur virtutes; nam ut ait Aristoteles 3. Polit. cap. 3. Virtutes distinguuntur secundum diversas politias, ad quas ordinant subiectum.

Quod vero explicat Lugo num. 9. esse contra experimentum, et contra meriti rationem; nam sic agens ex motivo naturali nihil meretur, atque deberent Praedicatores hoc adverterte, ne tot opera pereant.

Resolvit S. Doct. in Dieta, in fine tituli 1. admonendum, qui facit eleemosynam, quo fine eroget, ut meritum eleemosynae obtineat; non enim omnis finis est satis; sed finis supernaturalis proportionatus praemio. Ideo in fine mundi dabitur regnum caelorum, his verbis: Esurivi enim, et dedistis mihi manducare, etc. non quia necesse sit intendere dare Christo; sed dare inopi ob divinum praeceptum.