Palladium theologicum, Tomus quintus: De virtutibus

Infidelium alii sunt, qui nunquam fidem receperunt, et hi sunt pagani: Alii sunt, qui fidem receptam respuerunt, et hi sunt haeretici: Alii denique, qui Salvatoris fidem diu sub figuris coluerunt, sed eam exhibitam non agnoverunt, et isti sunt Iudaei: Hic de infidelitate in genere pro fidei carentia agendum, et cum aliquid de infidelibus, non baptizatis, libandum: In sequenti vero disputatione de haeresi disseremus.

Quid, et quale peccatum sit INFIDELITAS.

NOTANDUM ex D. Bonaventura ad ea verba Lucae 19. Non relinquent in te lapidem super lapidem: eo quod non cognoveris tempus visitationis tuae, Infidelitatem esse ruinam aedificii spiritualis; sicut fides e contra est fundamentum eius aedificii. Haec autem est Infidelitas, non quae opponitur Fidelitati, quae est virtus moralis inclinans ad fidem, seu promissum servandum, de qua Eccles. 5. Displicet Deo infidelis promissio, ut monet S. Doct. ad eum locum; sed est infidelitas, quae opponitur virtuti Theologicae, ut dixi disp. 1. quaest. 1. cum D. Bonau. Infidelitatem esse peccatum, ostendi disput. 1. quaest. 14. et sequentibus, ubi actum est de obligatione credendi articulos fidei, et alia; atque adeo peccari posse omissione gravi, non discendo res fidei, sufficienter propositas.

DUPLICITER vero potest Infidelitate delinqui, vel positive, veritatem fidei agnitam impugnando, et recusando, et haec dicitur infidelitas contrarie: Vel privatime, carendo notitia debita. Aliqui addunt aliam carentiam negativam, quae sit per ignorantiam invincibilem, sed hanc non admittunt plurimi cum D. Bonavent. 3. dist. 21. art. 1. quaest. 3. de quibus egi Prima secundae, tract. de peccato, disp. 1. quaest 1.

DIVIDITUR autem Infidelitas in Haeresim, Iudaismum, et Paganismum a D. Thom. quaest. 10. art. 5. et D. Bonau. p. 1. Centil. sect. 26. Ibi probat S. Doct. infidelitatem esse peccatum, maximum inter peccata viz Ioan. 16. Arguet mundum de peccato, etc. quia non crediderunt in me. Vocat hoc Peccatum antonomastice. et Ioan. 3. Qui non credit, iam iudicatus est: quia non credidit in nomine Unigeniti fily Dei. Et Marci ultimo: Qui vero non crediderit, condemnabitur, quasi poena summa infidelibus praeparata sit. Dixi, inter peccata viz infidelitatem esse peccatum maximum, cum D. Bonau. quia nullus in via odit Deum expresse, sed solum interpretative, ut docet D. Bonau. ad ea verba Ioan. 15. Et oderunt me, et Patrem meum. Interpretative quidem oderunt, quatenus ab eo avertuntur per peccata, vel nollent puniri; odium vero formale, est damnatorum proprium.

D. THOMAS comparat infidelitatem cum odio Dei, et ait, hoc esse peius, quia opponitur Charitati, quae maior est prima Corinth. 13. Infidelitatem vero maiorem, ait, Desperatione, ut dicam disp. 6. quaest. un. tametsi haec sit periculosior. Vide etiam Tannerum T. 1. quaest. 8. dub. 1.

PORRO infidelitatem in intellectu ponit S. Doct. in 3. dist. 5. quaest. 5. ad 4. opponitur enim fidei, quae est in intellectu, et voluntate, seu in libero arbitrio, ut dixi disp. 1. quaest. 18. De quo agunt Suarez disp. 16. sect. 3. Hurtado disp. 67. Lugo disp. 18. sect. 1. Quaerunt praecipue: an peccatum infidelitatis semper consummetur in intellectu; an in sola aliquando Voluntate.

NEGANT Suarez loc. cit. Coninch. disp. 18. dub. 3. Tannerus 2. 2. disp. 1. quaest. 8. dubio secundo, Fuliens. lib. 3. cap 6.

ASSERUNT Valentia disp. 1. quaest. 10. p. 1. Hurtado disp. 68. sect. 2. quae sententia Metaphysice intellecta placet Lugo num. 9 licet communiter loquendo, priori adhaereat. Fuliens. vero malitiam obiectivam in intellectu ait, qui deficit a fide; formalem vero in voluntate, a qua libere exit actus intellectus pravus.

An opera omnia Infidelium sint peccata.

SECTARII huius temporis omnia opera infidelium, peccata esse clamant. Sic Lutherus art. 36. ex damnatis a Leone X. Melanchthon in Apol. confess. Augustana, Bucerus lib. de concordia communi. Calvinus lib. 2. Instit. cap. 3. Kemnitius in examine sess. 6. can. 7.

FVIT vero sententia Gregorii Arim. 2. sent. dist. 41. quaest. un. art. 2. omnem actionem istius infidelis esse malam, qui omnino Deum ignoret; non autem haereticorum, qui Deum saltem agnoscunt. Capreolus vero in 2. dist. 41. quaest. un. art. 3. putat, saltem omnem actionem praeceptam, factam ab infideli, quo tempore praecipitur, esse malam, quia deberet referri in Deum verum, quod non faciunt infideles, qui Deum verum ignorant: et in hoc Gregorio favet.

VERISSIMUM tamen est, aliqua opera infidelium esse bona.

PROBATUR primo a S. Bonau. 3. dist. 38. dub. 2. ex 7 primo Exodi, ubi Obstetricaes AEgyptiae laudantur, quia contra Regis mandatum servabant vivos infantulos Hebraeorum, ad quod lege Divina, et naturali tenebantur. Illae autem Obstetricaes infideles erant. De his vero dicitur: Quia timuerunt Deum, aedificavit eis domos. Ubi D. Hieronymus: AEdificavit eis domos spirituales: Ergo aliquam spiritualem rem adeptae sunt.

PROBATUR secundo a S. Doct. ex dictis prima secundae, tract. 5. qui de Gratia, disp. 1. quaest. 10. ubi ostendi, posse aliquem viribus naturae, agere bonum opus morale.

PROBATUR tertio a S. Doct. hic, quia ad opus bonum morale non requiritur fides, neque gratia sanctificans, ut definit C. Trident. sess. 6. cap. 7. ubi sub anathemate damnantur dicentes, omnem actionem hominis ante iustificationem esse peccatum.

Idem probatur ex PP. Ambrof. lib. 1. de Abraham, cap. 2. Hieron. in fine lib. 2. com. in epistolam ad Galat. August. lib. de spiritu, et litt. cap. 27. et 28. Chrysost. homil. 67. ad popul. Vide Tannerum disp. 1. q. 8. dub. 4.

OBIICIUNT aliqua loca Scripturae, Matth. 7. Non potest arbor mala bonos fructus facere.

RESPONDET S. Doct. hic ex D. August. lib. 1. cont. Iulianum, cap. 3. et in Enchir. cap. 15. dici arborem malam voluntatem, quatenus male aliquid vult, vel ut voluntas est illius infidelis, non perfecte bona est. Ita etiam Tannerus, et alii.

SECUNDO obiiciunt illud Ioan. 15. Sine me nihil potestis facere.

RESPONDET S. Doct. ad eum locum, et in 2. dist. 28. art. 2. quaest. 3. loqui de operibus meritoriis, et de his, quae sunt dispositio ad salutem de congruo. Deinde sufficit, si auxilium Dei adsit, ut operetur ob Deum cognitum authorem naturae, etiamsi absit fides.

OBIICIUNT tertio Rom. 14. Omne, quod non est ex fide, peccatum est.

RESPONDET S. Doct. in 3. dist. 23. dub. 2. et in 4. dist. 39. q. 3. ibi loqui de conscientia, ut opus, contra conscientiam factum, malum sit. Sic exponitur a D. Chrysost. homil. 26. in epistolam ad Romanos, et aliis. Ita etiam Tannerus loco citato.

OBIICIUNT quarto id Titi primo: Coinquinatis, et infidelibus nihil est mundum.

Respondetvr ex D. Bonav. hic, et D. Chrysost. homil. 3. ibi; omnia esse immunda infidelibus, superstitiose suas actiones peragentibus; tam enim potest infidelis unum existimare immundum, puta vinulum, quam Suem. Vide reliqua in Valentia quaest. 10. p. 2. Tannero loco citato.

LOQUIMUR nunc de Infidelibus, qui extra sunt, non baptizati.

POTESTATEM hanc egregie probat S. Doct. primo ad 14. Lucae, ubi Rex praecipit: Exi in vias, et sepes: et compelle intrare, ut impleatur domus mea. Ubi ministri illi praedicatores sunt, qui praecipiuntur a Christo, ut extra civitatem in vias, et sepes quaerant gentiles, iuxta expositionem D. Gregorii in Gloss. in cap. 14. Lucae, et homil. 36. in Evang. per vias autem urbis quaerunt Iudaeos, qui tenere legem sub urbana conversatione noverant. Hos vero compellere terroribus aeternorum suppliciorum iubet, non bellicis tormentis, ut advertit S. Doct. sed rationibus efficacissimis, ut notant etiam D. Thom. quaest. 22. de ver. art. 9. et alii.

IDIPSUM ostendit S. Doct. ad ultimum Lucae ad ea verba Christi: Sic oportebat Christum pati, et resurgere a mortuis: et praedicari in nomine eius poenitentiam, et remissionem peccatorum in omnes gentes. Hoc autem ius ostendit ex Genes. 22. Benedicentur in semine tuo omnes gentes. Genes. 49. Ipse erit expectatio gentium. Psal. 2. Postula a me, et dabo tibi gentes. Ego autem sum Rex ab eo constitutus, praedicans praeceptum eius. Isa. 49. Dedi te in lucem gentium.

CONFIRMAT S. Doct. in 3. dist. 14. dub. 4. illo Matth. ultimo: Data est mihi omnis potestas in caelo, et in terra. Euntes ergo docete omnes gentes. Praemissis id ostendit ex hoc loco in 4. dist. 3. p. 2. quaest. 1. ad quintum.

ET Apostolus secunda Corinth. 5. Posuit in nobis verbum reconciliationis: Pro Christo ergo legatione fungimur.

CUM igitur divina sua potestate miserit praedicatores Legatos ad annunciandum Evangelium, habent ius illi coërcendi eos, qui praedicationem hanc vellent impedire: Talis enim potestas inest Regi ad eos coërcendos, qui suos vellent impedire Legatos, ut constat ex l. 2. ff. de his, quibus mandata est iurisdictio, C. Praeterea de officio delegati: Ita sentiunt communiter Doctores apud Tannerum 2. 2. disp. 1. quaest. 9. dub. 1. num. 10. et sequent.

De his vero sunt nonnullae quaestiones.

PRIMA est: Ad quos pertinet authoritas mittendi praedicatores ad Infideles.

RESPONDET S. Doct. in opusculo. Quare fratres minores praedicent; competere Papae, et aliis Pastoribus ex Lucae 10. Unde Innocentius in illud Rom. 10. Quomodo praedicabunt, nisi mittantur relatus in cap. cum ex iniuncto de haereticis, ait, quod non debet sibi quisquam indifferenter praedicationis officium usurpare. Quod probat S. Doct. illis verbis Christi: Rogate ergo dominum messis, ut mittat operarios in messem suam. Matth. 9.

PERTINET vero ad Principes defendere Missionarios, non directe ratione suae iurisdictionis, sed ut sunt ministri Pontificis. Sic Alexander VI. divisit Regibus Castellae, et Lusitaniae Provincias Indiarum, ut praedicatores, et missos in his defenderent.

Posse vero eos comitari exercitibus armatis, ut securi eant, docent Maior 2. dist. 44. quaest. 2. et noviter Ioannes Solorzano apud Dianam, 6. p. tract. 4. resol. 15.

OPPOSITUM tamen sentiunt Lugo disp. 19. sect. 2. §. 1. cum Suarez disp. 18. de fide. Hurtad. disp. 75. Castro Palao Tom. 1. tract. 4. disp. 2. p. 5.

PROBANT illo Matth. 10. ubi Christus mittit Apostolos: Sicut agnos inter Lupos, sine baculo, etc. Iam vero est nostra quaestio: An, si praedicatio Evangelii pacifice offeratur, et Infideles renuant audire, cogi armorum vi possint ad eam audiendam.

PRIMA opinio est assertiva Maioris loc. cit.

SECUNDA est negativa. Ita Valentia quaest. 10. p. 6. et indicat Salmeron T. 12. tract. 38. Coninch. disp. 18. dub. 14. num. 24. Caietanus, Bannes, Aragon. 2. 2. quaest. 10. art. 8. et alii communiter apud Tannerum disp. 1. quaest. 9. dub. 1. Videtur D. Bonav. ad 9. Lucae in ea verba: Nescitis cuius spiritus estis.

TERTIA sententia media asserit, quoad non baptizatos infideles, eos esse subditos Principibus Christianis tantum. Ita Suarez disp. 18. sect. 2. Hurtado disp. 75. sect. 3. qui id probant ex Bulla Gregorii XIII. cogentis Iudaeos ad audiendam singulis hebdomadibus fidem nostram e concione solum. Idem vult Scotus 4. dist. 4. quaest. ult. Castro lib. 2. de haeret. punit. cap. 14.

ASSERO cum hac D. Bonav. sententia. Probatur ab illo. Christus enim corripuit discipulos volentes punire Samaritas, recusantes recipere Christum Lucae 9. corripiuntur vero, quia ad Apostolos non pertinebat poenis coërcere, cum illis dictum esset: Sicut misit me Pater, et ego mitto vos. Ipse autem missos est mansuetis annunciare, unctus unctione amoris, ut dicitur Isaie 61. et .42. Dedi spiritum meum super eum: Calamum quassatum non conteret, et linum fumigans non extinguet. Unde ibi respondit discipulis: Nescitis cuius spiritus estis. Filius hominis non venit animas perdere, sed salvare. Quoniam hic adventus non erat iustitiae, sed misericordiae, Ioan. 3. Non misit Deus Filium suum, ut iudicet mundum, sed ut salvetur mundus per ipsum; unde hinc nomen IESU accepit Matth. 1. non Alexandri, non Caesaris. Et ideo qui Spiritum Dei habet, non debet expetere vindictam, sed exhibere patientiam, ut ait Ambrosius in Glossa ibi: Perfecta virtus non habet studium ultionis. Nec ulla est iracundia charitatis, sed plenitudo. Ideo dicitur Rom. 12. Non vosmetipsos defendentes charissimi, etc. Haec S. Bonav. locis citatis.

Ex quibus video, ipsum inclinare ad sententias, negantes coactionem quamcumque Infidelibus posse inferri.

NEQUE ex potestate praedicandi data a Christo, sequitur potestas cogendi ad concionem; alioqui Concionator missus ab Episcopo, posset cogere auditores ad concionem.

Communis igitur sententia est, non posse cogi infideles extraneos ad fidem audiendam; nulla enim ad hoc potestas data a Christo invenitur, ut notat Lugo loco citato, num. 65.

An cogi queant Infideles ad FIDEM nostram, sufficienter propositam, amplectendam.

Prima opinio est, posse infideles cogi ad amplectendam fidem, sufficienter propositam. Ita Maior 2. dist. 4. et quidem Genesius sepulueda apud Cardinalem de Lugo disp. 19. sect. 2. §. 2.

Secunda sententia id asserit de infidelibus, qui sunt subditi in temporalibus Principi, eos ad fidem cogenti; id tamen asserunt, loquendo de iure Divino; nam iure Humano haec coactio prohibetur. Hanc docet Scotus 4. dist. 4. quaest. 7. in fine, et aliqui ex eius Schola; eam probabilem asserit Lorca 3. disp. 36.

Alii id limitant ad coactionem indirectam; negant vero de directa. Ita Gabriel dicta dist. 4. quaest. 2. Angelus apud Suarez disp. 18. sect. 3.

Communis, et vera sententia negat omnino, posse infideles, sive subditi sint, sive non subditi, cogi ad amplectendam fidem. Ita D. Thom. quaest. 10. art. 8. et 12. ubi Caietanus, et alii Thomistae, Paludanus, Durandus, Antonius, Richardus, Sotus, Abul. Sylvester, Castro, Victoria, et alii, quos affert, et sequitur Suarez supra, Bannes, Aragon, Turrianus, Valentia, Azorias, et alii, quos afferunt Hurtad. disp. 75. sect. 2. Coninch. disp. 18. dub. 14. num. 125. Castro Palao Tom. 1. tract. 4. disp. 2. p. 6. Lugo disp 19. sect. 2. §. 2. Tannerus disp. 1. quaest. 9. dub. 1. qui alios recensent. Adde Bass. verb. Fides, 2. num. 8. Est autem sententia D Bonau. in 4. dist. 4. p. 1. art. 2. quaest. 1. arg. 4. opp. quod admittit etiam aliis locis, adductis quaest. 3.

Assero cum hac sententia, non posse infideles, sive subditos, sive non subditos, cogi ad fidem amplectendam.

Id praecipit S. Gregorius Magn. lib. 11. epist. 15. relatus in cap. Qui sincera, dist. 45. et Concilium Tolet. 4. cap. 56. relatum eadem dist. cit. de Iudaeis. Et id ipsum decernit Innocentius III. in cap. Maiores, de Baptismo, ubi Pontifex reddit rationem; quia est contra Christianam religionem, quae est ratio D. Bonau. quia Lex Euangelica libera est; nec de his, quae foris sunt iudicat, ut docet Apostolus prima Corinth. 5. ut notat S. Bonau. in 4. dist. 39. art. 2. quaest. 1. et ideo observat S. Doct. ad 10. Lucae Missionem Christi: Ecce ego mitto vos, sicut Agnos inter Lupos, ubi arma, quibus vult, mundum reduci ad fidem, esse mansuetudinem, ait; non autem arma, more antiquo, et sic conuertisse ipsummet Paulum, aduertit; de quo dictum erat, Genesi. 49. Beniamin Lupus rapax, qui conversus fuit, ex Equo sane a Christo Monarcha deturbatus; sed convictus argumentis, et luminibus, sponte ad fidem venit. Unde frustra exemplum hoc adducunt adversarii, ut advertit Lugo num. 85. Hoc sensu explicat, et illud Lucae 14. Compelle eos intrare, idest non armis, sed motivis caelestibus; non poenis temporalibus, sed terrore, ad summum, poenarum aeternarum, ut exponit D. Bonau. ad hunc locum: Arma enim militiae Christianae non sunt carnalia, ut dicitur 2. Cor. 10. Id aduertit S. Ambrosius lib. 7. in Lucam. Et observat, prohiberi Apostolos tollere virgas, quae sunt signa potestatis, ut describit S. Doct. ad Psal. 22. et in commentario, cap. 22. Lucae S. Bonau. observat cum D. Ambrosio lib. 10. in Lucam, praecipi, ut pro tempore solo passionis sumant Apostoli duos gladios ad meram defensionem, et addit Glossa: Donec sopita persecutorum insania, tempus euangelizandi redeat. Quod si in Ecclesia non mansit haec vis coactiva, non appareat quomodo manere possit in Principibus, in ordine ad infideles: nam de rebus fidei iudicare ad Ecclesiam spectat.

Egregie autem id probat S. Doct. ad 9. Lucae facto illo insigni, quando Christus ibat Samariam, et quia Samaritae noluerunt recipere illum ad praedicandum; Iacobus, et Ioannes volebant igne eos punire e caelo; at Christus eos reprehendit. Nescitis cuius spiritus estis. Filius hominis non venit animas hominum perdere, sed salvare, quem locum, quaestione superiori perpendi cum D. Bonau. Hoc si nonnulli pensassent, non tanta strage et immanitate saeviissent in miseros infideles, apud exoticas terras, sub praetextu Christianam religionem ipsis conciliandi; de hoc vide Archiepiscopum Valentiz in historia Americz.

Probatvr a S. Doct. ad 9. Lucae rationibus, quia gentes ad fidem debent moueri voluntarie, spiritu rectitudinis; alioqui contentiones, et scandala oriuntur, ut dicant gentes: Haeccine hic Christus eorum praecepit, qui se Salvatorem mundi praedicandum mandavit? His utitur etiam Tannerus num. 4.

Obiicies, Sisebutum Regem Hisp. olim Iudaeos ad Baptismum coëgisse, qui laudatur a Concilio Toletano 4. cap. 56. Rex vero Ferdinandus Iudaeos e regno expulit.

Respondetvr, laudari Sisebuti Zelum; non factum. Ferdinandus vero iure expulit Iudaeos, nolens habitare in suis regnis, ne suis subditis nocerent. Sic utinam sanguisugae undique pellantur.

Obiicies secundo, S. Gregorius Magn. lib. 3. epist. 26. relatus, cap. Iam vero, 23. quaest. 6. videtur velle, cogendos infideles exactionibus.

Respondetvr, cogi indirecte, et iure, non remittendo eis tributa debita, nisi convertantur.

Obiicies tertio Leges latas contra Paganos, et eorum ritus, ut Lex prima, Lex Ne quis. Lex Nemo ea. Lex Nemo venerandi, C. de Paganis, quae leges laudantur a Conciliis, et PP. apud Suarez sect. 4.

Respondetvr, eas leges prohibere cultus Daemoniorum sacrilegos, et alia, quae sunt contra legem naturae, ad quod Principes naturale habent ius.

Obiicies quarto. Baptizati inuiti coguntur ad obediendum Ecclesiae, ut constat e Concilio Tolet. 4. cap. 56. relato cap. de Iudaeis, dist 45.

Respondet Lugo num. 91. e D. Bonau. in 4. dist. 3. p. 1. art. 2. quaest. 1. non omnes inuitos aestimari baptizatos; sed eos, qui metu adacti, ut vitent incommoda, baptismum adeunt; et hi dicuntur tantum secundum quid inuiti.

An Infideles non baptizati, cogi queant ad relinquendos errores, vel ritus, rationi naturali contrarios.

Prima opinio est assertiua. Sic Maior, et Sepulueda apud Suarez disput. 18. sect. 4. Citantur a Coninchio disput. 18. num. 184. D. Antonin. 3. p. tit. 22. cap. 1. §. 6. et 8. sed ibi loquitur ad mentem Augustini Anconitani. Adducitur etiam Syluest. verbo Papa, quaestione 7. qui eodem modo loquitur. Citantur etiam Panormitanus cap. Quod super his, de voto, et a Panormitano, Hostiensis, et Innocentius in cap. Quod super his, extra de voto.

SENTENTIA communis Theologorum id concedit de infidelibus tantum subditis. Ita Caietan. Victoria, Soto, Valentia, Aragon, et alii, quos refert, et sequitur Suarez disp. 18. sect. 4. Turtianus disp. 52. dub. 2. Coninch. disp. 18. dub. 12. num. 187. Hurtad. disp. 75. §. 23. Lugo disp. 19. sect. 2. Bassaeus v. Fides 2. 8. qui alios afferunt. Idem sentiunt alii cum Tanneto disp. 1. quaest. 9. dub. 2. qui etiam dicunt, licere, si infensi, et scandalo sint Christianis. Id probat S. Doct. de Eccl. Hierarch. p. 2. cap. 3. ex facto Iudae Machabaei lib. 1. cap. 3.

PROBATUR a Suarez exemplo Dei, qui cum vellet destruere, vel punire gentes habitantes in terra promissionis, noluit tamen eas debellari ab Israëlitis propter crimen Idolatriae; sed propter negatum transitum pacificum per terras suas, et colligitur ex 20. Numer. et hoc significat S. August. relatus cap. 3. d. 23. quaest. 2.

At Coninchius num. 193. hoc factum ait speciali concessione Dei supremi Domini.

Addit Lugo num. 97. solum transitum denegatum non induxisse mala illa Chananaeis, neque satis iustificasse omnia bella Iudaeorum. Unde quando transgressi sunt Iordanem, eos occidebant, non tamen ob transitum denegatum. Praeterea occidebantur etiam parvuli, huius barbariae inscii. Melius cum D. Bonau. ad 12. Sap. inuenies causam universalem belli iusti Israëlitarum, quia nempe Pagani illi corrupti, nolebant delinquere opera contra ius naturae; sic autem loquitur: O quam bonus, et suavis est Domine spiritus tuus in omnibus! Ideoque eos, qui exerrant, partibus corripis: et de quibus peccant, admones, et alloqueris: ut relicta malitia, credant in te Domine. Illos enim antiquos inhabitatores terrae sanctae tuae, quos exhorruisti, quoniam odibilia opera tibi faciebant per medicamina, et sacrificia iniusta; et filiorum suorum necatores sine misericordia, et comestores viscerum hominum, et devoratores sanguinis a medio Sacramento tuo, et auctores parentes animarum inauxiliatarum perdere voluisti per manus parentum nostrorum, ut dignam perciperent peregrinationem puerorum Dei, quae sibi omnium charior est terra.

Hae sunt causae, ut ait S. D. ibi, ob quas populos illos noluit cum fideli populo habitare, neque foedus cum eis inire; imo expelli, et occidi, quia opera enormia contra naturam incorrigibiles patrabant in ruinam, scandalum, et damnationem fidelium. Occidebantur vero parvuli in poenam scandalorum patentum.

NICOLAUS Papa ad interrogationes Bulgarorum, loquens de Idolatris, ut sic, ait: De his, qui idolis immolant, nihil aliud dicere possumus, nisi quod ratione potius, quam vi, convincendi sunt.

Et Paulus III. apud Lugo n. 102. et Coninch. 160. declaravit, Indos infideles, esse veros Dominos suorum bonorum, nec posse eis spoliari,

Advertunt vero Bannes quaest. 10. art. 10. dub. 2. Suarez supra num. 8. Coninch. num. 188. Lugo n. 116. debere prius Principem legem ferre, prohibendo; et postea delinquentes punire.

Addit Lugo, suauiori, quo potest modo, punire debere: attamen atrociora crimina, supra relata, gravissime punienda, ait idem. Mirum autem, in Legibus Solonis, et Romuli nullam poenam parricidis praescribi. Profecto reor cum Tullio, oratione pro Rossio Amerino, et Plutarcho in vita Romuli, causam extitisse, quia tantum scelus non credebant unquam futurum. At casu adveniente, debet parricida atrocissima morte plecti, sicuti fuit Franciscus Ravaellac ab Angolemo, qui Henricum IV. Magnum Galliarum legitimum Regem confodit, ut observat Lugo Hispanus. Fuit enim magnus hic Monarcha, Alexandro, et Caesare non inferior, ut facta eius apud Matthaeum, et Davilam ostendunt. Fuit Catholicus sincerissime factus, sed voluit prius Regnum ense adquirere, ne unquam aliquis in animum induceret, eum regni captandi eluuie Sacramentis Ecclesiae reconciliarum, neque vero fuerat suo iudicio relapsus, quia adolescens, mortis terrore a Carolo nono incusso, fidem Catholicam susceperat. Enim vero, si coram Iudice abiurarat, non excusabatur, ut ait P. Cyprianus fol. 748. P. Bonagratia v. Absolutio, etsi haec doctrina sit ab Eminentiss. declarata solum an. 1068.

An permittendi sint ritus Infidelium.

REGULA certa est, hos ritus non esse absque gravissima causa a Christianis permittendos infidelibus subditis.

CAUSAE autem gravissimae geminae sunt; ad vitanda maiora mala, vel ne impediatur maius bonum. Sic Theologi communiter cum D. Thom. 2. 2. quaest. 10. art. 11. et D. Bonau. locis allegandis. Sic Tanner. disp. 1. quaest. 9. dub. 2. Card. Lugo disp. 19. sect. 2. §. 4. Bassaeus v. Fides, 2. num. 9.

ASSERO primo, ob causas allatas posse sustineri a Principibus Christianis infideles subditos.

PROBATUR a S. Doct. opusc. de sex alis Seraphim, cap. 7. ex illo Matth. 13. ubi Paterfamilias expostulatus de eradicandis Zizaniis, respondit: Non: ne forte eradicetis et triticum. Sinite utraque crescere, etc. Haec enim est regula generalis, et a Pontificibus, et Regibus eo tempore servata, ne in Ecclesia seditiones, et confusiones ebullirent. Sic enim et Deus mala quaedam tolerat ob has causas, ut notat Tanner. post D. Bonau. in 1. dist. 47. quaest. 3. ubi nostram infert conclusionem, ea sane ratione, quia bona nostra debent habere exemplaria in Deo.

ASSERO secundo, hac de causa sustineri etiam Iudaeos, tum quia velut umbrae veritatem confirmant nostrae fidei, et Libros sacros nobis exhibent ad Paganos convincendos. Ita habetur can. Qui sincera, dist. 45. et D. August. l 8. de ciuit. cap. 46. Libri sane legitimi veteris testamenti ab eis sunt accipiendi, et vero Thalmudici, Cabalastici, et similes, contumelias in Christum euomentes, flammis tradendi, ut iam olim statutum a Gregorio IX. Innocentio IV. Iulio III. Paulo IV. et nuper a Clemente VIII.

ASSERO tertio, extra hos casus non sunt infideles subditi tolerandi. Sic definitur in Concil. Carthag. 4. can. 15. Elibertino; cap. 44. et Clem. un. de Iudaeis, et Saracenis, et leg. Nemo, C. de Paganis.

PROBATUR a Suarez disp. 18 sect. 4. Tannero disp. 1. quaest. 9. dub. 2. Lugo disp. 19 sect. 2. §. 4. argumento D. Bonau ad Psal. 118. cap. 2. vers. 11. explicantis id Matthaei 20. Principes gentium dominantur eorum, quia tenentur suos subditos removere ab animarum perditione, a scandalis, et ad bonum promovere. Ideo enim Constantinus Templa Paganorum combussit, vetuit sacrificia; et laudatur a Sanctis, Ambr. epist. 30. August. epist. 48. 50. et 104. et refert Nicephorus lib. 8. cap. 33. et de Iouiniano lib. 10. cap. 39. et Theodosio lib. 12. c. 25. sic laudantur Iosias, Ezechias, Iosaphat, qui excelsa abstulere 3. et 4. Reg. et culpantur alii, qui ea non abstulere, ut notat S. August. epist. 50.

Hic quaerunt : an possit Princeps absque Pontificis facultate salvum conductum infidelibus concedere.

Respondet Hurtadus disp. 79. sect. 5. posse infidelibus non baptizatis concedi; non haereticis, qui Ecclesiae sunt subditi.

Igitur, non obstante quovis Regum salvo conducto, potest Ecclesia haereticos punire, ut definit Concilium Constantiae sess. 19. si tamen ipsa dederit salvum conductum, tenetur servare: ut docet Magister Ioan. Marq. Augustinianus lib. 2. de gubernatore Christiano. cap. 24. qui pagina 301. ait, iis servandam fidem, praesertim iuramento firmatam.

An liceat cum infidelibus pacisci de eorum ritibus tolerandis.

Gravissima haec quaestio est, et his temporibus necessaria.

Assero primo; non licet absque gravissimis causis Principi Christiano de hoc pacisci. Conveniunt Catholici cum D. Bonav. locis citandis. Sic D. Thom. quaest. 10. art. 11. Molanus lib 1. de fide haereticis servanda, cap. 20. Lenaeus de unica religione servanda. Becanus lib. de fide haereticis servanda, cap. 10. Iacobus Simanc. lib. Cathol. Instit. cap. 46. Conradus Brunus de haeret. lib. 3. cap. 15. Petrus Ribadeniera lib. 1. de Inst. Principis, cap. 17. et alii apud Tannerum disp. 1. quaest. 9. dub. 3. num. 66.

Probatur primo a D. Bonav. ad 12. Sapientiae, illis verbis: Illos antiquos habitatores terrae sanctae tuae, quos exhorruisti, quoniam odibilia opera tibi faciebant per medicamina, et sacrificia iniusta, etc. perdere voluisti a medio Sacramento tuo per manus parentum nostrorum.

Probatur secundo a S. Doct. ibi ex Deuter. 7. Non initis cum eis foedus, nec misereberis earum; nec sociabis cum eis connubia. Filiam tuam non dabis filio eius, nec filiam illius accipies filio tuo: quia seducet filium tuum, ne sequatur me, ut magis serviat diis alienis: irasceturque furor Domini, et delebit te cito. Idem praecipitur Exodi 34. Hinc reprehenditur Salomon transgrediens 3. Reg. 11. et Iosaphat, alioqui pius 2. Paral. 19. et 20. eo quod incaute foedus iniisset cum Regibus Israël infidelibus.

Probatur tertio a S. Doct. opusc. de sex alis Seraphim, cap. 7. ex cap. 5. ad Galat. Modicum fermentum totam massam corrumpit, etc. Qui autem conturbat vos, portabit iudicium, etc. utinam abscindantur qui vos conturbant. Et prima Corinth. 5. Auferte malum ex vobismetipsis. Et Lucae 13. Succide illam. Similia habentur 2. Timot. 2. Tit. 3. Ioan. epist. 2. Apocal. 2.

Probatur quarto a S. Doct. serm. 6. Hexaemer. ex praxi Ecclesiae, maxime summorum Pontificum, et Conciliorum, damnantium, et separantium haereticos. Similiter Imperatorum, praesertim Constantini, Caroli Magni, et Theodosii. Extat enim insignis Theodosii, Gratiani, et Valentiniani Constitutio, et habetur l. Cod. de summa Trinitate, ubi definitur: Cunctos populos, quos clementia nostrae regit imperium, in tali volumus Religione versari, quam Divum Petrum tradidisse Romanis, Religio usque adhuc ab ipso insinuata declarat, quam Pontificem Romanum sequi claret. Simile est rescriptum Gratiani, Valentiniani, et Theodosii Imperatorum, qui omnibus haereticis perpetuum silentium indicunt l. 2. C. de haeret. similia habentur l. 3. C. de haeret. et apud Eusebium in vita Constantini lib. 3. cap. 6. et 62.

Probatur etiam rationibus allatis quaest. 6. nam haec pacta grave damnum, et scandalum afferunt, et vi, ac dolo extorquentur, ut constat ex foederibus cum sectariis horum temporum, quae gravissima bella, et ruinas attulere, ut refert Davila in historia Galliae, et Tannerus disp. 1. quaest. 9. dub. 3. Bassaeus verb. Infidelitas, 10.

Addo tamen, ob gravissimas causas licere pacisci, et tolerare. Ratio est Tanneri num. 99. ea enim licet pacisci, quae licet tolerare.

Assero secundo. Si quando talia pacta a Regibus ineantur ob graves causas, non esse violanda. Ita Molanus lib. 1. cap. 25. et sequent. Becanus disp. de fide haereticis servanda, cap. 7. Letmatius de fide haereticis servanda, et alii apud Tanner. disp. 1. quaest. 9. dub. 4. Haec est sententia S. Bonav. locis allegandis.

Probatur primo a S. Doct. in 3. dist. 39. art. 2. quaest. 3. ubi ex eo, quod liceat foedera cum infidelibus inire, colligit S. Doct. posse ab eis recipi iuramenta, iuxta eorum sectas, ut a Mahumetanis super Alcoranum, ut ostendam tract. de Relig. disp. de iuramento, quaest. 2.

Probat autem, servanda foedera, eaque esse legitime aliquando inita; primo exemplo Iacob Genesis 31. ubi foedera iniit cum Laban Pagano.

Deinde id probat exemplo Iudae, Sancti Ducis Machabaeorum, qui cum Romanis foedera iniit 1. Machab. cap. 8. neque reprehenditur.

Probatur deinde a S. Doct. eadem dist. art. 3. quaest. 3. exemplo Iosuë Sanctissimi Ducis, qui foedus, licet incaute initum, Gabaonitis servavit, et in hoc laudatur a D. Ambr. lib. de officiis. Disputat Abulensis ad 9. Iosue, a quaest. 17. ad 27. An iuramentum ad illud obligaret: Ille enim asserit, non fuisse obligatorium, nitente Lyrano ad oppositum. Cum Tostato est etiam Tannerus disp. 1. quaest. 9. dub. 4. num. 119.

Svpponit quidem S. Bonau. illud fundamentum, quo maxime nititur Tostatus, obligatos fuisse simpliciter Hebraeos ad occidendum Gabaonitas, qui erant Chananaei; de quibus occidendis absque misericordia aderat Dei praeceptum. Deuter. 20. Num. 33. Neque invenitur aliqua revelatio Dei dispensans. Ex quo ruit tota argumentatio Lyrani.

Unam rationem ille affert, quae est D. Ambrosii loc. cit. dicentis, Iosue pacem, quam dederat, revocandam non censuit, quia firmata erat Sacramenti religione, ne, dum alienam perfidiam redargueret, suam fidem solveret. Ratione igitur scandali videtur innuere, iuramentum servandum.

Respondet tamen Abulensis quaest. 22. non fuisse scandalum datum, quia Gabaonitae deceptores extorserant hoc iuramentum, fingentes, se non esse Chananaeos.

Ratio, qua D. Bonau. asserit, recte servatum iuramentum, est, quia praeceptum de occidendis Chananaeis latum erat, quatenus erant incorrigibiles: Ideo Iosue 11. dicitur: Domini enim sententia fuerat, ut indurarentur corda eorum, et pugnarent contra Israël, et caderent, et non mererentur ullam clementiam, ac sic perirent, sicut praeceperat Dominus Moysi. Cum igitur Gabaonitae non essent indurati, sed se dederent Hebraeis, non erat praeceptum eos occidere.

Respondet Tostatus quaest. 21. primo, quia sententia Domini erat contra omnes Chananaeos, nec fuit declarata exceptio, nisi postea cap. 11. Iosue, quae tunc non constabat Israëlitis.

Ego dico, signum evidens haberi, ita declaratum praeceptum Iosuë, et principibus, quia post duo capita describitur, non tanquam latum tunc solum, sed tanquam manifestum iustae servationis Gabaonitarum. Et ideo dicitur: Sicut praeceperat Dominus Moysi, sic praecepit Moyses Iosue, et ille universa complevit: non praeteriit de universis mandatis, ne unum quidem verbum, quod iusserat Dominus Moysi: Mox vero subdit exceptionem in lege occidendi Chananaeos: Cum igitur Moyses initio declarasset Iosuë, et hic ad unguem impleverit; sequitur, latum praeceptum hac forma, qua sic fertur: tunc est a Iosue. Quod vero aliqui postea Chananaei sint interfecti, nihil contra me; erant enim pertinaces, rebelles, sicuti et caeteri ante occisionem. Addit S. Doct. fuisse civiliter punitos perpetua servitute, in quo Principes melius se agere arbitrati sunt, quam eos occidendo, cum servitute se sponte subderent. Hanc tamen rationem non accipit S. Doct. quia si validum erat iuramentum, non debebant puniri alia poena perpetuae servitutis, ut arguit Tostatus quaest. 24. qui eorum ignorantiam excusat. Et in hoc solum S. Doctori adhaeret, quod in malum exitum non vergebat, ita eos recipere ad salutem.

Enim vero ad rem nostram sufficit, sanctum virum Iosue, qui dicitur, adamussim legem Domini servasse, foedera iniisse cum istis, quos sciebat Paganos, esto e longinquis.

Ratio D. Bonav. ex D. Ambrosio loc. cit. qua utitur Tannerus num. 104. est, quia Iuris Divini, et Naturalis est, pacta servare; alioqui rumpetur omnis humanae societatis nexus.

Obiiciunt haeretici nobis, quasi tenentibus, nulla pacta servanda.

Primo Concilium Constantiae, quod fidem non servavit Ioanni Hus, et Pragensi.

Respondetur, Concilium solum declarasse, non iuvare salvum conductum Regum in praeiudicium potestatis Ecclesiae super Haereticos. Illi vero duo fuere iuste damnati. Et quidem Hieronymus a Praga habuit a Concilio salvum conductum, sed addito, salva semper iustitia. Hus vero ab Imperatore. Adde haereticos saepe extitisse perfidos, ut Hugonotti in Carolum IX. uti refert Davila.

Obiiciunt multa Concilia, Romanum IV. et Later. III.

Haec tamen solum absolvunt a iuramento fidelitatis subditos, Regibus excommunicatis, et privatis per Pontificem eorum iurisdictione.

Assero tertio, haec pacta servanda, etiamsi incaute inita. Ita D. Bonav. 3. dist. 39. art. 3. quaest. 3. quem sequuntur communiter alii apud Tannerum num. 112.

Probatur a D. Bonav. argumento D. Ambrosii loc. cit. quia maius est malum, fidem frangere, quam talia pacta servare; inde enim laeditur bonum commune societatis humanae.

Certum est, huiusmodi Principes infideles, seu etiam privatas personas, esse dominii capaces. Et quidem habere dominium bonorum, definitur a Paulo III. in quadam Bulla apud Coninch. disput. 1. dub. 10. num. 160. De Dominio etiam super personas tanquam servos, certum est, illud posse apud eos esse si iusto titulo, puta belli iusti, etc. retineant servos.

E multis Scripturis ostendit S. Doct. iurisdictionem esse posse in infidelibus super fideles. Primo ex pri.: a Petri 2. Subiecti estote omni humanae creaturae propter Deum: sive Regi, tanquam praecellenti.

Deinde illo Rom. 13. Omnis anima potestatibus sublimioribus subdita sit. Et infra: Non solum propter iram, sed etiam propter conscientiam. Tandem ex aliis epistolis Pauli id colligit S. Doctor.

Tertio ex illo Matth. 22. Reddite ergo, quae sunt Caesaris, Caesari. Hoc praeceptum inculcabant Apostoli ad eluendam calumniam, quasi nostra fides negaret Principibus obedientiam. Unde Paulus ad Titum 3: Admone illos, ut Principibus obediant. Idem praeceptum iniungebant PP. Clemens P. lib. 4. constitut. cap. 12. et lib. 7. cap. 17. Tertullianus lib. ad scapulam, cap. 2. Polycarpus apud Euseb. lib. 4. hist. cap. 14. Basil. in Moral. reg. 79. Hieron. epist. 4. Chrysostomus homil. 23. in epist. ad Rom. Origenes lib. 9. in eandem epist. Oecumenius, Nazianzenus, Epiphan. et alii, quos refert Suarez de defensione fidei, lib. 3. cap. 1.

Probatur quarto a S. Doct. ratione Apostoli. Omnis potestas est a Deo, atque ordinata; et qui ei resistit, Deo resistit, et damnationem incurrit: sed dantur iure naturae multi habentes potestatem iurisdictionis, titulo iusto, sive bello, sive consuetudine, sive praescriptione, vel translatione dominii sive in personam veram, ut est Rex; vel fictam, qualis est Respublica. Neque vero semel acquisita amittitur ob infidelitatem Principis, vel per fidem subditorum; potest enim infidelis bene regere populum fidelem Dei, etiam legibus iustis.

Confirmatur a D. Bonav. quia servire non est malum, sed meritorium: Ergo ab illa servitute non absolvimur per Baptismum.

De dominio igitur etiam reali in servos fideles probatur a S. Doct. ex illo Ephes. 6. Servi obedite Dominis carnalibus cum timore, et tremore, in simplicitate cordis vestri, sicut Christo: non ad oculum servientes, quasi hominibus placentes, sed ut servi Christi, facientes voluntatem Dei ex animo, cum bona voluntate servientes, sicut Domino, et non hominibus: Idem repetit ad Coloss. 3. ad Titum 2. Erant autem tunc principes omnes, imo et Domini privati fere omnes infideles. De servis autem dominorum infidelium loqui Petrum epist. 1. cap. 2. illis verbis: Servi subditi estote in omni timore dominis, non tantum bonis, et modestis, sed etiam discolis, observat S. Bonaventura, et Lugo num. 133. Huius rationem reddit S. Bonav. fundamento 4. cum D. August. in Psalm. 124. quia Christus non fecit de servis liberos, sed de malis servis, bonos servos, quod etiam confirmat S. August. conc. 31. in Psal. 118. et author qq. novi, et veteris testamenti, sub nomine August: quaest. 15. et in Concilio Gangrensi can. 3. relato cap. si quis servum 17. quaest. 14. anathema infligitur ei, qui, praetextu religionis, servo fugam suaserit. Fuit autem celebratum tempore Sylvestri Papae, in quo Domini gentiles plures habebant servos christianos.

Obiiciunt primo opinionis adversae authores, id prima Cor. 7. Nolite fieri servi hominum, pretio empti estis.

Respondent aliqui cum Suarez, Paulum ibi non loqui de servitute civili, vel poenali: de hac enim paulo ante dixerat: Servus vocatus es? non sit tibi curae. Et concludit: Unusquisque in quo vocatus est fratres, in hac permaneat apud Deum. Loquitur ergo de servitute vitiosa, qua unus, ut alteri obsequatur, Deum offendit: Nemo enim potest duobus dominis servire.

MELIOREM esse expositionem D. Bonau. in corpore afferunt Cornelius ibi, Lugo n. 136. et alii, intelligi verba illa de civili etiam servitute, nempe, coactos quidem in servitutem, debere illam patienter sustinere; si tamen non cogantur, et liberi esse possint, non debere, se redigere in infidelium servitutem, quia sic promptius, et expeditius, et liberius religioni vacare poterunt, et hoc innuunt verba praecedentia, ut refert S. Doct. Servus vocatus es? non sit tibi curae: sed et si potes fieri liber, magis utere, idest, si in tua libertate est, non servum esse, utere ea: si vero coactus sis, patienter sustine.

VIDETUR tamen fundamento 4. non respuere aliorum expositionem ad haec verba, nempe, etiam si posset quis e servitute egredi, meritorium esse in ea permanere; et ideo hac occasione utendum ad meritum humilitatis. Imo posse seipsos vendere ostendit S. Doct. 4. dist. 36. dub. 3. Simpliciter tamen debere subditos Principibus, et Dominis servos obedire, iniungit Apostolus prima etiam Timot. VI. Quicumque sunt sub iugo servitutis, dominos suos omni honore dignos arbitrentur, ne nomen Domini, et doctrina blasphemetur. Si quis aliter docet, et non acquiescit sanis sermonibus Domini nostri Iesu Christi: superbus est, et nihil sciens. Et hoc probat enixe ad Rom. 13.

OBIICIUNT secundo, Legem Evangelicam secum ferre libertatem: Ideo enim cum Matth. 17. tributum ab Apostolis exigeretur, interrogavit Dominus Petrum: Reges terrae a quibus accipiunt tributum, vel censum? a filiis suis, an ab alienis? Christus conclusit: Ergo liberi sunt filii. Quo loco, filiorum nomine, omnes fideles intellexisse videtur, ut indicat Lyra, et Hieronymus.

VARIAS loci illius expositiones refert Suarez lib. 1. cit. cap. 4. et lib. 4. cap. 5. et cap. 8.

RESPONDET S. Doct. immunitatem hanc sibi Christum adscribere, ut pote filio Dei per naturam. Ideo ex hoc loco Patres probant filiationem Dei naturalem, quia inde se declarat, non esse subiectum ad tributa solvenda. Ita Chrysost. et Hilar. apud Suarez cap. 5. num. 5. Hanc vero exemptionem, dicunt eum potuisse extendere ad suam familiam Apostolorum, et aliorum, qui omnia reliquerunt, et secuti sunt eum, et hoc sensu loquitur Hieronymus: praecipue vero eam Petro, et successoribus communicavit, ut significarunt verba illa: Ut autem non scandalizemuseos, solve pro me, et te, secluso enim scandalo, potuisset Petrus non solvere, communicata sibi a Christo immunitate, ut notat Lugo n. 138. cum D. Bonau. prima parte Centil. sect. 31. subscribit Tannerus disp. 1. quaest. 9. dub. 2. num. 44.

OBIICIUNT tertio ex primo Iacobi: Qui autem perspexerit in lege perfecta libertatis, ubi Glossa: Lex libertatis est lex Evangelica.

RESPONDET S. Doct. Legem Evangelicam liberos nos reddere a servitute peccati, et servitute legis antiquae, ut dicitur Rom. 8. Non accepistis spiritum servitutis iterum in timore, sed accepistis Spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus: Abba, (Pater.)

OBIICIUNT quarto. Lex charitatis omnes in unum componens, omnia facit communia; unde prima Cor. 3. Omnia vestra sunt, sive mors, sive vita. Et ad Ephes. et Coloss. Omnes sumus in Christo, etc.

RESPONDET S. Doct. charitatem facere nos unum per quandam communicationem gratiarum, et affectuum; non autem temporalis dominii; alioquin vetitum esset, etiam aliquos Christianos esse inaequales, puta unum Regem: alterum Ergastulum.

OBIICIUNT quinto. Maius est vinculum legis Divinae, quam humanae; sed lex Evangelica absolvit ab obligatione legis veteris divinae: Ergo.

RESPONDET S. Doct. non esse simile; nam Lex nova evacuat legem veterem, tanquam veritas figuram; non sic autem est de Lege humana, quae adiuvat ad Divinam observandam: Unde Apostolus 1. Timot. 2. mandat, ut oretur pro Principibus, ut quietam, et tranquillam vitam sub eis agamus.

OBIICIUNT sexto. Christus per se nos redimere voluit, ut in pristinam restitueret libertatem, et sibi homo subiectus esset, ut ait S. Anselmus Lib. Cur Deus homo, cap. 5. cum ergo empti simus pretio magno sanguinis Christi Domini; ipsius tantum sumus: Ergo videtur, quod Christianus, qui renatus est in Christo, adstrictus non sit alicui servituti.

RESPONDET S. Doct. nos non assequi libertatem, emptam nobis a Christo, nisi translatos in gloriam. Unde hic inchoatur libertas a culpa; sed ibi consummatur libertas a miseria, et ab omni humana potentia; Unde non sequitur, quod, si sumus empti a Christo, non simus servi alicuius hominis: Excluditur quidem dominium diaboli, vel peccati, secundum id Matth. 6. Non potestis Deo servire, et Mammonae.

EST autem adhuc controversia: an possit Ecclesia Principes infideles privare dominio temporali, quod in fideles exercent.

INDIRECTE quidem habet Ecclesia hanc potestatem, iure defensionis, et iure gubernationis, quia Ecclesia potest suos fideles ubique regere. Ita D. Thom. quaest. 10. art. 1. et Bannes, Aragon ibi, Valentia quaest. 10. p. 8. et probabile ait Tanner. disp. 1. quaest. 9. dub. 2. num. 53.

COMMUNITER vero sentiunt Doctores, Ecclesiam non habere hanc potestatem indirectam in Principes infideles, praecise ut infideles sunt, nisi redundet in fidei praeiudicium. Ita Bellarm. Tom. 1. lib. 5. de Romano Pontifice, cap. 7. Lorca, Caietanus, et alii apud Hurtadum diff. 77. sect. 2. Coninch. disp. 18. dub. 10. num. 160. Turrianus diff. 52. dub. 1. Castro Palao T. 1. tract. 4. disp. 2. p. 8. num. 6. qui alios afferunt; et Tannerus probabile censet loco citato.

REQUIRITUR ergo, ut cogatur Ecclesia a Principe infideli persequente, vel ut periculum morale persecutionis instet, ut notat Suarez sect. 5. Lugo sect. 1. num. 148. Vide etiam D. Bonau. serm. 16. in Hexaëmerone, aliqua indicantem.