Palladium theologicum, Tomus quintus: De virtutibus

Hucusque egimus de homicidio, privata authoritate facto; nunc de homicidio ex publica potestate agendum.

Primo suppono, teneri iudicem ex Charitate sub mortali liberare innocentem a morte, si potest via aliqua, etiamsi probetur nocens, siue id faciat, accusatores terrendo, vel impediendo, siue testes severissime examinando, etc.

Deinde fatentur multi, Iudicem teneri, quando insontem nequit liberare, illius innocentiam in auditorio manifestare.

Tertio dicunt, teneri iudicem inferiorem adstrictum allegatis, et probatis ad insontem damnandum, mittere ad superiorem cum informationibus, probationibus, atque indiciis illius innocentiae.

Tota difficultas est: an, quando non potest aliquid horum fieri, liceat insontem morte damnare, vel alia poena.

Prima opinio est, imo teneri iudicem eum damnare. Ita D. Thom. 2. 2. quaest. 67. art. 2. et quaest. 64. art. 6. ad 3. et ibi omnes Thomistae. Sotus L. 5. de Iustitia, quaest. 4. art. 2. Petrus Navar. L. 2. de restitut. cap. 3. num. 157. loquens solum de civilibus, Covar. lib. 1. var. cap. 1. num. 6. Navar. summa Latina, cap. 25. num. 13. Bartol. Lex, Illicitas, §. Veritas, ff. de offic. praesidis, Innocent. cap. Venerabilis, de censibus, Archidiac. in cap. 1. de offic. ordin. Cardinal. et Ioan. Andrea in cap. Pastoralis, de offic. delegati, Glossa ibi, §. quia vero, Sylvest. V. Iudex 2. num. 5. et 6. Tolet. Lib. 5. summa, cap. 6. num. 11. Fagundez in 5. Praeceptum Decal. cap. 14. Caietan. Bannes, Salonius, Aragon. 2. 2. quaest. 67. art. 2. Valentia Tom. 2. disp. 5. q. 11. punct. 2. Sayrus L. 12. cap. 8. n. 13. Sirouerd. tf. de Iustitia, 2. 2. quaest. 67. art. 2 Lezan. V. Iud. Tanner. tract. 3. disp. 4. quaest. 4. dub. 2. num. 51. Inclinat tandem Corduba citando loco, Diana part. 5. tract. 4. Resol. 22.

Secvnda sententia negat omnino, tam in civilibus, quam in criminalibus, posse iudicem damnare innocentem modo dicto; sed teneri officium dimittere, etiamsi sciat, nihil profuturum, quando nulla alia via eum liberare potest. Imo addit haec opinio, teneri eum liberare, etiamsi vitam esset amissurus. Ita docent Lessius Tom. 1. dub. 29. L. 2. num. 78. et 82. Lyranus in cap. 23. Exodi, explicans illud: Innocentem et iustum, etc. Adrianus quodl. 6. art. 3. Angelus V. iudicare, num. 7. Petrus Navarrus L. cit. num. 161. Host. Calder. Panorm. cap. Pastorali de offic. deleg. Cordub. lib. 1. quaest. 37. ubi 16. argumentis pugnat (etsi in calce devict) Raynur. in gloss. cum Syl. V. Iud. 2. quaest. 5. Sà num. 13. Bonac. tract. 1. disp. 20. q. 2. punct. 2. Filliuc. tract. 40. cap. 6. q. 5. Sylvius 2. 2. quaest. 67. art. 2. Bassaeus V. Iudex, num. 5. Biel sent. quaest. 138.

Tertia opinio est, in causis quidem civilibus, et gravibus, et in criminalibus minoris momenti, posse Iudicem procedere secundum probata: At in causis mortis, teneri reum absolvere. Ita Less. Tom. 1. L. 2. cap. 29. disp. 10. num. 84. Petrus Navar. L. 2. de restit. cap. 3. num. 157. Aragon. 2. 2. quaest. 60. art. 5. DIANA part. 5. Tract. 4. resol. 22. concludit; Si Iudici grave damnum obveniret ex depositione officii, non tenetur illud deponere; sed potest damnare: et remittit ad Filliucium Tom. 1. tract. 48. cap. 6. num. 171. et alios. Idem fere habet Tostatus ad cap. 25. Exodi, quaest. 6.

QUID senserit D. Bonaventura, aperiam. Igitur serm. 6. de decem praeceptis, ait, Publicum Legis Ministrum posse occidere, dummodo adsit iusta causa, iustus ordo, et iustus animus. Iusta causa debet adesse, quia dicitur Deuter. 16. Quod iustum est, iuste exequeris. Hinc debet esse etiam iustus ordo procedendi. Item debet esse ex amore Iustitiae, non libidine vindictae, et ita aderit iustus animus. et in speculo animae, cap. 2. post medium, eadem fere habet.

PRAECLARE vero secundam tuetur sententiam part. 2. de Ecclesiastica Hierarchia, cap. 2. Eamque probat. Et rursus part. 4. cap. 3. subscribit.

ADEO mihi alte defixa est haec sententia, ut summopere mirer, tot Proceres Theologos ab ea deviare.

ASSERO igitur, Iudicem nulla ratione posse damnare ulla poena, maxime autem mortis, innocentem, quantumvis secundum allegata, et probata dignus sit morte.

PROBATUR a D. Bonavent. primo, serm. 6. in Decal. in Deuter. 16. Iudices, et Magistros constitues in omnibus portis tuis, quas Dominus Deus tuus dederit tibi, per singulas tribus tuas: ut indicent populum iusto iudicio, nec in alteram partem declinent. Non accipies personam, nec munera: quia munera excaecant oculos sapientum, et mutant verba iustorum. Iuste quod iustum est persequeris: ut vivas, etc. Ubi Hebraeus habet: Iustitiam, Iustitiam sequeris, ut vivas.

ALLUDIT autem ad 23. Exodi, ut postillae Marginales advertunt, ubi habet: Infontem, et iustum non occides: quia aversor impium, ubi Pagninus: quia non iustificabo impium.

UT autem phrasim hanc percipiamus, oportet adnotare cum D. Bonavent. loco cit. Tostato quaest. 6. in 16. Deuter. Non satis esse iustum agete, nisi iuste fiat, quia modus pertinet in moralibus ad speciem actus. Neque enim sufficit iustum agere, sed oportet, ut iuste agatur; sed non est iustum, innocentem damnare, etiamsi iustum sit iudicare secundum allegata, et probata; Nam innocentem damnare est gravissimum crimen contra ius naturae: at iudicare secundum allegata, et probata, est tantum secundum Leges humanas extra de constitut. cap. Canonum statuta, et cap. Ne innitaris prudentia tua, et Cod. de legibus, et Cod. de iuris, et facti ignorantia in Lege, Constitutiones.

SUNT quidem Leges, et Canones, iuxta politica, cadentia in partem iuris naturalis, vel in partem iuris positivi, ut patet in 5. Eth. attamen si per accidens aberrent a iure naturali, non sunt ita interpretandae, ac si in omnem eventum praecipiant: decernunt autem iudicandum secundum allegata, et probata ex eo, quod requiritur recta noritia Rei, data iudici, ut ferat sententiam; inter probata autem minoris ponderis sunt, quae vera undecunque veniunt.

IGITUR Deus, qui est supra Leges, praecipit, ne duo occidantur, scilicet innocens, et ne occidatur iustus. Profecto esset idem repetere, quia in tali casu idem esset innocens, ac iustus. Iam vero Innocentem prohibet condemnari, idest eum, qui falsis testibus probatur nocens, sed revera est innocens; et tu o Iudex scis, ut privata persona, hunc non occides. Iustum vero ne occidas, idest, eum, qui ita probatus fuerit in iudicio; et hoc modo exponitur ab ipso Tostato.

EN duplex illa iustitia, Deuter. 16. Iustitiam, Iustitiam sequeris, idest liberando tam innocentem, probatum in foro reum; quam eum, qui probatus est iustus.

HOC argumento dissolves omnia adversantia fundamenta, sumpta ex necessitate Legum, iudicandi secundum allegata, et probata. In contrarium enim stat hic, lex Divina, et Naturae in hoc casu.

PROBATUR secundo a D. Bonavent. loco cit. Ecclesiastica Hierarchia, ex Proverb. 24. Erue eos, qui ducuntur ad mortem: et qui trahuntur ad interitum, liberare ne cesses. Si dixeris: Vires non suppetunt: qui inspector est cordis, ipse intelligit, et servatorem animae tuae nihil fallit, reddetque homini iuxta opera sua.

EN in ordine ad iudicium internum conscientiae iubet, infontes, a legibus damnatos morte, sedulo liberare, quia scilicet ius est Divinum, et Naturale, ut clamant Doctores nostri.

RIDEO adversantium responsum, iuste iudicari secundum naturam, dum iuxta allegata, et probata iudicatur, quia bonum publicum anteponitur, dum innumera scandala arcentur.

HAEC sunt verbula blanda. Ubi enim scandalum, dum innocens libetatur, et Iudex protestatur publice se id scire in sui fidem honoris?

IMO totius orbis plausu hae sententiae excipiuntur, sicuri excepta fuit liberatio Susannae, quae sola diversitate modica arboris, sub qua accusabatur lapsa, comprobata est insons.

QUOD vero in ore perpetuo versant, Ius naturale praecipere, ut iudicetur secundum allegata, et probata, et quamvis hic ordo sit Iuris positivi, tamen teneri illum servare Iure naturali, ut respondet Fagundez; adeo ridiculum est; ut et patcos sapientis risus ad Cachinnos provocet. Ubi enim aliquod ius merum positivum ad sui observantiam cogit iure naturae? Sane ius observantiae oritur ex iure legis. Ecquod vero bonum publicum est, ut damnentur infontes? Num, quia iterum leges damnant iuxta allegata? Esto ita sit; cum tamen leges sunt humanae, nonne cum suis epickeiis sunt saltem sumendae.

PORRO finis legis, est cor legis, Iubetque iudicare secundum allegata, et probata, ut iuste iudicetur secundum veritatem, quae obvia semper est iustitiae. Quod si publicae conclamationi, ut personae publicae, tenetur iudex arridere, sicut clamant Fagundez, et alii in suo praecipuo fundamento; cant, et tumultuanti plebi credant, clamanti contra CHRISTUM: Crucifige, qui tamen sola privata interrogatione probatus fuerat innocens. Sane Pilatus inde non excusatur.

BONUM publicum est, quod Reipublicae magis proficuum est. Nihil autem magis necessarium, quam fovete, et tueri innocentes, ut late discurrit S. Doctor part. 2. Ecclesiast. Hier. cap. 2. Scandala timent isti zelotes. Quod maius scandalum, quam vias sternere ad calumnias, et mortem innocentibus struere? Appage istud scandalum.

URGENT, Iudicem esse personam publicam, atque adeo non id, quod ut persona privata novit, sectandum.

EIA! Scire vellem: an utatur notitia scientiarum, et artium, quas, ut privata persona, in Universitate inter studia hausit.

Sed audiamus D. Bonaventuram loco allegato de Eccl. Hierarchia, Parte 2. cap. 2. Virtutes dicuntur Angeli, propter fortem, et immutabilem virilitatem in Dei imitationem, Deiformem motum non delinquentem. Haec omnia, figurative intellecta, sunt ad illos, qui iudicandi recipiunt potestatem, referenda. Nam ut pax, et concordia in Christi Ecclesia habeatur, iustitia e Domino est ordinata; Psalm. 71. Suscipiant montes pacem populo, et colles iustitiam. Iudicabit pauperes populi, et salvos faciet filios pauperum, et humiliabit calumniatorem. Quia liberabit pauperem a potente, et pauperem, cui non erat adiutor. Quia non esset pax in montibus, idest, in superbis hominibus; nisi esset iustitia in collibus, idest, in bonis, et humilibus praelatis, ac Iudicibus, in quibus virilitas, seu virtuositas Angelica requiritur, ut nec benedictione, nec maledictione, a rectitudine iustitiae moveantur, sicut de David, 2. Reg. 14. Tu autem Domine mi Rex, es sicut Angelus Dei, qui nec maledictione, nec benedictione movetur. Fortis igitur, et virilis debet esse Iudex, ne timore, odio, vel amore a iustitia deflectatur. Ideo datur consilium in Ecclesiastico, cap. 7. Noli quaerere fieri Iudex, nisi virtute valeas irrumpere iniquitates, ne forte expavescas faciem potentis, et ponas scandalum in aequitate tua, et Sap. 6. Audite reges, et Iudices, qui iudicatis terram, vobis data est virtus ab Altissimo, qui interrogabit opera vestra, et cogitationes scrutabitur, quoniam cum essetis ministri regni illius, non recte iudicastis, nec custodistis legem iustitiae, neque secundum voluntatem Dei ambulastis. Horrende et cito apparebit vobis, quoniam iudicium durissimum his, qui praesunt, fiet. Ad vos ergo reges sunt hi sermones mei, ut discatis sapientiam, et non excidatis. Qui enim custodierint iusta iuste, iustificabuntur. Et Ecclesiastici 44. Homines divites in virtute, etc. Pacificantes in domibus suis, sunt igitur Virtutes quo ad virilem iustitiae executionem.

Item, propter virtuosam iustitiae defensionem: Nam dicitur Eccl. 4. Pro iustitia agonizare, et usque ad mortem certa pro Iustitia, etc.

Item, propter Divinae Sapientiae imitationem. Humana enim iustitia Divinam debet, pro ut est possibile, imitari, et ne erret per ignorantiam, divino lumine illustrari; Ideo dicitur, Sapient. 6. Diligite lumen sapientiae, qui praeestis populis.

Item, propter celerem, et virilem oppressorum liberationem Virtutes dicuntur Iudices: Nam iudex virtuosus innocenter oppressos viriliter eripit, et facienti iniuriam, totis viribus se opponit. Unde in Proverb. 24. Erue eos, qui ducuntur ad mortem. Quod si dixeris: Vires mihi non suppetunt: qui inspector est cordis ipse intelligit, et servatorem animae tuae nihil fallit, et reddet unicuique iuxta opera sua. Ubi Hebraeus: Erue captos ad mortem, et nutantes ad occisionem prohibebis, et Iob 29. Eo quod liberassem pauperem vociferantem, et pupillum, cui non erat adiutor. Conterebam molas iniqui, et de faucibus eorum eruebam, Benedictio perituri super me veniebat. Ubi Hebraeus: Benedictio peremtis super me veniebat.

Isaiz primo. Indicate pupillo, subvenite oppresso. Ubi Hebraeus: Dirigite affectum iniuria.

En munera personae publicae a D. Bonavent. e Scripturarum penu exposita.

Et ad 6. Sapient. Observat apparatum Spiritus Sancti, ut iudices admoneat: Melior est sapientia, quam vires. Audite ergo reges, discite iudices, etc. Ratione sumpta ex periculo officii eorum. Ideo et Proverb. 1. Audiens sapiens sapientior erit: et intelligens, gubernacula possidebit, et ad cap. 19. Ioan. observat, Pilatum, qui secreto cognoverat innocentiam CHRISTI, eum tamen inique ex testimoniis condemnasse, et affert illud Proverb. 17. Qui iustificas impium, et qui condemnat iustum, abominabilis est uterque apud Deum. Et graviter considerat, Christum de veritate adeo graviter disseruisse cum Pilato, quia in ea consistebat tota aequitas iudicii, ut secundum veritatem iudicaret Praeses, innocentem eripiendo e manibus calumniantium. Quia vero sciens insontem damnavit, certissime Divina ita ordinante Iustitia damnatus ab Imperatore, et a Deo est reprobatus.

Omnes, agmine constipato, iaciunt argumentum D. Thomae, quod quidem Bannes vocat moralem demonstrationem. Iudex in iudicando publicam sustinet Reipublicae personam: ergo debet uti scientia tantum publica, quae ipsi communitati probabilis reddatur. Confirmatur, quia homo non debet ea uti sententia, quae viam fraudibus aperit. Idipsum satagunt probare authoritatibus Patrum, et Canonum, quos refert Tannerus numero 52.

Respondetur facile cum D. Bonavent. allegatis locis. Personam publicam teneri ad insontium defensionem, atque adeo ita se gerere, ut in facie Reipublicae sit innocentiae asylum, ut supra ostendi. Neque vero fraudibus viam aperit, qui certa utitur privata scientia, imo timendum a falsis testibus, quibus totus redundat orbis.

Porro Sancti Patres, et Canones iniungunt debitam publice solertiam in causis agendis.