Summa de Ecclesia

Oportunum visum est nobis hic ultimo quaerendum an omnes obedientes sive adhaerentes alteri contendentium de papatu, qui in veritate non sit papa, credant tamen eum vere esse papam, veniant dicendi scismatici. ¹ Et videtur aliquibus quod non dicentes quod ad hoc aliqui sint veri scismatici oportet quod credant illum qui est fore verum papam et nihilominus ex intentione se ab obedientia illius subtrahentes pertinaciter ab eo et eius subditis se dividant. Et ex consequenti dicunt quod qui sine intentione et pertinacia, scilicet ignorantes illum qui est verus papa, se dividunt ab eo non sunt vere scismatici. Pro qua conclusione roboranda inducunt pro se beatum Thom. in 2.2. q. 39. ar. 1., qui ait quod proprie scismatici dicuntur qui ex intentione ab unitate ecclesiae se dividunt. Ecce quod dicit ex intentione. Confirmant etiam conclusionem suam aliquibus rationibus.

² Primo sic: errans in fide haereticus non est censendus qui paratus est corrigi, 24. q. 1. Haec est fides, 2. q. 3., dixit apostolus cum ibi notatis, et de sum. tri. et fid. cath. c. Damnamus in fine; ergo similiter non sunt dicendi scismatici adhaerentes intruso vel antipapae si parati sunt, cum de veritate constiterit, suam opinionem corrigere et vero Romano pontifici obedire.

³ Secundo sic: si obediens antipapae vel intruso credens eum verum papam esse scismaticus, tunc a simili adorans diabolum credens eum esse Christum et adorans hostiam non consecratam quam credit esse consecratam esset idolatria, quod est contra communem doctorum sententiam, et cognoscens uxorem proximi sui credens cognoscere suam propriam esset adulter, quod non est verum, ut in c. In lectum 34. q. 1. et in glo.; ergo etc.

⁴ Verum quia ista opinio non videtur nobis usquam bene resoluta, et per consequens nec grata, maxime quia eorum fundamentum videtur manifeste falsum, in quo dicunt ad hoc quod quis sit vere scismaticus requiri quod credat quod sit verus papa a quo ex intentione pertinaciter se separat et dividit. Tum primo quia etiam qui ignorantia aut simplicitate sive errore a vero Romano pontif. diuisi sunt vere scismatici esse dicuntur, ut in c. Scisma 24. q. 1. et in c. Quotiens 1. q. 7. apertissime patet, quae infra plenius ostendemus. Tum secundo: quoniam dato illo fundamento nec Graeci nec Armeni dicendi venirent scismatici, cum Romanum pontif. a quo se dividunt non credunt verum esse caput universalis ecclesiae a quo unitas ecclesiae sumenda sit, et ita ex intentione non dicerentur dividi a capite ecclesiae, quod est inconveniens. Nec id quod sanctus Thom. dicit suffragatur eis cum ait quod illi sunt scismatici qui ex intentione se ab unitate ecclesiae separant, quia cum sanctus Thom. simpliciter loquitur dicens quod scismatici sint qui ex intentione se ab ecclesiae unitate dividunt, non addendo quam credant, vel non credant veram ecclesiam, simpliciter est intelligendus et non restringendus ad aliquem particularem sensum. Unde non videtur esse de mente sua quod ly ex intentione determinet quod sequitur ab unitate ecclesiae, ut sit sensus quod illi solum qui ex intentione, id est intendentes se dividere ab unitate ecclesiae, id est ab illa quam reputant veram ecclesiam, ab ea se scindunt et separant sunt proprie veri scismatici et non alii. Praeterea contendentibus duobus de papatu, et habentibus diversas obedientias sibi adhaerentes, non dubium quod est scisma in populo Christiano. Ergo aliqui adhaerentium sunt scismatici, non qui vero adhaerent: ergo qui antipapae. Unde ad quaestionem praefatam respondentes, saluo semper meliori iudicio, videtur nobis respondendum sub quinque propositionibus.

⁵ Prima propositio, quod qui ex intentione se dividunt ab eo quem sciunt esse verum Romanum pontificem sunt veri scismatici. Ista propositio est manifesta ex dictis supra ubi dictum est illos verae scismaticos esse qui ex intentione ab unitate ecclesiae sive ab apostolica sede se dividunt. Item idem colligitur ex cap. Scisma vigesima quarta quaestione prima.

⁶ Secunda propositio, adhaerentes antipapae ex ignorantia prava, quae est cum quis directe vult ignorare veritatis scientiam ne retrahatur a peccato secundum illud: noluit intelligere ut bene ageret, sunt scismatici. Patet propositio, quia talis ignorantia cum sit voluntaria non excusat sed accusat, et peccatum ad auget, secundum illud Ambro. in gl. ad Roma. 2. gravissime peccas si ignoras. Unde cum adhaerentes intruso tali ignorantia similes esse videantur illis de quibus dicitur Iob 21: Qui dixerunt Deo, recede a nobis, scientiam viarum tuarum nolumus, verissime censendi veniunt scismatici.

⁷ Tertia propositio: qui adhaerent intruso vel antipapae ex errore vel ex ignorantia crassa vel supina, ut puta quia non curant diligentiam apponere, sed negligunt informari de veritate ad quam inquirendam tenebantur, videlicet quis in veritate esset papa, non excusantur a labe sive reatu scismatis. Patet ista propositio, tum quia talis adhaesio antipapae procedit ex ignorantia quae quodammodo est voluntaria, cum voluntarie contemnit aut negligit scire illud quod scire tenetur. Non enim quis excusatur per ignorantiam qui potest habere copiam peritorum, ff. de iuris et facti ignorantia, l. Regula, et maxime in quibus quis inquirere tenetur, iuxta id quod habetur in c. Innotuit de electione. Ostenditur etiam vera praefata propositio ex c. Quotiens 1. q. 7., ubi manifeste innuitur quod propter errorem vel ignorantiam talem nullus excusatur a scismate. Item ex c. Scisma 24. q. 1., ubi Pelagius papa ad quendam episcopum scribens de quibusdam scismaticis quia a papa Pelagius discesserant, quos tamen ipse episcopus a scismate propter simplicitatem et ignorantiam excusavit, ita inquit: Sed nec eis id prodest quod eos in eisdem litteris vestris vel ignorantia rationis vel simplicitate intellectus sui a nostra se communione suspendisse perhibetis. Idipsum enim magis est propter quod scismatici sunt, quia non eos diversa sentiendi iudicium, sed quaedam apud se delata, tamen sibi incognita metuentes, et contra apostolicam sedem temere credentes pessima divisit opinio. Haec ille. Ecce manifestum testimonium quod ignorantia crassa et supina a labe scismatis non excusat, quod glo. in praefato c. ita dicens confirmat: magis scismatici sunt qui tantum per simplicitatem suam separantur ab ecclesia quam sint illi qui propter subtilitatem aliquam errant. Falsa enim subtilitas istos compellit in quam cadunt non voluntarii, sed inuiti; illos decipit ignorantia voluntaria. Haec glossa. Item hoc idem apertissime colligitur ex cap. Relegenter 23. q. 5., ubi Pelagius papa cuidam patritio scribens de quibusdam scismaticis ab eo diuisi ita inquit: Nec sine illius, scilicet Dei, providentia factum esse credendum est ut insensati et perversissimi homines usque ad hoc prosilirent, ut suam divisionem catholicam esse credentes ecclesiam a sua nos pollutione prohiberent; sic enim per misericordiam Dei etiam nescientibus aliis hoc factum est, ut a scismaticorum opinione eruti catholicae quam diligitis servari vos contigisset ecclesiae, etc. Ecce quam clare Romanus pontifex confitetur non excusari a scismate aliquos per hoc quod credant se verae ecclesiae aut parti catholicae sive vero papae adhaerere.

⁸ Quarta propositio: illi qui facta exacta diligentia ad sciendum veritatem quis sit verus papa et non potuerunt plene clarificari et inducti aliquibus probabilibus rationibus adhaerent antipapae, cum proposito tamen semper adhaerendi vero pontifici ipso facto quod de hoc veraciter informari possent videntur excusari a labe et reatu scismatis. Probatur ista, quia ignorantia istorum est omnino involuntaria, cum sit invincibilis et absque aliqua inordinatione voluntatis, et per consequens absque omni culpa est actus sequens; unde dominus Ulricus in summa sua dicit: Si quis de aliquo agendo dubio magis peritos consulit de quo nullam habet auctoritatem expressam, utrum ita sit vel non sit dummodo formet sibi bonam conscientiam, postquam magis peritos consuluit, etiam si res aliter se habet non peccavit fecit enim quod potuit, Deus autem nihil requirit ab homine impossibile. Haec ille.

⁹ Quinta propositio: simplices populi et ideo se¹⁰ non habentes scientiam iuris nec facti videntur excusari a labe scismatis et reatu, obediendo et adhaerendo illi cui obediebant et adhaerebant praelati sui, si habeant tamen animi promptitudinem obediendi cuicumque cuius ius vel Deo revelante, vel ecclesia declarant(e), vel alio quovis modo valeret sufficienter monstrari. Patet ista propositio: quoniam isti tenebantur obedire praelatis suis iuxta illud: Obedite praepositis vestris et subiacete illis, ad Hebr. ult., et sequi quod mater sua ecclesia tenet. Iuxta illud Iob 1: Boves arabant et asinae pascebantur iuxta illos, quia videlicet minores, qui significantur per asinas, debent in credendis adhaerere maioribus, qui per boves signantur, ut Greg. in 2. libr. moralium exponit. Quibus habitis dicendum est ad rationes in oppositum.

¹¹ Ad primam cum dicitur quod sicut errans in fide non est dicendus haereticus, etc., respondetur quod dato quod sit simile, dicitur quod similitudo currit, dum tamen veram informationem quam tenetur accipere accipiat, aut inquirendam veritatem non negligat. Nam si quis cardinalibus quibus credendum maxime est in facto electionis papae informationi, sicut tenetur, acquiescere nollet, sed omnino vellet alteri contendentium adhaerere, iste quia non videtur paratus corrigi, scismaticus indubitanter censendus veniret, sicut patet in simili inducto de haeretico: nam quamvis errore deceptus crederet temere contra veritatem fidei, nihilominus si non acquiescit verae doctrinae cui acquiescere tenetur nec deserat errorem non desinit esse haereticus. Praeterea idem iudicium videtur currere de praelatis qui intellecta contentione aliquorum super papatu non facta praeuia exacta et matura diligentia de inquirenda veritate, sicut inquirere omni iure tenentur quis sit verus ecclesiae pastor, verus Christi vicarius, ne adhaereant intruso.

¹² Ad secundam rationem quae videtur esse trimembris, respondetur quod ad singulas partes. Primo sic quod ad partem primam, quod si adorans diabolum credens eum esse Christum haberet rationes et probationes vel verisimiles praesumptiones aut coniecturas sive iudicia in contrarium, vel si per aliquem doctum sive sanctum aut ecclesiam, quibus magis credendum est quam diabolo, ostenderetur ei verisimile vel dubium probabile esse quod apparens non esset Christus sed diabolus, et non obstantibus huiusmodi praesumptionibus et coniecturis in contrarium nihilominus ipse adoraret diabolum licet crederet eum esse Christum, idolatra talis videretur iudicandus. In tanta enim novitate insolitae apparitionis non debet homo moveri leviter ad credendum, maxime existentibus coniecturis probabilibus in contrarium. Unde sanctus Tho. in 3. distinct. 9.: Non potest diabolus in specie Christi apparens sine peccato adorari nisi sit conditio actu explicata, quia ipsa novitas rei insolitae considerationem et attentionem requirit, sicut dicitur de virgine Lucae 1. quod cogitabat qualis esset ista salutatio¹³. Haec sanctus Tho. Secundo dicimus ad secundam partem quod si adorans hostiam non consecratam quam credit consecratam informaretur per presbyterum qui eam consecrasse videbatur quod non esset consecrata et nihilominus his informationibus non obstantibus ipse adoraret, proculdubio idolatra censeretur.

Tertio dicimus ad tertiam partem quod si cognoscenti uxorem proximi aliquis fide dignus diceret: Attende et recognosce quia ista non est uxor tua, sed proximi, et ipse negligens vel contemnens praedicta eam cognosceret, adulter esset, iuxta notata in allegato ca. In lectum 34. q. 1. et 29. q. 1. § unico circa finem. Ita in proposito nostro qui contemptis informationibus eorum qui melius noverunt veritatem, vel praelatorum ad quorum officium pertinet informare conscientias inferiorum, adhaeret intruso non videtur excusari a labe scismatis. Sicut enim superius diximus, non omnis ignorantia excusat, cum dicat Apostolus primae Corin. 14: Ignorans ignorabitur, quod de eo intelligendum est qui noluit intelligere ut bene ageret. Unde Augu. in lib. q.: Non omnis ignorans immunis est a poena, id est a peccato pro quo debetur poena. Ignorans enim potest excusari a poena qui quod disceret non invenit; illis autem ignosci non poterit qui habentes a quo discerent operam non dederunt, sicut habetur in c. Ideo distinct. 37.