Summa de Ecclesia

Quoniam non parum huic parti pro cautela futurorum temporum utile arbitrati sumus commemorari scismata superioribus temporibus in ecclesia orta, et modos quibus sopita sive ablata sunt, idcirco nos sub brevitate illa perstringere voluimus. Verum quia scismata in ecclesia vario modo contingunt, videlicet aut per introductionem perversi dogmatis, quoniam haeresis in se includit scisma, aut per separationem et divisionem per pertinacem inobedientiam ab apostolica sede, aut per usurpationem apostolicae sedis, primo modo de scismatibus loquendo non est propositi nostri scismata praeterita aut praesentia numerare, quia Hoc longum esset et difficillimum valde, cum tot venirent scismata repetenda quot fuerunt haereses aut impraesentiarum sunt. Nec etiam scismata secundo modo introducta intendimus commemorare, quoniam in illis sicut in primis haereses multae inuolutae sunt. De illis enim proprie intelligitur dictum Hieronymi in c. Inter haeresim 24. q. 1., dicentis quod omne scisma inveteratum aliquam haeresim sibi confingit ut recte ab Ecclesia recessisse videatur, sicut patet in scismate Graecorum, in scismate Iacobitarum et Armenorum et nunc Bohemorum, qui in colorem separationis ab Ecclesia Romana multas haereses confinxerunt. Sed impraesentiarum solum ea scismata enumerare proposuimus quae per illicitum ausum usurpationis apostolicae sedis introducta sunt in Ecclesiam.

Primum scisma fuit inter beatum Cornelium et Novatianum urbis Romae presbyterum. Primus itaque qui post legitimam successionem pontificum adnisus est sedem apostolicam usurpare, ut ecclesiasticae ferunt historiae, fuit Novatianus, Romanae Ecclesiae presbyter et princeps haeresis Novatianorum extitit, qui se Catharos, id est mundos, nominabant, lapsis spem veniae denegantes; unde lapsis fratribus non communicabunt nec eorum paenitentiam dicebant esse suscipiendam, et ita Novatianus in scisma et haeresim lapsus est. Ob quam rem papa Cornelius in urbe concilium congregat 70 episcoporum, presbyterorumque totidem cum dyaconibus plurimis, in qua Novatiano cum omnibus suis sectatoribus ab omnibus execrato et haeresi sua condemnata, statuitur ut lapsis paenitentibus venia promitteretur et reconciliatio post dignam paenitentiam concederetur.

Secundum scisma fuit inter Felicem et Liberium. Sane Liberio papa propter fidem exulante a Constantino Augusto, Felix presbyter de consensu ipsius Liberii substituitur in papatu, qui tandem propter fidei constantiam, congregato Arrianorum concilio, a papatu deponitur. Liberius, qui exilii taedio devictus revocatus est, in haeretica pravitate se subscribens in sede repositus est quam sex quasi annis tenuit. Hoc scisma sopitum est morte. Nam primo Felix papa martyrio coronatur; deinde post annos 6 pseudo-papa Liberius mala morte precibus sanctorum extinctus est, quem post papa Damasus synodali iudicio publice condemnavit et omne quod fecerat annullavit.

Tertium scisma fuit inter Damasum papam primum et Ursinum dyaconum cardinalem. Hic enim Damasum praelatum non ferens, seditionem Damaso excitat, et seditiosorum hominum potentia in basilica quae Sisini appellatur episcopum se fieri extorquet, legis ordine et traditione perversis; quo facto magna turbatio orta est. Quod scisma auctore Deo sopitum est; nam congregato concilio Damasus, qui a maiori et saniori parte electus fuerat, in sede constituitur. Ursinus de urbe eiectus episcopus Neapolitanus efficitur.

Quartum scisma fuit inter Bonifacium primum et Eulalium presbyterum urbis Romae. Bonifacius ordinatur in basilica Sancti Petri, Eulalius in basilica Constantina. Sopitur hoc scisma sic, quoniam ambo iussu Imperatoris Honorii urbem egrediuntur, et facta inquisitione de veritate electionis amborum reprobatur Eulalius, et Bonifacius, qui a maiori et saniori parte fuerat electus, apostolicae sedi restituitur.

Quintum scisma fuit inter Symmachum primum et Laurentium. Nam Symmachus est electus in papam in basilica Constantina ab una parte cardinalium et clero; Laurentius vero ab alia parte in basilica Sanctae Mariae eligitur. Sopitum est hoc scisma hoc modo, quia cum unus alteri non cederet, constituerunt ut lis tota iudicio Theodorici regis, qui tunc in Italia plenum habebat dominium, diffiniri debet; qui Ravenne existens, auditis utriusque partis plene legatis, decrevit ut qui prius electus esset aut quem maior pars cleri simul et populi eligisset in sede apostolica resideret. Et quia Symmachus prius ordinatus fuerat, maior pars ei fauere obtinuit, qui ex misericordia Laurentium episcopum fecit Nucherinum. Verum post paucos annos criminatur ex invidia Symmachus per falsos testes, et apud Augustum accusatus revocatur occulte Laurentius, et iterato scismate divisus est clerus. Sed sopitur hoc modo: nam iussu praefati regis Theodorici congregatur concilium 115 episcoporum in urbe, ut patet distinct. 17. cap. Concilia. Hinc etiam, in quo Symacho purgato de crimine falso et damnatis tam falsis testibus quam episcopo Laurentio apostolicae sedis invasore, Symachus cum summo honore et gloria restituitur.

Sextum scisma fuit inter Silverium primum et Vigilium. Vigilius enim Romanae Ecclesiae archidyaconus, cum ad apostolicae sedis apicem aspiraret, pontifici suo Siluerio parat insidias. Nam cum papa Silverius nollet ad suggestionem Augustae revocare Antonium Constantinum episcopum quia haereticus esset, Vigilius spospondit se hoc facturum, atque ita beato Siluerio per Guilifarium patricium in exilio deportato, Vigilius favente Augusta gratia factae promissionis male concupitam sedem arripuit, quamquam postea beata confessione crimen diluerit. Scisma hoc sopitum est, quia, ut quaedam historiae referunt, mortuo Siluerio in exilio Vigilius ab omnibus in papam assumptus est.

Septimum scisma fuit inter Eugenium secundum et alium quendam in discordia coelectum, quod scisma sopitum est potentia Lotharii filii Lucii Imperatoris, qui Romam veniens statum populi pacificavit cum pontifice Eugenio depravatum per suos antecessores, et ita reiecto antipapa Eugenius mansit in papatu, cui etiam maior pars nobilium et populi favebat.

Octavum scisma fuit inter Leonem quintum et Christoforum pseudo-antipapam, qui Christoforus diabolica praesumptione ita execratus est ut Leonem papam vi capere et carceri mancipare praesumpserit, et ita hoc ordine apostolicam sedem usurpavit. Sed Leone papa in carcere mortuo et Christoforo antipapa turpiter reiecto, Sergius secundus ad apostolatum eligitur, et sic scisma sopitur.

Nonum scisma fuit inter Ioannem duodecimo et Leonem octavo. Nam licet Ioannes duodecimo ob demerita sua, quia lubricus erat et venator, congregato concilio episcoporum Italiae per Ottonem Imperatorem foret depositus et Leo in apostolatu constitutus, nihilominus post recessum Imperatoris Ioannes favore suorum receptus est a Romanis, et collecta synodo reassumit papatum Leone deposito, quo tandem iusto Dei iudicio a diabolo extincto scisma sopitum est.

Decimum scisma fuit inter praedictum Leonem et Benedictum quintum, qui Benedictus cum ab amicis Ioannis adhuc vivente Leone eligeretur, scisma ortum est. Quod scisma sopitur sic: revertitur enim Imperator hoc audiens ad urbem et obsidione illam fatigat, quousque Benedictus sibi traditus est, quem Imperator in exilium in Saxoniam mittit, et Leo restituitur, et ita potentia Imperatoris scisma sopitur.

Undecimum scisma fuit inter Gregorium quintum et quendam Ioannem episcopum Placentinum, quem Crescentius consul pecunia corruptus in apostolicam sedem violenter intruse, sed hoc Imperator cum multo dolore audiens ad urbem celeriter regreditur, et Crescentium trucidari iubet, et dictum Ioannem oculis effossis privatum in castro Sancti Angeli carceri perpetuo mancipavit, et Gregorius restituitur, et sic potestate Imperatoris scisma sopitur.

Duodecimum scisma fuit inter Benedictum nonum et alios tres assumptos. Legitur enim quod Benedictus nonus postquam in sede apostolica aliquibus annis sederat deiicitur, et datus est papatus Ioanni Sabinensi episcopo, qui postea vocatus est Siluester tertius, quo potentia aliquorum Romanorum qui Alberto patri praefati Benedicti favebant eiecto, Benedictus est restitutus; quo iterato reiecto datus est papatus Ioanni presbytero Sancti Ioannis ante Portam Latinam, qui Gregorius sextus est dictus, qui ob ruditatem litterarum, ut ferunt, ad vices officii exequendas alium secum consecrari fecit, quae coadiutoris institutio cum multis non placeret, tertius superinducitur, qui solus vices duorum impleret. Inter tres ergo de papatu contenditur uno contra duos, et duobus contra unum de papatu altercantibus, venit Henricus Imperator Romam, et tribus eiectis quartus substituitur, qui vocatus est Clemens secundus, et ita potentia Imperatoris scisma sopitur.

Tredecimum scisma fuit cum Benedictus decimus fretus potentia aliquorum nobilium Romanorum sedem occupavit apostolicam, qui tandem conscientia ductus cessit, agnoscens se per ostium non intrasse, et factus est Nicolaus secundus.

Quartumdecimum scisma fuit inter Alexandrum secundum et Cadulum Permensem episcopum. Sane episcopi Lombardiae dicentes non debere eligi in Romanum pontificem nisi de Italiae Paradiso sive Iardino, quem vocabunt Lombardiam, contra morem Ecclesiae praedictum Cadulum in papam eligunt, favente eis ad hoc Imperatore Henrico; sed hoc scisma sopitur hoc modo, nam Henricus Imperator rediens ad cor, condolens turbationi Ecclesiae, Romam proficiscitur et Alexandro reconciliatur. Cadulus vero hoc videns, recognoscens errorem, dimissa praesumptione papatus, venit ab obedientiam Alexandri.

Decimumquintum scisma fuit inter Gregorium septimum et Clementem quendam. Sane cum inter papam Gregorium septumum et Henricum Imperatorem quartum oriretur discordia super investituris episcoporum in Imperio, suggerente Imperatore superinducitur alius. Nam convenientibus episcopis et archiepiscopis Lombardiae apud Brixiam, archiepiscopus Ravennaten. nomine Gilbertus in papam eligitur, qui vocatus est Clemens. Unde secutum est scisma gravissimum, quod duravit usque ad mortem praefati antipapae et praefati Henrici Imperatoris qui scisma illud fovebat, et ita morte illorum sopitum est scisma.

Decimumsextum scisma fuit inter Paschalem secundum et alios tres pseudo-pontifices. Sane cum Paschalis post decessum Urbani secundi in pontificem esset assumptus, coronato in imperium Henrico quarto, aliqui ex clero in pontificem exurgentes tres diversis temporibus haeresiarchas in papatum promovere moliti sunt, videlicet Albertum, Arnulfum et Theodoricum, qui quamquam in initio profanae assumptionis turbationes non mediocres excitarunt, mox tamen per verum pontificem restricti sunt, quibus tandem mala morte extinctis sopitum est scisma eorum morte.

Decimumseptimum scisma fuit inter Gelasium secundum et Burdinum antipapam. Sane Henricus quartus occasionem assumens quod ad electionem Gelasii non fuerit vocatus electioni praefatae se opponens, Burdinum quendam ex Hispanis in papam fecit ordinari. Gelasio autem mortuo apud Cluniacum in Francia eligitur Calixtus secundus, qui Romam veniens in Sutrio Burdinum capit et confusibiliter ad urbem deducit, carcere recludit, et scisma sopitur.

Decimum octavum scisma fuit inter Innocentium papam secundum et Petrum Leonis, licet a minori parte fuerit electus, nihilominus potentia parentum suorum vallatus praevalebat in urbe, qua de causa papa Innocentius cum cardinalibus sibi adhaerentibus recessit de urbe in Franciam. Petrus vero Leonis manens in urbe arripuit praesulatum iubensque se vocari Anacletum. Scisma hoc finitur hoc modo: quoniam Lotharius Imperator ad urbem veniens partem totam Petri Leonis extirpat, et dictum Innocentium papam restituit, et ita potentia Lotharii scisma illud sopitur.

Decimumnonum scisma fuit inter Alexandrum tertium et quattuor pseudo-antipapas. Cum enim Alexander praefatus propter discordiam ortam inter ipsum et Fredericum primum coactus esset Italiam relinquere, iuit in Franciam, ubi quasi per 18 annos mansit, quo tempore intermedio, favente praefato Frederico, quattuor antipapae successiue intrusi sunt apostolicam sedem prophanantes. Primus fuit Octauianus, qui se vocari fecit Victorem; secundus fuit Guido Cremonensis, qui se vocari fecit Paschalem; tertius fuit Ioannes Fremen., qui se vocari fecit Calixtum; quartus fuit Laudo, qui se vocari fecit Innocentium, qui omnes ab Alexandro excommunicati mala tandem morte interierunt. Composita autem pace inter papam Alexandrum et praefatum Fredericum, scisma sopitum est.

Vigesimum scisma fuit inter Ioannem papam vigesimo secundo et pseudo-pontificem fratrem Petrum de Corberio. Sane Ludovicus Bavarus, quia praefatus papa Ioannes sibi non favebat in facto imperii sed magis sibi foret contrarius, veniens Romam, in despectum eius fecit praefatum pseudo-religiosum ordinis Minorum fratrem Petrum de Corberio erigi in papam, ab eo imperii coronam usurpans, et ita ortum est grave scisma in Ecclesia. Verum disponente Domino praefatus antipapa capitur et papae Ioanni praesentatur, tandem in castro Cremonensi moritur, et sic scisma sopitur.

Vigesimumprimum scisma fuit quasi temporibus nostris pro parte; fuit enim inchoatum circa annum Domini M. ccc. lxxviii. et duravit usque ad tempora nostra. Vacante enim apostolica sede per mortem Gregorii undecimo, fuerunt duo ad summum pontificatum assumpti: primo quidem Bartholomaeus episcopus Barensis, et vocatus est Urbanus sextus; tandem recedentibus cardinalibus et conferentibus se ad Avinionem, ubi se securos credebant, electus est cardinalis Gebennensis et vocatus est Clemens septimus, et ita scisma magnum ortum est in Ecclesia Dei, quod multis annis duravit. Nam post mortem Urbani sexti per cardinales per eum factos assumptus fuit ad papatum Bonifacius nonus, et post istum Innocentius septimus, et post eum Gregorius duodecimo; pro alia vero parte post mortem Clementis assumptus est Benedictus decimotertio. Tandem per cardinales aliquos Gregorii et Benedicti celebratum est concilium Pisis, anno Domini M. cccc. viii., et depositis Gregorio et Benedicto, quantum in eis fuit, electus est ad papatum frater Petrus de Candia, magister in theologia, qui dictus est Alexander quintus, post quem electus est Ioannes vigesimotertio, et ita ubi primo duo contendebant iam contendebant tres. Verum Dei misericordia opitulante, religiosa solicitudine domini regis Sigismundi congregatum est concilium Constantiae, in quo tribus obedientiis tandem convenientibus renunciat Gregorius iuri suo. Ioannes et Benedictus deponuntur, et ita sopito scismate reddita est pax ecclesiae. Vigesimum secundum scisma fuit hoc nostro tempore inter Eugenium papam quartum et pseudo pontificem Amedeum ducem Sabaudiae Felicem nuncupatum. Sane cum inter praefatum Eugenium et Basiliense concilium, quod coepit de anno 31. de mense Iulii, super aliquibus temere attentatis in progressu ipsius per aliquos patres ipsius concilii qui nunquam alias per quaecunque alia universalia concilia uno existente in apostolica sede indubitato pontifice fuerunt attentata. Et maxime super loco ad quem Graeci pro eorum unione tractanda erant venturi, gravis orta foret dissensio et plurimum scandalosa, nam in tantum quorundam impiorum hominum qui post dissolutionem concilii Basileae pertinaciter remanserunt crevit audacia, ut Amedeum ducem Sabaudiae in pseudo pontifice profanarent, quem Felicem nominarunt; cui, et si pauci exceptis illis de dominio suo obedirent, nihilominus stulta praesumptione vulnerata est ecclesia. Verum mortuo Eugenio et succedente beatissimo domino nostro Nicolao papa 5. ad suggestionem illustrissimorum regum et dominorum, videlicet regis Franciae et Angliae, praefatus dominus Amedeus destitit ab impresa summi pontificatus, quem Amedeum tam pro nobilitate sanguinis quam pro pace reddita ecclesiae sanctissimus dominus noster Nicolaus pro sua clementia maxima cum charitate suscipiens cardinalem legatum cum certis praerogativis in tota terra Sabaudiae perpetuum instituit ac creavit, et ita scisma Deo gratias sopitum est.