Summa de Ecclesia

Pro ampliori intellectu praesentis materiae est sciendum quod aliqui antiqui doctores propter rationes primo loco positas voluerunt dicere, quod in veritate ecclesia inceperit in Adam, et quod quando Adam, et Eva erant ante peccatum, ecclesia erat. Item dicunt quod post peccatum iterum ecclesia incepit ab Adam, cum valde probabile sit quod praesentiam egerint antequam nasceretur Abel. Et si dicatur, quare ergo sancti non dicunt quod ecclesia ab Adam incepit. Respondent dicentes quod non est necesse quod sancti dicant omne verum, quamvis enim secundum veritatem inceperit ab eo, tamen noluerunt illud dicere, ut quilibet sciat quod homo despicabilis fit per peccatum non solum coram Deo, sed etiam coram hominibus. Dicunt praeterea quod a doctoribus dicitur ecclesia incepisse ab Abel non eo quod Abel fuerit primus qui fidem, et charitatem habuerit, quia huiusmodi fuit Adam, sed quia in Abel fuerunt figuratae tres principales personae in ecclesia, s. pastores, virgines, et martyres. Ceterum subiungunt quod non est inconveniens dicere quod ecclesia post quam inceperit, desisset esse, et quod nunc idem esset possibile nisi illud constaret quod dominus dixit Math. ult. Ego autem vobiscum sum usque ad consummationem seculi. Sed horum doctorum modum dicendi relinquentes, et communiorem sententiam doctorum sequentes dicimus, sicut dictum est, quod ecclesia cuius sunt sacramenta, quia de tali est sermo, ab Abel inceperit rationibus supra notatis. Unde dicendum est ad ea quae obiiciebantur.

Ad primum¹ respondetur negando consequentiam, quoniam ad hoc quod quis dicatur principium a quo inceperit ecclesia quae habet sacramenta, non sufficit quod primus fuerit qui habuit fidem formatam, sed requiritur quod fidem illam sacramento aliquo visibili ostenderit aut professus fuerit, sicut dictum est supra, et quod in ipso fuerit distinctio sive discretio a congregatione opposita malorum, sicut initium vitae unius est ubi primo fit discretio ab alia via, et quod ab eo servata fuerit sine interruptione integritas sanctitatis. Haec autem non fuerunt in Adam, quoniam Adam et si primus habuerit fidem: non tamen illam signo aliquo sacro sensibili legitur fuisse professus, non enim in statu innocentiae, cum in illo sacramenta non essent. Sacramenta autem cum sint vasa medicinalia, ut dicit Hugo de sancto Victore non competunt statui integritatis sed lapsus secundum illud Math. 9. Non est opus sanis medicus, sed male habentibus. Quod vero post lapsum Adam fidem suam signo sacro aliquo sensibili ostenderit, scriptura sacra nullibi commemorat. Praeterea in Adam propter indifferentem statum eius et propter commune principium generationis non discernebatur, in eo congregatio bonorum a congregatione malorum. In Abel vero facta est discretio a Caym. Ceterum cum Adam lapsus fuerit per peccatum: non fuit in eo continua iustitia sanctimoniae, quare convenienter dictum est quod Adam non fuerit principium a quo ecclesia coeperit: sed potius Abel.

Ad secundum² respondetur negando assumptum, et ad id quod inducitur ex magistro in hystoriis, quod Adam docuerit filios offerre primitias etc. Respondetur quod et si ita sit, non intelligitur quod ipse pro se obtulerit, unde sicut dictum est, licet fidem habuerit primus: non tamen in signo quod est sacramentum legitur demonstratum: nec insuper ut dictum est, in eo discretio facta est bonorum a malis. Item secundo respondetur ad idem quod concesso quod Adam sacrificium Deo obtulerit, sicut et alii iusti Deo sacrificium obtulerunt secundum sui temporis congruentiam dicente beato Greg. 9. Apud antiquos per sacrificiorum oblationes remittebatur pueris originale peccatum: non tamen de eius sacrificio sicut neque de omnibus iustorum sacrificiis fit mentio in scriptura. Quare autem Adam non legatur sacrificium obtulisse, dicit beatus Tho. 2.2.q.lxxxv.ar.i. Ne in eo in quo notatur origo peccati, simul etiam sanctificationis origo significaretur. Quod etiam notasse videtur apostolus qui ad Hebrae. xi. fidem sanctorum patrum veteris testamenti commendans ab Abel incipiens ita dicit. Fide plurimam hostiam, id est maioris precii Abel quam Caym obtulit Deo, per quam testimonium consecutus est esse iustus etc.

Ad tertium³ quod obiicitur quod ab Adam inchoavit morbus, ergo et medicina. Dicendum secundum Alex. in iii. quod revera ab ipso inchoavit medicina, scilicet sacrificium contritionis cordis dilectionis et devotionis; sed non incepit ab ipso ipsius medicinae signum, scilicet visibile sacrificium. et hoc triplici ratione. Prima quia ab illo a quo incepit divinae inhonorationis exemplum, non debuit sumi ritus honorandi Deum. Ab Adam autem coepit exemplum divinae inhonorationis: cum praevaricatus est divinum mandatum. Gene. 3. Unde Zach. 13. Adam exemplum meum. Sed ab illo debuit incipere ritus divini honoris quae fuit iustitiae et innocentiae primum exemplum. Secunda ratio est quae supra dicta est, quia cum ecclesia sit aggregatio fidelium colentium Deum, ab illo a quo incipit ecclesia, debet incipere ritus colendi Deum, et ita oblatio sacrificiorum. Ab Adam autem non debuit dici incepisse ecclesia, sed ab Abel. Tertia ratio, est quia sicut dicit Augustinus super Genes. ad litteram. Adam erat vir spiritualis mente praeditus, unde et post lapsum convertebat se potius ad interius sacrificium quod est contritio cordis, alii vero non ita praediti⁴ converterunt se ad sacrificium exterius, unde conveniens fuit ut prius in Adam praecederet oblatio sacrificii interioris spiritualis: postmodum vero in filiis eius sequeretur oblatio sacrificii exterioris materialis, ut in illis primis utriusque sacrificii praeberetur exemplum.

Ad quartum vero⁵ quod obiicitur quod ad plura tenebatur peccator Adam quam innocens Abel. Dicendum quod verum est, non tamen propter hoc sequitur quod teneretur ad sacrificia. Sacrificia enim primo et principaliter fuerunt instituta in remedium peccati originalis, secundum quod dicit Grego. Quod apud nos valet aqua baptismi hoc egit apud veteres, vel pro parvulis sola fides, vel pro adultis virtus sacrificiorum. Quia ergo in Adam non fuit originale peccatum distinctum ab actuali, non competebat ei offerre sacrificium visibile, quod distincte et immediate institutum est contra originale. In filiis vero Adae primo fuit distinctum actuale, et originale, unde conveniebat ut ab ipsis primo sacrificia offerrentur, haec ille.

Ad quintum ubi⁶ dicitur quod Adam fuit membrum Christi antequam Abel etc. Respondetur negando consequentiam, licet enim sicut in superioribus diximus, ecclesia universaliter loquendo prout dicit congregationem omnium intellectualium creaturarum habentium fidem formatam in creatione angelorum fuerit initiata, nihilominus distinguendo eam ad congregationem hominum fidelium secundum conditionem status vitae praesentis cuius sunt sacramenta quo modo de ea est nostra nunc consideratio, non in Adam sed in Abel initiata est rationibus supra positis: quoniam licet Adam dicatur, primo fuisse membrum corporis Christi, sicut et angelus bonus in prima sui conditione, nihilominus non sequitur quod in ipso inceperit ecclesia, cuius sunt sacramenta.

Ad id vero⁷ quod obiiciebatur contra rationem continuitatis sanctitatis, quod pro perseverante in bono reputandus est qui finaliter bonus est. Respondetur quod hoc non arguit continuitatem aliquam sanctitatis, dictum autem illud si veritatem habet, intelligendum est respectu consecutionis eiusdem praemii communionis scilicet visionis beatae, cum eo qui in continua et non interrupta iustitia perseverasset, a principio vitae suae usque in finem eiusdem. Eandem quippe beatitudinem consequuntur innocentes et poenitentes, licet quandoque gradu differentia. Sic etiam exponitur illud Iacobi in canonica sua. c. ii. Quicunque autem totam legem servaverit, offenderit autem in uno, factus est omnium reus, quod pro eo dicitur, quia eandem poenam damni, scilicet carentiam divinae visionis incurrit homo per unam transgressionem divinae legis, quam incurrit qui pluribus transgressionibus in legem peccavit: licet poenam sensus graviorem sentiat qui pluribus offendit, ut exponit Nicolaus de Lyra ibidem. Ex tali autem modo loquendi nihil arguitur ad propositum, ut manifestum est.

Quod autem inducebatur pro simili in argumento de fidelibus, qui dicuntur semper indulgentiam optasse. Dicendum quod non est simile, quia tale desiderium indulgentiam consequendi potest esse sine perseverantia et continuatione bonae vitae, et sanctitatis. Pariter respondetur quod non est simile quod inducebatur pro simili de beato Petro⁸, quia Petrus non est dictus fundamentum a quo primum principium habuit ecclesia, sicut superius dictum est.

Ad sextum quod⁹ obiicitur de poenitentia Adae. Respondetur negando consequentiam, quia licet Adam poenituerit ante nativitatem Abel et credatur habuisse fidem et charitatem: non tamen legitur (ut dictum est) quod sacrificium obtulerit in quo fides eius fuerit demonstrata. Praeterea in eo non fuit discretio bonorum a congregatione malorum: cum non fuerit aliud principium e diverso dividens contra Adam.

Ad septimum respondetur¹⁰ negando consequentiam. Plura enim requirebantur in Adam ad hoc ut esset initium a quo inciperet ecclesia quam ad hoc quod mortuo Abel in eo et in Eva manere diceretur ecclesia: sicut manifeste apparet.

Ad octavum quod¹¹ de Adam dicitur quod fuerit principium activum etc. Respondetur negando consequentiam. Non enim requiritur quod exemplar sanctitatis sit activum principium generationis carnalis cum sanctitas non transfundatur in propagatione carnis.

Ad nonum dicendum¹² quod non est simile de bonis et de malis: licet enim principium congregationis malorum esset principium activum generationis, non autem sic est de principio bonorum: et hoc est recte ut ostenderetur quod principium malitiae est ab homine, ideo convenienter descendit in carnalem generationem. Principium vero bonitatis ex Deo est quod per spiritualem generationem descendit, non autem per carnalem, nisi per accidens.

Ad decimum de Enos¹³ dicendum quod Seth sive Enos licet essent exemplar quoddam fidei suae posteris: non tamen fuit aliquis eorum primum exemplar in discretione bonorum a malis. Praecessit enim Abel qui fuit, et ipsi Seth, et ipsi Enos, et ceteris exemplar fidei et sanctitatis.

Ad undecimum quod¹⁴ arguitur de Abraham respondetur pari modo quod Abraham non dicitur principium sive pater credentium simpliciter: sed post lapsum a fide generalem: cum quasi omnes declinassent ad idolatriam, et hoc quia fuit exemplar fidei ceteris, ut ait glo. unde et in eo per signaculum circumcisionis discreti sunt credentes a non credentibus: sed propter hoc non manifestum est non arguitur quod fuerit principium a quo primo inceperit ecclesia.

Ad duodecimum quod¹⁵ dicebatur de Iudaeis respondetur quod accipiendo principium ecclesiae post lapsum idolatriae a Iudaeis incepit ecclesia: quia gens illa primo credidit, et in fide perseveravit usque ad adventum Christi in quo pro magna parte excaecata est. Praeterea secundum statum novi testamenti etiam ecclesia a Iudaeis incepit, ut patet de apostolis, et Christi discipulis: ratione cuius sicut inductum est. Apostolus de se et aliis apostolis dicit. Elegit nos Deus primitias. glo. fidei ut in primitiva ecclesia crederemus in Christum, atque fide confiteremur. Et infra. Elegit nos apostolos primitias omnium credentium, quia apostoli primo crediderunt: haec glo. Dilatata est autem postmodum ecclesia in gentibus et perfecta. Unde glo. super psal. lxxix. quae fuit inducta in arguendo dicit sic. Vineam dicit ecclesiam quae incepit a Iudaeis, et perficitur in gentibus. Una tamen et eadem est etsi altera gens, det principium, altera perfectionem: hoc tamen non militat contra id quod dicitur quod in Abel inceperit ecclesia.

Ad decimumtertium¹⁶ patet responsio ex iam dictis. Apostolus enim non asserit apostolos esse primos credentes simpliciter cum multi, scilicet Patriarchae et Prophetae credentes praecesserint apostolos, de quorum patrum admirabili fide idem apostolus amplissimum sermonem texuit in epistola ad Hebr. c. ii. Sed dicit eos esse primos credentes novi testamenti fide iam distincta et revelata.

Ad decimumquartum¹⁷ respondetur negando consequentiam. Quanquam enim verum sit quod ecclesia esset quando Abel erat, quia illo tempore Adam et Eva erant: iusti consequentia tamen non valet sicut neque ista. Ista domus incipit ab isto lapide. ergo fuit quando iste lapis primo fuit. Item universitas huius civitatis incepit a tali homine; ergo fuit quando ille homo fuit. et ita in proposito consequentia facta non habet vires. Secundo potest responderi negando minorem, quoniam licet ecclesia quo ad rationem universitatis quae importatur in hoc nomine ecclesia, dicitur enim ecclesia collectio fidelium ut in. c. ecclesia de conse. di. i. non potest stare in uno completive: nihilominus quo ad fidem in qua fundatur ecclesia et a qua quis de ecclesia capere dicitur: bene servatur in uno. Dicit enim beatus Hiero. super psal. cxxxiii. ecclesia. Ubi fides vera est, ibi ecclesia est. Iuristae dicunt quod ius universitatis bene potest manere in uno solo: licet non ratione universitatis et ita super illud psal. Saepe expugnaverit me a iuventute mea. dicit glo. quae est beati Aug. quod aliquando in solo Abel ecclesia erat: et expugnatus est a fratre suo malo. Idem doctores dicunt multi Theologi: et ita videtur inventa communis observantia in diebus tenebrarum in custodia unius candelae: quod in sola beata virgine, in qua integra, et imperturbata mansit in triduo fides Christiana fuit ecclesia. Ex quibus faciliter solvitur quaestio illa quae a quibusdam quaeritur. Verum ecclesia potest in uno solo salvari. Sane ex his quae dicta sunt de antiquitate ecclesiae, aperte retunditur stultitia dicentium ante ecclesiam fuisse imperium, et regnasse contra quos et scriptura sancta est et ratio. Cum enim ecclesia ab ipso iusto Abel initium habuerit. Vel secundum alios universaliter loquentes de ecclesia ab ipso primo homine Adam qui in innocentia creatus est: manifestum est multo tempore praecessisse quodcunque regnum iustum sive iniquum. Primum autem regnum, quod tyrannice fuit usurpatum, fuit regnum Nemroth, qui fuit robustus, et venator hominum id est oppressor, et extinctor Gen. 19. de cuius regno immediate sequitur. Fuit autem principium regni eius Babylon. Primus autem rex iustus fuit Melchisedech de quo scriptura loquitur Gene. 14. et ad Heb. 7. quorum regna multo tempore posteriora sunt ipso Abel. Secundo cum regnum non sit nisi quaedam hominum communitas certa specie principatus disposita: illa videlicet in qua unus principatus toti communitati secundum virtutem, ut dicitur. iii. politicorum manifeste apparet quod sit stultum dicere quod regnum praecedat hominum communitatem. Sane regnum si iustum est communitatem fidelium praesupponit quae ad formam regalis principatus disponitur: ut enim ait beatus Aug. et ponitur in c. ubi. xxiiii. q. i. ubi fides non est, non potest esse iustitia, quia iustus ex fide vivit. Si autem regnum iniustum est et iniquum etiam necessario congregationem malorum praesupponit: quae dicitur ecclesia malignantium. Et ita patet quod dictum illorum nedum erroneum est et haereticum, sed stultum sive stolidum.